Δηλώσεις μετανοίας και πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων

...Στον Μεταξά βλέπουμε τον κίνδυνο της αριστεράς να αποσαφηνίζεται μέσα από δυο κύριες δράσεις του κράτους. Η πρώτη ήταν η καταστροφή του Κομμουνιστικού Κόμματος μέσα από την διείσδυση και την καταστολή της Αριστεράς γενικότερα χρησιμοποιώντας μορφές φυλάκισης, κράτησης και διοικητικής απαγόρευσης που ήταν ήδη σε λειτουργία κατά την θητεία των προηγούμενων Κεντρώων κυβερνήσεων, πηγαίνοντας πίσω μέχρι το 1924. Τέσσερις εφαρμογές περίφραξης ήταν διαθέσιμες στο καθεστώς Μεταξά: η κράτηση, η φυλάκιση, ο κατ' οίκον περιορισμός και η εξορία ή ο εκτοπισμός. Η καταστροφή της Αριστεράς όμως δεν επιτεύχθηκε και δε μπορούσε να επιτευχθεί μόνο μέσα από την δίωξη. Όπως ξέρουμε πολύ καλά, η δίωξη προκαλεί την εντατικοποίηση όχι την κατάρρευση των ιδεολογικών θέσεων. Το πιο αποτελεσματικό μέτρο ενάντια στην Αριστερά που εισήγαγαν ο Μεταξάς και ο Μανιαδάκης ήταν η διαδικασία της κατήχησης, πάνω στην οποία το κράτος εργάστηκε σε πολλά διαφορετικά επίπεδα...Οι διώξεις του Μεταξά ήταν τόσο σκληρές που έγιναν συνεκδοχή της πολιτικής καταπίεσης και δίωξης. Το ρετσινόλαδο και η έκφραση “του 'βαλαν πάγο” έγιναν μετωνυμίες της τιμωρίας και της επίπληξης αντίστοιχα. Αφού το Ιδιώνυμο προσήγαγε ιδέες, ο Μεταξάς (μέσω του Μανιαδάκη) επιδίωξε να εξαντλήσει τις ιδέες με δυο μέτρα: τις δηλώσεις μετανοίας και τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων.

...ο νόμος περίγραφε την διαδικασία μέσα από την οποία η δήλωση, έχοντας εξασφαλιστεί με οποιοδήποτε τρόπο από τον κατηγορούμενο θα ανακοινωνόταν μέσα από τον τύπο στις καθημερινές εφημερίδες της Αθήνας, μέσα από τον τύπου στο μέρος καταγωγής και κατοικίας του υπογράφοντος και στον ιερέα της ενορίας του υπογράφοντος. Με αυτό τον τρόπο η πράξη της μετάνοιας δεν θα έμενε μια κενή χειρονομία συνενοχής μεταξύ του κράτους και του κομματικού μέλους αλλά θα έβαζε το κράτος στην θέση του μεσάζοντα μεταξύ του μετανοημένου και του νεοκατασκευασμένου του κοινωνικού πλαισίου. Η μυστικότητα που οργάνωνε μέχρι τότε τη καθημερινή ζωή και τις κοινωνικές επαφές του κομμουνιστή θα αποκηρυσσόταν δημόσια, και ο υπογράφον θα αναγνωριζόταν δημόσια ως νομοταγής πολίτης, και οι δυο “ασφαλείς και σίγουροι λόγοι για την αποπομπή του από το Κόμμα, ενώ θα γινόταν άχρηστος και ύποπτος για αντικατασκοπεία ενάντια τους” όπως σημείωσε ο Μανιαδάκης στο μνημόνιο που κυκλοφόρησε.

...με τον χρόνο, αργά αλλά σίγουρα, αυτά τα πιστοποιητικά μέχρι τον καιρό της Χούντας το 1967, ήταν απαραίτητα σε κάθε επαφή του πολίτη με οποιαδήποτε πτυχή του κράτους: για την έκδοση άδειας οδήγησης, για την έκδοση διαβατηρίου, οπωσδήποτε για την έκδοση ταυτότητας, για ένταξη στο πανεπιστημιακό σύστημα, για παραμονή στο πανεπιστημιακό σύστημα, για παροχή ηλεκτρισμού σε νέο κτίριο, για εξασφάλιση δανείου από την τράπεζα. Παρά το ότι τέτοιες οδηγίες δεν υπήρχαν στο χαρτί, αφηνόταν πάντα στην διακριτική ευχέρεια του δημόσιου υπάλληλου αν θα απαιτούσε το πιστοποιητικό. Στην πράξη και σε πραγματικό χρόνο τα πιστοποιητικά αποδείχτηκαν χρήσιμα σε όλες τις κυβερνήσεις, κοινοβουλευτικές ή μη, μέχρι που η χρήση τους αποκηρύχτηκε το 1974 όταν ο Υποχρεωτικός Νόμος 509/1947, που έθετε το Κομμουνιστικό Κόμμα στην παρανομία, καταργήθηκε.

μετάφραση αποσπάσματος από το βιβλίο της Νένης Πανουργιά (σελ 41-43 και 46-47)

“Επικίνδυνοι πολίτες – η ελληνική αριστερά και ο τρόμος του κράτους”, Νέα Υόρκη, 2009

Μακρόνησος και διανοούμενοι

...Η συνεχής επανάληψη της Σισύφειας πράξης του να κουβαλάς αχρείαστα και απερίσκεπτα πέτρα, στοχεύει να διαγράψει την πολιτική συνείδηση του κρατούμενου, να αδειάσει την συνείδηση του, ως ο χρόνος να μην υπήρχε, ως ο χρόνος να ήταν ατέρμονος, ως το κουβάλημα της πέτρας να ήταν η σύνταξη της ζωής του κρατούμενου. Η οδηγία ήταν πάντοτε πολύ καθαρή: πάρτε αυτές τις πέτρες από εκεί και φέρτε τις εδώ. Όταν η μεταφορά γινόταν, η οδηγία αντιστρεφόταν: πάρτε τις πέτρες από εδώ και μετακινήστε τις εκεί. Αυτό γινόταν όλη μέρα μέσα στη ζέστη του καλοκαιριού, πάντα μέσα στον άνεμο, χωρίς νερό, χωρίς ξεκούραση, χωρίς παπούτσια, με σχισμένα ρούχα σε σχισμένα κορμιά. Σε κάποια στιγμή το βασανιστήριο αποκτούσε κάποιο σκοπό: φτιάξετε αναχώματα για τις σκηνές. Οι σκηνές ήταν αρκετά μεγάλες για δέκα άτομα αλλά καταλαμβάνονταν από τριάντα, σαράντα, κάποτε πενήντα. Μερικές είχαν στρώματα, οι πλείστες δεν είχαν τίποτα, ως η έλλειψη αντικειμένων θα δίδασκε στους αριστερούς την αξία της ιδιοκτησίας, που θα τους εμφυσούσε την αξία των “Δυτικών, δημοκρατικών μας ιδανικών” (για να θυμίσω τον πρόεδρο George w. Bush, που αντηχεί τους βασανιστές της Μακρόνησου και της Γιάρου μια ζωή πριν). Παρόλες τις διακηρύξεις προς το αντίθετο, η Μακρόνησος και η Γιάρος ισοδυναμούσαν με καθαρή τιμωρία σε αντίθεση με την έννοια της πειθάρχησης του Μεταξά και του Μανιαδάκη. Το βασανιστήριο της πέτρας έγινε μια άσκηση σε μάθημα εθνικιστικής ιστορίας: φτιάξετε ομοιώματα αρχαίων αγαλμάτων, χτίστε και πελεκήστε ως να ήσασταν αρχαίοι Έλληνες...

...Απόλυτα ορθολογιστές διανοούμενοι και ακαδημαϊκοί, μορφωμένοι στη Γερμανία και την Γαλλία, που είχαν θέσεις κύρους σε πανεπιστήμια κύρους, επιθεώρησαν την Μακρόνησο και την ανακήρυξαν “ένα μεγάλο εκπαιδευτικό θεσμό που επιδιώκει να βασίζεται στην καθαρή λογική, αφού έχει καταφέρει σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα να βάλει τάξη σε έννοιες και συνειδήσεις...όλοι μας πρέπει να ζήσουμε μια Μακρόνησο...Στην Μακρόνησο η εκπαίδευση, η συνήθεια και η θεραπεία έχουν αντικαταστήσει την δίωξη”. Αυτή είναι η άποψη του νεο-Καντιανού φιλόσοφου Κωνσταντίνου Τσάτσου, μετέπειτα προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας. Ο ανταποκριτής των New York Times στην Ελλάδα M.I.F. Stone, προχώρησε πολλά βήματα μπροστά όταν ανακοίνωσε στους αναγνώστες της εφημερίδας στις 25 Μαϊου 1949, ότι η Ελλάδα αποτελούσε ένα πολιτικό εργαστήριο των Η.Π.Α., τα αποτελέσματα του οποίου θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και αλλού (αναφέρεται στο Villefosse 1950; 1288).

Στην κρίση των ακαδημαϊκών, η Μακρόνησος αναφέρεται ξανά και ξανά ως οικείο και ενσωματωμένο μέρος της συγκρότησης του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Ο αρχαιολόγος Σπυρίδων Μαρινάτος, που έσκαψε το Ακρωτήρι στη Θήρα (μεταξύ άλλων πολύ σημαντικών ανασκαφών) έγραψε στο βιβλίο επισκεπτών του νησιού, σε μια επίσκεψη που έκανε στις 21 του Οκτώβρη του 1949. “Δεν υπάρχει σχολή με μεγαλύτερη εκπαιδευτική επίδραση από την μεγάλη Εθνική Σχολή της Μακρόνησου” (στο ίδιο.: 120). Υποστηρίχτηκε από τον διάσημο αντιπολεμικό λογοτέχνη Στράτη Μυριβήλη που όρισε την Μακρόνησο ως “το νησί της Θεογνωσίας των μυαλών που απέκλιναν, το θεραπευτήριο των βασανισμένων συνειδήσεων...το νησί μιας νέας Κίρκης, το νησί μιας αντικίρκης, που πήρε τα μεταμορφωμένα θύματα της κακιάς μάγισσας, τα τράβηξε από την λάσπη και τα άχυρα των στάβλων της, και τους έδωσε πίσω την ανθρώπινη τους αξιοπρέπεια και την Χριστιανική τους καρδιά”. (στο ίδιο.: 120).

μετάφραση αποσπάσματος από το βιβλίο της Νένης Πανουργιά (σελ 92-94)

“Επικίνδυνοι πολίτες – η ελληνική αριστερά και ο τρόμος του κράτους”, Νέα Υόρκη, 2009

Χρόνος

Στίχοι: Γιάννης Ρίτσος
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος-
Υπόγεια Ρεύματα

Καθένας μας έχει στους ώμους του
Την κούραση δώδεκα ωρών από πέτρα
Την δίψα δώδεκα ωρών από ήλιο
Τον πόνο των χρόνων
Την απόφαση μιας ολόκληρης ζωής

Είναι σκληρός ο αγώνας μητέρα
Μα είναι πολλά τα αδέρφια μας
Είναι πολλά τα παιδιά σου μητέρα
Μη πικραίνεσαι
Με τις μεγάλες πέτρες στον ώμο μητέρα
Ανηφορίζοντας τον θάνατο
Μεγάλες πολιτείες θα χτίσουμε μητέρα
Μην πικραίνεσαι 

Ταγματαλήτες και Χίτες

...Τα Τάγματα (Ασφαλείας) όχι μόνο δεν ήταν μέρος της Αντίστασης, αλλά συνεργάζονταν με τους Γερμανούς για την εξολόθρευση των παρτιζάνων, αλλά μόνο των ΕΛΑΣιτών παρτιζάνων. Εμπλέκονταν επίσης σε γενικευμένες τρομοκρατικές επιθέσεις σε χωριά που θεωρούνταν συμπαθούντα στην Αντίσταση. Μετά το τέλος του πολέμου τα μέλη των Ταγμάτων απορροφήθηκαν στις ένοπλες δυνάμεις και στις δυνάμεις ασφαλείας και γενικότερα στον δημόσιο τομέα, ενώ αργότερα χρησιμοποιήθηκαν εκτεταμένα ως βασανιστές στα στρατόπεδα της Γιάρου και της Μακρόνησου. Τα Τάγματα Ασφαλείας λειτουργούσαν κυρίως στην περιφέρεια, ενώ στην Αθήνα ο Ράλλης οργάνωσε τα Τάγματα Ευζώνων (Λόχοι της Βασιλικής Φρουράς) που λειτουργούσαν επιπλέον και σε συνεργασία με την βασική παραστρατιωτική οργάνωση Χ, μια οργάνωση που χρηματοδοτούνταν αδρά από τους Βρετανούς, και που δεν είχε ενεργή συμμετοχή στην Αντίσταση (ούτε όμως και συστηματική συνεργασία με τους Γερμανούς) και που ο μοναδικός της σκοπός ήταν να διασφαλίσει την επιστροφή του βασιλιά όταν θα τέλειωνε ο πόλεμος. Η Χ ήταν μια διαβόητη τρομοκρατική οργάνωση, που διενεργούσε μια ανελέητη και σκληρή δίωξη όλων των μη μοναρχικών και ειδικότερα της Αριστεράς...

...Η Χ ήταν μόνο μια από τις διαβόητες παραστρατιωτικές φρουρές που ξεπήδησαν στην Αθήνα την άνοιξη του 1943, οργανωμένες και καθοδηγούμενες από την κυβέρνηση δοσίλογων του Ράλλη. Αυτές οι οργανώσεις – η ένοπλη μηχανοκίνητη ομάδα που ανήκε στην Αστυνομική Ασφάλεια που διοικούσε ο Νίκος Μπουραντάς (με αθλητικά κράνη και όχι πηλήκια) η Χ του Γρίβα και η συμμορία του Μαντούβαλου στο Πειραιά – όλες λειτουργούσαν με ένα παράδοξο σύστημα συμμαχιών που μπορεί να εξηγηθεί μόνο με την κομμουνιστοφοβία που προσανατόλιζε την Βρετανική παρουσία και επέμβαση στην Ελλάδα: αυτές οι οργανώσεις συνεργάζονταν ταυτόχρονα με τους Γερμανούς και τους Βρετανούς, έτσι ώστε όταν οι Γερμανοί αποχώρησαν από την Ελλάδα ήταν έτοιμοι να χρησιμοποιηθούν από την προσωρινή κυβέρνηση που έστησε το βρετανικό Υπουργείο Εξωτερικών.

μετάφραση αποσπάσματος από το βιβλίο της Νένης Πανουργιά (σελ 58-59)

“Επικίνδυνοι πολίτες – η ελληνική αριστερά και ο τρόμος του κράτους”, Νέα Υόρκη, 2009