Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αγωνίστριες. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αγωνίστριες. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 2 Νοεμβρίου 2011

Oι «Σκλάβοι των Σκλάβων» : Ο ρόλος των γυναικών στον αγώνα κατά της δουλείας



Επιμέλεια: Σίσση Μπάρα

Η διεθνής βιβλιογραφία έχει αφιερώσει στο παρελθόν χιλιάδες σελίδες, στις συνθήκες ζωής των σκλάβων ανδρών και στον αγώνα τους κατά της  δουλείας. Όπως συμβαίνει και με άλλα επιστημονικά πεδία η πλευρά των γυναικών, η βιωμένη εμπειρία της δουλείας τους δεν καταγραφόταν πουθενά. Με το γυναικείο κίνημα τη δεκαετία του ΄70 και την ανάπτυξη των « Gender Studies » η σιωπή γύρω από το ρόλο των γυναικών στo  κοινωνικό γίγνεσθαι  άρχισε να σπάει.
Πληθώρα μελετών, από το χώρο κυρίως της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και της Ιστορίας, άρχισαν να εξετάζουν τη συμπεριφορά τους ως διακριτής κοινωνικής κατηγορίας, ανοίγοντας νέους δρόμους στη κατανόηση της δουλείας και των πολύπλοκων κοινωνικών σχέσεων που παράγει. Το γεγονός αυτό επέτρεψε έστω και αργά την ιστορική τους αποκατάσταση.[1]
Η συμβολή των γυναικών στον αγώνα κατά της δουλείας ήταν καθοριστική. Εκτός από γνωστές αγωνίστριες, υπήρχε ένα πλήθος ανώνυμων γυναικών που αντιστέκονταν καθημερινά στη δουλεία, είτε ατομικά είτε συλλογικά. Πέρα απο τις αυτοκτονίες, οι πιο συνιθισμένοι τρόποι αντίστασης, κοινοί και στα δύο φύλα, ήταν η ανυπακοή και η απόδραση. Κατέφευγαν ωστόσο και στην βία, δηλητηριάζοντας ή δολοφονώντας τα αφεντικά τους. Οι εκτρώσεις ήταν επίσης συχνός τρόπος αντίδρασηςστους βιασμούς τους. Η πιο σημαντική όμως συνεισφορά των ανώνυμων αυτών ηρωϊδων, ήταν η ενασχόληση τους με τις απαγορευμένες απο τους λευκούς  θρησκευτικές τελετές.
Στόχος του δουλοκτητικού συστήματος, των αποικιών, ήταν η κατάργηση του ατόμου. Η πλήρης απανθρωποποίηση του και η καταστροφή των κοινωνικών και οικογενειακών του σχέσεων. Για το σκοπό αυτό επιστρατεύτηκε και η επίσημη εκκλησία. Με την άφιξη τους στις αποικίες το πρώτο πράγμα που έχαναν ήταν το όνομα και την οικόγενεια τους. Στη συνέχεια, τους βαφτίζαν  και τους « δίδασκαν » τον καθολικισμό. Όμως στις περισσότερες περιπτώσεις συνέχιζαν να διατηρούν κρυφά τις θρησκευτικές τους δοξασίες. Κι εδώ ο ρόλος των γυναικών ήταν καταλυτικός:  Διατηρώντας ζωντανές τις παραδόσεις του τόπου τους συνέβαλαν άμεσα στη δημιουργία μιας ενιαίας « ταυτότητας »  και  « συνειδήσης » των σκλάβων ως τάξη. Η  κατασκευή της διπλής προσωπικότητας, αυτης του σκλάβου και του ελεύθερου ανθρώπου, απέτρεπε την κατάργηση του εαυτούκρατώντας ζωντανή την επιθυμία για ελευθερία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι  σκλάβες μοιράζονταν την ίδια στέγη με τους άνδρες και τις ίδιες απάνθρωπες συνθηκες εργασίας. Επιπλέον  είχαν την ευθύνη της προστασίας των παιδιών τους. Στις ΗΠΑ, οι λευκές γυναίκες  ήταν ένθερμες οπαδοί της κατάργησης της Δουλείας, κάποιες από αυτές το πλήρωσαν με τη ζωή τους.[2]
Ηγετικές φυσιογνωμίες γυναικών στο πόλεμο κατά της Δουλείας
Καρλότα[3]: Είναι σύμβολο όλων των κινημάτων αντίστασης στη Κούβα μέχρι την οριστική κατάργηση της δουλείας στις 7/10/1886. Ήταν σκλάβα στο εργοστάσιο παρασκευής ζάχαρης στοTriunviratoτης Matanzaστο βόρειο τμήμα του νησιού. Ηγείται της επανάστασης του 1843. Υστερα από μια άνιση μάχη, όπου πολέμησε γενναία, συλλαμβάνεται. Η ποινή της ήταν παραδειγματική και βάρβαρη: Θάνατος δια ζωντανού διαμελισμού. Τραβηγμένη από άλογα, ώστε το σώμα της να μην αναγνωρίζεται[4]. Η αντίσταση της Καρλότας είχε συνέχεια. Ένα χρόνο αργότερα έγινε η « συνωμοσία της σκάλας »,επανάσταση  κατά την οποία εκτελέστηκε  ο αφροκουβανός ποιητής Placido. Τεκμήριο ενοχής του: το ποήμα που έγραψε στη μνήμη της Καρλότα.
JeanneOdo 1680-1797[5]: Ηταν πρώην σκλάβα γεννημένη στο PortauPrinceστον Αγιο Δομίνικο. Στις 4/6/1793 σε ηλικία 114 ετών, έρχεται στη Γαλλία εκπροσωπώντας την επιτροπή Εγχρωμων πολιτών και στρατιωτικών του αμερικανικού τάγματος[6]. Σε μια κίνηση έντονου συμβολισμού, υπέβαλλε στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση τη σημαία της ισότητας του χρώματος[7]. Συγκινημένη η εθνοσυνέλευση παρέλάβε τη σημαία και  την ονόμασε σύμβολο ενότητας μεταξύ της Γαλλικής και της επανάστασης στον Άγιο Δομίνικο. Ο ιερέας Γρηγόριος[8] επικαλούμενος τη κατάργηση της δουλοπαροικίας το 1789,  ζήτησε απο τη Συνέλευση να εξαφανίσει την « Αριστοκρατία του Χρώματος ».
Nanny[9] 1680-1730 : Πρόκειται για την εθνική ηρωίδα της Τζαμάικα. Γεννήθηκε στη σημερινή Γκάνα, και άνηκε στη φυλή Ασαντί. Έφτασε στη Τζαμάϊκα ως σκλάβα[10]μετά από ενδοφυλετικό πόλεμο που συμμετείχαν μέλη της οικογένειας της. Κατορθώνει να δραπετεύσει με τα πέντε αδέρφια της, μεταξύ των οποίων κι ο μετέπειτα μεγάλος ηγέτης των φυγάδων σκλάβων Cudjoe. Το 1720, οδήγησε τους εξεγερμένους φυγάδες windward[11] στη περιοχή BlueMountains στην ενορία Portland της βόρειας Τζαμάϊκα.  Με τον  αδερφό της Quaoίδρυσαν κοινότητα ελευθέρων σκλάβων, που ονομάστηκε Nannytown. Ηταν γνωστή για τις διοικητικές και στρατηγικές της ικανότητες. Στο πόλεμο κατα των λευκών (1725-1740), κατάφερενα απωθήσει τις βρετανικές δυνάμεις, μέχρι το θάνατο της. Απελευθέρωσε πάνω από 800 δούλους. Πεθαίνει το 1733 επικυρηγμένη , από σφαίρα σκλάβου νοικιασμένου στην υπηρεσία του βρετανικού στρατού.
HarrietTubman 1822-1913 : Γεννημένη σκλάβα σε φυτεία της πολιτείαςMarylandτης Αμερικής,[12] ήταν από τα ηγετικά στελέχη ενός γιγαντιαίου δικτύου απόδρασης, του undergroundrailroad[13]. Οδήγησε στην ελευθερία 300 σκλάβους κι έδινε λεπτομερή στοιχεία σε όσους ήθελαν να το σκάσουν ατομικά. Συμβουλεύοντας τους υποψήφιους φυγάδες, έλεγε: « Αν ακούσεις σκυλιά στο κατόπι σου, συνέχισε να περπατάς. Αν δεις δαυλιά στο δάσος συνέχισε να περπατάς. Αν σε πυροβολήσουν συνέχσε. Μην σταματήσεις ποτε. Αν θέλεις να γευτείς τη λευτεριά συνέχισε να περπατάς[14] »


[1]Ο κατάλογος των μελετών αυτών είναι μακρύς. ΕνδεικτικάαναφέρουμεAlessandroSTELLA « Desesclavespourlaliberté sexuelledeleursmaîtres », Clio, nο 5-1997, Guerresciviles, διαθέσιμοστοURL : http://clio.revues.org/index419.html. ΚαιArletteGautier « esclavesfemmesduNouveauMonde », ColloqueFemmesetesclavage, 7,8 /11/2001 Avignon.http://www.genreenaction.net/spip.php?article5682. Μέσα απο το παράδειγμα της Αϊτης δείχνει τη σεξουαλική αναπαραγωγική και εργασιακή εκμετάλευση των γυναικών συγκριτικα με τους άνδρες τη περιόδο της αποικιοκρατίας. Επιπλέον εξετάζει τις διαφορετικές συνέπειες της κατάργησης της δουλείας στα δύο φύλλα. Οι σκλάβες δεν αποκτούν δικαιώματα. Στο 1ο σύνταγμα της Αϊτής το 1805 η ιδιοτητα του πολίτη ορίζεται ως εξης:«Πολίτης δεν μπορεί να είναι παρά ένας καλός πατέρας, ένας καλός γιός, ένας καλός σύζηγος και κυρίως ένας καλός στρατιώτης»
[4] ΕugeneGodfried, “CARLOTA Lukumí/Yoruba Woman Fighter for Liberation Massacred in Matanzas, Cuba, in 1844” στοhttp://afrocubaweb.com/carlota.htm#Carlota the rebel. Και Nadia Salter, working paper, “The Caribbian slave women Resistance as a Form of Preservation:Taking a closer look at pain and how it applies to history and the preservation of self”, σέλ. 5,6.
[5]http://www.royet.org/nea1789-1794/archives/journal_debats/an/1793/convention_1793_06_04.htm
http://hist-geo.spip.ac-rouen.fr/IMG/pdf/prem_abolition.pdf
http://revolution-francaise.net/editions/exposition2.pdf
http://www.temoignages.re/henri-gregoire-1750-1831-france,42967.html
Florence Gautier«JeanneOdopour l'Humanité des Africains. Deux portraits, 1791-1794, Les Anneaux de la Mémoire, Nantes, n° 5, 2003 ».  Organisation Rupture Solidarité, L’Afrique centrale des droits de l’hômme, Paris 2001 τόμ.1 σελ.143. Jean-Daniel Piquet, L'émancipation des noirs dans la révolution française: 1789-1795, Paris  2002 σέλ. 362-365
[6]Επαναστατικό τάγμα έγχρωμων της Γαλλίας
[7]Ηταν η τρίχρωμη σημαία της Γαλλικής Επανάστασης στο κάθε χρώμα της οποίας απεικονίζονταν: Ενας Νέγρος στο μπλε της μέρος, ένας λευκος στο άσπρο  κι ένας μιγάς στο κόκκινο. Οι τρεις άνδρες  με τη βοηθεία μιας λόγχης κρατούσαν  το σκουφί της ελευθερίας. Πάνω στη σημαία έγραφε « Η ένωση μας είναι η δύναμη μας ».http://www.quaibranly.fr/fr/liberte/figures-de-la-revolte/portraits-de-femmes-remarquables/jeanne-odo.html
[8]Ηταν ιερέας που τάχθηκε με τη Γαλλική επανάσταση. Ως μέλος της εθνοσυνέλευσης αγωνίστηκε για την αποκατάστασης των μαύρων και των εβραιων. Το 1788 έγραψετοδοκίμιο« essaisurlarégénérationphysiqueetmoraledesjuifs » πουβραβεύτηκεαποτηνΑκαδημίατουMetz. Ζητούσε πολιτικά και πολιτειακά δικαιώματα για τους μιγάδες και τους ελεύθερους έγχρωμους http://www.royet.org/nea1789-1794/notes/acteurs/gregoire.htm
[10]Πηγές αναφέρουν ότι στη Τζαμάϊκα έφτασε ως ελευθερη αφρικανή βασίλισσα μεταφέροντας μαζί τους σκλάβους της. NadiaSalterοπως παραπάνω σέλ. 6 και http://www.jamaicans.com/articles/primearticles/queennanny~print.shtml
[11]Ηταν η μια εν των δύο κοινότητες παλαιών φυγάδων επι ισπανικής κατοχής της Τζαμάϊκα στα 1650, που ζούσαν στην ορεινή πλευρά του νησιού. Η άλλη ομάδα ονομαζόταν Leeward. Ικανοτατοι  πολεμιστές. αναμίχθηκαν με τους ιθαγενείς του νησιού τους Arawaks. Με την άφιξη των άγγλών οι κοινότητες αυτές αντιστάθηκαν. Για πάνω απο 150 χρόνια βοηθούσαν τους σκλαβους να δραπετεύουν, ενώ προκαλούσαν σημαντικές δολιοφθορές στους λευκούς.Αξίζει να σημειωθεί ότι οι φυγάδες της Τζαμάϊκα  αν και δέχονταν σκλάβους απ όλα τα μέρη, κατάγονταν βασικά απο την ίδια φυλή τους Ashantehttp://en.wikipedia.org/wiki/Nanny_of_the_Maroons καιhttp://en.wikipedia.org/wiki/Maroon_(people)καιhttp://en.wikipedia.org/wiki/Arawaks.
[12]βορειο ανατολικά των ΗΠΑ http://fr.wikipedia.org/wiki/Maryland

Πέμπτη 21 Ιανουαρίου 2010

Στο τάγμα της Μνήμης υπηρετώντας ...*

ΑΠΟ ΤΟ BLOG ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΘΕΟΔΩΡΟΥ
*
Σ΄είδα απ΄τ΄αμπέλια ν΄ανεβαίνεις
τα κλήματα περίπαθα μπλεγμένα στις ακτίνες σου
σ΄είδα από τα νερά τα κύματα να σε φθονούνε,
από της φυλακής το παραθύρι σου φώναξα το χαίρε,
από τους ώμους του έρωτα κι ανάμεσα από τα φιλιά, πάνω από τους καπνούς της μάχης.

Στ΄αλήθεια ευτύχησα γιατί δεν έγινα
δούλος κι αφέντης κανενός,
σ΄απόκτησα ξέροντας πως ανήκεις
σ΄όλα τα μάτια που σε βλέπουν.

("Σ΄ ΑΠΟΧΤΗΣΑ", από την ποιητική συλλογή Ουρανία, Κέδρος, 1978)


ΑΥΓΗ  - ΕΝΘΕΜΑΤΑ -  ΕΝΤΟΣ ΦΥΛΟΥ  Ημερομηνία δημοσίευσης: 21/01/2010

Τα κείμενα για τις εξόριστες είναι μικρά αποσπάσματα από το βιβλίο «Στρατόπεδα Γυναικών», εκδόσεις Αλφειός. Το βιβλίο αυτό περιλαμβάνει τα «θαμμένα τετράδια», όπως ονομάστηκαν, κρυμμένα στις κουφάλες των δέντρων στο Τρίκερι και είναι τα βιώματα των γυναικών στους τόπους εξορίας: Χίο, Τρίκερι, Μακρόνησο και πάλι Τρίκερι. Είναι ένα υλικό που περιέσωσε η Ρόζα Ιμβριώτη και εξέδωσε η Βικτώρια Θεοδώρου.


Επιμέλεια: Λίτσα Δουδούμη, Τασούλα Βερβενιώτη


ΧΙΟΣ:
Στρατόπεδο πειθαρχημένης διαβίωσης
«Απαγορεύονται όλα. Καμία κίνηση πια στο στρατόπεδο. Κανένας παλμός ζωής. Μήτε τραγούδια μήτε χοροί μήτε γέλια. Απαγορεύονται ακόμη και οι παρέες, οι ζωηρές κουβέντες, το διάβασμα. «Εδώ δεν είναι ταβέρνα, είναι στρατόπεδο πειθαρχημένης διαβίωσης» φώναζε ο Δήμου. Και η πίεση όλο και μεγάλωνε. Λιγόστεψαν ακόμα περισσότερο το νερό, το συσσίτιο, τις ώρες εξόδου. Έσφιγγαν τον αποκλεισμό μας απ' τον έξω κόσμο, μας έκοβαν την αλληλογραφία, έκαναν τη ζωή μας πιο μαρτυρική. Στις διαμαρτυρίες μας απαντούσαν: «Κάνετε δήλωση να πάτε σπίτια σας, να ησυχάσετε κι εσείς κι εμείς. Δήλωση. Σε κάθε βήμα σκοντάφταμε σ' αυτή τη λέξη. Δήλωση ζητούσε ο Στενός, γιατρός του στρατοπέδου, απʼ τις άρρωστες που βαριά κείτονταν στο στρώμα. Δήλωση ζητούσε ο Ζέρβας από μια μικρομάνα, που το παιδί της πέθαινε, για να επιτρέψει την μεταφορά του στο νοσοκομείο. Δήλωση ζητούσαν απʼ τις χαροκαμένες ανταρτομάνες. Δήλωση απ' τις μικρομάνες, όταν άρπαξαν τα παιδιά τους να τα κλείσουν στο ορφανοτροφείο. Μα τα δικά μας αυτιά ήταν κλειστά. «Δεν αποκηρύχτω το παιδί μου εγώ» είπε μια μάνα με αγανάκτηση. Και μια πολύ γριούλα, ογδόντα χρονών και πάνω, απαντάει χαρακτηριστικά: «Δεν ξέρω 'γω απ' τα πολιτικά γιε μ', μα δούλωση δεν κάνω».

ΤΡΙΚΕΡΙ:
Ζωή στους βράχους

Όταν καταλάγιασε κάπως η ταραχή της μεταφοράς μας στο Τρίκερι και βάλαμε τα θεμέλια για μια καινούργια ζωή, ζητήσαμε αυθόρμητα νʼ ασχοληθούμε με τη μόρφωση, όπως μπορούσαμε. Στο κάτω στρατόπεδο είχαμε διακόσιες τριάντα αναλφάβητες γυναίκες και τριακόσιες ογδόντα αγράμματες, που ήξεραν δηλαδή να γράφουν μονάχα τ' όνομά τους. Άρχισαν από το αλφαβητάριο -που ήταν και μοναδικό σε κάθε λόχο- αντιγράφοντάς το, προσπαθώντας με πολύ κόπο να μάθουν γράμματα. Συνήθιζαν να γράφουν στην άμμο και στο χώμα, γιατί δεν υπήρχαν χαρτιά και μολύβια, με ενθουσιασμό και επιμονή. Οι μαθήτριες στις μεσαίες και τελευταίες τάξεις δημοτικού έφταναν τις τετρακόσιες εβδομήντα, που και αυτές τις είχαν αναλάβει οι δασκάλες στα κυριότερα μαθήματα. Ελληνικά, σύνθεση στη δημοτική γλώσσα, μαθηματικά, γεωγραφία, ιστορία και φυσική. Οι καθηγήτριες απασχολιόνταν με τις ογδόντα μαθήτριες του γυμνασίου και τους δίδασκαν αρχαία και νέα ελληνικά, μαθηματικά, φυσικά, ιστορία κ.λπ. Είχαν ακόμα και δεκαπέντε κοπέλες που προετοιμάζονταν για ανώτερη σχολή. Έτσι δασκάλες και καθηγήτριες δούλευαν αδιάκοπα δεκαοχτώ με είκοσι ώρες τη βδομάδα και ήταν όλες μαζί πενήντα δύο. Η προσπάθειά μας για τη μόρφωση ήταν καθολική και δεν γνώριζε εμπόδια. Στα χωράφια, στους βράχους, μέσα στ' αντίσκηνα και πέρα στα πηγάδια ακόμα, περιμένοντας το νερό, παντού όπου υπήρχε τόπος παράμερος έβλεπες την ομάδα με τις μαθήτριες και τη δασκάλα. Εκεί που έκαναν πως έπλεκαν ή έραβαν κρατούσαν το βιβλίο κι άκουγαν τα μαθήματα με προσοχή και φόβο. Καθημερινά στους λόχους εξακόσιες τόσες γυναίκες απασχολιόνταν με τα μαθήματα.

ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ:
Ισότιμη μεταχείριση στο «Νέο Παρθενώνα»
«Ποιόνε ν' αποκηρύξω μωρέ; Το αίμα του αδερφού μου; Δεν αποκηρύσσω τίποτα! Σκευοφύλακα με λένε. Ναι. Δεκαεφτά χρονών. Τι θέλετε από μένα φασίστες; Χτυπάτε, χτυπάτε! Σκυλιά, φασίστες, χτυπάτε, χτυπάτε!» Σε λίγα λεπτά δύο αλφαμίτες μας την έφεραν οριζόντια μέσα στη σκηνή τη δεκαεφτάχρονη Βαγγελίτσα. Τα μάτια της ήταν γουρλωμένα και γυάλιζαν. Τα δόντια της σφιγμένα. Το κορμί της μελανό. Οι αλφαμίτες φοβισμένοι την απόθεσαν στη γη. Πλησιάσαμε κοντά της. Της μιλήσαμε. Δεν μας γνώριζε. Το βλέμμα της ήταν απλανές. Το κορμί της τιναζόταν από δυνατούς σπασμούς. Τρομάξαμε. Αρχίσαμε να της κάνουμε εντριβές στα χέρια. Η Βαγγελιώ φώναζε: «Τι χτυπάς βρε Κατσιμίχα; Σου το είπα μωρέ! Το αίμα του αδερφού μου δεν τ' αποκηρύσσω». Προσπαθήσαμε να την καθησυχάσουμε: «Βαγγελίτσα, είσαι εδώ στη σκηνή, μαζί μας. Εμείς είμαστε, κοίταξέ μας!» Δεν καταλάβαινε τι της λέγαμε. Γιατί η Βαγγελιώ είχε χάσει πια το λογικό της. ...Μας οδήγησαν στις σκηνές. Κάθε σαράντα γυναίκες απομονώθηκαν σε χωριστή σκηνή. Καθίσαμε χάμου στην παγωμένη γη κοντά κοντά. Ήμασταν σε υπερένταση. Κρατούσαμε σε αυστηρή επιφυλακή όλες μας τις δυνάμεις. Νιώθαμε τα νεύρα μας τεντωμένα. Έξω οι αλφαμίτες μούγκριζαν: 'Βουλγάρες, θα πεθάνετε'. Σε λίγα λεπτά άρχισαν οι επιδρομές. Οι αλφαμίτες ορμούσαν με βούρδουλες και χοντρά ρόπαλα στις σκηνές. «Σήκω απάνω 'συ! Λέγε, θα κάνεις δήλωση;» «Όχι!» Ο βούρδουλας σηκωνόταν ψηλά, σφύριζε στον αέρα κι έπεφτε αλύπητα πάνω στο θύμα. Δέκα βουρδουλιές, είκοσι, τριάντα, πενήντα. «Υπογράφεις τώρα; Λέγε!». «Όχι» απαντούσε με όση δύναμη έβρισκε το θύμα. Ο βασανιστής άφριζε απ' τη λύσσα του. Άρχιζε τις κλωτσιές με τ' άρβυλα και τις γροθιές στο στήθος. Χάμου στη γη ανάμεσά μας, μπροστά στα πόδια μας σπαρταρούσε ένα ματωμένο σώμα. Έξω ακούγονταν ποδοβολητά κανιβάλων, ουρλιαχτά και μουγκρίσματα. Οι γυναίκες φώναζαν και τσίριζαν από τους πόνους. Κλάματα, ουρλιαχτά, γοερές επικλήσεις, κραυγές πόνου, όλοι οι φοβεροί ήχοι της κόλασης μπλέκονταν μαζί σ' ένα φρικτό συνταίριασμα που σάλευε τα λογικά. "Δεν θα γλιτώσει καμιά. Εδώ θα μείνετε ώσπου να υπογράψετε. Νηστικές, άυπνες, χωρίς νερό χωρίς κουβέρτες. Θα σας τσακίσουμε τα πλευρά. Μη νομίζετε ότι θ' αντέξετε ώς το τέλος". Σφιγγόμασταν κοντά κοντά και δεν μιλούσαμε. Συγκεντρώναμε τις δυνάμεις μας σε μια υπέρτατη προσπάθεια να μη χάσουμε το λογικό μας σε τούτες τις κρίσιμες ώρες. Μη βρεθούμε αδύναμες κάποια μικρή στιγμούλα και λυγίσουμε. "Υπομονή!" ψιθυρίζουμε σαν μείναμε μόνες. "Θα περάσει κι αυτή η μπόρα, υπομονή!"