Θα σε σιάσω εγώ, είπε ο Δίας όταν άκσε το "πρήσω πόλιν"!

Τα αρχαία ελληνικά σε συνδυασμό με ηπειρώτικα από αφήγηση παλιού φιλόλογου σε τάξη τωρινών συνταξιούχων (το ήκσα χτες σε πούλμαν εκδρομής από  τότε μαθητές αυτήκοες μάρτυρες εκείνης της αφήγησης)

Ανέβηκε ο  Καπανεύς στα τείχη και γεμάτος έπαρση βροντοφώναξε: 

Πρήσω πόλιν!

Τ’ άκσε ο Δίας και λέει:

Τι λες αυτού παλιοκερατά  ότι πρήσεις πόλιν, μ’ ρώτσες εμένα; 

Θα σε σιάξω εγώ!

Μικρέ – παραγγειλε στον βοηθό του- πιάσε έναν!

Με μεγάλη ευστοχία ο Δίας κεραυνοβόλησε τον Καπανέα  που έπσε απ’ τα τείχη σαν παλιοπατσιάς!

Ο Καπανέας (αρχαία Καπανεύς) ήταν Αργείος ήρωας στην Ελληνική Μυθολογία γιος του Ιππονόου και της Αστυνόμης και εκ μητρός ανεψιός του Αδράστου, ένας από τους ανδρειότερους και τολμηρότερους από τους ήρωες των Επτά επί Θήβας.

Όταν κατέλαβε το παρά τις "Ηλεκτρίδες πύλες" μέρος του τείχους αναρριχήθηκε στις επάλξεις και στάθηκε εκεί υπερήφανα για τον άθλο του, ζήτησε δαυλό για να πυρπολήσει και να κάψει τη πόλη, ακόμη και παρά "την θέληση των θεών" όπως βροντοφώναζε ο ίδιος.

Τότε ο Δίας τιμώρησε τον υπερόπτη ήρωα και ενόσω στέκονταν προκαλώντας στις επάλξεις να του φέρουν αναμμένο δαυλό τον κεραυνοβόλησε.

Από την παράδοση αυτή εμπνεύσθηκαν και οι τρεις κορυφαίοι τραγικοί ποιητές και αρκετοί αντιπρόσωποι εικαστικών τεχνών ιδίως σε αγγειογραφίες που παριστούν τον ήρωα συνήθως πίπτοντα στα γόνατα κρατώντας με το ένα χέρι την ασπίδα και με το άλλο τον αυχένα του.

Ο σημερινός Καπανεύς δεν χρειάζεται να καταλάβει τα τείχη της πόλης (άρθρο στο ΒΗΜΑ)

Σωτήρης Δάκαρης, Ο Αρχαιολόγος της Ηπείρου.

Ο Σωτήριος Δάκαρης ήταν αρχαιολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και για πολλά μεταπολεμικά χρόνια Διευθυντής της ΙΒ Εφορείας Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων.

Γεννήθηκε το έτος 1916. Το αρχαιολογικό ανασκαφικό του έργο είναι τεράστιο. Έγινε διεθνώς γνωστός από τις εξής ανασκαφικές εργασίες:

Ανάδειξη του Παλαιολιθικού Σπήλαιου Ασπροχάλικο Πρέβεζας (200.000 πΧ) και Καστρίτσα Ιωαννίνων, με τον Έρικ Χιγκς (Eric Higgs) (1962-1965. Με την ανακάλυψη αυτή τεκμηριώθηκε μαζί με τον Αρη Πουλιανό (σπήλαιο Πετραλώνων 400.000 πΧ) ότι η ζωή στην Ευρώπη χρονολογικά αρχίζει από την Ελλάδα.

Ανακάλυψη του Αρχαίου Νεκρομαντείου του Αχέροντα στό λόφο του Χωριού Μεσοπόταμος Πρέβεζας (1950-1952)

Ανάδειξη της Αρχαίας Κασσώπης μετά τις ανασκαφές που έκανε με το Αρχαιολογικό ινστιτούτο του Βερολίου (1970).

Ταυτοποίησε τα ονόματα των 4 Ηλειακών Ακροπόλεων του Ν. Πρέβεζας (Πανδοσία, Ελάτρεια, Βατίαι, Βουχέτιον) και του Αρχαίου Ορραου.

Ήταν στενός φίλος με τον Νίκολας Χάμοντ (Nickolas Hammond) και με αυτόν είχαν "σαρώσει με τα πόδια όλη την Ήπειρο" όπως δήλωσαν στο τελευταίο νοκιμαντέρ της ΕΤ που γυρίστηκε στη Δωδώνη το 1996.

Τα χρόνια 1960-62 αναστηλώνει το αρχαίο θέατρο της Δωδώνης

Στο φως οι στοές της Αγίας Σοφίας.

(Αεροφωτογραφία γύρω στα 1928)

Κατάδυση στα άδυτα του Βυζαντίου
Στο φως οι στοές της Αγίας Σοφίας
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΣΤΕΛΙΟΣ ΒΡΑΔΕΛΗΣ ΑΝΝΑ ΑΝΔΡΕΟΥ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Σάββατο 17 Οκτωβρίου 2009 στα ΝΕΑ

Τα μυστικά που κρύβονται στα έγκατα της Αγίας Σοφίας έρχονται στο φως πρώτη φορά.
Μια ομάδα Τούρκων κινηματογραφιστών με επικεφαλής τον σκηνοθέτη Γκιοκσέλ Γκιουλένσοϊ που εξασφάλισε τη μοναδική άδεια από το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού για να επισκεφθεί τα «άδυτα» της Αγίας Σοφίας και με την κάμερά του να καταγράψει τα καλά κρυμμένα μυστικά της, διαπίστωσαν πως οι θρύλοι για τον «ναό των ναών» δεν είναι τελικά μακριά από την πραγματικότητα
Η μία από τις εισόδους στο δίκτυο των στοών βρισκόταν κάτω από μία σφραγισμένη μαρμάρινη πλάκα δίπλα από τη μαρμάρινη κρήνη στο εσωτερικό του ναού
Τα γυρίσματα κράτησαν τρεις ημέρες, η ομάδα του Γκιουλένσοι διέσχισε 238 μέτρα σε υπόγειες στοές, οι περισσότερες από τις οποίες ήταν πλημμυρισμένες και ανακάλυψε τουλάχιστον 20 διακλαδώσεις τις οποίες δεν κατάφερε να εξερευνήσει.

«Αρχικός στόχος μου ήταν να εξερευνήσω τις σήραγγες κάτω από την Αγία Σοφία, οι οποίες κατά τον θρύλο τη συνδέουν με τα Πριγκιπόννησα, τη Βασιλική Στέρνα, τον Ιππόδρομο και το Μεγάλο Παλάτι! Αν πάτε στο Σουλτάν Αχμέτ και ρωτήσετε τον κόσμο τι πιστεύει για τις σήραγγες της Αγίας Σοφίας, οι εννέα στους δέκα θα σας πουν ότι φτάνουν μέχρι τα νησιά», λέει ο σκηνοθέτης.
Με τη βοήθεια των καθηγητών της Βυζαντινής Αρχαιολογίας Ιχσάν Τουνάι και Χαλούκ Τσετίνκαγια αλλά και των υπευθύνων του Μουσείου της Αγίας Σοφίας εντοπίστηκαν δύο πιθανές είσοδοι για τις σήραγγες του ναού και η εξερεύνηση άρχισε.

Οι είσοδοι. Η πρώτη είσοδος βρέθηκε στο τμήμα του πρόναου και όπως παραδέχεται η ομάδα «ο εντοπισμός ήταν σχετικά εύκολος καθώς το σιδερένιο καπάκι έδειχνε πως από κάτω κάτι κρυβόταν». Λίγα μέτρα πιο μακριά μια δεύτερη ομάδα εντόπισε δίπλα σε μια μαρμάρινη κρήνη ένα κομμάτι μάρμαρο που τους έβαλε σε σκέψεις. «Η πλάκα είχε σφραγιστεί με σταυρούς, οι οποίοι είχαν σοβατιστεί. Το αφαιρέσαμε χωρίς να το καταστρέψουμε και μπήκαμε στη στέρνα εφαρμόζοντας το σύστημα του ναργιλέ.
Αφήσαμε τις μπουκάλες στον ναό και εφαρμόζοντας έναν μεγάλο σωλήνα κατεβήκαμε στα σκοτεινά νερά που βρίσκονταν κάτω από τα πόδια μας», αφηγείται ο Οζάν Γκιοκντεγέρ,
ο μοναδικός που διέσχισε όλες τις υπόγειες στοές και είδε τα περισσότερα από τα «απόκρυφα».

Η επικοινωνία των στοών της Αγίας Σοφίας με τον Βόσπορο και τα Πριγκιπόννησα σύμφωνα με τον Γκιουλένσοϊ αποδείχτηκε θρύλος.
«Αυτή τη σελίδα πρέπει να τη σκίσουμε», λέει με βεβαιότητα ο σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ. «Φτάσαμε μέχρι το σημείο μηδέν και είδαμε ότι δεν οδηγούν πουθενά», επιμένει ο Γκιουλένσοϊ.
ΠΗΓΗ: Τα ΝΕΑ Σάββατο 17 ΟΚΤ 2009.

Τι συνέβη στην αρχαία Ελίκη το 373 π.Χ. ;

Την αρχαία λιμνοθάλασσα μέσα στην οποία καταποντίστηκε η πόλη της Ελίκης, όταν σαρώθηκε από ένα φοβερό τσουνάμι το 373 π.Χ., ανακάλυψαν επιστήμονες σε μικρή απόσταση από το Αίγιο, λύνοντας με αυτόν τον τρόπο ένα από τα πλέον σημαντικά επιστημονικά αινίγματα που βασάνιζε τους ειδικούς από τις πρώτες δεκαετίες του περασμένου αιώνα.

Η ανακάλυψη της αποξηραμένης σήμερα λιμνοθάλασσας, που βρίσκεται 7 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Αιγίου και περικλείεται από τους ποταμούς Σεληνούντα και Κερυνίτη, φανέρωσε στους επιστήμονες όχι μόνο το πού βρίσκεται η αρχαία πρωτεύουσα της Αχαΐας αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο αφανίστηκε σε λίγα μόλις λεπτά. «Η αρχαία Ελίκη βυθίστηκε κάτω από τα πόδια της!», λέει στα «ΝΕΑ» η κ. Δώρα Κατσωνοπούλου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Γουίνθσον του Καναδά και διευθύντρια του προγράμματος ανασκαφών στην περιοχή.

«Δεν καταποντίστηκε στη θάλασσα ούτε αποκόπηκε από τη στεριά για να καταλήξει σε αυτήν. Ο μεγάλος σεισμός, μεγέθους τουλάχιστον 7 της κλίμακας Ρίχτερ που προηγήθηκε προκάλεσε τη ρευστοποίηση των εδαφών στα οποία είχε θεμελιωθεί η πόλη με αποτέλεσμα τα σπίτια και τα κτίρια να υποστούν καθίζηση σε μια τεράστια λεκάνη βάθους 4 μέτρων. Σε αυτή την κοιλότητα εισχώρησε το μεγάλο παλιρροϊκό κύμα και αφού κατέστρεψε πολλά οικοδομήματα, έπνιξε στη συνέχεια την Ελίκη δημιουργώντας μια λιμνοθάλασσα που σήμερα γνωρίζουμε από τις ανασκαφές ότι είχε έκταση τουλάχιστον 1,5 τετραγωνικό χιλιόμετρο», σημειώνει η κ. Δ. Κατσωνοπούλου.

Η μαρτυρία του Ερατοσθένη
Η αρχή του μίτου που οδήγησε στη λύση της αινιγματικής καταστροφής της Ελίκης κρυβόταν σε μια λέξη που είχε γράψει στις σημειώσεις του ο φημισμένος Έλληνας φιλόσοφος και μαθηματικός του 3ου αι. π.Χ. Ερατοσθένης. Επισκεπτόμενος την περιοχή στην οποία βρισκόταν η Ελίκη 150 χρόνια μετά την καταστροφή της, ανέφερε ότι είδε έναν πόρο, δηλαδή ένα στενό πέρασμα με νερό. Στην υδάτινη αυτή τοποθεσία υπήρχαν μάλιστα και ψαράδες με βάρκες που ψάρευαν. «Η λέξη πόρος ερμηνεύτηκε από πολλούς ερευνητές αργότερα ως κόλπος και αμέσως δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι η Ελίκη είχε αποκολληθεί από την ξηρά και είχε βυθιστεί στον Κορινθιακό Κόλπο. Αυτό όμως ήταν λάθος γιατί ο Κορινθιακός Κόλπος αναφερόταν με το όνομά του στις αρχαίες πηγές και μάλιστα στα κείμενα του γεωγράφου Στράβωνα.
Ο Ερατοσθένης μιλούσε σαφώς για μια λιμνοθάλασσα η οποία, όπως ανακαλύψαμε πρόσφατα, είχε διατηρηθεί σε μικρή απόσταση από το σημερινό Αίγιο για τουλάχιστον 400 χρόνια μετά τη δημιουργία της από εκείνο το φοβερό τσουνάμι».

Λιμνοθαλάσσια ιζήματα
Η κ. Κατσωνοπούλου μαζί με τον αναπληρωτή καθηγητή Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών Γιάννη Κουκουβέλα και τον καθηγητή Γεωαρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης Στίβεν Σότερ ερεύνησαν επισταμένως την περιοχή που περικλείεται από τα δύο ποτάμια και έλαβαν πολλά δείγματα από το έδαφος σε βάθος μέχρι και 6 μέτρα. Τα δείγματα εξετάστηκαν από ειδικευμένους στα αρχαία περιβάλλοντα επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο του Μαϊάμι και αποδείχτηκε ότι έκρυβαν μέσα τους λιμνοθαλάσσια ιζήματα, δηλαδή απολιθωμένους μικροοργανισμούς που ζούσαν σε υφάλμυρο νερό. Αυτό ήταν και η πρώτη επιβεβαίωση της μαρτυρίας του Ερατοσθένη. Η δεύτερη απόδειξη προήλθε από τις μαρτυρίες που είχαν να «διηγηθούν» ορισμένα ερείπια κτιρίων που εντοπίστηκαν μέσα στην αποξηραμένη λιμνοθάλασσα, σε βάθος 3 μέτρων. Φανέρωσαν τον τρόπο με τον οποίο καταστράφηκαν όταν βρέθηκαν αντιμέτωπα με την ορμή του παλιρροϊκού κύματος. «Οι τοίχοι ορισμένων κτιρίων ή σπιτιών που βρίσκονταν κάθετα προς την πορεία που ακολουθούσε το τσουνάμι γκρεμίστηκαν. Αντίθετα, οι τοίχοι που ήταν κατασκευασμένοι με φορά παράλληλη προς το κύμα δεν έπαθαν μεγάλες ζημιές γιατί το νερό κινήθηκε δίπλα τους χωρίς να τους παρασύρει», παρατηρεί ο κ. Στίβεν Σότερ.

Ο σεισμός και το τσουνάμι κατέστρεψαν μια πόλη 1.000 ετών
ΟΙ ΕΙΔΙΚΟΙ γρήγορα κατάλαβαν τι είχε συμβεί το 373 π.Χ. και το πώς δημιουργήθηκε η άγνωστη λιμνοθάλασσα. Από ένα ρήγμα ή μια ομάδα ρηγμάτων κοντά στο Αίγιο προκαλείται ένας πολύ ισχυρός σεισμός. Η πόλη της Ελίκης, που είχε ανεγερθεί 1.000 χρόνια νωρίτερα, πλήττεται αμέσως.
Το σαθρό έδαφος πάνω στο οποίο ήταν κτισμένα τα οικοδομήματα υποχωρεί και τα κτίρια που είχαν θεμέλια από πέτρες καθιζάνουν αυτομάτως κατά 3 με 4 μέτρα. Χώμα και άμμος εκτοξεύονται σαν πίδακας προς τα πάνω και η καθίζηση δημιουργεί μια τεράστια λεκάνη. Η πόλη έχει βουλιάξει στα θεμέλιά της και λίγα λεπτά αργότερα ένα τσουνάμι ύψους τουλάχιστον 5 μέτρων κινείται από Βορρά προς Νότο και εισχωρεί στην ξηρά κατά περίπου 3 χιλιόμετρα.
Εκείνη την εποχή η ακτογραμμή ήταν σχεδόν 2 χιλιόμετρα πιο μέσα.
Καθώς το τσουνάμι αποτραβιέται στη συνέχεια προς τα πίσω, το νερό περιδινίζεται και προκαλεί τις μεγαλύτερες καταστροφές στα κτίρια ενώ ταυτόχρονα πλημμυρίζει τη λεκάνη πνίγοντας την πόλη.
Μέσα σε λίγες ώρες έχει δημιουργηθεί μια λιμνοθάλασσα η οποία τους επόμενους αιώνες τροφοδοτείται με το νερό της θάλασσας μέσω ενός καναλιού που σχηματίστηκε κατά πάσα πιθανότητα εκείνη τη στιγμή και αργότερα προσχώθηκε.

Η λιμνοθάλασσα σκεπάζει για πάντα μέσα της τα ερείπια της Ελίκης και με το πέρασμα των χρόνων αποξηραίνεται λόγω των προσχώσεων, δηλαδή των φερτών υλών που μεταφέρουν τα δύο ποτάμια τα οποία την περιβάλλουν.
Ο υγρός τάφος της αρχαίας αχαϊκής πρωτεύουσας είναι σήμερα μια μικρή πεδιάδα με καλλιεργούμενες εκτάσεις. «Η αρχαία Ελίκη ήταν κτισμένη σε μια περιοχή όπου ποτέ δεν έπαψαν να συντελούνται γεωλογικές διεργασίες», λέει στα «ΝΕΑ» ο κ. Γιάννης Κουκουβέλας, αναπληρωτής καθηγητής Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών. «Στην περιοχή συμβαίνουν αλλαγές της στάθμης της θάλασσας, ανύψωση της χέρσου και υπάρχει πάντοτε έντονη σεισμική δραστηριότητα».

ΠΗΓΗ: Τα ΝΕΑ 27 ΙΑΝ. 2009

Η αρχαία Πασσαρώνα

Στο λόφο «Καστρί» (υψ.761 μ.), στην περιοχή του χωριού Μεγάλο Γαρδίκι του Δήμου Πασσαρώνας, 10-11 χλμ. βόρεια-βορειοδυτικά της πόλης των Ιωαννίνων, σώζονται κατάλοιπα οχυρωμένης αρχαίας πόλης, ενώ στις παρυφές του λόφου, 2 χλμ. βόρεια της ακρόπολης, σώζονται λείψανα αρχαίου ναού. Στην περιοχή έχουν γίνει περιορισμένες συστηματικές ανασκαφές και επιφανειακές έρευνες από τον Δ. Ευαγγελίδη με συνεργάτη τον Σ. Δάκαρη υπό την αιγίδα της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας.
Μικρής έκτασης διερευνητική ανασκαφική έρευνα διενεργήθηκε επίσης από τη ΙΒ΄ Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηπείρου.
Η θέση είναι φύσει και θέσει οχυρή με εξέχουσα στρατηγική σημασία καθώς δεσπόζει και ελέγχει το λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων, τη φυσική δίοδο προς την κοιλάδα του άνω ρου του Καλαμά αλλά και τα ορεινά περάσματα προς βορρά. Το ισχυρό τείχος ακολουθεί τη φυσική διαμόρφωση του εδάφους και περιβάλλει την επίπεδη κορυφή του κωνικού λόφου (διαστ. 260Χ150 μ.). Έχει μήκος 800 μ., πλάτος που κυμαίνεται από 3.20 μ. στη νότια πλευρά έως 3.60 μ. στις υπόλοιπες και σώζεται καλύτερα στο ανατολικό και νότιο τμήμα του.
Το νότιο, δυτικό και βόρειο σκέλος του τείχους σχηματίζουν μία καμπύλη (οφιοειδή στα βόρεια) γραμμή με ορθογώνιους πύργους και γωνιώδεις θλάσεις κατά διαστήματα, που διακόπτεται από δύο έως τέσσερα ανοίγματα-πυλίδες. Οι πύργοι έχουν πλάτος 6-7 μ., προέχουν κατά 4.20-6.00 μ. και φέρουν λαξευτή ταινία στις δύο ελεύθερες γωνίες. Το πιο βατό σημείο της θέσης, όπου καταλήγει ο τουρκικός δρόμος, είναι στη βόρεια πλευρά, όπου διακρίνονται μόνον ίχνη από το τείχος. Στη δυτική πλευρά διασώζονται δύο μικρές πυλίδες, η μία στη βορειοδυτική γωνία με πύργο στη μία της πλευρά, πλάτ. 1.60 μ., και μία νοτιότερα.
Το ανατολικό σκέλος του τείχους, που σε ορισμένα τμήματα σώζεται σε ύψος έως 3 μ., είναι αρτιότερα οχυρωμένο με πυκνότερους πύργους και θλάσεις καθώς στο τμήμα αυτό το ύψωμα παρουσιάζει ηπιότερες κλίσεις. Συγχρόνως εδώ βρίσκεται η κύρια πύλη της ακρόπολης που προστατεύεται από έναν ισχυρό πύργο ενισχυμένο στο εσωτερικό με δύο ζεύγματα σε σχήμα σταυρού. Στην πλευρά του πύργου προς την είσοδο διατηρείται ένα μεγάλο ορθογώνιο άνοιγμα για την ασφάλιση της πύλης με τη βοήθεια δοκαριού. Λίγα μέτρα δυτικά της πύλης διασώζεται μία θλάση και ένας άλλος πύργος. Μία άλλη πιθανή πύλη υπήρχε στη νοτιοανατολική γωνία του περιβόλου.
Η καταστροφή του κτηρίου, όπως και όλης της ακρόπολης, συνδέεται με τη καταστροφή της Ηπείρου το 167 π.Χ. από τα ρωμαϊκά στρατεύματα τα οποία με απόφαση της ρωμαϊκής Συγκλήτου κατέστρεψαν 70 πόλεις, τις περισσότερες μολοσσικές, και οδήγησαν ως δούλους στην Ιταλία 150000 νέους και νέες για να κοσμήσουν το θρίαμβο του Αιμιλίου Παύλου (Στράβ. VII 7,3 [322], Πολύβ. 30, 15, Liv. XLV 34, Plin. NH IV 39). Στους χρόνους του Αυγούστου τοποθετείται η επαναχρησιμοποίηση του χώρου, πιθανόν ως έδρα τοπικού διοικητή. Οι μεσαιωνικές ταφές, που αποκαλύφθηκαν ανάμεσα στα αρχαία ερείπια και τα μεταγενέστερα επί τουρκοκρατίας οχυρωματικά έργα, είναι ενδεικτικές για τη διαχρονική εγκατάσταση στο χώρο και τη μεγάλη στρατηγική σημασία της θέσης.
Εμπρός από τη βόρεια πύλη του τείχους, στη φυσική κλίση της πλαγιάς, έχουν διαπιστωθεί από τον Σ. Δάκαρη κατάλοιπα διαμόρφωσης κοίλου ιδιότυπου θεάτρου, διαμέτρου περίπου 50 μ., που πιθανόν έφερε ξύλινα ικριώματα. Δεν αποκλείεται επίσης η ύπαρξη αγοράς στο εσωτερικό της ακρόπολης και γυμνασίου, όπως υποδεικνύει αναθηματική επιγραφή, στην οποία αναφέρεται κάποιος Αντιγονεύς αγωνοθέτης.
Για την ασφαλή ταύτιση της ακρόπολης στο λόφο «Καστρί» του Γαρδικίου με την αρχαία Πασσαρώνα οι φιλολογικές μαρτυρίες δεν είναι επαρκείς και τα ανασκαφικά δεδομένα παραμένουν πενιχρά. Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς (Πλούτ. Πύρρος 5.2) η Πασσαρών ήταν πρωτεύουσα του κράτους των Μολοσσών και έδρα του βασιλικού οίκου των Αιακιδών. Στην Πασσαρώνα πρέπει να κατέφυγε στα 465 π.Χ. ο νικητής της Σαλαμίνας Θεμιστοκλής αναζητώντας καταφύγιο στο βασιλιά Άδμητο ο οποίος σεβάστηκε τον ικέτη, γιατί μέγιστον ην ικέτευμα τούτο (Θουκ. Ι 136), δεν τον παρέδωσε στους απεσταλμένους Αθηναίους και Λακεδαιμονίους και τον φυγάδευσε δια ξηράς στις Μακεδονικές ακτές απ’ όπου δια θαλάσσης έφθασε στην Ασία. Επίσης είναι πιθανό στην Πασσαρώνα να δίδαξε ο Ευριπίδης την Ανδρομάχη στην πρώτη δεκαετία του Πελοποννησιακού πολέμου, όπως μπορεί κανείς να συμπεράνει από τα σχόλια του στίχ. 445.
Με την Πασσαρώνα συνδέεται άμεσα και ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος (Πλούτ. Πύρρος 5) όχι μόνον στο πλαίσιο της ευρύτερης αμυντικής του πολιτικής αλλά επειδή επρόκειτο για το κέντρο των γενεαλογικών παραδόσεων των Μολοσσών και την έδρα της μολοσσικής εξουσίας, όπου παρέμειναν βασιλιάς και άρχοντες. Ωστόσο το 295 π.Χ ο Πύρρος, παρά τη στενή σύνδεσή του με την αρχέγονη πρωτεύουσα των Μολοσσών και τον κατ’ εξοχήν σεβαστό θεό, τον Άρειο Δία, δεν δίστασε να μεταφέρει την πρωτεύουσα του κράτους από την Πασσαρώνα στην Αμβρακία για να εξυπηρετήσει το πολιτικό και ιδεολογικό του πρόγραμμα και να διατηρήσει την ισχυρή του θέση μεταξύ των άλλων βασιλέων στο πλαίσιο των γενικότερων πολιτικών του επιδιώξεων (Στράβων VII. 7. 6.). Ωστόσο η Πασσαρών και το Ιερό του Αρείου Διός πρέπει να παρέμειναν το κέντρο των συνελεύσεων του Κοινού των Μολοσσών, σύμφωνα με τη ρητή βεβαίωση του Πλουτάρχου (Πύρρος 5): ειώθησαν οι βασιλείς εν Πασσαρώνι...ορκωμοτείν.
Ο Σ. Δάκαρης έχει ταυτίσει την αρχαία Πασσαρώνα με την ακρόπολη του Γαρδικίου με βάση τις παραπάνω φιλολογικές μαρτυρίες και τους παρακάτω ιστορικούς και τοπογραφικούς συσχετισμούς: Στο λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων, νοτιoανατολικά και βορειοδυτικά της λίμνης Παμβώτιδας, διασώζονται δύο σημαντικές ακροπόλεις με ισχυρά τείχη, η ακρόπολη της Καστρίτσας και η ακρόπολη του Γαρδικίου, όπου πιθανόν υπήρχε κάποιος πυρήνας προϊστορικής ζωής. Εξάλλου, κατά μία άποψη, το τοπωνύμιο Πασσαρών υποδηλώνει λιμναίο οικισμό και πιθανόν συνδέει την προϊστορική εγκατάσταση στην περιοχή με τους πρώτους Μολοσσούς της λεκάνης των Ιωαννίνων, οι οποίοι κατά τον Σ. Δάκαρη προέρχονται από τη Δυτική Μακεδονία, πιθανόν από την περιοχή της Καστοριάς, όπου έχουν διαπιστωθεί λιμναίοι οικισμοί.
Το πλήρες κείμενο ΕΔΩ (Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία)

Σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη στις Αιγές

Τριάντα ένα χρόνια μετά τις ανακαλύψεις του καθηγητή Ανδρόνικου, ο αρχαιολογικός χώρος της Βεργίνας εξακολουθεί να φέρνει στο φως σημαντικά ευρήματα. Στις αρχές της εβδομάδας οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν ένα ολόχρυσο αγγείο και ένα στεφάνι στο ιερό της Εύκλειας, στην Αγορά.
Στην Αγορά των Αιγών βρέθηκε ένα χρυσό στεφάνι, ίδιου σχεδόν μεγέθους και τεχνικής με αυτό του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου του Β', ένα ολόχρυσο αγγείο. Στο εσωτερικό του μέσα σε νερό, η αρχαιολογική ομάδα του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) διέκρινε ένα χρυσό στεφάνι βελανιδιάς, πάνω σε ανθρώπινα οστά, ανάμεσα σε ρίζες.
Στις 26 Αυγούστου 2008, ανάμεσα σε αρχαία μπαζώματα στα βαθύτερα στρώματα της ανασκαφής, ένα μεγάλο χάλκινο αγγείο, εντελώς πράσινο από την οξείδωση, αποκαλύφθηκε μπροστά στα έκπληκτα μάτια του νεαρού εργάτη: «Νάρκη», φώναξε. Το εντυπωσιακό για τις διαστάσεις του κυλινδρικό σκεύος περιείχε ένα λίγο μικρότερο, απείραχτο από το χρόνο, λόγω του πολύτιμου υλικού του. Στο εσωτερικό του μέσα σε νερό, η ομάδα του ΑΠΘ διέκρινε ένα χρυσό στεφάνι βαλανιδιάς, πάνω σε ανθρώπινα οστά, ανάμεσα σε ρίζες.
Το εύρημα είναι πολύτιμο, παρόμοιο με εκείνο που είχε αποκαλύψει ο καθηγητής Ανδρόνικος το 1978 στον Τάφο του Πρίγκιπα.
Τα ευρήματα χρονολογούνται γύρω στον 4ο αιώνα π.Χ. (περίοδος βασιλείας του Φιλίππου του Β').
Οι ανακαλύψεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για μια σειρά από λόγους: έχουν διατηρηθεί σε άψογη κατάσταση, η τεχνική σύνθεσή τους είναι υψηλή, ενώ πρόκειται για το πρώτο ταφικό εύρημα που εντοπίζεται στις Αιγές μετά το νεκροταφείο και τη Μεγάλη Τούμπα των βασιλικών τάφων.
Οι αρχαιολόγοι θα πρέπει τώρα να εξηγήσουν τους λόγους για τους οποίους ένα τέτοιο σύνολο βρέθηκε εκτός των ορίων του εκτεταμένου νεκροταφείου της βασιλικής νεκρόπολης και να κατανοήσουν την αιτία για την απόκρυψη των οστών ενός ανώνυμου, αλλά κάθε άλλο παρά τυχαίου νεκρού, στο πιο δημόσιο και το πιο ιερό από τα σημεία της οχυρωμένης πόλης.
Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης που είναι υπεύθυνο των ανασκαφών έκανε λόγο σε ανακοίνωσή του για «συγκλονιστικά» ευρήματα, ενώ ανέφερε ότι έγιναν όλες οι απαραίτητες ενέργειες για την ασφάλειά τους.
Εκτιμάται ότι θα χρειαστεί αρκετός χρόνος μέχρι το πολύτιμο στεφάνι και τα δύο εντυπωσιακά μετάλλινα αγγεία επανακτήσουν την αρχική τους μορφή. Μέχρι τότε το εύρημα θα αποτελέσει αντικείμενο εξειδικευμένων ερευνών και συνεργασίας ανάμεσα σε συντηρητές και χημικούς, ανθρωπολόγους, κ.λ.π.
Το ιερό της Εύκλειας, το οποίο αποκαλύφθηκε το 1982, αποτελούσε το πολιτικό κέντρο της αρχαίας πόλης.

Εξιχνιάζοντας τα μυστήρια της Ζωμίνθου (από την Καθημερινή)

Έχει βρει χρυσάφια, παλάτια, ασύλητους βασιλικούς τάφους, θησαυρούς που θα ζήλευαν πολλοί. Ο Γιάννης Σακελλαράκης είνια από τους χορτασμένους αρχαιολόγους. Με ανασκαφές μεγάλες στο ενεργητικό του όπως οι Αρχάνες. το Ιδαίον Άντρον στην Κρήτη αλλά και τα Κύθηρα. Από το 1959 σκάβει στην Κρήτη - τότε που συμμετείχε στην ανασκαφή του θολωτού τάφου στη Μυρσίνη της Σητείας.
Ήταν η δεύτερη μέρα της ανασκαφής του Ιδαίου Άντρου τα χρόνια της δεκαετίας του 1980, όταν η απάντηση ενός βοσκού στην ερώτηση που βόσκει τα πρόβατα του, άρχισε να τριγυρίζει έντονα στο μυαλό του. "Στη Ζώμυνθο"

Πρόσφατη έκπληξη η ορεία κρύσταλλος
Πριν από λίγες ημέρες η ανασκαφή έκρυβε νέες εκπλήξεις. Bρέθηκε επεξεργασμένη ορεία κρύσταλλος –ένα πολύτιμο εύρημα με ιερή διάσταση, καθώς στην αρχαιότητα θεωρούσαν ότι είναι μαγική ύλη– αλλά και κομμάτια μάλλον από επεξεργασμένο μετεωρίτη. Τα ευρήματα εντοπίστηκαν στο δωμάτιο 15, όπου σώζεται και τοίχος σε ύψος 2,5 μ. Εκεί, οι προηγούμενες έρευνες έφεραν στο φως περισσότερα από 60 αγγεία διαφόρων σχημάτων. Η ανεύρεση επτά πολυεδρικών αντικειμένων από ορεία κρύσταλλο που έχουμε στον Ψηλορείτη ήταν ευχάριστη έκπληξη κι ας είχαν βρεθεί ανάλογα ευρήματα και στο Ιδαίον Αντρο. Δύο αντικείμενα, ίσως από μετεωρίτη, επίσης προκαλούν χαρά: «Μη γράψετε ότι βρήκα μετεωρίτες», μας λέει ο Γ. Σακελλαράκης, εξηγώντας μας πώς οι Μινωίτες κατασκεύαζαν σφραγίδες απ’ αυτούς. Αν όμως το ευρύ κοινό εντυπωσιάζεται από τέτοια ευρήματα, εκείνος στέκεται σε εκείνα που έκρυβε ο χώρος 19. Στην αρχιτεκτονική του πολυπλοκότητα και δομή αλλά και σε όσα ευρήματα εντυπωσιάζουν τους βοτανολόγους και αρχαιοζωολόγους της ομάδας.
Φυτά και σπυρά, ζώα και μαλλί
Ο διεπιστημονικός χαρακτήρας της ανασκαφής της Αρχαιολογικής Εταιρείας (με χορηγό την Εθνική Τράπεζα) μας έδωσε τη δυνατότητα να μάθουμε για τις διατροφικές συνήθειες των κατοίκων της Ζωμίνθου, τα είδη φυτών και σπόρων που χρησιμοποιούσαν, τα ζώα της περιοχής. «Πόσες δεκάδες χιλιάδες πρόβατα είχε η Κνωσός; Αυτά δεν εκτρέφονταν για το γάλα όπως νομίζαμε αλλά για το μαλλί. Ηταν το εξαγωγικό της προϊόν. Η Κρήτη δεν ήταν πλούσια μόνο για τα προϊόντα της γης της αλλά για τον Ψηλορείτη της. Αυτό ήταν η Ζώμινθος», επισημαίνει ο Γιάννης Σακελλαράκης, ο οποίος αυτό το διάστημα βρίσκεται στην ανασκαφή, και όσο και αν ακούγεται περίεργο δεν κολακεύεται με όλες αυτές τις ανακαλύψεις. Λέει πως δεν τον ενδιαφέρει ο επισκέπτης ο οποίος όταν πάει στη Ζώμινθο θα σταθεί στα 40 δωμάτια του ισογείου, στο μεγάλο πιθάρι που έπεσε από τον πρώτο όροφο και σώζει την εξαιρετική του διακόσμηση, στο εντυπωσιακό κεραμικό εργαστήριο, τον κεραμικό τροχό, τα δεκάδες αγγεία και εργαλεία, τα υπολείμματα φαγητού του κεραμουργού στη θέση εργασίας του, τη μικρή δεξαμενή στη μέση του χώρου με τον αγωγό που οδηγούσε σε διπλανό δωμάτιο. Ούτε από τα κονιάματα των τοίχων που φέρουν τοιχογραφίες οι οποίες παραπέμπουν στη Θήρα –μια Θήρα στην Κρήτη– αλλά και τα εκατόν πενήντα και πλέον ίχνη καμένου ξύλου, που φανερώνουν ότι το συγκρότημα κάηκε σε πυρκαγιά ύστερα από σεισμό. Οσο κι αν εμείς γοητευόμαστε από όλα αυτά, ο ανασκαφέας άλλα ζητάει από το κοινό που θα φτάσει ώς εκεί: «Να νιώσει τη μινωική γαλήνη». Πάντως, το διεπιστημονικό συνεργείο, αρχαιολόγοι, παλαιογεωγράφοι, τοπογράφοι, αρχαιοβοτανολόγοι, αρχαιοζωολόγοι κ.ά., από Ελλάδα, Γερμανία, Βρετανία, Ουγγαρία κ.α., έχουν πολλά να μελετήσουν για να βρουν ποιοι τελικά κατοικούσαν σε αυτό το διώροφο ίσως τριώροφο συγκρότημα, με τις δύο εισόδους. Μέχρι τώρα, όλα φανερώνουν ισχυρή οικονομία και οργάνωση που βέβαια δεν σχετίζονται με μια απλή οικογένεια βοσκών.