ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΕΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΕΣ!!!!-ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ

 

Asterios Kechagias

Μια από τις ατομικές διεργασίες στις οποίες πρέπει όλοι οι άνθρωποι να υποβάλλουν τον εαυτό τους είναι η διόρθωση των εσωτερικών αντιφάσεων. Όλοι οι άνθρωποι, σε διάφορους βαθμούς, τείνουν στην αντίφαση. Δεν είναι σίγουρο αν μπορεί να εξαλειφθεί αυτή η τάση, αλλά σίγουρα μπορεί να διορθωθεί σε μεγάλο βαθμό.

Τι εννοώ ως αντίφαση; Για παράδειγμα, το να έχεις στρατευμένη ευαισθησία. Το να βγαίνεις απ' τα ρούχα σου, όταν κάποιος δικός σου αδικείται αλλά να σιωπάς όταν αδικείται με τον ίδιο τρόπο κάποιος αντίπαλος ή κάποιος που γενικότερα δεν τον χωνεύεις. Η αλλαγή είναι πολύ εύκολη. Απλώς σταματάς να είσαι επιλεκτικά ευαίσθητος. Αν συνειδητοποιήσεις το πρόβλημα, εύκολα το αλλάζεις.

Άλλο παράδειγμα: το να είσαι υπέρ της ελευθερίας έκφρασης μόνο σε όσα σε βολεύουν ή προς όσα/όσους συμπαθείς και ταυτοχρόνως να επαινείς τη λογοκρισία αυτών που δεν σε βολεύουν και που δεν συμπαθείς. Όταν κατακρίνεις αυτούς που προσπαθούν να λογοκρίνουν ένα έργο τέχνης, π.χ. φανατικούς θρησκευόμενους που δεν συμφωνούν με έναν πίνακα, με μια ταινία ή με μια θεατρική παράσταση, και την ίδια στιγμή επαινείς όσους λογοκρίνουν έργα τέχνης θρησκευτικού χαρακτήρα ή πολιτικής κατεύθυνσης με την οποία δεν συμφωνείς, υποπίπτεις σε αντίφαση. Παρομοίως, όταν διαδηλώνεις υπέρ της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας και την ίδια στιγμή λογοκρίνεις ή θες να περάσεις από πειθαρχικό δημοσιογράφο επειδή κατέκρινε πράγματα που θεωρείς ταμπού, υποπίπτεις σε αντίφαση. Η ΕΣΗΕΑ έχει δημοσιεύσει κείμενο με τίτλο "Διώξεις Δημοσιογράφων Διεθνώς'', το οποίο ξεκινάει "Η Ελευθερία του Τύπου απειλείται'' . Όταν, λοιπόν, προσπαθεί η ίδια ένωση να λογοκρίνει ή να δικάσει μια δημοσιογράφο επειδή επέκρινε τη δημόσια δράση ενός ατόμου, τότε η ΕΣΗΕΑ υποπίπτει σε αντίφαση. Και σε αντίθεση με τις ατομικές αντιφάσεις του καθενός από εμάς, εδώ έχουμε μια ένωση που έχει (ή τουλάχιστον προσπαθεί να παίξει) πολύ σημαντικότερο ρόλο. Τέτοια στάση δεν πρέπει να γίνει επιτρεπτή.

Ο καθένας πρέπει να παρατηρεί τον εαυτό του και να προσπαθεί να διορθώνει τις αντιφάσεις του. Κι αν δεν τα καταφέρνει ο ίδιος, επειδή συχνά δεν έχει αντιληφθεί τις αντιφάσεις του, πρέπει να βοηθούμε οι υπόλοιποι (αρκεί να είμαστε σίγουροι ότι όντως εντοπίζεται αντίφαση στα λεγόμενα ή στις πράξεις του). Ιδίως όταν το συγκεκριμένο άτομο ή ένωση έχει ρόλο απ' τον οποίο καθορίζονται πολλά πράγματα της καθημερινότητας. Είναι προφανές ότι η σύσταση σε κάποιον να αλλάξει, δεν σημαίνει ότι θα αλλάξει κιόλας. Αρκετοί εκνευρίζονται όταν υποδεικνύεις τις αντιφάσεις τους. Αλλά πρόκειται για μια οργή που είναι καλό να την προκαλείς. Ή να την απαιτείς, όταν επηρεάζει και τη δική σου ελεύθερη έκφραση.

ΦΟΒΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ....

 

Γράφει ο Γεώργιος Σκλαβούνος

ΦΟΒΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ.
Στην αναζήτηση ενός μηνύματος.
Ούτε ο φόβος του Θεού, ούτε ο φόβος του θανάτου, αιώνες τώρα, έκανε τους ανθρώπους καλύτερους .
Ούτε της κόλασης ο φόβος, ούτε του παράδεισου η ελπίδα, έκαναν τον άνθρωπο ανθρωπινότερο.
Ο «ανθρωπινός νόμος» και η υποταγή σ’ αυτόν, ο «νόμος της λογικής», μετά την καταδίκη του «θείου νόμου» και του Θεού, δεν κατέστησαν τον άνθρωπο ούτε φιλόνομο ούτε φιλοδίκαιο, ούτε φιλάνθρωπο....
Ούτε η παράδοση του ανθρώπου στην εμπορευματοποιημένη επιστήμη ,ούτε στην εμπορευματοποιημένη τεχνολογία έκαναν τον άνθρωπο ασφαλή και ευτυχισμένο.
Προφανώς ούτε και ο φόβος του Κορωναιού θα δημιουργήσει μια νέα συνείδηση, τοπικά, εθνικά, πλανητικά.
Ήδη κάποιοι χρησιμοποιούν τον φόβο για αισχροκέρδεια και κάποιοι άλλοι για να μας οδηγήσουν χωρίς αντιρρήσεις σε ποιο οργανωμένη υποταγή.
Ίσως δεν τυχαίο ότι Ο Αισχύλος στον Προμηθέα Δεσμώτη…. Βλέπει το Κράτος την Βία και τον Θεό Ήφαιστο να οδηγούν τον Προμηθέα στον τόπο του μαρτυρίου, του στον Καύκασο
Αν συμφωνήσουμε ότι ο φόβος δεν δημιουργεί συνείδηση. Αν συμφωνήσουμε ότι o φόβος, δεν υπήρξε πότε καλός δάσκαλος. Αν συμφωνήσουμε ότι ο φόβος δεν συνειδητοποιεί……Ότι μπορεί η ανάμνηση του να αφυπνίσει το ενδιαφέρον για την αναζήτηση μονοπατιών και δρόμων συνειδητοποίησης όταν κατακαθίσει .αλλά σήμερα, εδώ και τώρα ο φόβος δεν είναι δύναμη αλλαγής. Τότε ποιο μπορεί να είναι καλό μήνυμα για σήμερα.
/////////Η γνώση ,η πίστη και η βεβαιότητα ότι εδώ, σε αυτή την ΓΗ, στον ήσκιο και το νόμο του θανάτου, μπορούμε να γευθούμε την Ομορφιά και την αιωνιότητα της ζωής ,μπορεί, μπορεί να αποτελέσει μια γνώση και μια πίστη ικανή να αλλάξει την ζωή μας.
Με μια τέτοια γνώση και πίστη Θα αγαπήσουμε την ζωή, χωρίς τον φόβο του θανάτου. Θα αγαπήσουμε την ζωή χωρίς τον φοβο του θανάτου αν κατάβαθα στις φλέβες μας νοιώσουμε να τρέχουν οι αιώνιες και ακατάλυτες πηγές που τρέχουν στους βλαστούς της άνοιξης..
Αν με το κρασί απ’τ’αμπέλια που θα τρυγηθούν τον ερχόμενο τρύγο, μπορούμε να μεθύσουμε, τότε ζούμε μετέχοντας της συμπαντικής ελπίδας. Τότε μπορούμε να ζούμε μετέχοντας στον αναπότρεπτο ερχομό της Άνοιξης, της Περσεφόνης.
Αν αυτό το κρασί μπορούμε να το μοιραζόμαστε τότε η χαρά μας σμίγει και συντονίζεται με την δημιουργικη πνοή του κόσμου. Τότε η «αγάπη και ο έρωτας μας», δεν είναι διαβατάρικα πουλιά, είναι πέρα από την δίψα για δύναμη και δόξα, είναι οι συνεκτικοί δεσμοί μας με τις δυνάμεις που συνέχουν και αναγεννούν την ζωή και την ομορφιά του κόσμου. Έτσι μπορούμε να ζούμε σε ένα κόσμο που έχει τρόπο, δρόμο, Νόμο , την «αγάπη και τον έρωτα καλού.

ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ.....[Μέρος Β΄]

• Είναι η συνείδηση ανεξάρτητη του σώματος;
• Πού βρίσκεται η έδρα της συνείδηση;
• Μπορούν τα ζώα και οι μηχανές να έχουν συνείδηση;
Το αίνιγμα της συνείδησης απασχολεί τους ανθρώπους από την αρχαιότητα. Μια οριστική και πειστική απάντηση για το τι ακριβώς είναι η συνείδηση δεν έχει δοθεί μέχρι σήμερα. Πριν από 2.500 χρόνια, ο μεγάλος φιλόσοφος Δημόκριτος είχε ασχοληθεί με τη σχέση ανάμεσα στις αισθητηριακές εντυπώσεις και τον τρόπο που το λογικό μας τις αντιλαμβάνεται.
Αργότερα ο επίσκοπος Αυγουστίνος διατύπωσε γύρω στο έτος 400 μ.X. τον εξής προβληματισμό: «Όταν ένα υλικό πράγμα ιδωθεί με τα μάτια του νου, δεν είναι πια υλικό πράγμα αλλά ένα καθρέφτισμα αυτού του πράγματος, και η μονάδα που αντιλαμβάνεται αυτό το καθρέφτισμα στο νου δεν είναι ούτε υλικό σώμα ούτε το καθρέφτισμα του φυσικού αντικειμένου». Αυτή η διάκριση ανάμεσα σε ένα υλικό σώμα, που μπορεί να αντιλαμβάνεται τον περιβάλλοντα κόσμο, και έναν άυλο νου – ή μια άυλη ψυχή – που μπορεί να έχει συνειδητή επίγνωση του κόσμου ονομάζεται στη φιλοσοφία δυϊσμός. Πρόκειται, με δυο λόγια, για ένα διαχωρισμό ανάμεσα στο κόσμο των αισθήσεων και τον κόσμο της συνείδησης, ανάμεσα στο σώμα και την ψυχή/ νου ως δύο εντελώς διαφορετικών ουσιών.

Καρτέσιος: H ψυχή εδρεύει στην επίφυση
0 Γάλλος φιλόσοφος και μαθηματικός Καρτέσιος (Rene Descartes) ανέπτυξε περισσότερο αυτή την άποψη για τη συνείδηση στο έργο του “Στοχασμοί περί της Πρώτης Φιλοσοφίας” (Meditationes de prima philosophia) το 1641. Περιγράφει την ψυχή σαν «άυλο, σκεπτόμενο πράγμα», που αποτελεί την ουσία του ανθρώπου και εμπεριέχει όλες τις σκέψεις, ελπίδες και αμφιβολίες του, καθώς και την πίστη του. Κατά τον Καρτέσιο, σώμα και ψυχή βρίσκονται σε αλληλεπίδραση μεταξύ τους, η ψυχή όμως μπορεί να υπάρξει και ανεξάρτητα από το σώμα.
O Καρτέσιος προσπάθησε να εντοπίσει πού εδρεύει η ψυχή και την τοποθέτησε στον εγκέφαλο, σε αντίθεση με άλλους φιλοσόφους, που υποστήριζαν ότι η ψυχή αιωρείται ελεύθερα ή βρίσκεται παντού. O Καρτέσιος γνώριζε ότι η δομή του εγκεφάλου είναι συμμετρική, ότι δηλαδή οι περισσότερες δομές είναι διπλές και βρίσκονται και στα δύο ημισφαίρια. Επειδή η ψυχή αποτελεί την ουσία του ανθρώπου, δεν μπορεί παρά να έχουμε μόνο μία, συλλογίστηκε ο Καρτέσιος• γι’ αυτό και θα πρέπει να εδρεύει σε μια δομή του εγκεφάλου που είναι μοναδική. Υπέθεσε λοιπόν ότι η ψυχή βρίσκεται στην επίφυση, μια δομή του μεσεγκεφάλου. Σήμερα ξέρουμε ότι η επίφυση είναι υπεύθυνη για την παραγωγή της ορμόνης σεροτονίνη, η οποία ελέγχει τον ημερονύκτιο βιορυθμό μας. Υπάρχουν και σήμερα θεωρίες που υποστηρίζουν ότι ο αδένας αυτός παίζει σημαντικό ρόλο στη συνείδηση μας – κάτι που, ωστόσο, δεν τεκμηριώνεται επιστημονικά.
O Θεός σύνδεσμος σώματος-ψυχής
Από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τον Καρτέσιο και τον καρτεσιανό δυϊσμό ήταν ότι έπρεπε να εξηγήσει πώς η άυλη ψυχή μπορούσε να ενσωματωθεί στο υλικό τμήμα της επίφυσης και κατά συνέπεια στο σώμα, αφού σώμα και ψυχή αποτελούνταν από δύο τελείως διαφορετικές ουσίες. O Γάλλος φιλόσοφος δε βρήκε ικανοποιητική απάντηση, οπαδοί του όμως υποστήριξαν ότι μόνο ο Θεός μπορούσε να είναι ο σύνδεσμος μεταξύ σώματος και ψυχής.
Οι υποστηρικτές του δυϊσμού δεν έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα να εξηγήσουν με σαφήνεια τη σχέση ανάμεσα στο σώμα και την ψυχή.
Στο άλλο στρατόπεδο βρίσκεται ο υλισμός, το φιλοσοφικό σύστημα που διδάσκει ότι η ψυχή που έχει συνείδηση και ο υλικός εγκέφαλος είναι το ίδιο και το αυτό και ότι ο άνθρωπος δε διαθέτει κάτι άυλο. Η νόηση είναι λειτουργία της ύλης, η συνείδηση είναι απόρροια των διεργασιών του εγκεφάλου – επομένως παύει να υπάρχει αμέσως μόλις πάψει να λειτουργεί ο εγκέφαλος . Σε ορισμένες υλιστικές θεωρίες, κεντρικό ρόλο παίζει ο όρος “νευρωνικό αντίστοιχο”: Για κάθε επιμέρους λειτουργία της συνείδησης υπάρχει μια νευρωνική δραστηριότητα που μπορεί να την εξηγήσει. Οι περισσότεροι νευροφυσιολόγοι υιοθετούν την άποψη ότι η συνείδηση και όλα τα ανθρώπινα συναισθήματα προέρχονται από βιοχημικές αντιδράσεις στον εγκέφαλο.
Είναι όμως πολύ δύσκολο να αποδείξει κανείς εμπειρικά την ορθότητα της θεωρίας και να αναγνωρίσει τους συγκεκριμένους νευρικούς ερεθισμούς που αντιστοιχούν στη συνείδηση. Το ιδανικό θα ήταν να μπορούσαμε να εξακριβώσουμε τι συμβαίνει στη συνείδηση με ένα εγκεφαλογράφημα, όπως κάνουν οι νευρολόγοι όταν θέλουν να εντοπίσουν, για παράδειγμα, τους νευρώνες που ευθύνονται για την κίνηση του χεριού. Αναλύοντας τομογραφίες του εγκεφάλου πριν, κατά και μετά την κίνηση, οι νευρολόγοι εξακριβώνουν ποια κέντρα του εγκεφάλου ενεργοποιούνται. Αυτή η απλή μέθοδος, όμως, δεν μπορεί να εφαρμοστεί στη μελέτη των – σαφώς πολυπλοκότερων – διεργασιών της συνείδησης.
Υπάρχουν πολλές σχολές στην υλιστική φιλοσοφία, αλλά στην αρχή όλοι οι υλιστές ήταν σύμφωνοι ότι η ψυχή, ο φορέας της συνείδησης, είναι εγκαταστημένη σε περιορισμένο τμήμα του εγκεφάλου, μια θέση παρόμοια με εκείνη του Καρτέσιου για την επίφυση. Τον περασμένο αιώνα, όμως, η επιστήμη έκανε μεγάλες προόδους.Έτσι, οι νευροφυσιολόγοι συνειδητοποίησαν την πολυπλοκότητα που παρουσιάζει η λειτουργία του εγκεφάλου – οι απαντήσεις που έδιναν μέχρι τότε τόσο οι υλιστικές όσο και οι δυϊστικές φιλοσοφικές θεωρίες αποδείχθηκαν προβληματικές.
Πολλαπλά προσχέδια
Ο Τσέχος ψυχολόγος Max Wertheimer έκανε το 1912 ένα σημαντικό πείραμα. Οι συμμετέχοντες σε αυτό έβλεπαν δύο εικόνες που εναλλάσσονταν πολύ γρήγορα, από τις οποίες η μία είχε έναν μπλε κύκλο στην πάνω αριστερή γωνία και η άλλη έναν κόκκινο κύκλο στην κάτω δεξιά γωνία. Αποδείχθηκε ότι οι συμμετέχοντες αντιλαμβάνονταν τις δύο εικόνες ως μία εικόνα, στην οποία ο κύκλος κινούνταν διαρκώς από τη μία γωνία στην άλλη και στο μέσον άλλαζε χρώμα από μπλε σε κόκκινο.
H δεύτερη εικόνα επηρέαζε, λοιπόν, την αντίληψη των παρατηρητών για την πρώτη εικόνα, με αποτέλεσμα η αλλαγή του χρώματος να γίνεται αντιληπτή πριν ακόμη οι συμμετέχοντες αποκτήσουν συνείδηση της δεύτερης εικόνας. Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως «φαινόμενο phi», οφείλεται σε μια διεργασία του εγκεφάλου η οποία συμπληρώνει το χρονικό και χωρικό χάσμα μεταξύ των εικόνων και μας δίνει έτσι την αίσθηση της κίνησης. Τα κινούμενα σχέδια είναι ένα κλασικό παράδειγμα του πώς λειτουργεί αυτό το φαινόμενο.
Ερμηνεύοντας αυτό το πείραμα, ο Αμερικανός φιλόσοφος και καθηγητής γνωσιολογίας Daniel Dennett κατέληξε, μερικές δεκαετίες αργότερα, στο συμπέρασμα ότι η συνείδηση δεν αντιλαμβάνεται τα γεγονότα με χρονολογική σειρά. Αν η συνείδηση εδραζόταν σε συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου, τα νευρικά ερεθίσματα από το μάτι θα έπρεπε να φτάνουν στον εγκέφαλο με τη σειρά με την οποία προκλήθηκαν και οι εθελοντές σε δύο ανεξάρτητα πειράματα θα είχαν συνειδητοποιήσει ότι ο κύκλος ήταν πρώτα μπλε και μετά κόκκινος. Γι’ αυτό, ο Αμερικανός φιλόσοφος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συνείδηση δεν εδράζεται σε κάποια συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου, αλλά θα πρέπει να βασίζεται στη συνεργασία πολλών εγκεφαλικών περιοχών.
Στο μεταξύ, οι νευρολόγοι έχουν διαπιστώσει ότι ασθένειες και ατυχήματα που προκαλούν βλάβες στον εγκέφαλο ατόμων οδηγούν σχεδόν πάντα σε αλλαγές της προσωπικότητας τους. Και αυτό ενισχύει ακόμη περισσότερο την άποψη ότι η συνείδηση δε συνδέεται με κάποια συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου.
O Dennett προσπάθησε το 1991 να «θάψει» μια για πάντα το δυϊσμό του Καρτέσιου, που, κατά τη γνώμη του, είχε ασκήσει μια υπερβολική επίδραση στις υπάρχουσες θεωρίες για τη συνείδηση. Παρουσίασε τη δική του θεωρία, το λεγόμενο «μοντέλο πολλαπλών προσχεδίων» – «multiple drafts model». Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, κάθε αισθητήριο ερέθισμα είτε εξετάζεται από τον εγκέφαλο μεμονωμένα είτε συνδυάζεται με ένα άλλο ερέθισμα που είχε προσληφθεί νωρίτερα, αλλά δεν έχει γίνει ακόμη αντιληπτό από τη συνείδηση, οπότε τα δύο ερεθίσματα συγχωνεύονται και παράγουν μια ενιαία συνειδητή εμπειρία. Όπως υποδηλώνει η ονομασία της θεωρίας, αντιλαμβανόμαστε τον εξωτερικό κόσμο σε μικρά, μεμονωμένα «κομμάτια», που θυμίζουν βιαστικά προσχέδια. Όπως από αυτά μπορεί να προκύψει μέχρι και ένα μυθιστόρημα, έτσι και τα διάφορα αισθητήρια ερεθίσματα συγκεντρώνονται, ενοποιούνται και σχηματίζουν μια γενική, συνειδητή εμπειρία.
H συνείδηση δεν εμφανίζεται αμέσως μόλις αντιληφθούμε κάτι. θα πρέπει, αντίθετα, να την αντιμετωπίζουμε ως αποτέλεσμα μιας συνεχούς επεξεργασίας ενός αδιάκοπου ρεύματος πληροφοριών. Και, επιπλέον, όλα τα ερεθίσματα δεν καταλήγουν στη συνείδηση μας.
Τα ζώα έχουν συνείδηση;

Σε αυτό το μοντέλο των πολλαπλών προσχεδίων δεν έχει νόημα να μιλάμε για συνείδηση παρά μόνο στο βαθμό που αυτή επηρεάζει τις πράξεις μας. Από την άλλη, η θεωρία του Dennett δίνει τη δυνατότητα διαφοροποίησης της έννοιας της συνείδησης, έτσι ώστε να μπορούμε να μιλάμε για ύπαρξη συνείδησης ακόμη και στα ζώα και τις μηχανές.

H θεωρία του Αμερικανού φιλοσόφου δε δίνει συγκεκριμένη απάντηση στο ερώτημα πού εδρεύει η συνείδηση. Πολλοί νευρολόγοι έχουν ασχοληθεί με το θέμα τις τελευταίες δεκαετίες. Οι περισσότεροι υποστηρίζουν την κεντρική ιδέα του Dennett, ότι η συνείδηση έχει φυσική μορφή και συνδέεται με περισσότερες από μία περιοχές του εγκεφάλου.
0 Βρετανός μοριακός βιολόγος και νευροβιολόγος Francis Crick, βραβευμένος με Νόμπελ το 1962 για τις ανακαλύψεις του πάνω στη δομή του DNA, προσπάθησε να εντοπίσει την έδρα της συνείδησης. Πέθανε το 2004, πριν ολοκληρώσει την έρευνα του, όμως ο συνάδελφος του Christof Koch συνέχισε το έργο του και δημοσίευσε το 2005 τη θεωρία τους.
Το παράδειγμα του ρόδου
Οι Francis Crick και Christof Koch θεώρησαν ιδιαίτερης σημασίας το γεγονός ότι οι συνειδητές εντυπώσεις από ένα αντικείμενο ενσωματώνονται σχεδόν πάντα σε μια συγκεκριμένη εμπειρία. H όψη, το χρώμα και η μυρωδιά του ρόδου συνδέονται με τη συναισθηματική μας εικόνα για το ρόδο ως σύμβολο της αγάπης. Ξέρουμε ότι η επεξεργασία των διαφόρων αισθητηριακών ερεθισμάτων και των συναισθημάτων λαμβάνει χώρα σε διαφορετικά κέντρα του εγκεφάλου, γι’ αυτό και πρέπει να συνεργαστούν πολλά τμήματα του εγκεφάλου για να έχουμε μια ολοκληρωμένη συνειδητή εμπειρία του ρόδου.
Οι δύο ερευνητές άρχισαν να μελετούν την ανατομία του εγκεφάλου προκειμένου να ανακαλύψουν τη δομή που είναι αρμόδια γι’ αυτή τη λειτουργία συντονισμού. Οι έρευνες τους οδήγησαν οε μια περιοχή φαιάς ουσίας κάτω από το κεντρικό τμήμα του φλοιού των δύο εγκεφαλικών ημισφαιρίων. Το εν λόγω στρώμα νευρώνων, που το πάχος τους δεν ξεπερνά το ένα χιλιοστό, λέγεται ταινιοειδής πυρήνας (Claustrum) ή προ-τείχισμα. Το βρίσκουμε σε όλα τα θηλαστικά, αλλά η λειτουργία του παραμένει ανεξακρίβωτη. Οι δύο ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι νευρώνες αυτού του πυρήνα συνδέονται με όλα σχεδόν τα τμήματα του φλοιού, όπου εδρεύουν οι ανώτερες εγκεφαλικές λειτουργίες, όπως η γλώσσα, η λήψη αποφάσεων και οι αισθήσεις. Οι συνδέσεις είναι αμφίδρομες: οι νευρώνες του ταινιοειδούς πυρήνα δέχονται αλλά και αποστέλλουν πληροφορίες στο φλοιό του εγκεφάλου. Επιπλέον, επικοινωνούν με το βαθύτερο τμήμα του εγκεφάλου, απ’ όπου προέρχονται τα βασικά συναισθήματα.

Με άλλα λόγια, ο ταινιοειδής πυρήνας μοιάζει με έναν κεντρικό διακόπτη, που συνδέει μεγάλες περιοχές του εγκεφάλου. H θεωρία αυτή δεν έχει ακόμη αποδειχθεί. Ερευνητές έχουν προτείνει διάφορα πειράματα για να διαπιστωθεί αν ο πυρήνας αυτός παίζει κάποιο ρόλο στη συνείδηση μας. Σε ένα από αυτά τα πειράματα, προβλέπεται να τοποθετηθούν ηλεκτρόδια στον ταινιοειδή πυρήνα και να ενεργοποιηθούν τα εγκεφαλικά κύτταρα αυτού του λεπτού στρώματος με ρεύμα χαμηλής τάσης. Αν οι επιστήμονες καταφέρουν δι’ αυτού του τρόπου να προκαλέσουν σκέψεις, εντυπώσεις ή συναισθήματα στη συνείδηση του εθελοντή, η θεωρία των Crick και Koch θα αποδειχθεί σωστή.
H ανθρώπινη συνείδηση εξακολουθεί να απασχολεί φιλοσόφους, νευροφυσιολόγους και άλλους επιστήμονες. Έχουν διατυπωθεί πολλές θεωρίες σχετικά με το τι είναι η συνείδηση, πώς δημιουργείται και πού εδρεύει, αλλά οι συγκεκριμένες, τεκμηριωμένες γνώσεις μας σε αυτό τον τομέα παραμένουν φτωχές, θα περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να εξηγηθεί πώς γίνεται απλά οπτικά ερεθίσματα να ταξιδεύουν στον εγκέφαλο για να καταλήξουν, π.χ., στην απόλαυση που μας χαρίζει το αυγουστιάτικο φεγγάρι.
Αναζητώντας το μυστικό της συνείδησης εδώ και 2.000 χρόνια
Για αιώνες το μυστήριο της ανθρώπινης συνείδησης απασχολούσε κυρίως τους φιλοσόφους. Αργότερα προστέθηκαν οι ψυχολόγοι και οι νευροφυσιολόγοι.
60πΧ: Ο Ρωμαίος πολιτικός και φιλόσοφος Κικέρων ήταν από τους πρώτους που χρησιμοποίησε την έννοια conscientis (= συνείδηση). O Κικέρων εννοούσε κατά βάση την ηθική συνείδηση, ένα σύστημα αξιών.
400 μ.Χ. : Ο επίσκοπος Αυγουστίνος διακρίνει το υλικό σώμα από την άυλη ψυχή.
1250: Ο Ιταλός φιλόσοφος και θεολόγος Θωμάς Ακινάτης υποστηρίζει ότι ακόμη και τα
μικρά παιδιά έχουν συνείδηση του «είναι». Διαχωρίζει την αισθητηριακή αντίληψη από την
επίγνωση ότι έχουμε αντιληφθεί κάτι.
1640: Με τη φράση «Σκέπτομαι άρα υπάρχω», ο Γάλλος φιλόσοφος και μαθηματικός Καρτέσιος (Rene Descartes) εισάγει μια δυϊστική αντίληψη, σύμφωνα με την οποία ο υλικός εγκέφαλος αντιλαμβάνεται ό,τι η άυλη ψυχή συνειδητοποιεί. Κατά τον Καρτέσιο, η ψυχή εδρεύει στην επίφυση.
1690: Ο Άγγλος φιλόσοφος John Locke χρησιμοποιεί για πρώτη φορά τη λέξη «συνείδηση» με τη σημερινή της έννοια. Υποστηρίζει ότι το εγώ διαμορφώνεται από την ίδια τη ζωή, από τις εντυπώσει και τις εμπειρίες μας.
Γύρω στο 1700: Ο μαθηματικός και φιλόσοφος Gottfried Wilhelm Leibniz υποστηρίζει ότι ο εγκέφαλος που αντιλαμβάνεται και η ψυχή που συνειδητοποιεί είναι δύο τελείως διαφορετικά πράγματα. Αναφέρει σαν παράδειγμα μια ψείρα, που, αν γύριζε μέσα στο κεφάλι μας, δε θα έβρισκε ούτε μια σκέψη ή ιδέα.
1960: Ο Αμερικανός νευροβιολόγος Roger Walcott Sperry ανακαλύπτει ότι, αν η σύνδεση μεταξύ δεξιού και αριστερού ημισφαιρίου στον εγκέφαλο καταστραφεί, η συνείδηση του ατόμου χωρίζεται σε δύο ανεξάρτητα μέρη, που το καθένα μπορεί να έχει τις δικές του σκέψεις.
1980: Ο υλιστής Αμερικανόε φιλόσοφος Daniel Dennett υποστηρίζει ότι η συνείδηση και όλα τα ανθρώπινα συναισθήματα προέρχονται από βιοχημικές διεργασία του εγκεφάλου.
1990:Ο ρωσικής καταγωγής νευρολόγος Mikhail Lebedev αποδεικνύει ότι άτομα στα οποία έχει ερεθιστεί ένα μικρό εγκεφαλικό κέντρο στο μετωπιαίο λοβό βιώνουν οπτικές ψευδαισθήσεις, που δεν έχουν σχέση με τα πραγματικά οπτικά ερεθίσματα.
2004: Ο Francis Crick, που ανακάλυψε τη διπλή έλικα του DNA, υποστηρίζει ότι η συνείδηση συνδέεται με ένα λεπτό στρώμα φαιάς ουσίας – πάχους μικρότερου του ενός χιλιοστού – , το λεγόμενο ταινιοειδή πυρήνα, που έχει επαφή με όλα σχεδόν τα κέντρα του εγκεφάλου, με νευρώνες και στα δύο ημισφαίρια. Πρόκειται για τον ταινιοειδή πυρήνα, που συνδέεται αφ’ ενός με το μεγαλύτερο τμήμα του εγκεφαλικού φλοιού, όπου εντοπίζονται οι ανώτερες νοητικές λειτουργίες, και αφ’ ετέρου με τα βαθύτερα τμήματα του εγκεφάλου, όπου έχουν την προέλευση τους τα συναισθήματα.
Πηγή: scienceillustrated, συγγραφέας Gorm Palmgren, ερευνητής Βιοτεχνολογίας στο Εθνικό Ερευνητικό Κέντρο της Δανίας και στο Ινστιτούτο Max Planck

ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ...[Μέρος Α΄]

 κι ήρθε η συνείδηση και μου κρυφομίλησε

κι ολα μου τά σφάλματα μου τά ξαναθύμησε

και μου τάπε ησυχα ηρεμα κι απλά....

ετσι ελεγε ενα παλιό τραγουδάκι...ας δουμε λοιπόν την ανάλυση του όρου "συνείδηση"...

Συνείδηση είναι η νοητική δυνατότητα ενός οργανισμού η οποία του επιτρέπει, σε προέκταση των αισθήσεών του, να γνωρίζει και να κατανοεί τον εαυτό του, το περιβάλλον του, τα συμβαίνοντα^{[σ 1]} γύρω του και μέσα του και να έχει το δυνατόν την αίσθηση της «θέσης» και της σημασίας του στον κόσμο καθώς και του αντίκτυπου των πράξεών του. Η ενσυνείδητη κατάσταση ως άμεση, ολοφάνερη, θεμελιώδης εμπειρία ζωής αποτέλεσε για τον Ρενέ Ντεκάρτ τη σταθερή αφετηρία^{[σ 2]} στο έργο του για την «ανάπλαση» της πραγματικότητας.^[1]

 Ετυμολογία

Η λέξη συνείδηση προέρχεται από το απαρέμφατο συν-ειδέναι^[2] < οίδα = γνωρίζω, (σύν+οιδα) = γνωρίζω καλώς, εξ ιδίας αντιλήψεως^[3] που αποδόθηκε και στα λατινικά ^[4]με την ακριβή εννοιολογική της σημασία, ως conscientia, που σημαίνει γνωρίζω πλήρως. Την ίδια λέξη χρησιμοποιεί πρώτος ο Γάλλος φιλόσοφος Ντεκάρτ και λίγο αργότερα ο John Locke (Τζον Λοκ) στα αγγλικά ως Conscience που μεταγενέστερα μεταβάλλεται σε Concience. Από την ίδια ρίζα παράγονται οι λέξεις Sence = αίσθηση, sense = έννοια, αλλά και Science = επιστήμη που στα ελληνικά σημαίνει «προσήλωση του νου»,^[5] από το αυτοτελές ρήμα επίσταμαι = γνωρίζω εμπείρως. Όσον αφορά την ετυμολογία της λέξης συνείδηση και ο Γ. Μπαμπινιώτης εκφράζει την άποψη ότι προέρχεται από το απαρέμφατο συν-ειδ-έναι του ρήματος σύνοιδα = γνωρίζω καλά, ξέρω ^[6].

 Χρήσεις του όρου

Ευσυνειδησία: Ο Θάνατος του Σωκράτη- Ζακ-Λουί Νταβίντ- Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης (Νέα Υόρκη)

Παγκόσμια συνείδηση:
Η συνειδητοποίηση πως είμαστε
«πολίτες» στη βιόσφαιρα του πλανήτη μας,
πέρα από κράτη, θρησκείες, έθνη κλπ.

Η χρήση του όρου «συνείδηση» αντανακλά σε πολλές έννοιες:^[7]

• Θεωρείται υπό μία έννοια συνειδητός κάποιος που είναι ξύπνιος ενώ όταν κοιμάται, όχι. Στην περίπτωση του ύπνου η έννοια της μη συνειδητότητας αποδίδεται ως η μη αισθητηριακή επαφή με τον «εξωτερικό» κόσμο, ενώ στον «εσωτερικό» του κόσμο το άτομο συνεχίζει να δρα συνειδητά.
• Κάποιος θεωρείται ή θεωρεί πως δρα «ασυνείδητα» όταν δεν δίνει αναμενόμενη προσοχή σε αυτό που κάνει. Παράδειγμα είναι η οδήγηση αυτοκινήτου σε οικεία διαδρομή, όπου για κάποια χιλιόμετρα φαινόμαστε να οδηγούμε «ασυνείδητα» με την έννοια ότι οδηγούμε «μηχανικά» χωρίς να σκεφτόμαστε την ίδια την οδήγηση ή τη διαδρομή. Και πάλι η συνείδηση είναι παρούσα καθώς ακολουθούμε το δρόμο, βλέπουμε τα δέντρα, πολλή από την προσοχή μας όμως είναι πιθανόν στραμμένη σε κάποιο γεγονός που μας απασχολεί. Παρόλα αυτά υπάρχει έστω και ελάχιστη συνειδητότητα αφιερωμένη στην οδήγηση, αρκετή για να εκτελεστεί η διαδρομή.
• Η ευσυνειδησία είναι μια ακόμα χρήση του όρου που αντανακλά στην πνευματικότητα του ατόμου. Έτσι μπορεί κάποιος που βλάπτει το περιβάλλον να θεωρηθεί «ασυνείδητος», όπως και κάποιος που, για παράδειγμα, μπροστά στο οικονομικό όφελος δεν υπολογίζει τις ανθρώπινες αξίες. Προφανώς όμως οι πράξεις του τελευταίου που αφορούν τις οικονομικές του συναλλαγές είναι αρκετά συνειδητές και έτσι δε μπορεί να μιλά κανείς για απώλεια της συνείδησης στις περιπτώσεις αυτές.
• Σε πολλές αναφορές οι υπόλοιποι ζωντανοί οργανισμοί πλην των ανθρώπων, όπως τα ζώα, θεωρούνται πως δεν έχουν συνείδηση. Παρόλα αυτά τα σκυλιά ονειρεύονται και τινάζουν τα πόδια τους σαν να κυνηγούν όταν κοιμούνται, οι γάτες εμφανίζουν ύπνο REM κλπ. Αυτό που αφήνεται να εννοηθεί είναι πως τα ζώα δεν έχουν συνείδηση του εαυτού τους και είναι κάτι που δεν αποδεικνύεται εύκολα αν ισχύει ή όχι, πέρα από το ότι φαίνονται να είναι όντα ικανά να «βιώνουν». Σε πολλές περιπτώσεις τους φερόμαστε ως συνειδητά όντα, όπως για παράδειγμα όταν τα ναρκώνουμε κατά τη διάρκεια χειρουργικών επεμβάσεων. Η αποστροφή για την πράξη του μησοτηγανίσματος ψαριού ώστε να μένει ζωντανό και να αντιδρά την ώρα που το τρώμε^[8] είναι επίσης δείκτης της αίσθησης που έχουμε πως πιθανόν και τα όντα αυτά έχουν συνείδηση του εαυτού τους γνωρίζοντας πως πονούν.
• Τα παιδιά, όταν είναι πολύ μικρά λέμε πως δεν έχουν συνείδηση του εαυτού τους μπροστά σε ένα καθρέπτη^{[9][σ 3]} και καθώς μεγαλώνουν χρειάζονται να μαθαίνουν να ακολουθούν ηθικούς κώδικες συμπεριφοράς και ως τότε οι πράξεις τους δε θεωρούνται συνειδητές και δεν τους καταλογίζονται ευθύνες.

 Συνείδηση και επιστήμη

Η ικανότητα να βιώνει κανείς συνειδητά δε μετράται από την επιστήμη, δεν υπάρχει δηλαδή επιστημονική απόδειξη για την ποιότητα της συνείδησης μέσα από κάποιο πείραμα επαλήθευσης. Η επιστήμη ψάχνει την αντικειμενική αλήθεια, αυτή που είναι κοινή για όλους τους παρατηρητές (στην ουσία την αλήθεια που είναι ανεξάρτητη από τον παρατηρητή) ενώ η συνείδηση είναι υποκειμενική, άμεσα εξαρτώμενη από τον παρατηρητή (του εαυτού του) που διατείνεται πως βιώνει συνειδητά, και στηριζόμαστε στα όσα ο ίδιος υποστηρίζει.^[10]

 Η φυσική (κβαντομηχανική) προσέγγιση

Η συνείδηση κάνει την παρατήρηση να δίνει αποτέλεσμα. Αν κάποιο ον με συνείδηση δεν αναγνώσει ένα μετρούμενο μέγεθος η μέτρηση δεν έχει γίνει ποτέ. Η ίδια η πραγματικότητα υφίσταται μόνον όταν η συνείδηση έρχεται να την αποκωδικοποιήσει και ως εκείνη τη στιγμή περιγράφεται ως ένα αδιαίρετο νέφος από πιθανότητες των διαφόρων εκδοχών της.^{[σ 4]} Με την έννοια αυτή η ίδια η συνείδηση ορίζει την πραγματικότητα, ή ακόμα και τη δημιουργεί.^[11]

 Γενικότερη έννοια της συνείδησης

Ο χώρος και ο χρόνος είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο ο νους περιορίζεται να δημιουργήσει την εμπειρία της πραγματικότητας. - Ποτέ δε γνωρίζουμε κάτι όπως είναι. Ό,τι γνωρίζουμε είναι μόνο οι μορφές που εμφανίζονται μέσα στο νου.

Ιμμάνουελ Καντ

Ο νους βιώνει «ποιότητες» όπως αυτές γεννώνται από τον ίδιο το νου.

A.N. Whitehead

Η ύλη απορρέει από το νου, όχι ο νους από την ύλη.

Tibetan Book of the Great Liberation

Η γνώση είναι δομημένη στη συνειδητότητα.

Maharishi Mahesh Yogi

Ο θεός κοιμάται μέσα στο βράχο ονειρεύεται μέσα στο φυτό σαλεύει μέσα στο ζώο και ξυπνά μέσα στον άνθρωπο.

Ibn Al-'Arabi

Πιο γενικά, συνείδηση για ένα οργανισμό θεωρείται η αναλυτική ικανότητα της εμπειρίας. Είναι ο «χώρος» μέσα από στον οποίο αναβλύζει η ονειρώδης φαντασία, η νοημοσύνη, η πνευματικότητα κλπ. Μέσα στο χώρο αυτό σχηματίζονται «μορφές» όπως οι αντιλήψεις, οι αισθήσεις και οι σκέψεις. Η συνείδηση παρέχει το δυναμικό στο οποίο μπορεί και παράγεται η εμπειρία.^[12]

 Το «δύσκολο πρόβλημα»

Δεδομένου ότι δεν δεχόμαστε συνειδητότητα στην ύλη, τους νευρώνες ή την ηλεκτροχημική δραστηριότητα, ο David Chalmers, καθηγητής φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Αριζόνα, διατύπωσε το εξής: ^[13]

    Πώς είναι δυνατόν κάτι τόσο άυλο όπως η συνείδηση να ξεπηδά από κάτι χωρίς συνειδητότητα, όπως η ύλη;    

Σε απάντηση του «δύσκολου ερωτήματος» γίνονται προτάσεις πως η συνείδηση μπορεί και προκύπτει από τη συνειδητότητα των ολοένα και μικρότερων αυτο-όμοιων δομών που με υψηλή οργάνωση απαρτίζουν τη συνείδηση ενός όντος. Προτείνεται και αποδεικνύεται για παράδειγμα πως ορισμένοι από τους νευρώνες του εγκεφάλου, μενονωμένα, παρουσιάζουν εμφανώς συνειδητότητα καθώς η δράση τους έχει μακροσκοπικό αντίκτυπο, αν και όχι συνείδηση στην πλήρη της έκταση. Στο συνδετικό κρίκο λείπει ακόμη το πώς τα άτομα που απαρτίζουν το νευρώνα συνδέονται ώστε να εμφανίζει αυτός συνειδητότητα, πώς μεταφέρεται η συνειδητότητα στα άτομα από τις πιο μικρές κλίμακες κλπ.^{[14] [15] [16]}

 Η ανωμαλία στο τωρινό επιστημονικό μοντέλο

Ο Πήτερ Ράσελ αναφέρει τη συνείδηση ως «ανωμαλία» που προκύπτει στο μοντέλο των βασικών παραδοχών που στηρίζουν την επιστήμη καθώς κανείς δε μπορεί να αμφισβητήσει την ύπαρξή της και ταυτόχρονα κανείς δε μπορεί να την εξηγήσει. Ως αποτέλεσμα η επιστήμη απλώς την αγνοεί ή και προσπαθεί να την εξηγήσει, με διάφορες ανεπιτυχείς προσεγγίσεις, βασισμένη στο τωρινό μοντέλο. Η βασική παραδοχή του τωρινού μοντέλου που προκαλεί την ανωμαλία είναι πως η ύλη δεν φέρει συνειδητότητα.^[17]
Ο Ράσελ υποστηρίζει πως η συνειδητότητα είναι η θεμελιώδης ιδιότητα που σχηματίζει τα πάντα, πιο θεμελιώδης και από το χώρο, το χρόνο ή την ύλη:^[18]

1. Η συνειδητότητα εμφανίζεται παντού και σε όλες τις κλίμακες, όπως σε ζωντανούς οργανισμούς χωρίς νευρικό σύστημα όπως οι μέδουσες^{[σ 5]} και ως την κλίμακα των δομικών στοιχείων της ύλης, ακόμα και στο φως που οδεύει διαλέγοντας πάντα την πιο σύντομη, χρονικά, διαδρομή. Η έννοια της συνειδητότητας στις όλο και πιο μικρές κλίμακες ξεφεύγει από τη συνείδηση που εμφανίζει ο άνθρωπος και απλοποιείται αλλά δε μηδενίζεται. Υποστηρίζει δηλαδή πως η ανθρώπινη συνείδηση δεν εμφανίστηκε, ξαφνικά, ταυτόχρονα με τον ανθρώπινο νου, αλλά εξελίχθηκε μαζί με την πολυπλοκότητα του «μυαλού» που αντιλαμβάνεται το φυσικό κόσμο, και συνεχώς εμπλουτίζεται με εμπειρίες και αναπαράγει όλο και πιο σύνθετες μορφές ώστε να τον κατανοεί, όπως και να κατανοεί και τον «εαυτό» που τη φέρει.^[19]
2. Τα πάντα παίρνουν μορφή αποκλειστικά στη συνείδηση και μόνο μέσα σε αυτήν γίνονται αντιληπτά. Οτιδήποτε μπορούμε να καταλάβουμε είναι προβολές μέσα στο νου και ό,τι γνωρίζουμε είναι αποτέλεσμα της εμπειρίας στο νου μας. Η εμπειρία του περιβάλλοντος ή του εαυτού προκύπτει στη συνείδηση ως μια μορφή που εμφανίζεται μέσα σε αυτήν (in-forming), μέσα από μια επεξεργασία που λαμβάνει χώρα στο νου και παράγει την πληροφορία (in-formation).^{[σ 6][20]}

 Φυσιολογικές Διακυμάνσεις

Το επίπεδο συνειδήσεως του φυσιολογικού ατόμου διακυμαίνεται αναγκαστικά για λόγους βιολογικής ομοιοστάσεως από την πλήρη εγρήγορση, μέχρι τον βαθύ ύπνο. Ανάμεσα στις δύο αυτές καταστάσεις, τοποθετούνται άλλες δύο -επίσης φυσιολογικές- καταστάσεις συνειδήσεως, η ονειροπόληση και η υπναγωγική κατάσταση.

 Ονειροπόληση

Η ονειροπόληση είναι η κατάσταση της συνειδήσεως κατά την οποία το άτομο κυριαρχείται από σκέψεις που, όπως και στα όνειρα, είναι χωρίς λογική και δεν καθορίζονται από τα τρέχοντα δεδομένα της αντικειμενικής πραγματικότητας και εξαρτώνται κυρίως από τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου. Βασικό χαρακτηριστικό της φυσιολογικής ονειροπολήσεως είναι ότι δεν καταργεί την συνείδηση του έξω κόσμου, αλλ' απλώς την μειώνει. Ο γνωστός ψυχίατρος και ερευνητκής Καρλ Γιουνγκ θεωρούσε ότι στη συνείδηση εγρήγορσης διατηρούνται στοιχεία της ονειρικής κατάστασης. Αυτό σημαίνει ότι ταυτόχρονα με την κατάσταση της εγρήγορσης, χωρίς να έχουμε πλήρη αντίληψη του γεγονότος, συνεχίζουμε να ονειρευόμαστε υπό τη μορφή παράλληλης ονειροπόλησης και φαντασιώσεων, οι οποίες δεν είναι παρά όνειρα τα οποία "βλέπουμε" στον ξύπνιο μας. Συνειδητά και ασυνείδητα στοιχεία (Υποσυνείδητο)

" Όποιος θέλει να γνωρίσει την ανθρώπινη ψυχή, να αποχαιρετήσει τις μελέτες του και να περιπλανηθεί στον κόσμο με ανοικτή καρδιά. Στη φρίκη των φυλακών, στα ψυχιατρικά άσυλα και τα νοσοκομεία, στις σκοτεινές ταβέρνες των προαστίων, στα πορνεία και τα χαρτοπαικτικά καταγώγια, στα κοσμικά σαλόνια, στο χρηματιστήριο, στις σοσιαλιστικές συγκεντρώσεις, στις εκκλησίες, μέσα από την αγάπη και το μίσος, την εμπειρία των παθών κάθε μορφής στο δικό του σώμα, θα δρέψει πλουσιότερες σοδειές γνώσης από αυτές που μπορούν να του προσφέρουν τα βιβλία και θα γνωρίσει πώς να συμπεριφέρεται ως γιατρός στον ασθενή, με αληθινή γνώση της ανθρώπινης ψυχής».

Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ CW 10.177.

Ως υποσυνείδητο ορίζεται το σύνολο των ψυχικών στοιχείων που υπάρχουν στα άκρα της συνείδησης, δηλαδή στην περιφέρεια τους, και είναι αμυδρότατα και μόλις αντιληπτά.^[21] Σύμφωνα με ορισμένους σύγχρονους ψυχολόγους και ψυχαναλυτές, αποτελεί εκτεταμένο πεδίο της καθαυτό συνείδησης, διαφέρει δε από από το ασυνείδητο στο ότι είναι ισχυρό, χωρίς όμως να γίνει συνειδητό, να ενεργεί και να επιδρά στη συνειδητή ζωή. ^[22] Διατηρεί στενούς δεσμούς με την προσωπικότητα του ατόμου (μνήμη, συναίσθημα, φυσική και ψυχική ζωή). Συχνά οι εκδηλώσεις του είναι πιο βίαιες από τις συνειδητές, γιατί είναι πάντα παρόν στη καθημερινή ζωή (όνειρα, αναμνήσεις) και μπορεί να την ταράζει μέχρι του σημείου να δημιουργεί παθολογικές καταστάσεις. ^[23] Ο Φρόυντ ήταν ο πρώτος -και για πολλούς το σημαντικότερο- που διατύπωσε επιστημονικές απόψεις σχετικά με τις ψυχικές λειτουργίες. Το όνειρο διαφυλάσσει τον ύπνο και είναι η «βασιλική οδός» που οδηγεί από το Ασυνείδητο στο Συνειδητό.^[24]
Ο Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ δέχεται το μηχανισμό της καταπίεσης και ξεχωρίζει το «ατομικό ασυνείδητο», το οποίο ανάλογα με τις περιστάσεις έρχεται στην επιφάνεια ή κρύβεται και είναι διαφορετικό σε κάθε άτομο γιατί είναι αποτέλεσμα των συσσωρευμένων ατομικών εμπειριών του, από το «συλλογικό ασυνείδητο», το οποίο δεν αποκαλύπτεται ποτέ. Δεν απέρριψε την ερμηνευτική των ονείρων του Φρόυντ και υιοθήτησε την θεωρία του περί ενστίκτων που βασίστηκε στη μελέτη του Κάρολου Δαρβίνου. Η διαπίστωση αυτή οδήγησε τον Γιουνγκ στη ανάπτυξη της περίφημης θεωρίας των αρχετύπων^{[σ 7]} (δηλ. εικόνες, τύπους κ.α.) που δημιουργήθηκαν από τις επαναληπτικές, όμοιες εμπειρίες της ανθρωπότητας μέσα από χιλιετηρίδες ζωής, όπως (η ανατολή και η δύση του του ήλιου, η εξεύρεση τροφής ή συντρόφου, η αποφυγή κινδύνου κ.α.) ^[25] Τα «αρχέτυπα» επηρεάζουν το άτομο γιατί εμπεριέχονται και στο ατομικό ασυνείδητο και παρουσιάζονται ως φαντασιώσεις, νευρώσεις και υστερίες.^[26]

 Η συνείδηση ως προέκταση του εσωτερικού μας κόσμου

Η Αντιγόνη εμπρός στο νεκρό Πολυνείκη. Λάδι σε καμβά, 100 εκ. x 157 εκ. Εθνική Πινακοθήκη, Νικηφόρος Λύτρας (1865)

    Το δίλημμα της υπακοής στo φυσικό δίκαιο (άγραφοι νόμοι) ή στο θετικό δίκαιο, όπου η συνείδηση ^[27]παίζει πρωταρχικό ρόλο στη συμπεριφορά του ατόμου αποτυπώθηκε δραματικά από το Σοφοκλή στην Αντιγόνη.    

Στον κινηματογράφο 1989 η αποστολή (The Mission) η ένοχη συνείδηση και η έμπρακτη μετάνοια του εμπόρου δούλων Μεντόζα γίνεται πιο οδυνηρή από τη μουσική όμποε που κατατρύχει τον Ένιο Μορικόνε (Ennio Morricone). Με φιλοσοφικούς και ψυχολογικούς όρους η συνείδηση προσδιορίζεται από την ροπή, την διαίσθηση και την ικανότητα του ατόμου να διαχωρίσει το σωστό από το λάθος. Η Ηθική,^{[σ 8]} η δεοντολογία,^{[σ 9]} ο ψυχισμός,^{[σ 10]} η πνευματικότητα, οι θρησκευτικές αντιλήψεις^{[σ 11]} ή κοσμοθεωρίες ακόμα και η υποκειμενικότητα κάθε ατόμου προσδιορίζουν και το εύρος της ανάλογης συμπεριφοράς.^[28] Στο βαθμό στο οποίο η συνείδηση συνταυτίζεται με την ηθική κρίση, πριν από μια ενέργεια, έχει προκαλέσει συζητήσεις σε μεγάλο μέρος της ιστορίας της Δυτικής φιλοσοφίας.^[29]

 Η «συνείδηση» ως εσωτερική φωνή

Βίνσεντ βαν Γκογκ: «Στο κατώφλι της αιωνιότητας»

Η μεταφορά της συνείδησης, ως εσωτερική φωνή ή εσωτερικό φως,^[30]έχει παρακινήσει πολλές αξιόλογες πράξεις για το κοινό καλό και αποτέλεσε αντικείμενο πολλών εξεχόντων παραδειγμάτων στη λογοτεχνία, στη μουσική, στο θέατρο και στο κινηματογράφο.

" «...δημοσία δέ ου τολμώ αναβαίνων εις το πλήθος το υμέτερον συμβουλεύειν τη πόλει. τούτου δέ αίτιόν εστιν ό (το οποίο) υμείς εμού πολλάκις ακηκόατε πολλαχού λέγοντος, ότι μοι θείον τι και δαιμόνιον γίγνεται φωνή, ό και εν τη γραφή επικωμωδών (έγραψε και στην καταγελλία του διακωμωδώντας το) ο Μέλητος εγράψατο » ^[31]

Και συνεχίζει ο Σωκράτης:«Σε μένα λοιπόν αυτό άρχισε να υπάρχει από τότε που ήμουνα παιδί, είναι μια φωνή που ακούω, η οποία, όποτε την ακούω, πάντοτε με αποτρέπει από κάτι που πρόκειται να κάνω, και ποτέ δεν με προτρέπει σε τίποτε. Αυτή είναι που με εμποδίζει ν΄ασχοληθώ με την πολιτική. Και μου φαίνεται, ότι κάνει πάρα πολύ καλά που με εμποδίζει γιατί θα είχα αφανιστεί και ούτε εσάς θα είχα ωφελήσει σε τίποτα ούτε τον εαυτό μου.»

" « δεινός γάρ έλεγχος η συνείδησις δρασμώ (φυγή ως δοτική οργάνου) της εαυτού σωτηρίας πραγματεύεσθαι.» ^[32]

Μετά δυο χιλιετίες περίπου ο Ιμμάνουελ Καντ διατυπώνει την περίφημη φράση του: ο έναστρος ουρανός πάνω μου και ο νόμος της ηθικής μέσα μου.^[33]

 Η «συνείδηση» στη λογοτεχνία, την τέχνη και τον κινηματογράφο

O Λέων Τολστόι με τα εγγόνια του (1909)

Ο Λέων Τολστόι ειδικότερα στο έργο του «Πατήρ Σέργιος» μας δίδει παραστατικά και ανάγλυφα την άμεση επενέργεια της τύψης^{[σ 12]} ως αποτέλεσμα της ενοχής, αλλά και ως τιμωρία που μας επιβάλλει η «συνείδηση».
-Κοίταξε γύρω του. Το βλέμμα του έπεσε στο καντήλι. Έβαλε το δάχτυλό του πάνω από τη φλόγα κι έσμιξε τα φρύδια του, έτοιμος να υποφέρει. Για μια στιγμή είχε την εντύπωση πως δεν νοιώθει πόνο. Τώρα έρχομαι, πρόφερε αυτός. Κι ανοίγοντας την πόρτα του, πέρασε από μπροστά της χωρίς να την κοιτάξει, άνοιξε την πόρτα που έβγαζε στο πρόδωμα, εκεί που έκοβε τα ξύλα. Βρήκε ψηλαφητά το κούτσουρο που έκοβε απάνω του τα ξύλα. Το τσεκούρι ήταν ακουμπισμένο πάνω στον τοίχο... Τώρα, τώρα, ξανάπε παίρνοντας το τσεκούρι με το δεξί του χέρι. Κι ακούμπησε τον δείχτη του αριστερού του χεριού πάνω στο κούτσουρο. Σήκωσε αμέσως το τσεκούρι ψηλά και το κατέβασε χτυπώντας λίγο παρακάτω από τη δεύτερη άρθρωση. Τύλιξε αμέσως το ακρωτηριασμένο του δάχτυλο με την άκρη του ράσου του και το ακούμπησε σφιχτά πάνω στο μερί του. Ξαναμπήκε τότε στην σπηλιά και σταματώντας απέναντι στην γυναίκα, χαμήλωσε τα μάτια του. Εκείνη πρόσεξε το χλωμό του πρόσωπο, το αριστερό του μάγουλο που έτρεμε, και ξαφνικά ένοιωσε ντροπή.^{[σ 13]} Σηκώθηκε απότομα και, άρπαξε τη γούνα της, την έριξε απάνω της και τυλίχτηκε. Ξάφνου άκουσε κάτι σταλαγματιές που πέφτανε στο πάτωμα. Πρόσεξε καλύτερα κι είδε το αίμα να τρέχει από το χέρι, νάχει μουσκέψει το ράσο και να σταλάζει στο πάτωμα. Πιο χλωμή κι από τον ίδιο, γύρισε κοντά του και θέλησε να του μιλήσει. Αυτός όμως μπήκε αργά και ήρεμα στο καμαράκι, κλείνοντας την πόρτα από πίσω του.

concience: Judas, Ελαιογραφία του Nikolai Ge

    Συγχωρέστέ με, είπε. Πως μπορώ να εξιλεωθώ για την αμαρτία μου! (...) Η γυναίκα άρχισε να κλαίει με λυγμούς και βγήκε από το κελί. Μπήκε στην τρόικα και μέχρι το σπίτι δεν πρόφερε λέξη. Το περιστατικό με την Μακόβνικα, την ωραία χήρα που στοιχημάτισε χάριν παιδιάς (αδιαφορία, ψυχρότητα, χλευασμός) με το δικηγόρο της συντροφιάς, διαδόθηκε γρήγορα παντού (η νυχτερινή της επίσκεψη, η αλλαγή που έγινε απότομα μέσα της και το κλείσιμο της σε μοναστήρι).^[34]    

Στην σκηνή του τρένου, στην κινηματογραφική μεταφορά από τον Άγγλο σκηνοθέτη David Lean 1965, όπου ο Αντίπωφ (Στρέλνικωφ) ως μέλος του επαναστατικού δικαστηρίου ^[35] ανακρίνει τον παλιό του γνώριμο Δόκτωρα Ζιβάγκο είναι ένα αξιοπρόσεκτο παράδειγμα ηθικής κρίσης και αυτοσυνειδησίας που καταλήγει στον αυτοπυροβολισμό. ^[36]

[Επεξεργασία] Αξιόλογες φράσεις για τη «συνείδηση»

• Μια ένοχη συνείδηση δεν χρειάζεται κατήγορο-Ελληνική παροιμία
• Μια καθαρή συνείδηση είναι σαν ένα τείχος από ορείχαλκο - Λατινική παροιμία
• Η εσωτερική φωνή που μας προειδοποιεί, ότι κάποιος μας ψάχνει - Αγγλική παροιμία
• Η εσωτερική φωνή που κρίνει τη συμπεριφορά μας
• Ένα αίσθημα της ντροπής, όταν κάνεις κάτι ανήθικο
• Υπερεθισμός της συνείδησης, όπως και το γρύλισμα ενός σκύλου σ΄ ένα κόκαλο
• Θεραπείας τρόπον αναζητεί και απαλλαγή των υποκνιζόντων^[37] αυτού την συνείδησιν. Άννα Κομνηνή, Αλεξιάς 3.5.4

Υποσημειώσεις

1. ↑ έχοντας αίσθηση του χρόνου, όχι μόνο για το παρελθόν και το παρόν αλλά και για το άμεσο μέλλον, σχεδιάζοντας με φαντασία και κρίση την επόμενη κίνηση
2. ↑ (λατ.cogito ergo sum = σκέφτομαι, άρα υπάρχω)
3. ↑ όταν χρωματίζουμε το μάγουλό τους με μπογιά δεν καταλαβαίνουν πως τα ίδια φέρουν το σημάδι ώστε να τείνουν το χέρι τους προς το μάγουλό τους να το περιεργαστούν
4. ↑ Ο ίδιος ο νους δημιουργεί πολλαπλές πιθανότητες μέσα στο υποσυνείδητο. Αυτές οι επαλληλίες πιθανοτήτων υπάρχουν μέσα στο υποσυνείδητο. Τις αντιλαμβανόμαστε συνειδητά όταν οι πιθανότητες καταρρέουν στη μία περίπτωση ή την άλλη μέσω της παρατήρησης.
5. ↑ Το επιχείρημα είναι πως πιο εύκολα τραβάς το καλώδιο του υπολογιστή να σβήσει, παρά πετάς μια μέδουσα πάνω στη φωτιά.
6. ↑ Παράδειγμα μορφοποίησης είναι το μπλε χρώμα που αντιλαμβανόμαστε. Δεν υπάρχει μπλε χρώμα, υπάρχει φως με συγκεκριμένο μήκος κύματος που διεγείρει τους φωτοευαίσθητους, σε αυτή την περιοχή των ηλεκτρομαγνητικών συχνοτήτων, υποδοχείς του ματιού και εγείρονται ακολουθίες ηλεκτρικών παλμών που ταξιδεύουν στον εγκέφαλο, ο οποίος επεξεργάζεται τα ηλεκτρικής φύσης δεδομένα και δίνει την αίσθηση του μπλε χρώματος. Τα ηλεκτρόνια που ταξιδεύουν στα οπτικά νεύρα δεν έχουν χρώμα μπλε, το μπλε είναι μια ανακατασκευή που συμβαίνει στον εγκέφαλο και όχι η «πραγματικότητα εκεί έξω».
7. ↑ Ο ορος αρχέτυπον συναντάται με ιδιαίτερη έμφαση στις θεωρίες περί ιδεών του Πλάτωνα: Παρμενίδης, Τίμαιος, Πολιτεία, «Υπόμνημα» του νεοπλατωνικού φιλοσόφου Πρόκλου, αλλά και του Πλωτίνου
8. ↑ Εμίλ Ντιρκάιμ (Durkheim) The elementary forms of religious life (1912). Ο Ντιρκάμ πίστευε, ότι η κοινωνική ζωή θα ήταν αδύνατη χωρίς τις κοινές αξίες και ηθικές πεποιθήσεις που αποτελούν από κοινού τη «συλλογική συνείδηση»
9. ↑ Βενέδικτος ντε Σπινόζα, Ηθική σε πέντε βιβλία, Μέρος 2 «Για τη φύση και τη προέλευση του νου» - πρόταση 9
10. ↑ Σίγκμουντ Φρόυντ, Το Σχέδιο επιστημονικής ψυχολογίας (1896)
11. ↑ Αναστάσιος Αρβανιτάκης, Σέβας και Φόβος των Θεών, Θεσσαλονίκη 1984. Εφόσον τα θρησκευτικά συναισθήματα εξαρτώνται από τις βασικές αντιλήψεις για το θείο που έχει μια εποχή, ένα κοινωνικό στρώμα, μια ξεχωριστή προσωπικότητα καθώς και από τον βαθμό συγκατάθεσης και προσήλωσης στα θρησκευτικά δόγματα, είναι φανερό ότι τα συναισθήματα αυτά δεν είναι ακριβώς τα ίδια για όλες της εποχές και για όλους τους ανθρώπους της ίδιας εποχής.
12. ↑ Δυσάρεστη ψυχική κατάσταση που δημιουργεί το συναίσθημα της ενοχής-Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών - Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, 1998
13. ↑ Αναστάσιος Αρβανιτάκης, ΑΙΔΩΣ Η φύση και η σημασία του σεβασμού και της ντροπής στην ηθική ζωή των αρχαίων Ελλήνων, «Ανάτυπον από τον VII τόμ.Τεύχ. ΙΙ της Επιστημονικής Επετηρίδας της ΑΒΣΘ-σελίδες 404», Θεσσαλονίκη πηγή βικιπαιδεία

ΠΟΙΟΙ ΝΟΙΩΘΟΥΝ ΚΑΛΥΤΕΡΑ;;;....

Οι φτωχοί ''νιώθουν'' καλύτερα τους ανθρώπους ....

Οι άνθρωποι της ανώτερης κοινωνικο-οικονομικής τάξης που είναι πιο μορφωμένοι, πιο πλούσιοι, έχουν καλύτερες δουλειές και ζουν μια πιο άνετη ζωή, όμως φαίνεται δεν υπερτερούν σε όλα....Μια νέα αμερικανο-καναδική επιστημονική έρευνα διαπίστωσε ότι οι φτωχότεροι και λιγότεροι μορφωμένοι είναι πιο ικανοί στο να συναισθάνονται τους άλλους και να «διαβάζουν» τα συναισθήματα τους σε σχέση με τους πλούσιους. Οι ερευνητές, υπό τον ψυχολόγο Μάικλ Κράους του πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας-Σαν Φρανσίσκο, που δημοσίευσαν τη σχετική μελέτη στο περιοδικό “Psychological Science” (Ψυχολογική Επιστήμη), αποδίδουν την ανώτερη συναίσθηση των ατόμων των κατώτερων εισοδηματικών τάξεων στο ότι εξ ανάγκης συχνά υποχρεώνονται να εξαρτώνται από άλλους ανθρώπους (συγγενείς, φίλους, δημόσιες υπηρεσίες κ.α.) για διάφορους λόγους, πράγμα που έχει σταδιακά «ακονίσει» την ικανότητά τους να «διαβάζουν» καλύτερα τον συναισθηματικό κόσμο των γύρω τους.

Οι ερευνητές έκαναν διάφορα πειράματα με 200 εθελοντές διαφόρων επιπέδου εισοδήματος και μόρφωσης, οι οποίοι, μεταξύ άλλων, κλήθηκαν να αξιολογήσουν, κοιτώντας εικόνες ορισμένων προσώπων, ποια συναισθήματα εξέφραζαν οι εικονιζόμενοι. Οι ψυχολόγοι μάλλον ξαφνιάστηκαν όταν διαπίστωσαν ότι οι πιο μορφωμένοι τα πήγαν χειρότερα στην αντίληψη των συναισθημάτων των άλλων ανθρώπων. Συγκεκριμένα οι απόφοιτοι μέσης εκπαίδευσης ήταν, κατά μέσο όρο, κατά 7% πιο ακριβείς στην κατανόηση της συναισθηματικής κατάστασης των άλλων, σε σχέση με τους αποφοίτους ανώτερης εκπαίδευσης.

Σε ένα άλλο πείραμα, όπου οι εθελοντές κλήθηκαν να εκτιμήσουν τα συναισθήματα που εξέφραζε ένας ξένος σε μια εικονική συνέντευξη για την πρόσληψή του σε μια εργασία, πάλι τα άτομα ανώτερου κοινωνικο-οικονομικού στάτους, παρόλο που είχαν άμεση επαφή με ένα άλλο άνθρωπο, είχαν τελικά χειρότερη επίδοση στην «ανάγνωση» των συναισθημάτων του ξένου.

Σε ένα τρίτο πείραμα, όταν οι άνθρωποι οδηγήθηκαν να πιστέψουν ότι ανήκαν σε χαμηλότερη κοινωνικο-οικονομική τάξη από αυτή που στην πραγματικότητα ανήκαν, έγιναν καλύτεροι στο να «διαβάζουν» τα συναισθήματα των άλλων.

Οι ερευνητές συμπέραναν τελικά ότι τα μέλη της ανώτερης τάξης δεν είναι πολύ ικανά στην αναγνώριση των συναισθημάτων που νιώθουν άλλοι άνθρωποι. Οι ψυχολόγοι υποθέτουν ότι οι πιο πλούσιοι και πιο μορφωμένοι υστερούν, επειδή συνήθως μπορούν να λύνουν τα καθημερινά προβλήματά τους χωρίς να χρειάζεται να έρχονται σε επαφή και να εξαρτώνται από άλλους, όπως αναγκαστικά πρέπει να κάνουν οι πιο φτωχοί.

«Αυτό δείχνει ότι δεν πρόκειται για κάτι βαθιά ριζωμένο στον άνθρωπο. Είναι το ευρύτερο πολιτιστικό πλαίσιο που οδηγεί σε αυτές τις διαφορές μεταξύ των ανθρώπων», δήλωσε ο Κράους και εξέφρασε την ελπίδα ότι η νέα έρευνα θα βοηθήσει, ώστε να καταρριφθούν διάφορα στερεότυπα για τις διαφορές ανάμεσα στις κοινωνικο-οικονομικές τάξεις και κυρίως η εντύπωση ότι οι λιγότεροι μορφωμένοι και πλούσιοι είναι «από τη φύση» τους και λιγότερο έξυπνοι.

Σε μια προηγούμενη έρευνα, ο Κράους είχε διαπιστώσει ότι οι πλουσιότεροι άνθρωποι είναι πιο αγενείς και απότομοι, από ό,τι οι φτωχότεροι, στις συνομιλίες τους με ξένους. Έχει ακόμα ανακαλύψει ότι οι φτωχοί είναι πιο γενναιόδωροι με τα χρήματά τους από ό,τι οι πλούσιοι. Η μεγαλύτερη ικανότητα συναίσθησης των άλλων είναι πολύ πιθανό ότι βρίσκεται στη ρίζα αυτής της γενναιοδωρίας των φτωχών, δήλωσε ο αμερικανός ερευνητής.
 www.protothema.gr