Για χρόνια στον περιβάλλοντα χώρο των σχολείων της ελληνικής επικράτειας,
εφαρμοζόταν το δασκαλοκεντρικό πρότυπο διδασκαλίας. Αυτό συνέβη και στα
θρησκευτικά, ένα μάθημα κομβικής σημασίας τόσο στην πρωτοβάθμια όσο και
στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση με αποτέλεσμα την ανεπαρκή νοηματοδότηση
του θεολογικού περιεχομένου. Αυτό συνεπάγεται τη δυσκολία των μαθητών
στην κατανόηση του μαθήματος. Το γεγονός αυτό αποστασιοποιεί μαθητή και
θρησκευτικά. Πώς όμως μπορεί να αλλάξει αυτό;
Η θεολογία και πιο συγκεκριμένα τα θρησκευτικά απαρτίζονται από πλήθος
παραστατικών εικόνων. Η κονστρουκτιβιστική προσέγγιση των θρησκευτικών
τα τελευταία χρόνια στις σχολικές μονάδες είναι αυτή, η οποία εξέλιξε τη
διδασκαλία τους.
Η θεολογία γίνεται αντιληπτή μέσω του βιώματος, έτσι
ακριβώς και τα θρησκευτικά. Η μέθοδος αυτή αξιοποιεί το βίωμα του μαθητή
και το νοηματοδοτεί θεολογικά.
Πολυποίκιλες δραστηριότητες έρχονται να υποστηρίξουν τη σύνολη
διαδικασία, με τρόπο εξατομικευμένο για την ολομέλεια της τάξης. Απόρροια
αυτής της διαδικασίας είναι η απόκτηση των μεταγνωστικών δεξιοτήτων από
τους μαθητές.
Αυτός είναι εν γένει και ο αυτοσκοπός του μαθήματος, κάτι που
πρωτύτερα δεν μπορούσε να επιτευχθεί μόνο με την ανάγνωση κείμενων και
την αυθεντία του εκάστοτε εκπαιδευτικού.
Επομένως, ο εκσυγχρονισμός της εκμάθησης των θρησκευτικών μέσω
διάδρασης, διαλόγου και θεατροπαιδαγωγικών δραστηριοτήτων,
βελτιστοποίησε την κατανόηση, αντίληψη και την εφαρμογή καίριων
διδασκαλιών που εμπεριέχονται στο Ευαγγελικό μήνυμα.Με τον κ. Σωτήρη Κόλλια, θεολόγο και εκπαιδευτικό.
Παραλλαγή
της τεχνικής διδασκαλίας <Παίξιμο
ρόλων> που αναλύεται στο ανωτέρω βιβλίο.
Παράδειγμα:
Δημιουργείται
μία ομάδα (οικογένεια στο συγκεκριμένο παράδειγμα) 2 μαθητών, οι οποίοι με τις καρέκλες
τους μπροστά στον πίνακα της τάξης, αφού
έχουν διαβάσει το ζήτημα ηθικού προβληματισμού που τους δίδεται, τους ζητείται να αναλύσουν με δραματοποίηση το
παρακάτω ζήτημα.
Ακολουθεί
συζήτηση όλης της τάξης πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Ξεκλειδώνεις την πόρτα του σπιτιού σου. Μπαίνεις μέσα και
ακολουθεί η/ο σύζυγός σου. Αμίλητοι και οι δύο, δεν ανταλλάζετε ούτε ματιά. Εσύ
κατευθύνεσαι προς την κουζίνα. Βάζεις ένα ποτήρι νερό και πηγαίνεις προς το
σαλόνι. Ακόμα είσαι σοκαρισμένος. Κάθεσαι στον καναπέ και προσπαθείς να
ανακαλέσεις τα λόγια του γιατρού.
«…Tα αποτελέσματα της αμνιοπαρακέντησης βγήκαν θετικά για το
σύνδρομο Down…»
«...προβλήματα σωματικής διάπλασης...»
«...νοητικής ανάπτυξης...»
«...ψυχοκοινωνικής εξέλιξης...»
«... έως και καρδιολογικά προβλήματα...»
«...98% ακρίβεια των αποτελέσματων...»
«...υπάρχει η επιλογή διακοπής της εγκυμοσύνης μέσω πρόκλησης τοκετού...»
«...η απόφαση είναι δική σας...»
Συνειδητοποιείς μέχρι ενός σημείου τι ειπώθηκε. Έχετε πλήρη
απειρία μιας και είναι η πρώτη σας εγκυμοσύνη οπότε θα χρειαστεί να
ξαναμιλήσετε με το γιατρό όμως η γενική εικόνα είναι σαφής. Το έμβρυο
διαγνώστηκε με σύνδρομο γενετικής ανωμαλίας το οποίο θα έχει άμεσες επιδράσεις
στη ζωή του. Δεν έχετε συζητήσει ακόμα μεταξύ σας, αλλά ξέρεις ότι η δική σου
κρίση θα επηρεάσει ισχυρότατα την τελική σας απόφαση.
Στόχοι:σωματική κίνηση, κριτική σκέψη, σεβασμός στη γνώμη του
άλλου, αυτοεκτίμηση, ενδοσκόπηση.
Χώρος:εσωτερικός ή εξωτερικός.
Υλικά:κιμωλία ή κλωστή ή κολλητική
ταινία ή λωρίδα χαρτί για το χωρισμό του δαπέδου. Δύο ταμπέλες από οποιοδήποτε
υλικό που θα αναγράφουν η μία «Συμφωνώ» και η άλλη «Διαφωνώ».
Με την κιμωλία ή με κάποιο από τα υλικά χωρίζεται χώρος σε δύο μέρη. Στο ένα τοποθετείται το «Συμφωνώ» και στο άλλο το
«Διαφωνώ». Οι μαθητές με το μέτωπο προς τον εκπαιδευτικό τοποθετούνται σε σειρά
πάνω στη
γραμμή και τους ζητείται να τοποθετηθούν σε κάθε δήλωση που κάνει ο
εκπαιδευτικός από τη μία ή την άλλη πλευρά και ανάλογα με το βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας. Μετά από την
τοποθέτηση τους
ζητείται
να καθίσουν όλοι σε κύκλο και ο εκπαιδευτικός ρωτά κάποιους από τους
συμμετέχοντες για τις απαντήσεις
τους. Γίνεται συζήτηση για τα θέματα που ανακύπτουν, για τους προβληματισμούς
που είχαν, για τα συναισθήματα που τους γεννήθηκαν, για το πόσο εύκολο ή
δύσκολο είναι να αποφασίζει κανείς, για το πόσο περίπλοκα είναι κάποια ζητήματα.
Καλό είναι στο τέλος, να αναλογιστούν πώς τους φάνηκε που κάποιοι συμμαθητές και
φίλοι τους ήταν στην άλλη πλευρά, τι ένιωσαν για αυτούς και για τους απόψεις τους.
Μία εναλλακτική λύση, κυρίως
για παιδιά Λυκείου, είναι η συζήτηση να γίνει επί τόπου και να τους ζητηθεί, αν κάποιος αλλάζει
έστω και λίγο γνώμη, να μετακινείται ανάλογα.
Έτσι, μαθαίνουν να ακούν τις απόψεις των άλλων και κάποιοι διαπιστώνουν τις αρετές της διαλλακτικότητας. Απόσπασμα από το βιβλίο " Εκπαιδευτικοί εν δράσει" του Μάριου Κουκουνάρα. Παράδειγμα του Συμφωνώ-Διαφωνώ στο ζήτημα της ευθανασίας (ΔΕ 16 - ΑΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΖΩΗΣ) Σχετικά ερωτήματα - τοποθετήσεις: ---Μόνο ο Θεός έχει το δικαίωμα να τερματίσει τη ζωή. ---Έχει ο άνθρωπος δικαίωμα να δώσει τέλος στη ζωή του.
---Είναι ηθικά σωστό να βοηθάει ένας γιατρός κάποιον συνάνθρωπό του να δώσει τέλος στη ζωή του.
(Στη φωτογραφία ο διαβόητος "Dr Death" Kevorkian, που συνέβαλε σε πάνω από 100 υποβοηθούμενες αυτοκτονίες στο Michigan των ΗΠΑ).
---Είναι αναγκαίο να εξετάζεται λεπτομερώς κάθε ασθενής που ζητάει ευθανασία. (Υπάρχει περίπτωση να πάσχει από κατάθλιψη και αν αλλάξει η διάθεσή του να αναθεωρήσει την απόφαση για ευθανασία). ---Η ευθανασία, ενώ δικαιολογείται κοσμικώς ως
"αξιοπρεπής θάνατος", στην πραγματικότητα αποτελεί υποβοηθούμενη
αυτοκτονία, δηλαδή συνδυασμό φόνου και
αυτοχειρίας. [ Ιερά Σύνοδος της Ελλάδας για την Ευθανασία, 2000]
Στόχοι: έκφραση, επιχειρηματολογία, βιωματικότητα, εμβάθυνση σε ένα πρόβλημα, λήψη αποφάσεων, τεχνικές πειθούς. Χώρος: εσωτερικός Υλικά: δεν απαιτούνται ________________________________________________________ Δημιουργούνται δύο παράλληλες σειρές από τους μαθητές αφήνοντας στη μέση ένα διάδρομο. Αυτός είναι ο διάδρομος συνείδησης ενός χαρακτήρα που είναι σε δίλημμα. Αυτός περνά μέσα από το διάδρομο και οι δύο πλευρές προσπαθούν να τον πείσουν να πάρει την απόφαση που αυτοί προκρίνουν. Ζητείται από τους συμμετέχοντες των δύο πλευρών να βρουν επιχειρήματα και να εκφράσουν με τέτοιο τρόπο ώστε να παριστάνουν πραγματικά τη συνείδηση του χαρακτήρα. 'Αρα, δεν επιτρέπονται οι φωνές. Αντίθετα, πρέπει να είναι επιβλητικοί, όταν προσπαθούν να τον πείσουν. Αφού ο χαρακτήρας περάσει από το διάδρομο, λέει την απόφασή του, και τη δικαιολογεί. Φυσικά, δημιουργείται ένταση, αλλά αυτό είναι το ζητούμενο, γιατί έτσι, όλοι βιώνουν και εμβαθύνουν στο πρόβλημα. Απόσπασμα από το βιβλίο " Εκπαιδευτικοί εν δράσει" του Μάριου Κουκουνάρα. Παράδειγμα
Είσαι γιατρός και εργάζεσαι σε ένα νοσοκομείο. Τον τελευταίο καιρό
περιθάλπεις μία ασθενή, τη Δανάη, που έχει σοβαρό πρόβλημα με τα νεφρά της και
χρειάζεται επειγόντως μεταμόσχευση.
Ο σύντροφός της, ο Παύλος, βλέποντας την αγαπημένη του να χειροτερεύει σου λέει ότι θέλει
να δώσει το ένα του νεφρό για να τη σώσει. Μετά το πέρας των απαραίτητων
εξετάσεων κρίνεται ως συμβατός δότης
και σου επισημαίνει ότι δε θέλει να μάθει τίποτα η Δανάη για την προέλευση του
νεφρού πριν γίνει το χειρουργείο, καθώς φοβάται ότι θα τον αποτρέψει.
Επισκέπτεσαι τη Δανάη (που δεν γνωρίζει ακόμα την πρόθεση
του αγοριού της) για να ελέγξεις την κατάστασή της.
Πάνω στη συζήτηση σου εξομολογείται ότι εδώ και μήνες δε
θέλει να είναι πια μαζί με τον Παύλο και ότι σκοπεύει να χωρίσει μαζί του αν
βγει ζωντανή από την περιπέτεια της υγείας της. Ο χρόνος πιέζει.
Παίρνω το ρίσκο κι
ενημερώνω τον Παύλο για την κατάσταση
Δε λέω τίποτα στον Παύλο και η μεταμόσχευση γίνεται κανονικά
Τα ηθικά
διλήμματα είναι καταστάσεις κατά τις οποίες υπάρχει ανάγκη επιλογής μεταξύ δύο
αντίθετων προτάσεων/λύσεων, οι οποίες έχουν τα ανάλογα επώδυνα αποτελέσματα. Τα
διλήμματα χρησιμοποιούνται για θέματα ηθικών αξιών, τα οποία έχουν διλημματική
φύση και προτείνονται, γιατί βοηθούν τους μαθητές να συσχετίσουν τις απόψεις
τους με τις απόψεις άλλων, να αναγνωρίσουν τις παραδοχές τους, να
συνειδητοποιήσουν τις συνεπαγωγές και να στηρίξουν με λογικά επιχειρήματα τις
απόψεις τους. Η σύνθεση ενός τέτοιου διλήμματος δεν είναι εύκολη υπόθεση. Πρέπει να παρουσιάζει μια κατάσταση για την οποία οι μαθητές είναι υποχρεωμένοι
να αναρωτηθούν και να αποφασίσουν τι είναι σωστό και τι είναι λάθος και να
πάρουν μόνοι τους την κρίσιμη απόφαση. Η απόφαση/λύση, που φαίνεται καλύτερη,
θα πρέπει να έχει για κάποιους αντίθετα αποτελέσματα, ενώ η κατάσταση μπορεί να
οδηγεί σε αποφάσεις που είναι οριακές ή καταπατούν τις κανόνες. Κάποια τέτοια
διλήμματα συνέθεσαν ειδικοί και μπορούν να χρησιμοποιηθούν αυτούσια, αν
εξυπηρετούν το μάθημα.
Δημιουργούνται
μαθητές 4-6 μαθητών και δίνεται σε αυτούς φωτοτυπημένη η ιστορία ενός διλήμματος.
Τους δίνεται χρόνος 15 λεπτών για να συζητήσουν και να καταλήξουν ομαδικά σε
μια συνειδητή απόφαση. Γίνεται συζήτηση και σε αυτή ο εκπαιδευτικός θέτει
ερωτήματα, που οδηγούν σε αναστοχασμό: 1) η απόφαση σας επηρεάζει άλλους ανθρώπους,
ποιους, 2) η απόφαση σας παραβαίνει κάποιους κανόνες ή νόμους, 3) μπορείτε να
μοιραστείτε την απόφαση σας με την οικογένεια σας, τους φίλους σας ή τους
δασκάλους, 4) η απόφαση σας αντιμετωπίζει το πρόβλημα ή απλά το καλύπτει, 5) αν
εσείς ήσασταν πρωταγωνιστής της ιστορίας θα πράττατε όσα αποφασίσατε, 6) η
απόφαση σας σέβεται τις αξίες, τα πιστεύω, την ελευθερία, τα δικαιώματα των
άλλων, 7) υπάρχουν κάποιες μελλοντικές συνέπειες από την απόφαση σας, για
ποιους;
Κατόπιν
δίνεται πέντε λεπτά χρόνος να ξανασκεφτούν την απόφαση τους. Κλείνοντας γίνεται
συζήτηση αν άλλαξε η απόφαση τους και γιατί και παρέχεται, στο τέλος, ένα λεπτό
περισυλλογής για να σκεφτούν πόσες διαφορετικές απόψεις υπάρχουν για ένα θέμα
και πως οι πράξεις του καθενός έχουν επιπτώσεις και στη ζωή των άλλων. Απόσπασμα από το βιβλίο του συναδέλφου Μάριου Κουκουνάρα - Λιάγκη
Παραδείγματα
1ο Παράδειγμα
Σε μια
πόλη της Ελλάδας μια γυναίκα είναι ετοιμοθάνατη από καρκίνο. Υπάρχει ένα φάρμακο που μπορεί να την σώσει,
αλλά είναι πολύ ακριβό.
Το φάρμακο αυτό το έχει ανακαλύψει κάποιος
φαρμακοποιός ο οποίος ζει στην ίδια πόλη και το πουλάει πολύ ακριβά.
Η διαδικασία παρασκευής του φαρμάκου κοστίζει 3000 €, αλλά ο φαρμακοποιός μια
δόση φαρμάκου την πουλάει 30.000 €, δηλαδή 10 φορές περισσότερο από το κόστος
παραγωγής του. Πιστεύει πως είναι μια πολύ καλή ευκαιρία για να γίνει πλούσιος.
Ο σύζυγος της άρρωστης γυναίκας, ο Δημήτρης, έτρεξε
σε όλους τους συγγενείς, φίλους και γνωστούς του και
τους παρακάλεσε να του δανείσουν χρήματα και προσπάθησε να πάρει
δάνειο από τράπεζα, αλλά δεν τα κατάφερε.
Κατόρθωσε να μαζέψει μόνο 15.000 €.
'Έτρεξε λοιπόν στο φαρμακοποιό και του ανέφερε
πως η γυναίκα του είναι σε κρίσιμη κατάσταση και ότι θα την χάσει αν δεν της
δώσει το φάρμακο εγκαίρως. Τον παρακάλεσε λοιπόν αν μπορεί να του
πουλήσει το φάρμακο φθηνότερα ΄η τουλάχιστον να του κάνει κάποια πίστωση.
Η απάντηση του φαρμακοποιού
ήταν κατηγορηματική : "Οχι, εγώ ανακάλυψα το φάρμακο και
σκοπεύω να κερδίσω πολλά χρήματα απ αυτό".
Ο Δημήτρης, απελπισμένος πια, άρχισε να
σκέφτεται πως να διαρρήξει το φαρμακείο και να κλέψει το φάρμακο για
να σώσει την ζωή της συζύγου του.
Πρέπει ο Δημήτρης
να κλέψει το φάρμακο;
1
Ο Δημήτρης δεν πρέπει να κλέψει το φάρμακο γιατί η
κλοπή είναι μια πράξη ενάντια στο νόμο. Ο Δημήτρης θα είναι εγκληματίας και
θα πάει φυλακή.
2
Πρέπει να το κλέψει γιατί με αυτόν τον τρόπο δεν θα
χάσει τη γυναίκα του.
3
Δεν πρέπει να το κλέψει γιατί ο φαρμακοποιός έχει
δίκιο, γι’ αυτό άλλωστε έχει το φαρμακείο για να κερδίζει χρήματα.
4
Είναι καθήκον του Δημήτρη να κλέψει το φάρμακο. Δεν
μπορεί όμως να παραβιάζει τους νόμους. Πρέπει να τιμωρηθεί για την πράξη του
αυτή.
5
Δεν είναι εντελώς άδικο να κλέψει το φάρμακο, αλλά
ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.
6
Πρέπει να κλέψει το φάρμακο, γιατί το δικαίωμα για
ζωή είναι θεμελιώδης ηθική αξία που βρίσκεται υπεράνω του νόμου, άλλωστε η
αξία της ζωής είναι ανώτερη από την αξία της ιδιοκτησίας.
7
Δεν πρέπει να κλέψει το φάρμακο, για να μην αφήσει
κακές εντυπώσεις στην κοινωνία που
ζει, και να δείξει σε όλους πόσο έντιμος άνθρωπος είναι.
2ο Παράδειγμα
Ο πατέρας του Γιώργου, του είχε υποσχεθεί ότι
αν μάζευε ο ίδιος από το χαρτζιλίκι του τα 50 €, που χρειαζόταν για το
εισιτήριό του, θα τον άφηνε να πάει εκδρομή με τους συμμαθητές του.
Αργότερα όμως ο πατέρας χρειάστηκε τα χρήματα και τα
ζήτησε από το παιδί.
Ο Γιώργος του είπε ψέματα, ότι είχε μόνο 20 €, ενώ
είχε μαζέψει 60 €.
Έδωσε στον πατέρα του τα 20 € και τα άλλα τα κράτησε
για τον εαυτό του.
Μια μέρα ο Γιώργος το είπε στον μικρότερο αδελφό του,
τον Γιάννη.
Πιστεύετε ότι ο
Γιάννης θα πρέπει να αποκαλύψει στον πατέρα του αυτό που έκανε ο αδελφός του;
1
Πρέπει να αποκαλύψει το ψέμα του αδελφού του, γιατί
αν μάθει ο πατέρας του ότι το ήξερε θα τον τιμωρήσει.
2
Δεν πρέπει να το πει, γιατί ο μεγαλύτερος αδελφός
του θα τον τιμωρήσει.
3
Δεν πρέπει να το αποκαλύψει, γιατί δεν είναι τίμιο
να προδώσει την εμπιστοσύνη που του έχει ο αδελφός του.
4
Πρέπει να το πει, διότι είναι πιο σημαντικό να λέει
κανείς την αλήθεια, παρά να κάνει αυτό που αρέσει στους άλλους.
5
Δεν πρέπει να το πει, γιατί θα χαρακτηριστεί
«καρφί» και θα τον απορρίψουν οι φίλοι του.
Απόσπασμα από την μεταπτυχιακή εργασία του Θεολόγου Καραμαλάκη Μανώλη του Γεωργίου: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΣΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
Παρ’ όλο που η μουσική και ο κινηματογράφος δεν είναι τα ίδια
μέσα, σκοπός σε μία πολυτροπική διδασκαλία είναι να χρησιμοποιούνται αυτές οι
μορφές τέχνης ως μέθοδοι διδασκαλίας ενός μαθήματος, που στηρίζεται
αποκλειστικά σε αυτά και όχι μόνο ως μέρος της πορείας ενός μαθήματος.
Κάποιοι
θεωρούν μία εύκολη λύση την προβολή μίας ταινίας ή το άκουσμα ενός τραγουδιού.
Όμως, όταν το επιχειρούν, αντιλαμβάνονται ότι αυτά πρέπει να έχουν άμεση σχέση
με το μάθημα και να δικαιολογούνται απόλυτα στη συνείδηση του μαθητή.
Δεν πραγματοποιούνται
τέτοιες δράσεις μόνο για πρωτοτυπία ή διασκέδαση. Τότε, έχουν απρόσμενα
αποτελέσματα.
Όταν επιλέγει κανείς τραγούδι ή φιλμ, αναζητά αυτά που δίνουν
τη δυνατότητα στους μαθητές να εισέλθουν σε ένα άλλο κόσμο και να
παρακολουθήσουν πως είναι αυτός, πώς τον αντιλαμβάνονται οι άλλοι από
διαφορετικές οπτικές γωνίες, πώς περιπλέκονται τα πράγματα στη ζωή, πως τα ίδια
τα γεγονότα βιώνονται διαφορετικά από τον κάθε ένα. Είναι αυτονόητο ότι το
είδος της τέχνης έχει σημασία, γιατί αυτό ανάλογα καλλιεργεί και αναπτύσσει
συγχρόνως το αισθητήριο των νέων και το επίπεδο κατανόησης και πρόσληψης των
έργων τέχνης αργότερα.
Όταν επιλέγεται η χρήση τραγουδιού, δίνονται οι στίχοι είτε σε
φωτοτυπία είτε μέσω προτζέκτορα. Δίνονται τα στοιχεία του συνθέτη, του στιχουργού,
του άλμπουμ που περιέχεται, ο χρόνος έκδοσης και, αν κάποιοι το γνωρίζουν,
ερωτώνται γιατί πιστεύουν ότι θα ακούσουν το μάθημα. Στη συνέχεια, το μάθημα
προτείνεται να γίνεται με ανάλυση των στίχων του τραγουδιού. Η ανάλυση γίνεται
με ερωτήσεις ανάλογες με το θέμα με σκοπό την επίτευξη των στόχων του
μαθήματος. Η ακρόαση του τραγουδιού μπορεί να γίνει στην αρχή, για να δώσει την
αφορμή, κυρίως αν αυτό δεν είναι πολύ γνωστό στους ακροατές. Σε αυτή την
περίπτωση το ξανακούν και μετά την ανάλυση. Αν το τραγούδι είναι ευρέως γνωστό,
η ακρόαση ακολουθεί την ανάλυση.
Σε κάθε
περίπτωση η επιλογή των ερωτήσεων απαιτεί τον ανάλογο σχεδιασμό.
Όταν επιλέγεται η χρήση φιλμ, πρέπει να γίνεται ένας πρόλογος
για το τι περιέχει η ταινία, σε ποια εποχή διαδραματίζεται και η ερώτηση γιατί
πιστεύουν ότι θα την παρακολουθήσουν στο πλαίσιο μαθήματος. Μετά την
παρακολούθηση της ταινίας και ανάλογα με το σκοπό και τους στόχους του
μαθήματος ερωτώνται οι μαθητές σχετικά με το τι κατάλαβαν για το θέμα της
ταινίας, τα γεγονότα και τους χαρακτήρες. Αναζητούνται τα κίνητρα, οι σχέσεις,
οι δράσεις και οι αντιδράσεις των χαρακτήρων, τα αίτια των συγκρούσεων, οι
συνέπειες. Τέλος ερευνώνται η σχέση αυτών, που παρακολούθησαν, με τη ζωή τους
και προκαλούνται να αναρωτηθούν τι θα έκαναν οι ίδιοι στη θέση των χαρακτήρων. Επισημάνσεις: Είναι δεδομένο ότι και τα δύο μέσα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε συνδυασμό με άλλες πολυτροπικές τεχνικές. Παραδείγματα Πίνακας 2 ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΘΕΜΑΤΑ Προσκυνητής - Αλκίνοος Ιωαννίδης προσευχή, αναζήτηση Αν είσαι Θεός - Αφοί Κατσιμίχα Θεός, δικαιοσύνη, προβλήματα Τελευταίος σταθμός - Διάφανα Κρίνα Θάνατος, μετάνοια Δίψα - Νίκος Πορτοκάλογλου Αναζήτηση,Θεός Πίνακας 3 ΦΙΛΜ ΘΕΜΑΤΑ Ανάμεσα στους τοίχους-L. Cantet εκπαίδευση, εκπαιδευτικός ρατσισμός, μετανάστες Η θάλασσα μέσα μου- A. Amenabar ζωή, ευθανασία Το νησί- M. Bay κλωνοποίηση, οικολογική καταστροφή
Απόσπασμα από το βιβλίο του συναδέλφου Μάριου Κουκουνάρα - Λιάγκη
Σβήνει το φως από τα μάτια μου κι όλα όσα έζησα μπρος μου περνάνε.
Στέκομαι εδώ στον τελευταίο σταθμό με όλα όσα αγάπησα και πήγαν χαμένα.
Δε μετανιώνω πια, όλα ή τίποτα, δάσος και ερημιά, αυτή ήταν η ψυχή μου, πάει πια.
Σαν νοσταλγώ πουλιά με παν μακριά, πόνο δεν νιώθω πια μόνο θυμάμαι.
Πάντα έλεγες πως η ζωή είν' στιγμές, κύμα που σκάει σ' ακτές, κερί που λιώνει.
Δε μετανιώνω πια όλα ή τίποτα, δάσος και ερημιά, αυτή ήταν η ψυχή μου, πάει πια.
Δεν κόβεται στα δύο η ζωή είναι ήλιος και μαζί βροχή κι ούτε για μια αιωνιότητα δεν θ' άλλαζα μια μέρα απ' αυτή.
Δεν κόβεται στα δύο η ζωή είναι κόλαση, παράδεισος μαζί κι αυτά που έζησα είτε άσχημα, είτε όμορφα ήσαν εγώ κι εσύ.
Δεν κόβεται στα δύο η ζωή είναι ήλιος και βροχή μαζί...
Δεν είν' η Κίρκη, η μάγισσα, του σεξ η θεά, η Καλυψώ, η Ναυσικά με του μπαμπά τα λεφτά. Δεν είν' η θάλασσα, ο ήλιος, τα χαμένα νησιά. Δεν είναι τίποτα απ' όλα κι είναι όλ' αυτά...
Είν' η κρυφή σου, η ατέλειωτη δίψα είν' η δίψα που σε κρατά ζωντανό. Είν' η κρυφή σου, η ατέλειωτη δίψα είν' η δίψα για καθαρό ουρανό.
Δεν είν' οι φίλοι, τα ξενύχτια, τσιγάρα, ποτά οι μουσικές, οι μουσικές γύρω απ' την ίδια φωτιά. Παλιά σου όνειρα, ταξίδια με καινούργια πανιά Δεν είναι τίποτα απ' όλα κι είναι όλ' αυτά...
Είν η κρυφή σου, η ατέλειωτη δίψα είν' η δίψα που σε κρατά ζωντανό Είν' η κρυφή σου,η ατέλειωτη δίψα είν' η δίψα για καθαρό ουρανό.
Παλιές σου νίκες και ήττες και λάθη σωστά. Η ξενιτιά, η ξενιτιά του γυρισμού η χαρά κι αυτός ο κάποιος που σου γνέφει απ' το λιμάνι μακριά Δεν είναι τίποτα απ' όλα Κι είναι όλ' αυτά...
Είν η κρυφή σου, η ατέλειωτη δίψα είν' η δίψα που σε κρατά ζωντανό Είν' η κρυφή σου,η ατέλειωτη δίψα είν' η δίψα για καθαρό ουρανό.
Για ουρανό που χρώματα αλλάζει και σαν ποτάμι μοιάζει, σαν νερό. Σαν το νερό που σκύβεις και το πίνεις μα τη φωτιά δε σβήνεις, δε σβήνεις τον καημό για ουρανό...
Είν η κρυφή σου, η ατέλειωτη δίψα είν' η δίψα που σε κρατά ζωντανό Είν' η κρυφή σου,η ατέλειωτη δίψα είν' η δίψα για καθαρό ουρανό. Η θάλασσα μέσα μου
