Ο Άγιος Παΐσιος εξηγεί με απλό και βαθύ τρόπο τον Παράδεισο και την Κόλαση, μέσα από μια ιστορία που αλλάζει την οπτική μας για τη ζωή και τη συμπεριφορά μας.
– Γέροντα, πώς είναι η Κόλαση;
– Θα σου πω μια ιστορία που έχω ακούσει…
Κάποτε ένας απλός άνθρωπος παρακαλούσε τον Θεό να του δείξει πώς είναι ο Παράδεισος και η Κόλαση. Στον ύπνο του βρέθηκε πρώτα στην Κόλαση, όπου οι άνθρωποι γύρω από ένα τραπέζι με μακριές κουτάλες δεν μπορούσαν να φάνε και υπέφεραν. Στη συνέχεια, ο Θεός τον οδήγησε σε έναν χώρο όπου οι ίδιοι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν τις μακριές κουτάλες για να ταΐζουν ο ένας τον άλλο, ζώντας τον Παράδεισο μέσα από την αγάπη και την αλληλεγγύη.
Αυτό που διδάσκει ο Γέροντας Παΐσιος είναι πως κάθε στιγμή της ζωής μας είναι ευκαιρία να διαλέξουμε τον δρόμο της αγάπης και της καλοσύνης. Κάθε μας πράξη, σκέψη και συναίσθημα μεταμορφώνει τον κόσμο γύρω μας και την ψυχή μας.
Όπου υπάρχει αγάπη και καλοσύνη, μεταφέρουμε τον Παράδεισο.
Όπου υπάρχουν πάθη και κακία, μεταφέρουμε την Κόλαση.
Ας ζούμε με την καρδιά μας ανοιχτή στον Θεό και ας αφήνουμε πίσω τον σκοτεινό δρόμο της κακίας, για να βρίσκει η ψυχή μας την αληθινή χαρά και την αιώνια ειρήνη του.
«ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΙΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ ΛΟΓΟΙ τ. Ε’»
Η πατερική
θεολογία κάνει λόγο για τον παράδεισο ως
τον τόπο της βασιλείας του Θεού.
Δεν
υπάρχουν κτιστοί και περιορισμένοι χώροι ως παράδεισος και κόλαση. Παράδεισος
και κόλαση είναι καταστάσεις και σχέσεις προς τον ζωοδότη Θεό.
Η
κολασμένη ζωή δεν είναι μια ιδιαίτερη κατάσταση που την επιβάλλει βάσει ενός
νόμου ο Θεός, και μάλιστα σε μια φυλακή κτιστών βασάνων.
Ο Θεός,
κατά τον Μάξιμο Ομολογητή, λόγου χάρη, αγκαλιάζει
αγαθούς και πονηρούς. Οι δεύτεροι δεν μπορούν να τον δουν στη δόξα του, και τον
αισθάνονταιως τιμωρό και εχθρικό.
Είναι
φιλία η παραδείσια ζωή, ενώ η κόλαση είναι «αφιλία»
και ακοινωνησία, τόσο σε σχέση με τον Θεό όσο και σε σχέση με τους άλλους.
Συγκλονιστική είναι μια διήγηση στα
Αποφθέγματα του αββά Μακαρίου,
την οποία θα ζήλευαν σύγχρονοι υπαρξιστές φιλόσοφοι και διανοούμενοι.
Ο αββάς Μακάριος
χτυπάει με το μπαστούνι του, καθώς βαδίζει στην έρημο, το πεταμένο κρανίο ενός
αιρεσιάρχη.
Και αμέσως
η ψυχή του στην κόλαση αναγαλλιάζει, και αισθανόμενη την επαφή του αγίου τον παρακαλεί
για ανακούφιση.
Στην ερώτηση του αββά ποια είναι η κατάστασή
τους εκεί στην κόλαση, ο κολασμένος τού λέει πως το πρόσωπο του καθενός είναι
κολλημένο στη ράχη του άλλου, και δεν μπορεί κανένας να αντικρίσει τα πρόσωπα
των άλλων.
Τον παρακαλεί τελικά να προσευχηθεί, για να
μπορέσουν να δουν λιγάκι το πρόσωπο του διπλανού
τους.
Στα ευαγγέλια γίνεται συχνή αναφορά στη κόλαση, από τον Κύριο Ιησού Χριστό.
Για την ορθόδοξη θεώρηση όμως η περιγραφή της καταστάσεως, ως πυρ, αφορά μια πνευματική κατάσταση βιώσεως των ανθρώπων, μετά τη Δευτέρα Παρουσία.
Γι αυτό και μέσα από την Ορθόδοξη παράδοση και θεολογία "καταλαβαίνει κανείς εύκολα ότι η κολασμένη ζωή δεν είναι μία ιδιαίτερη κατάσταση που επιβάλλει βάσει ενός νόμου ο Θεός και μάλιστα σε μία φυλακή κτιστών βασάνων", αλλά η αίσθηση του Θεού από την πλευρά τους ως "τιμωρό και εχθρικό"[10].
Έτσι στην ορθόδοξη θεολογία η κόλαση είναι μια διαφορετική κατάσταση από τον παράδεισο, που όμως προκύπτει από την ίδια άκτιστη πηγή και βιώνεται ως διαφορετική εμπειρία.
Γι αυτό στην ορθόδοξη εκκλησία "η ζωή και η αθανασία δεν έχουν πια σχέση με αμοιβές και τιμωρίες...αλλά ερμηνεύονται ως υψηλά επιτεύγματα, ως διαρκής πορεία...στο θείο φως. Παράδεισος και Κόλαση δεν είναι δύο τόποι ξεχωριστοί"[11].
Η εμπειρία αυτή είναι είναι η όραση του Θεού, μέσα στο άκτιστο της θεότητάς του, όπως θα καθοράται μετά τη δευτέρα και ένδοξη παρουσία του.
Έτσι παράδεισος και κόλαση, είναι η ίδια πραγματικότητα, βιούμενη με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα την προετοιμασία της ψυχής στον εγκόσμιο βίο.
Γι αυτό και δεν είναι τόπος "δίκης" για τον αμαρτωλό αλλά η δυνατότητα θέασης και βίωσης της μακαριότητας του Θεού, με βάση την καθαρότητα της "καρδιάς" του ανθρώπου, η οποία μέσω της εκκλησίας θεραπεύεται και οδηγείται στην εν Χριστώ τελείωση και το φωτισμό, με τη συνεργό χάρη του Παναγίου Πνεύματος.
Θα λέγαμε πως στην ορθόδοξη πατερική παράδοση η κόλαση δεν έχει καμία σχέση με τιμωρία, αφού ακόμα και αν πολλές φορές "διατηρούνται τέτοιες παραστάσεις...καθίσταται αμεθεξία και ακοινωνησία μεταξύ Θεού και κολασμένων και μεταξύ αυτών των ιδίων που έχουν στερηθεί τη μέθεξη στη χάρη του Θεού"[12], που προκύπτει από τη βουλητική στάση του ανθρώπου[13].
"Η κόλαση είναι αστοχία και αποτυχία στην κίνηση του ανθρώπου να ξεπεράσει την κακή αλλοίωση, να νικήσει το μηδέν, το μη όν και να καρπωθεί το είναι.
Συνάμα ο κολασμένος έχοντας άτρεπτη την ύπαρξή του στη στασιμότητα, εξαιτίας σκλήρυνσης και αμετανοησίας, φλέγεται από επιθυμία που δε μπορεί να ικανοποιηθεί, αφού δεν υπάρχει αντικείμενό της"[14].
Ταυτόχρονα αποβαίνει "τέλεια ακοινωνησία και τέλεια αφιλία"[15].
Όπως υπομνηματίζει και ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός στο "Διάλογο κατά Μανιχαίων" κόλαση "δεν είναι τίποτα άλλο παρά φλόγα που επιθυμεί την κακία και την αμαρτία και φλόγα που αστοχεί στην επιθυμία...επειδή λοιπόν επιθυμούν και δεν έχουν τα αντικείμενα της επιθυμίας καταφλέγονται σα φωτιά από την επιθυμία"[16], τη στιγμή μάλιστα που "ο Θεός δεν αρνείται τη μετάνοια μετά το θάνατο...γιατί δεν μπορεί να "αρνηθεί" τον εαυτό του, αλλά...η ψυχή μετά το θάνατο δεν τρέπεται, [αφού] σκληραίνει στις αχτίδες της θείας δόξας όπως ο πηλός"[17].
Έτσι η πνευματική μετοχή στην κόλαση, αποβαίνει κατεξοχήν ζήτημα του πιστού. Στην παραβολή του πλουσίου με τον Λάζαρο[18], διαφαίνεται, πως ο πλούσιος αρνείται την προσφερόμενη από το θεό σωτηρία, δηλαδή βλασφημεί κατά του Αγίου Πνεύματος και οδηγείται σε κόλαση, από όπου δύναται να δει την ίδια πραγματικότητα με το Λάζαρο, δηλαδή και τον παράδεισο και την κόλαση, αλλά αδυνατεί να βιώσει τον παράδεισο.
Αυτό διότι οι κολασμένοι, λόγω πώρωσης[19] και μη καθαρότητας της καρδίας των, δύναται να δουν ως σωτηρία μόνο το πυρ (άκτιστο), διότι η κατάστασή τους, αδυνατεί να δεχθεί άλλη μορφή σωτηρίας.
Έτσι και αυτοί φτάνουν στην τελείωση, αλλά μόνο οι δίκαιοι τελειούνται σωζόμενοι (δηλαδή ως ακέραια εικόνα του Θεού), καθώς για τους υπολοίπους, η σωτήρια είναι η κόλαση, εξαιτίας ότι εν ζωή επεδίωξαν μόνο την ευδαιμονία.
Δίκαιοι λοιπόν και άδικοι περνούν από το πυρ της Θείας παρουσίας, αλλά οι μεν περνούν "αλώβητοι", οι δε "καιόμενοι", όπως ο Ευθύμιος Ζιγαβηνός (τέλη 11ου - αρχές 12ου αι.) παρατηρεί.
Πώς είναι η κόλαση και ο παράδεισος και πώς θα κριθούν οι ψυχές των ανθρώπων;
[11:30] Πως είναι δυνατόν οι νεκροί να μείνουν στην ανυπαρξία, αφού είναι ψυχές; Ο Θεός είναι αθάνατος και ο άνθρωπος ειναι κατα χάριν αθάνατος.
Ύστερα τον Παράδεισο και και την κόλαση τα ζει η ψυχή μας σε ένα βαθμό και από αυτήν τη ζωή. Όταν κάποιος έχει τύψεις συνειδήσεως και νοιώθει φόβο, ταραχή, άγχος, απελπισία, ή ειναι κυριευμένος από μίσος, από φθόνο κλπ, τότε ζει την κόλαση.
Ενώ, όταν μέσα του υπάρχει αγάπη, χαρά, ειρήνη, πραότητα, καλοσύνη, τότε ζει τον Παράδεισο.
A' ΛΥΚΕΙΟΥ 2.4 ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ
Παράδεισος και
κόλασης, είναι ο ίδιος ο Θεός. Μιλώ βέβαια ως ορθόδοξος αυτή τη
στιγμή. Μπορεί κανείς να τ’ αρνηθεί όλα, αλλά έχω και εγώ δικαίωμα
να εκφράσω το προσδοκώ ανάσταση νεκρών και ζωή του μέλλοντος αιώνος.
Ο Χριστός θα εμφανιστεί στο τέλος της ιστορίας μέσα
στο άκτιστο φως της Θεότητας, για να το πω με λόγους επιστημονικούς, εκπέμποντας
την ενέργεια της Θείας ουσίας. Η ενέργεια αυτή εκφράζεται με τον όρο
φως, μολονότι δεν έχει καμία σχέση με το φυσικό φως.
Είναι υπεράνω από κάθε τι το φυσικό. Η
ενέργεια αυτή θεάται από κάθε άνθρωπο. Η δυτική φιλοσοφία φτάνει να
μιλεί απουσία Θεού.
Στη δική μας παράδοση δεν υπάρχει απουσία, αλλά
μόνο παρουσία Θεού.
Η παρουσία του Θεού, λοιπόν, εκφράζεται ως
εκπομπή αυτού του ακτίστου φωτός της ενεργίας. Ανάλογα με
την κατάσταση του ανθρώπου, αν είναι δηλαδή μέσα σε κάθαρση
εσωτερική, έχει ξεπεράσει τα πάθη, έχει ξεπεράσει τις αδυναμίες
της ανθρώπινης, έχει καλλιεργηθεί, έχει γίνει γη αγαθή κατά
την παραβολή η καρδιά του, ως φως ευφροσύνης, πανευφρόσυνο φως.
Εκείνος όμως ο οποίος διατηρεί μέσα του τα πάθη του, δηλαδή
είναι ο ασχημάτιστος, αμεταστοιχείωτος άνθρωπος, βλέπει τον Θεό ως
πυρ καταναλίσχον.
Αυτό εικονίζεται στα μοναστήρια μας με μία
εικόνα στους νάρθηκες των μοναστηρίων, στην είσοδο δηλαδή, που
έχουμε ένα ποτάμι. Στο πάνω μέρος το ποτάμι αυτό είναι χρυσίζων και
εκεί είναι ο Χριστός με όλους τους Αγίους.
Είναι η μέτοχη του ακτίστου φωτός της Θεότητας. Από
τη μέση και κάτω το ποτάμι γίνεται ποταμός του πυρός. Παίρνει ένα αιματώδες
χρώμα και εκεί είναι οι κολασμένοι.
Αυτό αποδεικνύει ή μάλλον εκφράζει έναν συμβολισμό ότι
ο ίδιος ο Χριστός όπως είπαμε είναι παράδεισος, ο ίδιος είναι και κόλαση.
Η κόλαση
εξαρτάται από την κατάσταση του ανθρώπου και
όχι από την διάθεση του Θεού να τιμωρήσει κανένα.
Ο Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Μεταλληνός (11 Μαρτίου 1940 – 19 Δεκεμβρίου 2019) ήταν ορθόδοξος ιερέας, ομότιμος καθηγητής θεολογίας και συγγραφέας πάνω από 40 θεολογικών βιβλίων.
Σύμφωνα με τους Πατέρες της Εκκλησίας, ο
Παράδεισος και η κόλαση είναι σίγουρα τόποι.
Αυτοί οι τόποι δεν βρίσκονται μέσα στις «συντεταγμένες» του δικού μας
χωρο-χρονικού συστήματος.
Θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι σε μια
άλλη διάσταση.
Πέραν της γενικής γνώσης ότι ο
Παράδεισος και η κόλαση είναι όντως «τόποι», αλλά όχι τόποι αυτού του κόσμου,
του δικού μας χωρο-χρονικού συστήματος, δεν χρειάζεται να επιζητούμε από
περιέργεια να γνωρίζουμε κάτι περισσότερο.
Υπάρχουν
μόνον ενδείξεις, ή τουλάχιστον κάποια στοιχεία, που υποδηλώνουν αυτήν την άλλου είδους πραγματικότητα.
Η
ορθόδοξη Θεολογία όταν κάνει λόγο για τον παράδεισο, εννοεί την τελική είσοδο στη
δόξα της βασιλείας του Θεού, όπου υπό τον συνεχή φωτισμό θα υπάρχει η αγαπητική
κοινωνία των ψυχών διαμέσου της θέας του Θεού.
Σε αντίθεση, η άλλη πλευρά αδυνατεί να
δει τον Θεό, και επομένως οι ψυχές στερούνται την θέα του Θεού . Κι αυτό το
πράγμα, λέει ο Μ. Βασίλειος , είναι μεγάλη στέρηση και ανεπανόρθωτη ζημιά, που
μπορούμε να την καταλάβουμε , αν αναλογιστούμε απλώς τι χάνει εδώ ο τυφλός που
δεν βλέπει τον ήλιο.
Η
κόλαση είναι ακοινωνησία τόσο σε σχέση με το Θεό, όσο και σε σχέση με τους
άλλους.
Συγκλονιστική είναι μια διήγηση του
γέροντα Μακαρίου, ο οποίος χτυπάει με το μπαστούνι του, καθώς βαδίζει στην
έρημο, το πεταμένο κρανίο ενός ανθρώπου που η ψυχή του βρίσκεται στην
κόλαση.
Και αμέσως η ψυχή του αισθάνεται την επαφή με τον άγιο και τον παρακαλεί να την ανακουφίσει.
Στην ερώτηση του γέροντα προς την ψυχή
του κολασμένου, ποια είναι η κατάσταση τους εκεί στην κόλαση, ο κολασμένος του
λέει πως το πρόσωπο του καθενός είναι κολλημένο στη ράχη του άλλου , και δεν
μπορεί κανένας να αντικρίσει τα πρόσωπα των άλλων.
Τον παρακαλάει να προσευχηθεί, για να
μπορέσουν να δουν λιγάκι το πρόσωπο του διπλανού τους.
Τέλεια ακοινωνησία είναι η κατάσταση της κόλασης.
Τέτοιες συμβολικές διηγήσεις όπως αυτή
του γέροντα Μακάριου εκφράζουν το βαθύ θεολογικό περιεχόμενο της ορθόδοξης
διδασκαλίας για την κόλαση και τον παράδεισο.
