Του Κωνσταντίνου Χολέβα – Πολιτικού Επιστήμονος
Στον δημόσιο διάλογο για τα ιστορικά γεγονότα έχει κατατεθεί η άποψη ότι ήταν λάνθασμένη η απόφαση για την Επανάσταση του 1821. Πιστεύουν ορισμένοι ότι, αν κάναμε υπομονή, θα κερδίζαμε τη συγκυριαρχία σε μία Αυτοκρατορία με μεγάλη έκταση, ενώ με την Επανάσταση αποκτήσαμε ένα μικρό κράτος χωρις καν την Κωνσταντινούπολη. Η άποψη αυτή τονίζει ότι οι Οθωμανοί ήδη είχαν χρησιμοποιήσει μορφωμένους Έλληνες π.χ. Φαναριώτες σε καίριες θέσεις και θεωρεί ότι είχε αρχίσει η «διάβρωση» της Αυτοκρατορίας εκ των έσω.
Πιστεύω ότι η εν λόγω άποψη είναι λανθασμένη και αγνοεί κρισιμα γεγονότα, ενώ παραβλέπει τις ακόλουθες ιστορικές παραμέτρους:
1. Οι Οθωμανοί ακόμη και τους Φαναριώτες, τους οποίους διόριζαν ως Δραγουμάνους = Διερμηνείς του Στόλου ή Ηγεμόνες της Βλαχίας, δεν τους εμπιστεύθηκαν ποτέ. Τους θεωρούσαν ξένο σώμα και τους περισσότερους τους φυλάκισαν ή τους επιφύλαξαν μαρτυρικό θάνατο. Τα ονόματα αυτών των προσώπων και ολοκλήρων οικογενειών Φανριωτών, που είχαν οικτρό τέλος, τα καταγράφει παραστατικότατα ο Πρωτοπρεσβύτερος Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων στον Προτρεπτικό Λόγο του προς τους Έλληνες, ο οποίος φέρει ημερομηνία 1 Οκτωβρίου 1821. Παραθέτω:
«Αλλ΄ οίμοι! Ποία είναι και των τοιούτων των δικαίων υπουργημάτων τα κέρδη; Δήμευσις, εξορία, θάνατος. Από πασών των επισήμων Ελληνικών οικογενειών, όσαι εξ αρχής μέχρι του νυν ηγεμόνευσαν, ή και μόνον της Διερμηνείας την τήβεννον εφόρησαν, καμμία δεν διέφυγεν την πληγήν της τουρκικής ρομφαίας, Γκίκαι, Μαυρογένεις, Μαυροκορδάτοι, Χαντσερίδες, Σούτσοι, Καλλιμάχαι, Υψηλάνται, όλοι έκλαυσαν και κλαίουσιν ένα τινά, ή δύο και τρεις αξιολόγους αυτών συγγενείς. Και σάς αείμνηστοι, Μουρούζαι, Μουρούζαι φιλογενέστατοι, πόσον σάς εθρήνησαν, και πόσον θέλουσιν σάς ποθεί και οι συγγενείς και πάντες οι πολύπαθοι ομογενείς σας! Τοιουτοτρόπως οι Έλληνες γίνονται θύματα και της ατιμίας και αυτής της φαινομένης τιμής υπό την διοίκησιν του Σουλτάνου» (1).
Δηλώνει σαφώς ο λόγιος Ιεροκήρυξ του 19ου αιώνος ότι ακόμη και όταν φαινομενικά ο Σουλτάνος, ο εκάστοτε Σουλτάνος, δίνει τιμητικά αξιώματα σε Έλληνες, αυτά είναι προσωρινά και και δεν αποδεικνύουν εμπιστοσύνη. Αντιθέτως αργά ή γρήγορα η δυσπιστία και καχυποψία της Υψηλής Πύλης οδηγεί τον Έλληνα αξιωματούχο σε φυλάκιση, θάνατο και δήμευση περιουσίας. Δεν υπήρχε, λοιπόν, πιθανότητα συγκυριαρχίας. Ο Κυρίαρχος ήταν ένας και δεν άφηνε περιθώριο να ασκήσει σημαντική εξουσία ακόμη και ο πιο ικανός και μορφωμένος Ορθόδοξος Έλληνας!
2. Η εποχή των πολυεθνικών Αυτοκρατοριών είχε αρχίσει πλέον να παραχωρεί τη θέση της στα εθνικά κράτη. Η δημιουργία μιάς ελληνοτουρκικής αυτοκρατορίας ήταν ανέφικτη. Οι λαοί των Βαλκανίων ήθελαν ο καθένας το δικό του εθνικό κράτος και όχι να ανήκουν σε πολυεθνικά μορφώματα. Οι Σέρβοι είχαν ήδη κατακτήσει μία μορφή κρατικής Αυτονομίας μετά τις Επαναστάσεις του 1804 και 1815 κατά των Οθωμανών. Οι Μολδοβλάχοι- Ρουμάνοι αρνήθηκαν να βοηθήσουν τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, ο οποίος ξεκίνησε την εξέγερση απο τα μέρη τους τον Φεβρουάριο του 1821. Μάλιστα ο αρχηγός των Ρουμάνων Πανδούρων, ο Θεόδωρος Βλαδιμηρέσκου, είχε μυστικές επαφές με τους Τούρκους εναντίον του Υψηλάντη. Οι Βούλγαροι είχαν ανακτήσει την εθνική συνείδησή τους μετά τα κηρύγματα του Μοναχού Παϊσίου Χιλανδαρινού, ο οποίος έγραψε το 1762 τη Σερβοβουλγαρική Ιστορία και εστράφη κατά της φοιτήσεως Βουλγάρων σε ελληνικά σχολεία. Άρα δεν είχαν καμμία διάθεση να ενταχθούν σε μία ελληνική ή ελληνοτουρκική αυτοκρατορία.
Οι Φιλικοί είχαν κατανοήσει εγκαίρως τη δύναμη των ξεχωριστών εθνικών ταυτοτήτων και των εθνικών ανταγωνισμών. Το καταγράφουν άλλωστε και στο «Σχέδιον Γενικόν» του Οκτωβρίου 1820 με τα εξής λόγια:
« Άρθρον Ζ΄
…. Λέγομεν όμως ότι συμφερότερον εις την Ελλάδα είναι το να αρχίσουν οι Σέρβοι, δια να ορμήσει εκείσε ο εχθρός. Επειδή, αν ημείς αρχίσωμεν οι Πελοποννήσιοι, το βάρος της εχθρικής φάλαγγος θέλει επιπέσει εις ημάς. Οι δε Σέρβοι αρχινώντες μετά ταύτα, ίσως διόλου δεν απαντήσουν εχθρόν, και εκ τούτου έπεται να προχωρήσουν, όσον δεν συμφέρει εις την Ελλάδα και Θράκην. Λοιπόν ο πόλεμος να εκραγεί απο Σερβίας, δια να κατορθώσουν οι Έλληνες τους σκοπούς των ευκολώτερα…..» (2)
Η λήψη σημαντικών αποφάσεων απαιτεί ρεαλισμό, προσγείωση στην πραγματικότητα. Στην εκρηκτική εποχή της γεννήσεως των εθνικών κρατών τα οράματα για δυαδικές ή πολυεθνικές Αυτοκρατορίες (με δήθεν ελληνική κυριαρχία ή συγκυριαρχία) ήταν απατηλά, αλλά και επικίνδυνα. Οι Φιλικοί ήξεραν ότι αν αργούσε λίγο ακόμη η Ελληνική Επανάσταση οι Σέρβοι θα έφταναν στη Μακεδονία και Θράκη, πιθανόν και οι Βούλγαροι να έκαναν κίνηση προς εδάφη με ελληνικούς πληθυσμους και ούτω καθεξής. Ευτυχώς που ελήφθη η απόφαση για εθνική Επανάσταση των Ελλήνων στην κατάλληλη στιγμή: Το 1821 δεν ήταν λάθος έστω και αν παρέμεινε ανολοκλήρωτο.
3. Η αισιοδοξία των οπαδών της ελληνοτουρκικής αυτοκρατορίας δεν δικαιώνεται ούτε από τις μετέπειτα εξελίξεις. Ποια τύχη επιφύλαξαν οι Οθωμανοί/Νεότουρκοι/Κεμαλικοί, γενικά ο τουρκικός εθνικισμός, στους Έλληνες των περιοχών που δεν εξεγέρθηκαν το 1821; Πόντος, Μικρά Ασία και Κωνσταντινούπολη προφανώς ήθελαν, αλλά δεν μπορούσαν να ξεσηκωθούν. Διότι ζούσαν μέσα σε μεγάλη πλειοψηφία μουσουλμάνων και θα εσφάζοντο αμέσως. Τί παραχώρησαν σε όλους αυτούς οι Τούρκοι; Συγκυριαρχία; Όχι! Γενοκτονία! Τα γεγονότα του 1914- 1923 στην Ανατολική Θράκη, Ιωνία, Καππαδοκία, Βιθυνία, Πόντο κ.α. καταδεικνύουν τη σκληρή πραγματικότητα. Ουδέποτε Σουλτάνος ή δικτάτωρ ή άλλος ηγέτης του παλαιού ή νέου Οθωμανισμού θα παραχωρούσε έστω και μικρό μερίδιο κυριαρχίας σε Έλληνες.
Συμπέρασμα: Ευτυχώς που έγινε στην κατάλληλη στιγμή η Επανάσταση. Αν δεν γινόταν πολλοί Ελληνικοί πληθυσμοί θα είχαν καταληφθεί από Βαλκάνιους γείτονες και άλλοι θα είχαν σφαγιασθεί από την τουρκική μάχαιρα. Οφείλουμε ευγνωμοσύνη σε όσους αποφάσισαν την έκρηξη της Επαναστάσεως και βεβαίως σε όλους εκείνους που θυσιάσθηκαν.
1. Κωνσταντίνου Οικονόμου του εξ Οικονόμων, Λόγοι, Τόμος Α΄, επιμ. Θ. Σπεράντζας, Αθήνα 1971, σελ. 248.
2. Γιώργου Καραμπελιά: Φιλική Εταιρεία- Ήταν ώριμη η Επανάσταση; β΄ έκδοση, Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα 2020, σελ. 292.
====
ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ!!!!!!
