Η χριστιανική θεώρηση της ηθικής.

 4.1 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΗΘΟΥΣ 

Δημιουργία: Γιάννης Μπάλτος

Ανάμεσα στην ηθική και στον ηθικισμό υπάρχει τεράστια διαφορά.

Εντελώς άλλο είναι η ηθική ως θεωρία του ήθους και ολότελα διαφορετικό μέγεθος συνιστά ο ηθικισμός ή ο μοραλισμός (ηθικοκρατία, ηθικολογία).

 Πρόκειται για την απολυτοποίηση της ηθικής και τη μονομέρεια του ήθους.

Ηθικισμός είναι η υπερβολή της ηθικής.

 Όπως η έλλειψή της συνιστά την ανηθικότητα, την αήθεια, έτσι και η υπερβολή της ηθικής φέρνει στην ηθικολογία.

Ο ηθικισμός είναι το καρκίνωμα της ηθικής.

Το «γράμμα»  της ηθικολογίας νεκρώνει το «πνεύμα» της ζωής.

 Έτσι ο ηθικισμός σκοτώνει το ήθος, επειδή απολιθώνει τη ζωή.

Γι’ αυτό τελικά η ηθικολογία αναιρεί την ηθική.

 Άλλο είναι το ηθικό και εντελώς άλλο είναι το ηθικιστικό ή ηθικολογικό. 

Η ηθική χρειάζεται. Ο ηθικισμός περισσεύει.

 Όπως το ήθος είναι απαραίτητο στη ζωή μας, έτσι και η ηθική θεωρία είναι αναγκαία.

 Όμως η ηθικολογία ως νέκρωση της ζωής είναι περιττή και επιζήμια.

Τι κοινό υπάρχει ανάμεσα στο λαό και στο λαϊκισμό, στο έθνος και στον εθνικισμό, στην ευσέβεια και στον ευσεβισμό, στο ήθος και στον ηθικισμό;

Κάθε ισμός είναι η άρνηση του υποτιθέμενου φορέα του: ο ευσεβισμός της ευσέβειας και ο ηθικισμός του ήθους.

Το πιο αποτελεσματικό όπλο εναντίον του ηθικισμού είναι η ηθική....

Αν κάποιος μάς ρωτήσει πως τέλος πάντων διαχωρίζουμε την ηθική από την ηθικολογία, θα του απαντήσουμε με απλά παραδείγματα.

Ο δεκάλογος του Μωυσή είναι ηθική, αλλά ο φαρισαϊσμός είναι ηθικισμός. 

Το «οὐ κλέψεις, οὐ φονεύσεις, οὐ ψευδομαρτυρήσεις» συνιστούν ηθική.

 Όταν όμως ο Χριστός θεραπεύει ασθενείς κατά την ημέρα του Σαββάτου, προκαλεί τη δυσφορία των ηθικιστών εκείνου του καιρού για τη δήθεν παραβίαση της ιεράς αργίας. 

 Και η απάντησή Του μένει αποστομωτική:

«τὸ Σάββατον διὰ τὸν ἄνθρωπον ἐγένετο, οὐχ ὁ ἄνθρωπος διὰ τὸ Σάββατον» (Μάρκ. 2,27).

Οι φαρισαίοι ηθικολόγοι μέμφονταν τον Ιησού για τις συναναστροφές Του με πόρνες και τελώνες.

... Όλο το Ευαγγέλιο μπορεί να αναγνωσθεί ως μία διαρκής διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην ηθική και στην ηθικολογία.

 Μπέγζος, Μ. (1996). Ψυχολογία της θρησκείας. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, σ. 14.

Η ΕΝΟΧΗ ΤΩΝ ΑΘΩΩΝ

       Δεκέμβριος του 1945. Επίσημα εδώ και μήνες οι εχθροπραξίες έχουν λήξει, με τους Γερμανούς να αποχωρούν από το Ανατολικό Μέτωπο ηττημένοι επιστρέφοντας στην πατρίδα τους και τους θριαμβευτές Συμμάχους να έχουν εκκινήσει διαδικασία εκκαθάρισης των περιοχών της απόλυτης πια κυριαρχίας τους, από παρείσακτους εναπομείναντες εισβολείς.
 Κάτω από αυτές τις τρομακτικά δύσκολες συνθήκες η Γαλλίδα γιατρός των δυνάμεων του Ερυθρού Σταυρού, Ματίλντ Μπολιέ, με την εγκατεστημένη λίγο μέσα στα Πολωνικά σύνορα μονάδα της, παλεύει να γιατρέψει τους πιο πρόσφατους τραυματίες πολέμου,μέχρι την στιγμή που θα δεχτεί στο πρόχειρο παράπηγμα - κλινική, την αναπάντεχη επίσκεψη μιας τρομοκρατημένης Καθολικής καλόγριας, που θα της ζητήσει επίμονα να επισκεφθεί μαζί με τα ιατρικά της σύνεργα, το συντομότερο την κοντινή, απομονωμένη στο κέντρο του δάσους, Μονή.




Εκεί που η νεαρή ιατρός, παρότι περιορισμένης εμπειρίας από παρόμοια περιστατικά, θα φέρει εις πέρας τον δύσκολο τοκετό μιας εκ των τροφίμων του μοναστηριού, δίνοντας την υπόσχεση να κρατήσει το στόμα της σφραγισμένο και να μην αποκαλύψει σε κανέναν την ταυτότητα της κατά τα φαινόμενα, ζωηρής μοναχής, που έχει προκαλέσει το σκάνδαλο. Προς τεράστια έκπληξη της Ματίλντ, όμως, δεν είναι εκείνη μονάχα η μία μοναχή που εγκυμονεί έμβρυο, αλλά σχεδόν μια ντουζίνα ακόμη, που διανύουν τον τελευταίο μήνα της κυήσεως και όλες εντός ολίγου θα φέρουν στον κόσμο παιδιά! 
Μυστήριο? Θαύμα θαυμάτων? Στο μέτρημα των εννέα μηνών που οι ταγμένες στην θρησκεία γυναίκες βρίσκονται σε ενδιαφέρουσα, η γιατρός θα αντιληφθεί πως όλες τους έχουν υποπέσει θύματα ομαδικού βιασμού από τους κατσαπλιάδες του απελευθερωτικού στρατού, που δίχως ιερό και όσιο, βανδάλισαν στο διάβα τους τον ίδιο τον Οίκο του Θεού!

Σοκ! Που στην εξέλιξη του θα γίνει ακόμη τραγικότερο και βασανιστικό. Τι θα απογίνουν αυτά τα παιδιά που θα γεννηθούν? Ποιος θα τα μεγαλώσει και με ποια δικαιολογία θα αποκαλυφθούν οι μητέρες τους? Κι αν συμβεί κάτι τέτοιο, ποιος αλήθεια θα μπορέσει να κατηγορήσει για ατιμίες τους δεδομένους "ήρωες" του πολέμου, που σε κάθε γειτονική χώρα από την δική τους, υψώνουν το λάβαρο του κομμουνισμού? Λύση, πρόσκαιρη, που θα δώσει η κινούμενη με το γράμμα του θρησκευτικού νόμου Ηγουμένη, που έχει ανακαλύψει εύπορες ανάδοχες οικογένειες, ικανές να μεγαλώσουν και να αναθρέψουν σωστά τα παιδιά των φοβισμένων μοναχών, διώχνοντας πάνω από την σκέπη της Μονής τα όποια σύννεφα ντροπής και εξευτελισμού υπάρχουν. Η αλήθεια θα είναι ακόμη πιο τρομακτική, δυστυχώς, ακόμη πιο συγκλονιστική.

Είναι κάπως δύσκολο στις απόλυτα προοδευτικές ημέρες μας, να εισέλθουμε στο μυαλό και στην λογική των γυναικών, που νιώθουν τέτοια ψυχική οδύνη και βασανισμό, για κάτι που οι ίδιες δεν προκάλεσαν, όπως τον σωματικό βιασμό τους, ώστε να επιθυμούν να οδηγηθούν και στην αυτοκτονία ακόμη ή τον μαρτυρικό θάνατο από επιπλοκές την ώρα της γέννας, παρά να αποκαλύψουν το μυστικό που ενδεχόμενα θα τις καταστήσει πόρνες στην ματιά του πανέτοιμου να τις κατασπαράξει, συντηρητικού περίγυρου. Αυτό ακριβώς το κλίμα του ντεμοντέ τρόμου, κτίζει υπέροχα στην νέα της δημιουργία η εξηντάχρονη και με διεθνή καριέρα σκηνοθέτις Anne Fontaine. Η Λούξια δημιουργός, που το σύνολο σχεδόν του έργου της έχουμε παρακολουθήσει με επίσημη διανομή στα μέρη μας (ενδεικτικά τα Gemma Bovery, Two Mothers, Coco Avant Chanel, Chloe, La Fille De Monaco) ενδεχομένως στην 14η μεγάλου μήκους ταινία της να φτάνει στο ζενίθ της καλλιτεχνικής της πορείας, έχοντας κάνει πάρα πολύ καλή δουλειά σε όλους τους τομείς της παραγωγικής διαδικασίας.

Και μάλιστα υπό συνθήκες αντίξοες, μιας και καλείται να ισορροπήσει σε σκοινί πανέτοιμο να κοπεί και να την τσακίσει στον γκρεμό, καθώς από την μια αποδίδει τις (υπάρχουσες και πρέπει να τις κοιτάξουμε στα μάτια μην τυχόν και τις επιλύσουμε) πομπές των ερυθρών Καμαράτ, ενώ από την άλλη αναδεικνύει την ελάχιστη ελαστικότητα των θρησκευτικών κανόνων, σε καταστάσεις μαρτυρικές που οι ίδιοι θα έπρεπε να είχαν φροντίσει να δίνουν λύσεις. Ειδικότερα ενόσω η στάση των ρασοφορεμένων μαρτύρων - ηρωίδων της ιστορίας δεν ακολουθεί την εύκολη πεπατημένη (ακόμη και μισό αιώνα πριν, υπήρχε τρόπος για να συμβεί το φονικό στην αγέννητη ψυχή και όλα να είναι μέλι - γάλα, τουλάχιστον στην βιτρίνα που μας ενδιαφέρει) αλλά προτιμά να σηκώσει μέχρι την κορυφή του Γολγοθά τον Σταυρό του βασάνου, δίνοντας ζωή στο σπέρμα κοινών εγκληματιών, βιαστών, φονιάδων! Τι καλύτερο και πιο ζωτικό μήνυμα αγάπης από αυτό να δώσει η οποιαδήποτε θρησκεία.

Πέρα από την υπέροχα φροντισμένη φωτογραφία που ζωντανεύει το μουντά ζοφερό κλίμα της εποχής, μετάλλιο για το φιλμ είναι το εκπληκτικό γυναικείο ανσάμπλ που μοιράζεται τους χαρακτήρες της πλοκής και που για στηρίγματα του έχει δύο πανίσχυρους υποκριτικούς άξονες. Την νέα επόμενη σπουδαία παγκόσμια σταρ του Γαλλικού σινεμά, σπάνιας Adjaniκής ομορφιάς, Lou De Laage, που με εκφραστικότητα αποδίδει την νεαρή και κατά συνθήκη μαία, μα κυρίως την Πολωνέζα πολύ σπουδαία ηθοποιό Agata Kulesza, που υποδυόμενη την φυσική ηγέτιδα της Καθολικής φράξιας, προσφέρει μια ακόμη ποιοτικότερη και εξίσου καθηλωτική ερμηνεία, κατόπιν εκείνης στην Ida. Δημιουργώντας έτσι ένα εξαιρετικό σύνολο φορτισμένων κεντρικών ιδεών, που όλες τους διαχρονικά και όχι περιοριστικά στην συγκεκριμένη περίοδο, ισχύουν σε κάθε κοινωνία, δίνοντας στις παθούσες το κουράγιο που επιζητούν για να αντεπεξέλθουν των δυσχεριών. Κατακραυγής πιότερο, που άλλοι έκτισαν βιαίως στις πλάτες τους, για να υποστούν τις οδυνηρές συνέπειες τους μόνον εκείνες στο παρόν και με το μέλλον τους, να προδιαγράφεται ακόμη πιο δυσμενές και τραγικό..
ΠΗΓΗ

Τεχνικές διδασκαλίας: Παίξιμο ρόλων

Στόχοι: βιωματικότητα, ενσυναίσθηση, συμμετοχικότητα, εμβάθυνση σε καταστάσεις της πραγματικής ζωής σε ασφαλές περιβάλλον, εστίαση, οπτική γωνία.
Χώρος: εσωτερικός
Υλικά: δεν απαιτούνται

(Απόσπασμα από το βιβλίο " Εκπαιδευτικοί εν δράσει" του Μάριου Κουκουνάρα.)

_______________________________________________________

Παραλλαγή της τεχνικής διδασκαλίας  <Παίξιμο ρόλων> που αναλύεται στο ανωτέρω βιβλίο.

Παράδειγμα:

Δημιουργείται μία ομάδα (οικογένεια στο συγκεκριμένο παράδειγμα) 2 μαθητών, οι οποίοι με τις καρέκλες τους μπροστά στον πίνακα της τάξης,  αφού έχουν διαβάσει το ζήτημα ηθικού προβληματισμού που τους  δίδεται,  τους  ζητείται να αναλύσουν με δραματοποίηση το παρακάτω ζήτημα.

Ακολουθεί συζήτηση όλης της τάξης πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. 

16. ΑΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΖΩΗΣ

(Αυτοκτονία - Αυτοθυσία - Ευθανασία - Άμβλωση)

Ξεκλειδώνεις την πόρτα του σπιτιού σου. Μπαίνεις μέσα και ακολουθεί η/ο σύζυγός σου. Αμίλητοι και οι δύο, δεν ανταλλάζετε ούτε ματιά. Εσύ κατευθύνεσαι προς την κουζίνα. Βάζεις ένα ποτήρι νερό και πηγαίνεις προς το σαλόνι. Ακόμα είσαι σοκαρισμένος. Κάθεσαι στον καναπέ και προσπαθείς να ανακαλέσεις τα λόγια του γιατρού.

«…Tα αποτελέσματα της αμνιοπαρακέντησης βγήκαν θετικά για το σύνδρομο Down…»
«...προβλήματα σωματικής διάπλασης...» 
«...νοητικής ανάπτυξης...» 
«...ψυχοκοινωνικής εξέλιξης...» 
«... έως και καρδιολογικά προβλήματα...» 
«...98% ακρίβεια των αποτελέσματων...» 
«...υπάρχει η επιλογή διακοπής της εγκυμοσύνης μέσω πρόκλησης τοκετού...» 
«...η απόφαση είναι δική σας...»

Συνειδητοποιείς μέχρι ενός σημείου τι ειπώθηκε. Έχετε πλήρη απειρία μιας και είναι η πρώτη σας εγκυμοσύνη οπότε θα χρειαστεί να ξαναμιλήσετε με το γιατρό όμως η γενική εικόνα είναι σαφής. Το έμβρυο διαγνώστηκε με σύνδρομο γενετικής ανωμαλίας το οποίο θα έχει άμεσες επιδράσεις στη ζωή του. Δεν έχετε συζητήσει ακόμα μεταξύ σας, αλλά ξέρεις ότι η δική σου κρίση θα επηρεάσει ισχυρότατα την τελική σας απόφαση.

Συμφωνώ-Διαφωνώ

Στόχοι: σωματική κίνηση, κριτική σκέψη, σεβασμός στη γνώμη του άλλου, αυτοεκτίμηση, ενδοσκόπηση.

Χώρος: εσωτερικός ή εξωτερικός.

Υλικά: κιμωλία ή κλωστή ή κολλητική ταινία ή λωρί­δα χαρτί για το χωρισμό του δαπέδου. Δύο ταμπέ­λες από οποιοδήποτε υλικό που θα αναγράφουν η μία «Συμφωνώ» και η άλλη «Διαφωνώ».

_______________________________________________________

Με την κιμωλία ή με κάποιο από τα υλικά χωρίζεται  χώρος σε δύο μέρη. Στο ένα τοποθετείται το «Συμφωνώ» και στο άλλο το «Διαφωνώ». 
Οι μαθητές με το μέτωπο προς τον εκπαιδευτικό τοποθετούνται σε σειρά πάνω στη γραμμή και τους ζητείται να τοποθετηθούν σε κάθε δήλωση που κάνει ο εκπαιδευτικός από τη μία ή την άλλη πλευρά και ανάλογα με το βαθμό συμφω­νίας ή διαφωνίας. 
Μετά από την τοποθέτηση τους ζη­τείται να καθίσουν όλοι σε κύκλο και ο εκπαιδευτικός ρωτά κάποιους από τους συμμετέχοντες για τις απα­ντήσεις τους. 

Γίνεται συζήτηση για τα θέματα που ανα­κύπτουν, για τους προβληματισμούς που είχαν, για τα συναισθήματα που τους γεννήθηκαν, για το πόσο εύ­κολο ή δύσκολο είναι να αποφασίζει κανείς, για το πόσο περίπλοκα είναι κάποια ζητήματα. 

Καλό είναι στο τέλος, να αναλογιστούν πώς τους φάνηκε που κά­ποιοι συμμαθητές και φίλοι τους ήταν στην άλλη πλευ­ρά, τι ένιωσαν για αυτούς και για τους απόψεις τους.

Μία εναλλακτική λύση, κυρίως για παιδιά Λυκείου, είναι η συζήτηση να γίνει επί τόπου και να τους ζητη­θεί, αν κάποιος αλλάζει έστω και λίγο γνώμη, να με­τακινείται ανάλογα. 

Έτσι, μαθαίνουν να ακούν τις απόψεις των άλλων και κάποιοι διαπιστώνουν τις  αρετές της διαλλακτικότητας.
Απόσπασμα από το βιβλίο " Εκπαιδευτικοί εν δράσει" του Μάριου Κουκουνάρα.

Παράδειγμα του Συμφωνώ-Διαφωνώ στο ζήτημα της ευθανασίας (ΔΕ 16 - ΑΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΖΩΗΣ)

Σχετικά ερωτήματα - τοποθετήσεις:

---Μόνο ο Θεός έχει το δικαίωμα να τερματίσει τη ζωή.

---Έχει ο άνθρωπος δικαίωμα να δώσει τέλος στη ζωή του. 

---Είναι ηθικά σωστό να βοηθάει ένας γιατρός κάποιον συνάνθρωπό του να δώσει τέλος στη ζωή του.

(Στη φωτογραφία ο διαβόητος "Dr Death" Kevorkian, που συνέβαλε σε πάνω από 100 υποβοηθούμενες αυτοκτονίες στο Michigan των ΗΠΑ).

---Είναι αναγκαίο να εξετάζεται λεπτομερώς κάθε ασθενής που ζητάει ευθανασία.
      (Υπάρχει περίπτωση να πάσχει από κατάθλιψη και αν αλλάξει η διάθεσή του να αναθεωρήσει την απόφαση για ευθανασία).

---Η ευθανασία, ενώ δικαιολογείται κοσμικώς ως "αξιοπρεπής θάνατος", στην πραγματικότητα αποτελεί υποβοηθούμενη αυτοκτονία, δηλαδή συνδυασμό φόνου και αυτοχειρίας. [ Ιερά Σύνοδος της Ελλάδας για την Ευθανασία, 2000] 

Διάδρομος της συνείδησης

Στόχοι: έκφραση, επιχειρηματολογία, βιωματικότητα, εμβάθυνση σε ένα πρόβλημα, λήψη αποφάσεων, τεχνικές πειθούς.
Χώρος: εσωτερικός
Υλικά: δεν απαιτούνται
________________________________________________________
Δημιουργούνται δύο παράλληλες σειρές από τους μαθητές αφήνοντας στη μέση ένα διάδρομο.
Αυτός είναι ο διάδρομος συνείδησης ενός χαρακτήρα που είναι σε δίλημμα.
Αυτός περνά μέσα από το διάδρομο και οι δύο πλευρές προσπαθούν να τον πείσουν να πάρει την απόφαση που αυτοί προκρίνουν.

Ζητείται από τους συμμετέχοντες των δύο πλευρών να βρουν επιχειρήματα και να εκφράσουν με τέτοιο τρόπο ώστε να παριστάνουν πραγματικά τη συνείδηση του χαρακτήρα.
'Αρα, δεν επιτρέπονται οι φωνές. Αντίθετα, πρέπει να είναι επιβλητικοί, όταν προσπαθούν να τον πείσουν.
Αφού ο χαρακτήρας περάσει από το διάδρομο, λέει την απόφασή του, και τη δικαιολογεί.
 Φυσικά, δημιουργείται ένταση, αλλά αυτό είναι το ζητούμενο, γιατί έτσι, όλοι  βιώνουν και εμβαθύνουν στο πρόβλημα.
Απόσπασμα από το βιβλίο " Εκπαιδευτικοί εν δράσει" του Μάριου Κουκουνάρα.

Παράδειγμα

Είσαι γιατρός και εργάζεσαι σε ένα νοσοκομείο. Τον τελευταίο καιρό περιθάλπεις μία ασθενή, τη Δανάη, που έχει σοβαρό πρόβλημα με τα νεφρά της και χρειάζεται επειγόντως μεταμόσχευση.

Ο σύντροφός της, ο Παύλος, βλέποντας την αγαπημένη του να χειροτερεύει σου λέει ότι θέλει να δώσει το ένα του νεφρό για να τη σώσει. Μετά το πέρας των απαραίτητων εξετάσεων κρίνεται ως συμβατός δότης και σου επισημαίνει ότι δε θέλει να μάθει τίποτα η Δανάη για την προέλευση του νεφρού πριν γίνει το χειρουργείο, καθώς φοβάται ότι θα τον αποτρέψει.

Επισκέπτεσαι τη Δανάη (που δεν γνωρίζει ακόμα την πρόθεση του αγοριού της) για να ελέγξεις την κατάστασή της.

Πάνω στη συζήτηση σου εξομολογείται ότι εδώ και μήνες δε θέλει να είναι πια μαζί με τον Παύλο και ότι σκοπεύει να χωρίσει μαζί του αν βγει ζωντανή από την περιπέτεια της υγείας της. Ο χρόνος πιέζει.

   Παίρνω το ρίσκο κι ενημερώνω τον Παύλο για την κατάσταση

 Δε λέω τίποτα στον Παύλο και η μεταμόσχευση γίνεται κανονικά 

Άλλο κ

Η "τρίτη έξοδος"

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ  12. Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ
Σχέσεις γονέων και παιδιών: 
Η "τρίτη έξοδος"

Η μεταξύ των συζύγων αγάπη είναι το θεμέλιο των ενδοοικογενειακών σχέσεων και το καλύτερο, έμπρακτο παράδειγμα για τα παιδιά. 

Η γέννηση των παιδιών (οφείλει να) είναι καρπός της συζυγικής αγάπης, κι όχι κάτι άλλο, π.χ. απεγνωσμένη προσπάθεια να αποκτήσει νόημα στη ζωή του ένας άνθρωπος, που δε βρίσκει νόημα στον ίδιο του τον συζυγικό δεσμό και στο πρόσωπο του συντρόφου του. 

Σ' αυτή την περίπτωση δημιουργούνται προβληματικές εξαρτήσεις του γονιού από το παιδί, και αντίστροφα, που εμποδίζουν την ανάπτυξη της προσωπικότητας. 

Ο κοινωνικός ψυχολόγος Έριχ Φρομ (1900-1980) επισημαίνει ότι στη ζωή του ανθρώπου πρέπει να πραγματοποιηθούν διαδοχικά τρεις έξοδοι: από τη μήτρα της μητέρας του, από το στήθος της και από την αγκαλιά της¹. Η τρίτη έξοδος σημαίνει τη συγκρότηση του παιδιού σε ξεχωριστή προσωπικότητα που δεν θα είναι εξάρτημα της γονεϊκής ύπαρξης. 

Η έξοδος αυτή, μολονότι είναι εξαιρετικά σημαντική για την ψυχική υγεία, δεν επιτυγχάνεται πάντα και απ' όλους. Συχνά δυσχεραίνεται από το γεγονός ότι η εξάρτηση από τον γονιό φέρει το ευγενέστερο προσωπείο: το προσωπείο της αγάπης. 

Σε τέτοια περίπτωση όμως πρόκειται για μια "αγάπη" κτητική. Ο άλλος δεν αντιμετωπίζεται ως μια ξεχωριστή ύπαρξη, αλλά σαν ιδιοκτησία. Κι έτσι, αντί να είναι στόχος της διαπαιδαγώγησης η διαμόρφωση του νέου ανθρώπου σε ελεύθερη και αληθινή προσωπικότητα είναι η διατήρηση αυτής της εξάρτησης.

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-C134/152/1091,4008/

Διλήμματα

Στόχοι: λήψη αποφάσεων, κριτική σκέψη, ηθική ανάπτυξη, έκφραση, κοινωνική ευθύνη.

Χώρος: εσωτερικός ή εξωτερικός.

Υλικά: φωτοτυπίες.

__________________________________________

              Τα ηθικά διλήμματα είναι καταστάσεις κατά τις οποίες υπάρχει ανάγκη επιλογής μεταξύ δύο αντίθετων προτάσεων/λύσεων, οι οποίες έχουν τα ανάλογα επώδυνα αποτελέσματα. 
Τα διλήμματα χρησιμοποιούνται για θέματα ηθικών αξιών, τα οποία έχουν διλημματική φύση και προτείνονται, γιατί βοηθούν τους μαθητές να συσχετίσουν τις απόψεις τους με τις απόψεις άλλων, να αναγνωρίσουν τις παραδοχές τους, να συνειδητοποιήσουν τις συνεπαγωγές και να στηρίξουν με λογικά επιχειρήματα τις απόψεις τους. 
Η σύνθεση ενός τέτοιου διλήμματος δεν είναι εύκολη υπόθεση. 
Πρέπει να παρουσιάζει μια κατάσταση για την οποία οι μαθητές είναι υποχρεωμένοι να αναρωτηθούν και να αποφασίσουν τι είναι σωστό και τι είναι λάθος και να πάρουν μόνοι τους την κρίσιμη απόφαση. Η απόφαση/λύση, που φαίνεται καλύτερη, θα πρέπει να έχει για κάποιους αντίθετα αποτελέσματα, ενώ η κατάσταση μπορεί να οδηγεί σε αποφάσεις που είναι οριακές ή καταπατούν τις κανόνες. Κάποια τέτοια διλήμματα συνέθεσαν ειδικοί και μπορούν να χρησιμοποιηθούν αυτούσια, αν εξυπηρετούν το μάθημα.

     Δημιουργούνται μαθητές 4-6 μαθητών και δίνεται σε αυτούς φωτοτυπημένη η ιστορία ενός διλήμματος. Τους δίνεται χρόνος 15 λεπτών για να συζητήσουν και να καταλήξουν ομαδικά σε μια συνειδητή απόφαση. Γίνεται συζήτηση και σε αυτή ο εκπαιδευτικός θέτει ερωτήματα, που οδηγούν  σε αναστοχασμό:  1) η απόφαση σας επηρεάζει άλλους ανθρώπους, ποιους, 2) η απόφαση σας παραβαίνει κάποιους κανόνες ή νόμους, 3) μπορείτε να μοιραστείτε την απόφαση σας με την οικογένεια σας, τους φίλους σας ή τους δασκάλους, 4) η απόφαση σας αντιμετωπίζει το πρόβλημα ή απλά το καλύπτει, 5) αν εσείς ήσασταν πρωταγωνιστής της ιστορίας θα πράττατε όσα αποφασίσατε, 6) η απόφαση σας σέβεται τις αξίες, τα πιστεύω, την ελευθερία, τα δικαιώματα των άλλων, 7) υπάρχουν κάποιες μελλοντικές συνέπειες από την απόφαση σας, για ποιους;

Κατόπιν δίνεται πέντε λεπτά χρόνος να ξανασκεφτούν την απόφαση τους. Κλείνοντας γίνεται συζήτηση αν άλλαξε η απόφαση τους και γιατί και παρέχεται, στο τέλος, ένα λεπτό περισυλλογής για να σκεφτούν πόσες διαφορετικές απόψεις υπάρχουν για ένα θέμα και πως οι πράξεις του καθενός έχουν επιπτώσεις και στη ζωή των άλλων.

Απόσπασμα από το βιβλίο του συναδέλφου Μάριου Κουκουνάρα - Λιάγκη

Παραδείγματα

1ο Παράδειγμα

         Σε μια πόλη της Ελλάδας μια γυναίκα είναι ετοιμοθάνατη από καρκίνο.  Υπάρχει ένα φάρμακο που μπορεί να την σώσει, αλλά είναι πολύ ακριβό.

Το φάρμακο αυτό το έχει ανακαλύψει κάποιος φαρμακοποιός ο οποίος ζει στην ίδια πόλη και το πουλάει πολύ ακριβά. Η διαδικασία παρασκευής του φαρμάκου κοστίζει 3000 €, αλλά ο φαρμακοποιός μια δόση φαρμάκου την πουλάει 30.000 €, δηλαδή 10 φορές περισσότερο από το κόστος παραγωγής του. Πιστεύει πως είναι μια πολύ καλή ευκαιρία για να γίνει πλούσιος.

Ο σύζυγος της άρρωστης γυναίκας, ο Δημήτρης, έτρεξε σε όλους τους συγγενείς, φίλους και γνωστούς του και τους παρακάλεσε να του δανείσουν χρήματα και προσπάθησε να πάρει δάνειο από τράπεζα, αλλά δεν τα κατάφερε.

Κατόρθωσε να μαζέψει μόνο 15.000 €.

'Έτρεξε λοιπόν στο φαρμακοποιό και του ανέφερε πως η γυναίκα του είναι σε κρίσιμη κατάσταση και ότι θα την χάσει αν δεν της δώσει το φάρμακο εγκαίρως. Τον παρακάλεσε λοιπόν αν μπορεί να του πουλήσει το φάρμακο φθηνότερα ΄η τουλάχιστον να του κάνει κάποια πίστωση.

Η απάντηση του φαρμακοποιού ήταν κατηγορηματική :  "Οχι, εγώ ανακάλυψα το φάρμακο και σκοπεύω να κερδίσω πολλά χρήματα απ αυτό".

Ο Δημήτρης, απελπισμένος πια, άρχισε να σκέφτεται πως να διαρρήξει το φαρμακείο και να κλέψει το φάρμακο για να σώσει την ζωή της συζύγου του.

Πρέπει ο Δημήτρης να κλέψει το φάρμακο;

1	Ο Δημήτρης δεν πρέπει να κλέψει το φάρμακο γιατί η κλοπή είναι μια πράξη ενάντια στο νόμο. Ο Δημήτρης θα είναι εγκληματίας και θα πάει φυλακή.
2	Πρέπει να το κλέψει γιατί με αυτόν τον τρόπο δεν θα χάσει τη γυναίκα του.
3	Δεν πρέπει να το κλέψει γιατί ο φαρμακοποιός έχει δίκιο, γι’ αυτό άλλωστε έχει το φαρμακείο για να κερδίζει χρήματα.
4	Είναι καθήκον του Δημήτρη να κλέψει το φάρμακο. Δεν μπορεί όμως να παραβιάζει τους νόμους. Πρέπει να τιμωρηθεί για την πράξη του αυτή.
5	Δεν είναι εντελώς άδικο να κλέψει το φάρμακο, αλλά ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.
6	Πρέπει να κλέψει το φάρμακο, γιατί το δικαίωμα για ζωή είναι θεμελιώδης ηθική αξία που βρίσκεται υπεράνω του νόμου, άλλωστε η αξία της ζωής είναι ανώτερη από την αξία της ιδιοκτησίας.
7	Δεν πρέπει να κλέψει το φάρμακο, για να μην αφήσει κακές εντυπώσεις  στην κοινωνία που ζει, και να δείξει σε όλους πόσο έντιμος άνθρωπος είναι.

2ο Παράδειγμα

     Ο πατέρας του Γιώργου, του είχε υποσχεθεί ότι αν μάζευε ο ίδιος από το χαρτζιλίκι του τα 50 €, που χρειαζόταν για το εισιτήριό του, θα τον άφηνε να πάει εκδρομή με τους συμμαθητές του.

Αργότερα όμως ο πατέρας χρειάστηκε τα χρήματα και τα ζήτησε από το παιδί.

Ο Γιώργος του είπε ψέματα, ότι είχε μόνο 20 €, ενώ είχε μαζέψει 60 €.

Έδωσε στον πατέρα του τα 20 € και τα άλλα τα κράτησε για τον εαυτό του.

Μια μέρα ο Γιώργος το είπε στον μικρότερο αδελφό του, τον Γιάννη.

Πιστεύετε ότι ο Γιάννης θα πρέπει να αποκαλύψει στον πατέρα του αυτό που έκανε ο αδελφός του;

1	Πρέπει να αποκαλύψει το ψέμα του αδελφού του, γιατί αν μάθει ο πατέρας του ότι το ήξερε θα τον τιμωρήσει.
2	Δεν πρέπει να το πει, γιατί ο μεγαλύτερος αδελφός του θα τον τιμωρήσει.
3	Δεν πρέπει να το αποκαλύψει, γιατί δεν είναι τίμιο να προδώσει την εμπιστοσύνη που του έχει ο αδελφός του.
4	Πρέπει να το πει, διότι είναι πιο σημαντικό να λέει κανείς την αλήθεια, παρά να κάνει αυτό που αρέσει στους άλλους.
5	Δεν πρέπει να το πει, γιατί θα χαρακτηριστεί «καρφί» και θα τον απορρίψουν οι φίλοι του.

Απόσπασμα από την μεταπτυχιακή εργασία του Θεολόγου Καραμαλάκη Μανώλη του Γεωργίου: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΣΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΓΕΦΥΡΑ (MOST 2003) Greek subs

Tο δίλημμα που αντιμετωπίζει ένας πατέρας που καλείται να διαλέξει
μεταξύ αγάπης και καθήκοντος ευθύνης απέναντι στους ανθρώπους.

Η ποιητική μικρού μήκους ταινία: Most – The Bridge 2003  προτάθηκε
 για βραβείο Oscar και έχει κερδίσει τρία διεθνή βραβεία ταινιών μικρού μήκους.