ΣΟΥΦΙ

 4.4 ΤΟ ΙΣΛΑΜ Β' 

Ο μυστικισμός στο Ισλάμ (Σουφισμός)

Κινήματα αυστηρότητας και ασκητισμού μέσα στην ίδια την ισλαμική κοινότητα, αλλά και άλλοι παράγοντες, όπως η επίδραση των χριστιανών ασκητών από τις κατακτημένες περιοχές, η επαφή με νεοπλατωνικές ιδέες κτλ., οδήγησαν από τον 8ο αι. μ.Χ. στη δημιουργία του ισλαμικού μυστικισμού*, που πήρε το όνομα Σουφισμός.

 Ο μυστικισμός δε βρήκε εύκολα τη θέση του μέσα στην προφητική θρησκεία του Ισλάμ και πάντα η σχέση του μ’ αυτή διακρινόταν από κάποια ένταση.

Σκοπός του Σουφισμού είναι η ένωση με το Θεό που επιτυγχάνεται μέσω της εκμηδένισης του εγώ. Ο ισλαμικός φόβος και η υπακοή στο Θεό στο Σουφισμό μετατράπηκε σε θείο έρωτα και επιδίωξη της θέας του Θεού. 

Βαθμιαία οι Σούφι οργανώθηκαν σε διάφορες μοναστικές κοινότητες και τάξεις, όπως οι δερβίσηδες κ.ά.

 Επίσης ανέπτυξαν τεχνικές, μέσω των οποίων μπορούσε να επιτευχθεί η ένωση με το Θεό, όπως το «ντικρ», που συνίσταται στο διαλογισμό πάνω στο όνομα του Θεού, ή ο στροβιλισμός των δερβίσηδων γύρω από τον εαυτό τους.

Mevlevi derviş - Μεβλεβήδες δερβίσηδες

ΤΟ ΤΑΓΜΑ ΤΩΝ ΜΕΒΛΕΒΙ ΝΤΕΡΒΙΣ

Τον 13ο αιώνα (1207-1273) εμφανίστηκε στον ιδεολογικό-θρησκευτικό χώρο του Ισλάμ μια χαρισματική προσωπικότητα που άφησε τη σφραγίδα του στον μουσουλμανικό μυστικισμό, ο Jalal-Al-Din Rumi ή Εξαίσιος Ρωμιός, όπως σημαίνει το όνομα του στα Ελληνικά. 
Για πολλούς μελετητές θεωρήθηκε ως ένας από τους μεγαλύτερους μυστικούς ποιητές του ανθρώπινου γένους και από τους συγχρόνους του δόθηκε το όνομα «Μεβλανά» που σημαίνει «ο δάσκαλός μας».

Ο Τζελαλεντίν Ρούμι Ίδρυσε το σημαντικότερο από τα μοναστικά τάγματα του Ισλάμ, η μυστικιστική παράδοση του οποίου περικλείει όλη τη φιλοσοφία του σουφισμού, είναι το τάγμα των δερβίσηδων Μεβλεβί ή τάγμα των περιδινούμενων δερβίσηδων, όπως είναι ευρύτερα γνωστό. Το τάγμα αυτό ανήκει στην κατηγορία των σουνιτικών ταγμάτων.

Σε αυτές τις κοινότητες επικράτησε αρχικά το ασκητικό στοιχείο του μυστικισμού, ενώ με την πάροδο του χρόνου ο ασκητισμός θεωρήθηκε ως προκαταρκτικό στάδιο για την επίτευξη της πνευματικής ζωής.
Ο μυστικισμός πήρε τη θέση του ασκητισμού ως στόχος και επιδίωξη.
Οι κοινότητες των Σούφι επηρεάστηκαν άμεσα από τις αρχαιότερες παραδόσεις και φιλοσοφίες της Ανατολής και της λεκάνης της Μεσογείου, όπως ο Νεοπλατωνισμός, ο Γνωστικισμός, ο Βουδισμός και ο Χριστιανισμός. Όλες αυτές οι διδασκαλίες έπαιξαν το ρόλο τους στην τελική διαμόρφωση της σουφικής διδασκαλίας, αφού σύμφωνα με τους Σούφι «όλες οι παραδόσεις οδηγούν στην μια και μόνη αλήθεια».

Ο χορός των δερβίσηδων.

Από τις πρώτες ημέρες της ίδρυσης του τάγματος, ο δάσκαλος Τζελαλουντίν εισήγαγε στο τελετουργικό της προσευχής τη μουσική και τον χορό των δερβίσηδων. Ο χορός αυτός ήταν κυκλικός, ήταν δηλαδή μια περιδίνηση κάθε δερβίση περί τον εαυτό του. Μέσα από αυτή την κυκλική κίνηση και τη δημιουργία διαφόρων σχημάτων, οι μεβλεβήδες δερβίσηδες απεικόνιζαν την κίνηση του ηλιακού συστήματος και των πλανητών. Με τις συνεχείς περιστροφές, οι δερβίσηδες οδηγούνταν σε εξαφάνιση του «εγώ», συντονίζονταν με τους ρυθμούς και την αρμονία των πλανητών και περιέπιπταν σε μια κατάσταση που τους βοηθούσε να ενωθούν με τον Θεό.
Ο Ρουμί, που ήταν και μεγάλος ποιητής, αγαπούσε βαθιά την τέχνη. Η μουσική, ο χορός και η ποίηση καλλιεργήθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν στις συναντήσεις των δερβίσηδων.

Nusrat Fateh Ali Khan

              Nusrat Fateh Ali Khan

To 1948 γεννιέται ο άνθρωπος που έκανε γνωστή τη μουσική qawwali εκτός των ορίων της κοιτίδας της (Νοτιοανατολική Ασία) και του τόπου εκτέλεσής της (σούφικα ιερά και τόποι συναθροίσεων), χάρη και στη βοήθεια της Realworld του Peter Gabriel. 
Μια μουσική που ξεκινά από τον 13ο αιώνα στην Ινδία.
 Τα κύρια θέματα αυτής της μουσικής παράδοσης, που αποτελεί μια μίξη Πέρσικων, Αραβικών, Τουρκικών και Ινδικών μουσικών στοιχείων, είναι ύμνοι στον Αλλάχ (hamd), τον Μωάμεθ (naat), στον Άλη ή σε σούφηδες "αγίους"(manqabat), θρήνοι ή τραγούδια αγάπης κι αφοσίωσης. 

Nusrat Fateh Ali Khan - Sanson ki mala

Αυτό το κομμάτι προέρχεται από το Passion Sources, τον δίσκο που αποτέλεσε τη βάση της έμπνευσης για τη μουσική σύνθεση του Gabriel, Passion, για την ομώνυμη ταινία του Σκορτσέζε (ο Τελευταίος πειρασμός).


Ο Nusrat Fateh Ali Khan θεωρείται ως ο μεγαλύτερος Πακιστανός μουσικός αλλά και ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος του Qawwali (της ιερής δηλαδή μελωδικής παράδοσης των Σούφι).
 Καταγόμενος από μια οικογένεια της οποίας οι καλλιτεχνικές ρίζες χάνονται στα βάθη των αιώνων, ο Nusrat ήταν ο άνθρωπος που πήρε στα χέρια του την εξέλιξη της μουσικής παράδοσης που εκπροσωπούσε, αντλώντας έμπνευση τόσο (κυρίως) από τη Qawwali, όσο και από στοιχεία συγγενών μουσικών παραδόσεων της κοντινής στο Πακιστάν γεωγραφικής περιοχής. 
Έμεινε επίσης γνωστός και ως ο άνθρωπος ο οποίος γνώρισε αυτήν την παράδοση στη Δύση, πραγματοποιώντας συνεργασίες με μουσικούς όπως ο Peter Gabriel ή ο Eddie Vedder.

31. Το Ισλάμ (Β ) - Ο μυστικισμός στο Ισλάμ (Σουφισμός)

δ) Ο μυστικισμός στο Ισλάμ (Σουφισμός)
Κινήματα αυστηρότητας και ασκητισμού μέσα στην ίδια την ισλαμική κοινότητα, αλλά και άλλοι παράγοντες, όπως η επίδραση των χριστιανών ασκητών από τις κατακτημένες περιοχές, η επαφή με νεοπλατωνικές ιδέες κτλ., οδήγησαν από τον 8ο αι. μ.Χ. στη δημιουργία του ισλαμικού μυστικισμού*, που πήρε το όνομα Σουφισμός. Ο μυστικισμός δε βρήκε εύκολα τη θέση του μέσα στην προφητική θρησκεία του Ισλάμ και πάντα η σχέση του μ' αυτή διακρινόταν από κάποια ένταση. 
Σκοπός του Σουφισμού είναι η ένωση με το Θεό που επιτυγχάνεται μέσω της εκμηδένισης του εγώ. Ο ισλαμικός φόβος και η υπακοή στο Θεό στο Σουφισμό μετατράπηκε σε θείο έρωτα και επιδίωξη της θέας του Θεού. Βαθμιαία οι Σούφι οργανώθηκαν σε διάφορες μοναστικές κοινότητες και τάξεις, όπως οι δερβίσηδες κ.ά.
 Επίσης ανέπτυξαν τεχνικές, μέσω των οποίων μπορούσε να επιτευχθεί η ένωση με το Θεό, όπως το «ντικρ», που συνίσταται στο διαλογισμό πάνω στο όνομα του Θεού, ή ο στροβιλισμός των δερβίσηδων γύρω από τον εαυτό τους.
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-B126/498/3245,13195/

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΕΣ ΕΝΟΣ ΣΟΥΦΙ

Εισαγωγή
Σε όλους μας  είναι γνώριμοι οι περιστρεφόμενοι δερβίσηδες. Πολύ πιθανόν, όλοι να έχουμε δει ένα έργο για την Τουρκία και το φολκλόρ της, όπου είναι αδύνατον να αγνοήσουμε το χορό των δερβίσηδων, ντυμένοι με μακριά άσπρα ρούχα και ψηλά καπέλα να στροβιλίζονται στο μονότονο ρυθμό μιας βασανιστικής μουσικής.

Μερικοί γνωρίζουν ότι οι δερβίσηδες  ήταν αρχικά μύστες της Μέσης Ανατολής, που οι ρίζες τους βρίσκονται στην ισλαμική κουλτούρα κατά μία ευρεία έννοια.

Αλλά πολύ λίγοι γνωρίζουν την πραγματική φιλοσοφία των δερβίσηδων : Τον τρόπο του σουφισμού.

Μερικοί πιστεύουν ότι ο σουφισμός είναι ισλαμική αίρεση, πράγμα που τους κάνει να είναι καχύποπτοι και τρομαγμένοι. Άλλοι πιστεύουν ότι είναι απλά άλλη μία ανατολική θρησκεία, όπως για παράδειγμα ο Ζοροαστρισμός ή ο ινδουισμός.

Και όμως, ο σουφισμός δεν είναι ούτε αίρεση ούτε θρησκεία.

Οι αιρέσεις διακρίνονται από δύο βασικά χαρακτηριστικά, που εύκολα αναγνωρίζονται και  θα πρέπει να  προκαλούν  υποψίες : ο προσηλυτισμός που είναι μια μόνιμη και συνεχής διερεύνηση για καινούργιους οπαδούς και μια τάση για απόσπαση χρημάτων  από τους οπαδούς. Αυτά τα χαρακτηριστικά πηγαίνουν μαζί: Όσο περισσότεροι είναι οι οπαδοί, τόσο περισσότερα χρήματα εισρέουν στα ταμεία και στις  τσέπες των αρχηγών ή των επονομαζόμενων γκουρού.

Ο σουφισμός δεν ψάχνει καθ’ οιονδήποτε τρόπο για νέους οπαδούς, αν και οι αιτούντες είναι ευπρόσδεκτοι.  Το να ακολουθήσεις το πνευματικό αυτό μονοπάτι δεν απαιτεί οικονομική επένδυση.  Αυτά τα δύο επιχειρήματα πρέπει να απαλλάσσουν το σουφισμό από οποιαδήποτε αμφιβολία  ή υπόνοια ή αίρεση. Θα μπορούσε να είναι θρησκεία; Η θρησκεία χαρακτηρίζεται από δόγματα, ένα σύνολο δοξασιών επιβεβλημένων επίσημα ως πολιτειακό θεσμό, στα οποία ο οπαδός πρέπει να είναι προσκολλημένος για να είναι μέλος της εκκλησιαστικής κοινότητας.

Ο σουφισμός δεν κηρύσσει κανένα συγκεκριμένο δόγμα, εκτός από τις μεγάλες αλήθειες που είναι η βάση όλων των θρησκευτικών πεποιθήσεων: Την πίστη στην ύπαρξη της ατομικότητας, ενός αόρατου κόσμου  και της αθανασίας της ψυχής.

Σε αντίθεση με το τέμενος, οι συγκεντρώσεις των σούφι είναι ανοιχτές σε όλους τους ανθρώπους. Ο οποιοσδήποτε μπορεί να μπει στον κύκλο ενός σούφι δασκάλου σαν παρατηρητής, χωρίς να αλλάξει θρησκεία.  Εάν είσαι Χριστιανός, Εβραίος, Βουδιστής, ή ακόμα κι αν δεν έχεις καθόλου θρησκεία, η είσοδός σου σε μια σούφικη συγκέντρωση δεν απορρίπτεται. Οι κύκλοι του σουφισμού δεν είναι αποκλειστικά για τους μουσουλμάνους.

Ποιος είναι ο σκοπός;

Κοιτάζοντας τον ορισμό του σουφισμού, βρίσκουμε ένα διπλό σκοπό :
(1) Προσωπική εξέλιξη  (2) Γνώση του εαυτού και του ορατού και του αόρατου κόσμου.

Στην πραγματικότητα, και οι δύο σκοποί πηγαίνουν χέρι – χέρι, γιατί η προσωπική εξέλιξη οδηγεί στη γνώση. Αυτό μπορεί να συνοψιστεί κάτω από μια επεξήγηση που συλλαμβάνει άψογα το σκοπό του σουφισμού : ουσιαστική εξέλιξη.

Αυτό απαιτεί μια επεξήγηση :
Εμείς τα ανθρώπινα όντα δεν είμαστε αυτό που νομίζουμε ότι είμαστε. 
Στην πραγματικότητα, είμαστε πολλά περισσότερα απ’ ό, τι νομίζουμε ότι είμαστε. Μάλιστα, ο καθένας μας ταυτίζεται με το φυσικό μας σώμα, το οποίο γεννήθηκε πριν από κάποιο καιρό από έναν πατέρα και μια μητέρα, κάπου πάνω στη γη. 
 Αυτό το φυσικό σώμα θα πεθάνει μια μέρα, καθώς είναι ο έσχατος προορισμός όλων των ζωντανών  οργανισμών σε αυτή τη γη. 
Όταν δηλώνουμε «είμαι ο Γιάννης», θεωρούμε το φυσικό πρόσωπο. Η ιστορία του, η υγεία του, οι οικονομικές του δυσκολίες, η ευτυχισμένη οικογενειακή του ζωή, και όλα που συγκροτούν την καθημερινή ζωή.
 Αυτός ο Γιάννης – γιατί έτσι τον ονομάζουμε – επικοινωνεί με το περιβάλλον του μέσω των 5 αισθήσεων του φυσικού σώματος.  Βλέπει με τα μάτια του, ακούει με τα αυτιά του, μυρίζει με τη μύτη του και χρησιμοποιεί τα χέρια του, ή άλλα μέρη του σώματός του για να αγγίζει πράγματα. 

 Συνεπώς, γι’ αυτόν το σύμπαν είναι αποκλειστικά φτιαγμένο από ό, τι είναι προσιτό στις 5 αισθήσεις.

 Εάν ένας ήχος δεν ανεπαίσθητος στα αυτιά του, για παράδειγμα υπέρηχος, προσδιορίζεται ως ανύπαρκτος, ενώ ο σκύλος του θα ακούσει ξεκάθαρα και θα τρέξει στο αφεντικό του όταν ο Γιάννης φυσήξει την υπέρηχη σφυρίχτρα του, παρόλο που αυτή η συγκεκριμένη σφυρίχτρα παράγει έναν ήχο μη αντιληπτό για εμάς τους ανθρώπου.
 Όλα αυτά είναι για να πούμε ότι πολλά πράγματα υφίστανται που είναι απρόσιτα στα ανθρώπινα όντα, γιατί βρίσκονται έξω από το όριο πρόσβασης των 5 αισθήσεων. 
 Για παράδειγμα, ξέρουμε ότι μερικά ζώα  μπορούν να αντιληφθούν τα υπέρυθρα και τα υπεριώδη, τα οποία είναι χρώματα  άγνωστα στο ανθρώπινο μάτι εξαιτίας των περιορισμένων φυσικών ικανοτήτων.

Επειδή οι 5 αισθήσεις του φυσικού μας σώματος μας επιτρέπουν να αντιληφθούμε μόνο τον φυσικό  κόσμο, έχουμε την τάση να σκεφτόμαστε ότι αυτός είναι ο μόνος υπαρκτός κόσμος.
 Ότι είμαστε αυτό το φυσικό σώμα γιατί αισθανόμαστε τους χτύπους της καρδιάς στο στήθος μας.

Κι όμως, δεν είναι έτσι!

Υπάρχει ένας αόρατος κόσμος  πέρα από τη δυνατότητα της αντίληψης με τα φυσικά μας μάτια, ένας κόσμος που είναι επίσης ανεπαίσθητος – πέρα από τις ικανότητες της ακοής μας και επίσης αόριστος – πέρα από τις 5 αισθήσεις μας.
 Όμως υπάρχουν πολλοί αόρατοι κόσμοι σε αυτές τις διαστάσεις  που το κάνουν αδύνατο για εμάς είτε να υποπτευθούμε την  ύπαρξή τους  ή ακόμα και να τους καθορίσουμε. 
 Οι λέξεις θα ήταν άχρηστες για την επεξήγηση αυτού που δεν μπορούμε να προσεγγίσουμε. 

Πώς μπορούμε να περιγράψουμε τα χρώματα σε κάποιον που γεννήθηκε τυφλός;
 Πώς μπορούμε να περιγράψουμε τη λεπτότητα της μουσικής σε κάποιον που γεννήθηκε κουφός και που έχει ζήσει για πάντα στην απόλυτη ησυχία;
 Όσο παραμένουμε περιορισμένοι στις 5 αισθήσεις  μας, δεν έχουμε ιδέα πώς να γνωρίσουμε ένα λιβάδι στους αόρατους κόσμους.
Απόσπασμα από το βιβλίο: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΕΣ ΕΝΟΣ ΣΟΥΦΙ

H ιστορία των Δερβίσηδων και η τελετουργία τους

Με τον όρο δερβίσης ή ντερβίς  εννοείται κυριολεκτικά ο ζητιάνος, έτσι όπως τουλάχιστον απορρέει από τον περσικό όρο νταρβίς ή νταρβές, για τον θρησκευτικό επαίτη.

Από τεχνική άποψη ο όρος χρησιμοποιείται κυρίως για άτομα που δε συνδέονται με κάποιο ιδιαίτερο τάγμα και εκφράζουν την ποιότητα του περιπλανώμενου.

Οι Μεβλεβήδες ή Μεβλεβίτες δερβίσηδες είναι ένα σουφικό τάγμα.

Με τον όρο σούφι εννοούμε εκείνες τις πρώτες ασκητικές κοινότητες του Ισλάμ οι οποίες εγκατέλειψαν τα εγκόσμια, πρεσβεύοντας ότι το ανθρώπινο πεπρωμένο εξαρτάται από την ανεξιχνίαστη θέληση του Θεού.

Σε αυτές τις κοινότητες επικράτησε αρχικά το ασκητικό στοιχείο του μυστικισμού, ενώ με την πάροδο του χρόνου ο ασκητισμός θεωρήθηκε ως προκαταρκτικό στάδιο για την επίτευξη της πνευματικής ζωής.

Οι κοινότητες των σούφι επηρεάστηκαν άμεσα από τις αρχαιότερες παραδόσεις και φιλοσοφίες της Ανατολής και της λεκάνης της Μεσογείου, όπως ο νεοπλατωνισμός, ο γνωστικισμός, ο βουδισμόςκαι ο χριστιανισμός.

Όλες αυτές οι διδασκαλίες έπαιξαν το ρόλο τους στην τελική διαμόρφωση της σουφικής διδασκαλίας, αφού σύμφωνα με τους σούφι «όλες οι Παραδόσεις οδηγούν στην μια και μόνη αλήθεια».

Τζελαλεντίν Ρουμί ή Μεβλανά ο εξαίσιος

Τον 13ο αιώνα (1207-1273) εμφανίστηκε στον ιδεολογικό-θρησκευτικό χώρο του Ισλάμ μια χαρισματική προσωπικότητα που άφησε τη σφραγίδα του στον μουσουλμανικό μυστικισμό, ο Τζελαλεντίν Ρουμί. Για πολλούς μελετητές θεωρήθηκε ως ένας από τους μεγαλύτερους μυστικούς ποιητές του ανθρώπινου γένους και από τους συγχρόνους του δόθηκε το όνομα «Μεβλανά» που σημαίνει «ο δάσκαλός μας». 

Το συνολικό ποιητικό έργο του άσκησε βαθιά επίδραση σε όλες τις μορφές αισθητικής έκφρασης του ισλαμικού κόσμου και κυριαρχείται από την απόλυτη αγάπη προς τον Θεό.

Όταν πέθανε, στις 17 Δεκεμβρίου του 1273, άνθρωποι από πέντε διαφορετικές πίστεις και θρησκείες ακολούθησαν τη νεκρική πομπή του. Η νύχτα της ταφής ονομάστηκε Σεμπούλ Αρούζ , δηλαδή Νύχτα της Ένωσης. 

Το “Ρούμι” σημαίνει ο “Ρωμιός”, αλλά δεν είχε  σχέση με Ελλάδα. 

Ο Τζελαλεντίν Ρουμί προσπάθησε να επηρεάσει τους Έλληνες που ζούσαν κοντά στο Ικόνιο της σημερινής Τουρκίας . Σαν ένας νέος Απόστολος Παύλος, πίστευε ότι αν τα λόγια του «άγγιζαν» τους Ελληνόψυχους, τότε η διδασκαλία του θα μπορούσε να επεκταθεί. Ο Ρουμί, είχε επηρεαστεί αρκετά από τον Πλάτωνα και όπως φαίνεται, τιμούσε ιδιαίτερα την ελληνική γραμματεία.

Γνωμικά και Αποφθέγματα του ποιητή

 Ελλάδα…Όλα εδώ ξεκίνησαν κι εδώ θα καταλήξουν!

-Θα γνωρίσει το μυστικό του Αόρατου μόνο εκείνος που είναι ικανός να κλείσει τα χείλη του και να μείνει σιωπηλός.

-Ο πραγματικά σοφός άνθρωπος μένει απαρατήρητος.

-Είναι αλήθεια πως στον καθρέπτη όλα είναι ανάποδα, αλλά χωρίς αυτόν δεν θα μπορούσαμε να δούμε τον εαυτό μας.

-Η σοφία και η γνώση υπάρχουν για να μπορεί κανείς να ξεχωρίζει τον καλό δρόμο από τον κακό.

Πεποιθήσεις και ανεξιθρησκεία

Πρόκειται για μια  ανεξιθρησκεία ουσιαστικά. Σύμφωνα με τους Μεβλεβήδες δερβίσηδες όλοι οι άνθρωποι επιζητούν το ίδιο πράγμα, την επιστροφή τους στον Θεό, μόνο που ο καθένας το εκφράζει με διαφορετικά λόγια. Φυσικά οι Μεβλεβήδες δερβίσηδες, κινούμενοι μέσα στα όρια του Ισλάμ, θέτουν μόνο μία προϋπόθεση, την αφοσίωση στον ένα και μοναδικό Θεό, χωρίς να επιδέχονται κανέναν επιμερισμό της θεότητας.

Ο στροβιλισμός του ανθρώπου γύρω από τον άξονα του σώματός του από την αρχαιότητα ακόμα και πέρα από οποιεσδήποτε θρησκευτικές πρακτικές ήταν μια μέθοδος να ζαλιστεί και να «βγει η ψυχή από το σώμα». 

Οι Δερβίσηδες, με τη χορική τους ιεροτελεστία, τα χέρια ανοιχτά, την παλάμη του δεξιού χεριού τους στραμμένη προς τον ουρανό για να λάβουν τη θεϊκή δόξα και του αριστερού προς τη γη για να τη μεταφέρουν στον υλικό κόσμο, αποζητούν να εξαγνίσουν την ανθρώπινη ψυχή.

Οι Δερβίσηδες με τον περιστροφικό χορό γύρω απ’ τον εαυτό τους, το «Σεμά», ακολουθούν το συμπαντικό χορό των πλανητών γύρω από τον ήλιο και μοιράζονται τη μέθεξη με το κοινό τους.

Οι μυστικιστές χορευτές, αφαιρώντας τους μαύρους μανδύες και απομένοντας με τα λευκά τους ενδύματα, μέσω της περιστροφής, φτάνουν στην έκσταση και εκπληρώνουν την υπέρτατη επιθυμία τους, την ένωση με το Θεό.  

Ο εκστατικός περιστροφικός χορός του αρχαιότερου Δερβίσικου τάγματος, των Μεβλεβί, χρονολογείται από το 1.207 μ.Χ., παρασύροντας οποιονδήποτε παρευρεθεί στην τέχνη της μυσταγωγικής προσευχής τους, ανεξαρτήτως θρησκευτικών αντιλήψεων, στην έκσταση και την αναγέννηση.

«Οι Δερβίσηδες είναι μέρος της παράδοσης των Σούφι», λέει ο Ομάρ. «Είναι ένα κομμάτι της φιλοσοφίας μας, από τον 13ο αιώνα, όταν ο Ρούμι έκανε περιστροφές για να φτάσει σε έκσταση. Ετσι έγινε σταδιακά ένας τρόπος προετοιμασίας για τη συνάντηση με τον Δημιουργό μας. Από την άλλη είναι ένας συμβολισμός της κυκλικής κίνησης του σύμπαντος».

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ: Οι σούφι, που έχουν ρίζες στους δικούς μας φιλοσόφους, διέσχισαν το Ισλάμ προτείνοντας μια διαφορετική αντιμετώπιση του κόσμου και του Αλλου. Υπήρχαν διάσπαρτες τέτοιες ομάδες ανά τα Βαλκάνια και κυρίως στη Θεσσαλονίκη επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ηταν οι Αλεβίτες, οι σούφι και οι δερβίσηδες κάτι σαν «ανανεωτική» πλευρά του Ισλάμ. Αποτελούν μια θεωρία που ακόμη έχει οπαδούς διεθνώς, κάτι σαν κίνημα. 

Η τελετουργία της Σεμά

Εν γένει η τελετουργία συνίσταται από αρκετά μέρη με διαφορετικό νόημα.

Αρχικά με τη συνοδεία του τύμπανου (κουντούμ) γίνεται το Νάατ ιτ Σερίφ, μια ευλογία προς τον Προφήτη που αντιπροσωπεύει την αγάπη.

To Νάατ ακολουθείται από ένα ταξίμ, αυτοσχεδιασμό με νέυ (φλάουτο), που αντιπροσωπεύει τη θεία ανάσα, η οποία εμψυχώνει τα πάντα.

To βάδισμα του Σουλτάν Βελέντ, συνοδευόμενο από μουσική περσέβ, είναι μια τριπλή κίνηση γύρω από τον χώρο της περιστροφής και οι χαιρετισμοί των σεμαζέν συμβολίζουν τον χαιρετισμό της ψυχής προς την ψυχή, ο οποίος αποκρύπτεται από τη μορφή και το σώμα.

Κατά τη διάρκεια της Σεμά συμβαίνουν τέσσερις σελάμ, ή μουσικές κινήσεις, κάθε μία από τις οποίες ακολουθεί διαφορετικό ρυθμό.

Η πρώτη σελάμ συμβολίζει τη γέννηση του ανθρώπου στην αλήθεια.

Η δεύτερη σελάμ συμβολίζει την έκστασή του, όταν ατενίζει το μεγαλείο του Θεού.

Η τρίτη σελάμ αντιπροσωπεύει τη θυσία του νου μπρος στην αγάπη. Είναι επίσης μια εκμηδένιση του εαυτού, γνωστή και ως νιρβάνα στη βουδιστική φιλοσοφία.

Η τέταρτη σελάμ σηματοδοτεί την επιστροφή του δερβίση από την πνευματική του αναζήτηση. Ακολουθεί η απαγγελία από τo Κοράνιο με έμφαση στους στίχους «Στο Θεό ανήκει η Ανατολή και η Δύση. Όπου κι αν στραφείς, εκεί υπάρχει το πρόσωπο του Θεού. Είναι Εκείνος που όλα τα αγκαλιάζει, εκείνος που όλα τα γνωρίζει” .

Η τελετουργία τελειώνει με μια προσευχή για ειρήνη στην ψυχή των προφητών και των πιστών. Κατόπιν οι δερβίσηδες αποσύρονται στα δώματά τους για διαλογισμό (τεφεκούρ).

Σήμερα υπάρχουν δεκάδες  χορευτικά συγκροτήματα που γυρίζουν κάθε γωνιά της γης δίνοντας παραστάσεις 

Δερβίσης στην πλατεία Ταξίμ

http://constantinoupoli.com/

Μοναστικά τάγματα του Ισλάμ

Τα μουσουλμανικά μοναστικά τάγματα, μέσα από τα οποία εκφράσθηκε η σουφική παράδοση, ονομάσθηκαν «τορίκα». Τα μέλη τους ζούσαν σε κοινόβια, που ονομάζονταν τεκέδες και διέπονταν από αυστηρούς κανόνες: σωματική άσκηση, νηστεία, υπακοή, φιλανθρωπία.

Τα πιο γνωστά μοναστικά τάγματα (τα περισσότερα σιιτικά), είναι τα ακόλουθα:

Μελαμήδες (τάγμα των μελαμί)

Καλεντερήδες (τάγμα των καλεντέρ)

Το τάγμα αυτό πήρε το όνομά του από τον ιδρυτή του, Καλεντέρ. Οι οπαδοί του τάγματος, που ονομάζονταν και οπταλήδες, ξύριζαν το κεφάλι τους και αφιέρωναν τη ζωή τους σε προσευχές και νηστείες. Το τάγμα ιδρύθηκε τον 11ο αιώνα και ανέπτυξε δράση σε διάφορες περιοχές (Ιράκ, Περσία, Συρία, Αίγυπτο, Κεντρική Ασία και Ινδία).

Μπεκτασήδες (τάγμα των μπεκτασί)
Από τα πλέον σημαντικά μοναστικά τάγματα του Ισλάμ είναι το τάγμα των μπεκτασήδων. Πήρε το όνομά του από τον ιδρυτή του, Σεγίτ Μουχαμέτ Μπεκτάς. Πρόκειται για σιιτικό τάγμα, καθώς οι οπαδοί του παραδέχονται τον γαμπρό του Μωάμεθ Αλή, ως διάδοχο του Προφήτη.
Το τάγμα των μπεκτασήδων είναι το πιο γνωστό σιιτικό μοναστικό τάγμα του Ισλάμ.

 Το τάγμα των Ριφαΐ (Ρουφαΐ)

Το τάγμα αυτό είναι γνωστό ως τάγμα των «Ωρυόμενων δερβίσηδων». Ιδρυτής του υπήρξε ο σεΐχης Σεγίτ Αχμέτ Ελ Ριφαΐ (Ρουφαΐ) (1107-1175).
Η μυστικιστική παράδοση του τάγματος αυτού θεωρείται ότι έχει ως βάση τον χριστιανισμό. Οι δερβίσηδες του τάγματος υπέβαλλαν τον εαυτό τους κατά τη διάρκεια μυστικιστικής τελετής σε πολύ σκληρές δοκιμασίες. Αφού διέτρεχαν ομαδικά για πολλή ώρα την αίθουσα και πηδούσαν, βγάζοντας δυνατές κραυγές, στη συνέχεια κατάκοποι και σε κατάσταση εξάντλησης έβαζαν πυρακτωμένα αντικείμενα στο στόμα τους και κάρφωναν μαχαίρια στα χέρια και στο στήθος τους. Στο Μουσείο της Κωνσταντινούπολης φυλάσσονται πολλά από αυτά τα αντικείμενα, που χρησιμοποιούσαν οι δερβίσηδες Ριφαΐ.

Δερβίσηδες. (Ζητιάνοι) Υποχρεωτική Αγαμία, ζούν κοινοβιακή ζωή στα μοναστήρια (τεκέδες).  Εχουν ως τεχνικές για την επίτευξη της ένωσης με τον Θεό το «ντικρ» σιωπηλή επανάληψη των ονομάτων του Θεού και με ιερούς εκστασιακούς χορούς.
Από τις πρώτες ημέρες της ίδρυσης του τάγματος, ο δάσκαλος Τζελαλουντίν εισήγαγε στο τελετουργικό της προσευχής τη μουσική και τον χορό των δερβίσηδων. Ο χορός αυτός ήταν κυκλικός, ήταν δηλαδή μια περιδίνηση κάθε δερβίση περί τον εαυτό του. Μέσα από αυτή την κυκλική κίνηση και τη δημιουργία διαφόρων σχημάτων, οι μεβλεβήδες δερβίσηδες απεικόνιζαν την κίνηση του ηλιακού συστήματος και των πλανητών.

Με τις συνεχείς περιστροφές, οι δερβίσηδες οδηγούνταν σε εξαφάνιση του «εγώ», συντονίζονταν με τους ρυθμούς και την αρμονία των πλανητών και περιέπιπταν σε μια κατάσταση που τους βοηθούσε να ενωθούν με τον Θεό.

Κεμάλ διαλύων...

Το νεοτουρκικό κράτος, μετά την επικράτηση του Κεμάλ Ατατούρκ, αντιμετώπισε τα μοναστικά τάγματα του Ισλάμ ως μεσαιωνικές οργανώσεις και προχώρησε με νόμο στη διάλυσή τους.
Συγκεκριμένα, με τον νόμο της 30ής Νοεμβρίου 1925 αποφασίσθηκε το κλείσιμο όλων των μοναστηριών (τεκέδων) και αναχωρητηρίων. Όπως δήλωσε στη συζήτηση της 28ης Νοεμβρίου 1925 στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση ο βουλευτής Ουρφάς σαφβέτ Μπέης, μόνο στην Κωνσταντινούπολη υπήρχαν περίπου 300 τεκέδες.
Παρά το κλείσιμο όμως των τεκέδων, για μεγάλο χρονικό διάστημα μυστικές οργανώσεις των ταγμάτων εξακολουθούσαν να λειτουργούν και να επιδίδονται σε τελετές, τις οποίες το επίσημο κεμαλικό καθεστώς αντιμετώπισε ως τελετές μαγείας. Μετά την κατάργησή τους στην Τουρκία, πολλά από τα τάγματα αυτά μεταφέρθηκαν στην Αλβανία (όπου καταργήθηκαν το 1945), στην Αίγυπτο και στη Συρία.
Στις μέρες μας ο σουφισμός αποτελεί παρελθόν, άξιος ιστορικής μελέτης, από το οποίο έχουν παραμείνει μόνο οι φολκλορικοί χοροί των δερβίσηδων.

O οίκος των αναρχικών σούφι δερβίσηδων

Οι περιστρεφόμενοι δερβίσηδες

Με τα χέρια ανοιχτά σαν φτερούγες, 

την παλάμη του δεξιού χεριού στραμμένη 

προς τον ουρανό – για να «λάβουν τη δόξα του Θεού» -

 και του αριστερού προς τη γη – 

για να μεταφέρουν τη θεϊκή δόξα προς τον κόσμο της ύλης -, 

με το κεφάλι ελαφρά γερμένο προς τον δεξιό ώμο,

 οι δερβίσηδες περιστρέφονται γύρω από τον εαυτό τους, 

υπό τους ήχους παραδοσιακών θρησκευτικών μουσικών,

 ενώ ταυτόχρονα κινούνται κυκλικά σε όλη τη σκηνή.

..Υπόσχονται να ζαλίσουν τη ψυχή, να την ξεγελάσουν και να την αποδεσμεύσουν από τη «σκλαβιά» του σώματος.

Ο τρόπος του παπαγάλου

Για να διευκρινίσει τον τρόπου του Σουφισμού και να αποσαφηνίσει τους κανόνες του, ο Μοουλάνα, πολύ γνωστός στο δυτικό κόσμο, είπε την εξής ιστορία:

  Υπήρχε κάποτε ένας έμπορος που είχε έναν όμορφο παπαγάλο στο κλουβί. Καθώς ετοιμαζόταν να φύγει σε επαγγελματικό ταξίδι στην Ινδία, ο παπαγάλος του είπε «Θα σου ήμουν πολύ ευγνώμων εάν, μόλις φτάσεις στην Ινδία, δώσεις τους χαιρετισμούς μου στους φίλους μου τα πουλιά που ζουν εκεί και να τους πεις ότι ζω εδώ σε ένα κλουβί». 

Ο έμπορος δέχτηκε αυτή την ακίνδυνη παράκληση. 

Μόλις έφτασε στην Ινδία πήγε σε ένα μεγάλο δέντρο όπου ζούσε μια αποικία πολύχρωμων παπαγάλων, παρόμοιων με τον δικό του. Όπως το είχε υποσχεθεί, μετέφερε τα χαιρετίσματα. 

Μόλις τελείωσε την ομιλία του, ένας από τους παπαγάλους έπεσε στο έδαφος και παρέμεινε αδρανής.

 Ο έμπορος μας εντυπωσιάστηκε από αυτό.

 Όταν επέστρεψε σπίτι, πολύ αμήχανος και στενοχωρημένος από αυτό το γεγονός ότι μπορεί να είχε προκαλέσει το θάνατο ενός όμορφου ινδικού παπαγάλου, είπε στο δικό του πουλί τι είχε συμβεί. Εκείνη τη στιγμή ο παπαγάλος του έπεσε από το ξύλο του κλουβιού του, προφανώς εξαιτίας μιας ξαφνικής καταληπτικής αποπληξίας.

   Ο έμπορος μας πήρε το πουλί από το κλουβί και το άφησε στο περβάζι του παραθύρου, σκοπεύοντας να το θάψει αργότερα στον κήπο.

Έμεινε εμβρόντητος όταν είδε το όμορφο πουλί να πετάει μακριά προς το πλησιέστερο δέντρο και να εκφράζει τις ευχαριστίες του με αυτά τα λόγια: «Μου διηγήθηκες την εμπειρία σου με τα όμοια μου πουλιά στην Ινδία και μου μετέφερες το μήνυμα τους, λέγοντας μου πώς να βγω από την φυλακή μου. Χωρίς να το γνωρίζεις, μου είπες το μυστικό της ελευθερίας μου. Σε ευχαριστώ φίλε μου!»

 Η μικρή ιστορία, όπως και άλλες σούφικες ιστορίες, είναι πλούσια σε σύμβολα και διδασκαλίες. 

Για να διδαχθεί πώς να ελευθερωθεί, η ψυχή (παπαγάλος), η οποία είναι φυλακισμένη στο σώμα (το κλουβί), προσπαθεί να έρθει σε επαφή με άλλα πνεύματα (ινδικοί παπαγάλοι), τα οποία είναι ελεύθερα από όλους τους γήινους περιορισμούς και ζουν στον άλλο κόσμο (Ινδία). Σε αυτό το στάδιο, η ψυχή, η οποία δεν έχει άλλο τρόπο για να επικοινωνήσει απευθείας με το υπερπέράν, πρέπει να χρησιμοποιήσει τη δυνατότητα της αφαίρεσης σαν μέσο επικοινωνίας (τον έμπορο). Η μέθοδος υποδεικνύει την αναγκαιότητα να εκμηδενιστεί ο εγωισμός και ο εγωκεντρισμός.

    Με αφορμή αυτή τη μικρή ιστορία, ο σούφικος τρόπος ονομάζεται «ο τρόπος του παπαγάλου".

Κάτι παρόμοιο (το σώμα ως φυλακή της ψυχής - φυσικά αντίθετα απ' το Χριστιανισμό, που ο άνθρωπος είναι μια ενιαία ψυχοσωματική οντότητα)  μας λέει και το παρακάτω τραγούδι: