Δημήτρη Μιχαλόπουλου
Κανένας δεν μπορεί να ασχοληθεί με την έκδοση των
έργων της Αρχαίας Γραμματείας, χωρίς να πέσει πάνω στη ζωή και τον θάνατο του
Ιωάννη Συκουτρή. Πρόσφατα δύο προσωπικότητες, ο Οδυσσέας Χατζόπουλος και ο
Μελέτης Μελετόπουλος, που συστηματικώς καταγίνονται με τον Αρχαίο Ελληνισμό ο
πρώτος και τον Σύγχρονο ο δεύτερος, εξέθεσαν σχεδόν με λυρισμό αλλά και
επιστημονική δεοντολογία τον βίο και την πολιτεία του σοφού Νεοέλληνα φιλόλογου. Τα
συμπεράσματα στα οποία κατέληξαν είναι περίπου τα ίδια. Ο Συκουτρής, Μικρασιάτης
με καταγωγή από την Χίο, έκανε μια αριστοτεχνική έκδοση – και μετάφραση – του
πλατωνικού Συμποσίου, επιχειρώντας να
εγκαινιάσει, κατά τη Μεγάλη Τετραετία του
Ελευθερίου Βενιζέλου τη νεοελληνική απόδοση όλων των έργων της Αρχαίας
Ελληνικής Γραμματείας. Ο κατά το 1937 μυστηριώδης και ξαφνικός θάνατός του
επέφερε τη ματαίωση της όλης προσπάθειας· μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο κάτι
ανάλογο επιχείρησε να κάνει και ο Σπύρος Μαρκεζίνης, αλλά αυτή η δεύτερη
προσπάθεια ματαιώθηκε, προτού ακόμα να αρχίσει η πραγματοποίησή της. Το
αποτέλεσμα; Ενώ στο εξωτερικό εδώ και πολλά χρόνια κυκλοφορούν οι στερεότυπες
εκδόσεις της Λειψίας και της Οξφόρδης καθώς και οι μεταφράσεις στα αγγλικά του
οίκου Loeb και στα γαλλικά της Association
des
Belles
Lettres,
στη δική μας χώρα το Κράτος δεν έστερξε να υποστηρίξει – εμμέσως έστω – τη
μεταφρασμένη έκδοση των Αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων. Πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο
πόλεμο μία σημαντική προσπάθεια προς αυτήν την κατεύθυνση έκανε ο «Πάπυρος»·
σήμερα το βάρος ανάλογου εγχειρήματος έχει επωμιστεί ο «Κάκτος» του Οδυσσέα
Χατζόπουλου. Με λίγα λόγια, ο Συκουτρής πέθανε λόγω του διωγμού που εξαπολύθηκε
εναντίον του, επειδή ισχυροί κύκλοι του εξωτερικού με προσβάσεις – εξυπακούεται
– στον ελλαδικό χώρο ήθελαν να αποτρέψουν την από τους Νεοέλληνες κατανόηση των
επιτευγμάτων των Αρχαίων Ελλήνων. Αυτό είναι το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουν
τόσο ο Οδυσσέας Χατζόπουλος όσο και ο Μελέτης Μελετόπουλος – αν και ο δεύτερος
ιδιαιτέρως τονίζει, όπως το συνηθίζει
άλλωστε, τον ‘φθόνο’ και τις μικρότητες που έχουν εξελιχθεί σε ‘σταθερές’ της
δημόσιας ζωής στον τόπο μας.
Τίποτα
από τα ανωτέρω δεν είναι παράλογο· το
ό,τι κάτι συμβαίνει με τους Αρχαίους Έλληνες συγγραφείς έχει γίνει πια σαφές·
τα περί του φθόνου, της μικρότητας και της κακότητας των Νεοελλήνων είναι
πασίγνωστα, μολονότι (και εδώ μπορεί κανείς να κάνει την πρώτη αντιρρητικού
χαρακτήρα παρατήρησή του), δεδομένου ότι όλοι σχεδόν οι άνθρωποι είναι δειλοί και ανόητοι, άρα και
φθονεροί, εκδηλώνουν τον φθόνο τους, μόνο εάν δεν φοβούνται να τον εκδηλώσουν.
Με άλλα λόγια, ο κάθε Συκουτρής είναι πάντοτε αντικείμενο φθόνου· για να
μετατραπεί όμως ο φθόνος αυτός από λανθάνοντα
σε φανερό και – κυρίως – έμπρακτο, πρέπει αυτοί που έχουν το εν λόγω συναίσθημα να μη φοβούνται πια να το εκδηλώσουν· άρα η
όσον αφορά τις ‘περιπτώσεις Συκουτρή’
προβολή του ‘φθόνου’, της ‘μικρότητας’ κτλ.ως γενεσιουργού αιτίας του
δράματος αποτελεί τετριμμένη κοινοτυπία, που οπωσδήποτε αποπροσανατολίζει τους
– έστω – ελάχιστους οι οποίοι, κατά καιρούς, θέλουν πραγματικά να καταλάβουν τι
γίνεται γύρω τους.
