The question here, really, is what have we done to democracy?

"The question here, really, is what have we done to democracy? What have we turned it into? What happens once democracy has been used up? When it has been hollowed out and emptied of meaning? What happens when each of its institutions has metastasized into something dangerous? What happens now that democracy and the free market have fused into a single predatory organism with a thin, constricted imagination that revolves almost entirely around the idea of maximizing profit? Is it possible to reverse this process? Can something that has mutated go back to being what it used to be?"
«Το πραγματικό ερώτημα εδώ είναι, τι κάναμε στη δημοκρατία; Σε τι τη μετατρέψαμε; Τι γίνεται όταν η δημοκρατία έχει εξαντληθεί; Όταν έχει γίνει κούφια και έχει αδειάσει από το νόημά της; Τι συμβαίνει τώρα που κάθε ένας από τους θεσμούς της έχει μεταλλαχθεί σε κάτι επικίνδυνο; Τι γίνεται τώρα που η δημοκρατία και η ελεύθερη αγορά έχουν συγχωνευθεί σε έναν αρπακτικό οργανισμό με μια φτενή, περιορισμένη φαντασία που περιστρέφεται σχεδόν εξ ολοκλήρου γύρω από την ιδέα της επίτευξης  του μεγαλύτερου κέρδους; Είναι δυνατόν να αντιστρέψουμε αυτή τη διαδικασία; Μπορεί κάτι που έχει μεταλλαχθεί να επιστρέψει και να γίνει αυτό που ήταν κάποτε;»

Field Notes on Democracy: Listening to Grasshoppers by Arundhati Roy (Haymarket Books)

Συνέντευξη της Αρουντάτι Ρόι στο Democracy Now!

Πόλεμος γενοκτονίας η Επιχείρηση Πράσινο Κυνήγι στην Ινδία

Η Αρουντάτι Ρόι είναι μια διάσημη Ινδή συγγραφέας, η οποία υπερασπίζεται με παρρησία τον αντιστασιακό αγώνα των καταπιεσμένων της χώρας της. Η τελευταία μάχη της είναι στο πλευρό των Αντιβάσι, των ιθαγενών των δασών που είναι θύματα μιας συστηματικής προσπάθειας εκ μέρους της κυβέρνησης να τους αποσπάσει τη γη και να τους εκτοπίσει. Η Ρόι δεν σταμάτησε να καταγγέλει στον κόσμο της αδικίες εις βάρος των Αντιβάσι, επειδή μεταξύ τους είναι ισχυρό το ένοπλο κίνημα των Ινδών Μαοϊκών, γνωστών ως «Ναξαλιτών».
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, τα εφτά τελευταία χρόνια, έχουν σκοτωθεί περίπου 6.000 άνθρωποι και πάνω από τους μισούς είναι άμαχοι. Η νέα παραστρατιωτική κυβερνητική επίθεση έχει βαφτιστεί Επιχείρηση Πράσινο Κυνήγι. Για τους ιθαγενείς και τους Μαοϊκούς αντάρτες, με τους οποίους έζησε ένα μεγάλο διάστημα, μίλησε η Α. Ρόι στο διαδικτυακό κανάλι Democracy Now!, στα τέλη του προηγούμενου μήνα, κατά την επίσκεψή της στις ΗΠΑ. Τη συνέντευξη πήραν η Άμι Γκούντμαν και η Αντζάλι Κάματ.

Αντζάλι Κάματ: [...] Τι συμβαίνει τώρα στα ινδικά δάση; Τι είναι αυτός ο πόλεμος που η Ινδία διεξάγει ενάντια σε πολύ φτωχούς ανθρώπους, τους ιθαγενείς Αντιβάσι; Ποιοι είναι οι Μαοϊκοί; Εσύ πώς βρέθηκες εκεί;


Αρουντάτι Ρόι: Υπάρχει μια σύνδεση μεταξύ του ό,τι συμβαίνει στο Αφγανιστάν, στο Ουαζιριστάν, στα Β.Α. κρατίδια της Ινδίας και στη ζώνη ορυκτού πλούτου που ξεκινά από τη Δ.Βεγγάλη, περνά το Τζαρκάντ και την Ορίσα και καταλήγει στο Τσχάτισγκαρχ: είναι αυτό που στην Ινδία ονομάζεται «Κόκκινος Διάδρομος». Σε ό,τι συμβαίνει αποδίδεται η ετικέτα «φυλετική εξέγερση». Προφανώς, στο Αφγανιστάν αυτή έχει πάρει τη  μορφή μιας ριζοσπαστικής ισλαμικής εξέγερσης. Και εδώ μιας ριζοσπαστικής αριστερής εξέγερσης.  Αλλά πρόκειται μόνο για διαφορετικές μορφές αντίστασης στην ίδια επίθεση των εταιριών ενάντια στους τοπικούς πληθυσμούς. Αν κοιτάξουμε το χάρτη της της Ινδίας, ο «Κόκκινος Διάδρομος» συμπίπτει με την περιοχή όπου βρίσκονται οι ιθαγενείς, τα δάση, οι Μαοϊκοί και τα μεταλλεύματα. Τα τελευταία 5 χρόνια, οι κυβερνήσεις αυτών των κρατιδίων έχουν υπογράψει συμφωνίες δισεκατομμυρίων δολαρίων με μεγάλες μεταλλευτικές εταιρίες.

                            
Πολλές υπογράφτηκαν το 2005. Τότε, η σημερινή κυβέρνηση, που μόλις είχε εκλεγεί και ο πρωθυπουργός Μ.Σινγκ είχαν δηλώσει ότι οι Μαοϊκοί συνιστούν «την πιο επικίνδυνη απειλή για την ασφάλεια της Ινδίας».
Περίεργες δηλώσεις πράγματι, γιατί οι Μαοϊκοί μόλις είχαν αποδεκατιστεί στο κρατίδιο του Άντρα Πραντές: είχαν σκοτώσει περίπου 1.600 μέλη τους τότε. Όμως, μ'  αυτές τις δηλώσεις, οι τιμές των μετοχών των μεταλλευτικών εταιριών αυξήθηκαν, γιατί, προφανώς, επρόκειτο για σινιάλο ότι η κυβέρνηση ετοιμαζόταν να ασχοληθεί με το ζήτημα. Έτσι ξεκίνησε η επίθεση ενάντια στους τοπικούς πληθυσμούς που κατέληξε στην Επιχείρηση Πράσινο Κυνήγι, στην οποία συμμετέχουν δεκάδες χιλιάδες παραστρατιωτικοί.
Πριν από αυτή την επιχείρηση, η κυβέρνηση είχε συγκροτήσει ένα είδος φυλετικής παραστρατιωτικής πολιτοφυλακής στα δάση του Τσχάτισγκαρχ που, με την υποστήριξη της αστυνομίας, πυρπολούσε το ένα χωριό μετά το άλλο: περίπου 640 χωριά ερημώθηκαν [Ακολούθησαν το σχέδιο που οι Αμερικανοί είχαν δοκιμάσει στο Βιετνάμ, γνωστό ως στρατηγικός περιορισμός (strategic hamletting) και το οποίο πρώτα επινοήθηκε από τους Βρετανούς στην Μαλαισία.].
Τα χωριά εκκενώθηκαν και οι πληθυσμοί μεταφέρθηκαν, υποχρεωτικά, σε εγκαταστάσεις όπου βρίσκονται υπό έλεγχο, αφήνοντας ελεύθερα τα δάση στις μεγάλες επιχειρήσεις. Αυτό συμβαίνει στο Τσχάτισγκαρχ, όπου κατοικούσαν 350.000 άνθρωποι. Σήμερα, 50.000 έχουν μεταφερθεί σε στρατόπεδα. Άλλοι βίαια και άλλοι εθελοντικά. Οι υπόλοιποι απλώς έχουν εξαφανιστεί από τα «ραντάρ» της κυβέρνησης. Πολλοί πήγαν για δουλειά σε άλλα κρατίδια, ως μετανάστες. Ωστόσο, πολλοί από αυτούς συνέχισαν να κρύβονται στα δάση. Σε αυτές τις περιοχές, οι Μαοϊκοί βρίσκονται εδώ και 30 χρόνια και συνεργάζονται με τους τοπικούς πληθυσμούς.
Η αντίσταση υπάρχει εδώ και πολύ καιρό, πριν από την εμφάνιση των μεταλλευτικών εταιριών. Και είναι ισχυρή. Η διεξαγωγή της Επιχείρησης Πράσινο Κυνήγι αποφασίστηκε επειδή η παραστρατιωτική μονάδα «Σάλβα Τζουντούμ» απέτυχε. Η σύγκρουση, όμως, εντείνεται, γιατί υπάρχουν συμφωνίες και οι μεγάλες εταιρίες δεν έχουν συνηθίσει στην αναμονή. Υπάρχει πολύ χρήμα που περιμένει...
Όταν μιλάμε για «πόλεμο γενοκτονίας», δεν το λέμε με τρόπο χαλαρό ή ρητορικό. Ταξίδεψα σε αυτή την περιοχή και είδα τους πιο φτωχούς ανθρώπους της χώρας χωρίς πρόσβαση σε καμία κρατική υπηρεσία, χωρίς νοσοκομεία, χωρίς σχολεία, χωρίς τίποτα.
Ο κόσμος δεν μπορεί να βγει από τα χωριά για να αγοράσει κάτι από αλλού, γιατί οι αγορές είναι γεμάτες πληροφοριοδότες που «καρφώνουν» ότι ο τάδε ή ο δείνα είναι με την αντίσταση κ.λπ. Δεν υπάρχουν γιατροί, ιατρική βοήθεια. Ο κόσμος υποσιτίζεται [Δεν καίνε και σκοτώνουν μόνο]. Πολιορκούν έναν πληθυσμό πολύ ευάλωτο, αποσπώντας του τον πλούτο του και απειλώντας την επιβίωσή του.
Η Ινδία είναι μια δημοκρατία. Πώς μπορείς να «καθαρίζεις» περιοχές για τις εταιρίες σε μια δημοκρατία; Δεν μπορείς να πηγαίνεις εκεί και να σκοτώνεις κόσμο. Δημιουργείς μια κατάσταση και ο πληθυσμός ή πρέπει να φύγει ή να πεθάνει από την πείνα.

Α.Κ.: Περιγράφεις τους αντάρτες ως «ένοπλους γκαντιστές». Τι θες να πεις με αυτό το χαρακτηρισμό και τι έχεις να πεις για τις βιαιότητες των Μαοϊκών;

Α.Ρ.: Αυτό το θέμα συζητείται έντονα στην Ινδία. Ακόμα και αναγνωρισμένοι αριστεροί ή φιλελεύθεροι διανοούμενοι είναι καχύποπτοι, έναντι των Μαοϊκών. Είναι κάτι αναμενόμενο, ο καθένας θα πρέπει να είναι καχύποπτος έναντι των Μαοϊκών, αφού, όπως γνωρίζεις, έχουν ένα παρελθόν πολύ δύσκολο και οι ιδεολόγοι τους λένε πράγματα που σε κάνουν να ανατριχιάζεις. Μα όταν εγώ πήγα εκεί συγκλονίστηκα από όσα είδα, γιατί τα τελευταία 30 χρόνια πιστεύω ότι κάτι έχει αλλάξει ριζικά σ' αυτούς.[Στην Ινδία οι άνθρωποι προσπαθούν να κάνουν τη διαφορά. Λένε, εκεί είναι οι Μαοϊκοί και μετά εκεί είναι οι ιθαγενείς.] Στην πραγματικότητα, οι Μαοϊκοί είναι ιθαγενείς και οι ίδιοι οι ιθαγενείς έχουν μια αντιστασιακή ιστορία αιώνων, παλαιότερη του Μάο.[Και έτσι νομίζω ότι κατ' έναν τρόπο είναι μόνο ένα όνομα. Μόνο ένα όνομα. Και παρόλα αυτά χωρίς αυτή την οργάνωση, οι ιθαγενείς δεν θα μπορούσαν να προβάλλουν αυτή την αντίσταση. Είναι ξέρεις πολύ μπερδεμένο. ...]
Εγώ τους γνώρισα και πορεύτηκα μαζί τους αρκετό καιρό και άρα μπορώ να πω ότι ο μαοϊκός στρατός είναι πιο γκαντικός από οποιονδήποτε γκαντιστή, που αφήνει ίχνη στη φύση πιο ελαφρά από οποιονδήποτε ριζοσπάστη περιβαλλοντιστή. Ακόμα και οι τεχνικές του σαμποτάζ είναι γκαντικές: δεν σπαταλούν τίποτα. Ζουν με ελάχιστα πράγματα. Τα ΜΜΕ διηγούνται διάφορες ψευδείς ιστορίες γι' αυτούς [Πολλά από τα περιστατικά βίας δεν συνέβησαν ποτέ, απ'ότι συμπέρανα. Πολλά συνέβησαν και υπήρχε λόγος γιατί συνέβησαν.
Και αυτό που πραγματικά ήθελα να ρωτήσω τους ανθρώπους, όταν μιλάς για τη μη βίαιη αντίσταση - κι εγώ η ίδια ἐχω μιλήσει γι' αυτό.] Στο παρελθόν ακόμα κι εγώ πίστευα ότι οι ιθαγενείς γυναίκες ήταν θύματα του ένοπλου αγώνα. Μα όταν πήγα εκεί, ανακάλυψα το ακριβώς αντίθετο: το 50% των ένοπλων είναι γυναίκες και έχουν κλανει αυτή την επιλογή γιατί εδώ και 30 χρόνια οι Μαοϊκοί ανέπτυσσαν δράση μέσα στις γυναίκες.
Η οργάνωση γυναικών αριθμεί 90.000 μέλη και είναι πιθανώς η μεγαλύτερη οργάνωση γυναικών στην Ινδία. Όλες αυτές οι 90.000 γυναίκες είναι σίγουρα Μαοϊκές και η κυβέρνηση έχει δώσει εντολή να πυροβολούνται αμέσως με το που θα γίνονται αντιληπτές. Τι θα κάνουν λοιπόν, θα σκοτώσουν 90.000 γυναίκες;

από το Δρόμο της Αριστεράς, αρ.Φύλλου 08, 10.04.10, Διεθνή, σελ. 16-17.

η φωτογραφία της Αρουντάτι Ρόι,
[το κείμενο στις αγκύλες, από την απομαγνητοφώνηση της συνέντευξης] και
οι χάρτες: Το Ουαζιριστάν (πράσινο) στο Πακιστάν(λευκό), και η Διοικητική Διαίρεση του κράτους της Ινδίας από τη Wikipedia, δεν αποτελούν μέρος του πρωτότυπου άρθρου.

Δείτε τη συνέντευξη της Αρουντάτι Ρόι στη σελίδα του Democracy Now! (όπου παρέχεται και μια πρόχειρη απομαγνητοφώνηση του περιεχομένου της συνέντευξης):

Arundhati Roy on Obama's Wars, India and Why Democracy Is "The Biggest Scam in the World"

Δείτε και την ανάρτηση-αναδημοσίευση από την Εποχή:

Οι άνθρωποι του Άβαταρ και Ναξαλίτες αντάρτες

Βιβλία της Αρουντάτι Ρόι:

• The God of Small Things: A Novel  1997
• The Cost of Living  1999
• Power Politics   2002
• War Talk 2003
• Public Power in the Age of Empire 2004
• An Ordinary Person's Guide to Empire 2004 
• The Checkbook and the Cruise Missile 2004 
• Field Notes on Democracy: Listening to Grasshoppers 2009

Στα ελληνικά:

	Η σκοτεινή πλευρά της δημοκρατίας, Ψυχογιός
	Η άλγεβρα της αιώνιας δικαιοσύνης, Ψυχογιός
	Ο Θεός των μικρών πραγμάτων, Ψυχογιός
	Η αξία της ζωής, Ψυχογιός

Οι άνθρωποι του Άβαταρ και οι Ναξαλίτες αντάρτες

Η επιστροφή των ιθαγενών
Του Σλάβοϊ Ζίζεκ* από την ΕΠΟΧΗ, 14.03.10

Κάτω από τον ιδεαλισμό και την πολιτική ορθότητα της ταινίας «Άβαταρ», η οποία ήταν στο επίκεντρο της τελετής των Όσκαρ την περασμένη Κυριακή, βρίσκονται σκληρές ρατσιστικές αποχρώσεις. Το «Άβαταρ» του Τζέιμς Κάμερον λέει την ιστορία ενός πρώην πεζοναύτη με ειδικές ανάγκες, που τον στέλνουν από τη Γη με σκοπό να διεισδύσει σε μια φυλή ιθαγενών με μπλε επιδερμίδα σε έναν απόμακρο πλανήτη και να τους πείσει να αφήσουν τον εργοδότη του να σκάψει την πατρίδα τους για να αναζητήσει φυσικούς πόρους. Μέσω ενός σύνθετου βιολογικού χειρισμού, το μυαλό του ήρωα κερδίζει τον έλεγχο του ειδώλου του και έτσι παίρνει τη μορφή ιθαγενή. Αυτοί οι ιθαγενείς είναι βαθιά πνευματικοί και ζούνε σε αρμονία με τη φύση (μπορούν να συνδέσουν ένα καλώδιο που κρέμεται από το σώμα τους στα άλογα και τα δέντρα για να επικοινωνήσουν μαζί τους). Προβλέψιμα, ο πεζοναύτης ερωτεύεται μια όμορφη ιθαγενή πριγκίπισσα και έτσι παίρνει το μέρος των ιθαγενών στη μάχη, βοηθώντας τους να διώξουν τους ανθρώπινους εισβολείς και να σώσουν τον πλανήτη τους. Στο τέλος της ταινίας, ο ήρωας μεταθέτει την ψυχή του από το ανάπηρο ανθρώπινο σώμα του στο σώμα του ιθαγενή, και κατά συνέπεια γίνεται ένας από αυτούς.
Οι συγκρίσεις 
Λαμβάνοντας υπόψη το τρισδιάστατο υπερρεαλισμό της ταινίας, με το συνδυασμό πραγματικών ηθοποιών και ψηφιακά επεξεργασμένων κινούμενων εικόνων, το «Άβαταρ» πρέπει να συγκριθεί με ταινίες όπως το «Ποιος παγίδεψε τον Ρότζερ Ράμπιτ» (1988) ή το «Μάτριξ» (1999). Σε αυτές τις ταινίες ο ήρωας βρίσκεται μεταξύ της πραγματικότητας και ενός φανταστικού κόσμου -των κινούμενων σχεδίων στο Ρότζερ Ράμπιτ, της ψηφιακής πραγματικότητας στο Μάτριξ, ή της ψηφιακά ενισχυμένης καθημερινής πραγματικότητας του πλανήτη του «Άβαταρ». Kάποιος πρέπει να σημειώσει ότι, αν και το αφήγημα του «Άβαταρ» υποτίθεται ότι διαδραματίζεται σε μια και «πραγματική» πραγματικότητα, στην ουσία έχουμε να κάνουμε -στο επίπεδο της βαθύτερης συμβολικής ανάλυσης- με δύο πραγματικότητες: τον πραγματικό κόσμο της ιμπεριαλιστικής αποικιοκρατίας, από τη μία, και έναν κόσμο φαντασίας που κατοικείται από ιθαγενείς που ζουν σε μια αιμομικτική σύνδεση με τη φύση, από την άλλη. (Την τελευταία δεν πρέπει να τη συγχέουμε με την άθλια πραγματικότητα των πραγματικών υπό εκμετάλλευση λαών.) Το τέλος της ταινίας πρέπει να ερμηνευτεί με το ότι ο ήρωας μεταναστεύει πλήρως από τον πραγματικό στο φανταστικό κόσμο -όπως συμβαίνει και στο «Μάτριξ», όταν ο Νίο αποφασίζει να βυθιστεί ολοκληρωτικά στον κόσμο του Μάτριξ.

Φαντασία και πραγματικότητα

Αυτό δεν σημαίνει παρ’ όλα αυτά ότι πρέπει να απορρίψουμε το «Άβαταρ» εξ ονόματος μιας «αυθεντικότερης» αποδοχής του πραγματικού κόσμου. Εάν αφαιρέσουμε τη φαντασία από την πραγματικότητα, τότε η πραγματικότητα χάνει τη σταθερότητα της και αποσυντίθεται. Το να επιλέγει κανείς μεταξύ «είτε της αποδοχής της πραγματικότητας είτε της επιλογής της φαντασίας» είναι λάθος: εάν θέλουμε πραγματικά να αλλάξουμε ή να δραπετεύσουμε από την κοινωνική μας πραγματικότητα, το πρώτο πράγμα που έχουμε να κάνουμε είναι να αλλάξουμε τις φαντασιώσεις μας που μας κάνουν να προσαρμοζόμαστε σ’ αυτήν την πραγματικότητα. Επειδή ο ήρωας του «Άβαταρ» δεν το κάνει αυτό, η υποκειμενική στάση του είναι αυτό που ο Ζακ Λακάν ονόμασε, όσον αφορά τον ντε Σάντ, εξαπάτηση της φαντασίωσης. Είναι ενδιαφέρον να φανταστεί κανείς το Άβαταρ 2, στο οποίο μετά από μερικά χρόνια (ή μάλλον μήνες) ευδαιμονίας, ο ήρωας αρχίζει να αισθάνεται μια παράξενη δυσαρέσκεια και να του λείπει ο διεφθαρμένος ανθρώπινος κόσμος. Η πηγή αυτής της δυσαρέσκειας δεν είναι μόνο το ότι κάθε πραγματικότητα, ανεξάρτητα από το πόσο τέλεια είναι, μας απογοητεύει αργά ή γρήγορα. Μια τόσο τέλεια φαντασίωση μας απογοητεύει ακριβώς λόγω της τελειότητάς της: αυτή η τελειότητά μας επισημαίνει ότι για μας τα υποκείμενα που την φαντάζονται δεν υπάρχει καμία θέση. 

Η συνταγή του Χόλιγουντ

Η ουτοπία που εικονίζεται στο Άβαταρ ακολουθεί τη συνταγή του Χόλιγουντ για τη δημιουργία ενός ζευγαριού -τη μακρά παράδοση του καρτερικού λευκού ήρωα που πρέπει να βρεθεί μεταξύ απολίτιστων για να βρει τον κατάλληλο σεξουαλικό σύντροφο (απλά θυμηθείτε το «Χορεύοντας με τους λύκους»). Σε ένα τυπικό χολιγουντιανό προϊόν, τα πάντα, από τη μοίρα των Ιπποτών της Στρογγυλής Τραπέζης ως τους αστεροειδείς που συγκρούονται με τη γη, μετατρέπονται σε Οιδιπόδεια αφήγηση. Το αποκορύφωμα της γελοιότητας της εν λόγω διαδικασίας, του να παρουσιάζεις μεγάλα ιστορικά γεγονότα σαν φόντο για την δημιουργία ενός ζευγαριού, είναι «Οι Κόκκινοι» του Γουόρεν Μπίτι (1981), στην οποία το Χόλιγουντ βρήκε έναν τρόπο να αποκαταστήσει την Οκτωβριανή Επανάσταση, που αναμφισβήτητα αποτελεί το πιο τραυματικό ιστορικό γεγονός του 20ου αιώνα. Στους «Κόκκινους» το ζευγάρι του Τζον Ριντ και της Λουίζ Μπράιαντ βιώνει βαθιά συναισθηματική κρίση. Ο ερωτάς τους ξανανάβει όταν η Λουίζ παρακολουθεί τον Τζον να δίνει μια γεμάτη πάθος επαναστατική ομιλία. Ακολουθεί η ερωτική συνεύρεση του ζευγαριού, στην οποία παρεμβάλλονται αρχέτυπες σκηνές της επανάστασης, μερικές από τις οποίες αντανακλούν με προφανή τρόπο τις σεξουαλικές σκηνές - όταν ας πούμε ο Τζον διεισδύει στην Λουίζ, η κάμερα μεταφέρεται σε ένα δρόμο όπου ένα σκοτεινό πλήθος διαδηλωτών περικυκλώνει και σταματά ένα εισερχόμενο «φαλλικό» τραμ. ‘Ολα αυτά με την υπόκρουση του τραγουδιού της Διεθνούς. Όταν στην κορύφωση του οργασμού εμφανίζεται ο ίδιος ο Λένιν, απευθυνόμενος σε ένα δωμάτιο γεμάτο αντιπροσώπους, είναι περισσότερο ένας σοφός δάσκαλος που επιβλέπει την ερωτική μύηση του ζευγαριού παρά ένας ψυχρός ηγέτης της επανάστασης. Ακόμη και η Οκτωβριανή Επανάσταση είναι εντάξει, σύμφωνα με το Χόλιγουντ, αν εξυπηρετεί στην επανένωση ενός ζευγαριού. Ομοίως, η προηγούμενη μεγάλη εισπρακτική επιτυχία του Κάμερον, ο «Τιτανικός», αφορούσε στ‘ αλήθεια την καταστροφή του πλοίου που πέφτει πάνω στο παγόβουνο; Πρέπει κανείς να είναι προσεκτικός στην ακριβή στιγμή της καταστροφής. Συμβαίνει όταν οι νεαροί εραστές Λεονάρντο Ντι Κάπριο και Κέιτ Γουίνσλετ αμέσως μόλις ολοκληρώσουν τη σχέση τους επιστρέφουν στο κατάστρωμα του πλοίου. Ακόμη πιο κρίσιμο είναι το ότι στο κατάστρωμα η Γουίνσλετ λέει στον εραστή της ότι όταν το πλοίο φτάσει στη Νέα Υόρκη, το επόμενο πρωί θα φύγει μαζί του, προτιμώντας μια ζωή στη φτώχεια με την αληθινή της αγάπη από μια ψεύτικη, διεφθαρμένη ζωή ανάμεσα στους πλούσιους. Τη στιγμή αυτή το πλοίο χτυπά στο παγόβουνο έτσι ώστε να εμποδιστεί αυτό που αναμφισβήτητα θα ήταν πραγματική καταστροφή δηλαδή η ζωή του ζευγαριού στη Νέα Υόρκη. Κανείς μπορεί με ασφάλεια να προβλέψει ότι σύντομα η μιζέρια της καθημερινότητας θα κατέστρεφε τον έρωτα τους. Επιπλέον η καταστροφή συμβαίνει ώστε να σωθεί ο έρωτάς τους, να διατηρηθεί η ψευδαίσθηση ότι, εάν δεν συνέβαινε, θα ζούσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα. Ένα περαιτέρω στοιχείο μας δίνουν οι τελευταίες στιγμές του Ντι Κάπριο. Ξεπαγιάζει στο κρύο νερό, πεθαίνει, ενώ η Γουίνσλετ επιπλέει με ασφάλεια πάνω σε ένα μεγάλο κομμάτι ξύλο. Ξέροντας ότι τον χάνει, φωνάζει κλαίγοντας «ποτέ δεν θα σ‘ αφήσω να φύγεις» και καθώς το λέει αυτό, τον σπρώχνει μακριά με τα χέρια της. Γιατί; Επειδή τέλειωσε τη αποστολή του. Πίσω από την ιστορία μιας ερωτικής σχέσης, ο Τιτανικός λέει μια άλλη ιστορία, αυτή μιας καλομαθημένης κοπέλας ανώτερης κοινωνικής τάξης με κρίση ταυτότητας: είναι μπερδεμένη, δεν ξέρει τι να κάνει με τον εαυτό της και ο Ντι Κάπριο, πολύ περισσότερο από ερωτικός σύντροφος είναι ένα είδος μεσολαβητή που εξαφανίζεται, του οποίου η χρησιμότητα είναι να επαναφέρει την αίσθηση της ταυτότητας και του σκοπού στη ζωή της. Τα τελευταία του λόγια πριν εξαφανισθεί στον παγωμένο Βόρειο Ατλαντικό δεν είναι τα λόγια ενός εραστή που φεύγει, αλλά το μήνυμα ενός ιεροκήρυκα, λέγοντάς της να είναι ειλικρινής και πιστή στον εαυτό της. Ο επιφανειακός Χολιγουντιανός μαρξισμός του Κάμερον (η ακατέργαστη εύνοια των κατωτέρων τάξεων και η καρικατουρίστικη περιγραφή του σκληρού εγωτισμού των πλουσίων) δεν πρέπει να μας εξαπατά.  

Χόλιγουντ: η συνταγή αλλάζει

Πίσω από αυτή την συμπάθεια για τους φτωχούς βρίσκεται ένας αντιδραστικός μύθος, ο οποίος αναπτύχθηκε πλήρως για πρώτη φορά από τον Ράντγιαρντ Κίπλιγκ στους «Δαίμονες των Κυμάτων». Αφορά ένα πλούσιο νέο σε κρίση ο οποίος (ή η οποία) επανακτά τη ζωτικότητά του (της) μέσα από τη σύντομη στενή επαφή με την παθιασμένη ζωή των φτωχών. Πίσω από την συμπόνια για τους φτωχούς υποκρύπτεται η βαμπιρική τους εκμετάλλευση. Όμως σήμερα το Χόλιγουντ ολοένα φαίνεται να εγκαταλείπει αυτή τη συνταγή. Η ταινία του Νταν Μπράουν «Άγγελοι και Δαίμονες» πρέπει να είναι σίγουρα η πρώτη περίπτωση χολιγουντιανής μεταφοράς ενός δημοφιλούς μυθιστορήματος, στο οποίο υπάρχει σεξ ανάμεσα στον ήρωα και την ηρωίδα στο βιβλίο, αλλά όχι στην κινηματογραφική του εκδοχή, σε προφανή αντίθεση με την παλιά παράδοση να προστίθεται μια σεξουαλική σκηνή σε ταινία βασισμένη σε μυθιστόρημα, στο οποίο δεν υπήρχε καμία. Δεν υπάρχει τίποτε απελευθερωτικό σ‘ αυτή την απουσία του σεξ. Περισσότερο έχουμε να κάνουμε με μια ακόμη απόδειξη του φαινομένου που περιγράφεται από τον Αλέν Μπαντιού στο βιβλίο του «Εγκώμιο του έρωτα» -σήμερα, στην πρακτική ναρκισσιστική εποχή μας, η ίδια η έννοια του να ερωτεύεσαι, να αφοσιώνεσαι παθιασμένα σε ένα ερωτικό σύντροφο, θεωρείται παλιομοδίτικη και επικίνδυνη. Η ακρίβεια με την οποία το «Άβαταρ» ακολουθεί την παλιά συνταγή δημιουργίας ενός ζευγαριού, η πλήρης πίστη του στη φαντασίωση και η ίδια η ιστορία ενός λευκού που παντρεύεται την πριγκίπισσα των ιθαγενών και που γίνεται βασιλιάς, το κάνουν ιδεολογικά μια μάλλον συντηρητική, ντεμοντέ ταινία. Η τεχνική λαμπρότητα της ταινίας χρησιμεύει ώστε να καλύψει αυτόν τον βασικό συντηρητισμό. Είναι εύκολο να ανακαλύψει κανείς κάτω από τα πολιτικώς ορθά θέματα (τον τίμιο λευκό που συντάσσεται με τους οικολογικά υγιείς αυτόχθονες ενάντια στο «στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα» των ιμπεριαλιστικών εισβολέων), μια σειρά σκληρών ρατσιστικών μοτίβων: ένας παραπληγικός απόκληρος της γης είναι τόσο καλός ώστε να παντρευτεί την όμορφη τοπική πριγκίπισσα, και να βοηθήσει τους ντόπιους να κερδίσουν την αποφασιστική μάχη. Η ταινία μας διδάσκει ότι η μόνη επιλογή που έχουν οι ιθαγενείς είναι ή να σωθούν από τους ανθρώπους ή να καταστραφούν από αυτούς. Με άλλα λόγια, μπορούν να επιλέξουν είτε να είναι το θύμα της ιμπεριαλιστικής πραγματικότητας, είτε να παίξουν τον καθορισμένο ρόλο τους στη φαντασίωση ενός λευκού.
Ένα πραγματικό Άβαταρ στην Ινδία 

Την ίδια στιγμή που το Άβαταρ βγάζει χρήματα σε όλο τον κόσμο (κέρδισε 1 δισ. δολάρια μέσα σε λιγότερο από τρεις εβδομάδες κυκλοφορίας), συμβαίνει κάτι που περιέργως μοιάζει με την πλοκή της ταινίας. Οι νότιοι λόφοι της ινδικής πολιτείας Ορίσσα, που κατοικούνται από τη φυλή Dongria Kondh, πωλήθηκαν σε μεταλλευτικές επιχειρήσεις που σχεδιάζουν να εκμεταλλευτούν τα τεράστια αποθέματα βωξίτη που έχουν (τα κοιτάσματα θεωρείται ότι αξίζουν τουλάχιστον 4 τρισ. δολάρια). Σε αντίδραση σε αυτό το πρόγραμμα, ξέσπασε μια οπλισμένη εξέγερση από τους μαοϊκούς αντάρτες, γνωστοί με το όνομα Ναξαλίτες. Η Αρουντάτι Ρόι, στο περιοδικό «Outlook» της Ινδίας, γράφει ότι ο μαοϊκός αντάρτικος στρατός αποτελείται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τους πολύ φτωχούς ανθρώπους της φυλής που ζουν σε συνθήκες τέτοιας χρόνιας πείνας που αγγίζει τα όρια της πείνας που έχουμε συνδέσει μόνο με τις χώρες της Αφρικής που βρίσκονται κάτω απ’ τη Σαχάρα. Είναι άνθρωποι που, ακόμα και μετά από 60 χρόνια της αποκαλούμενης ανεξαρτησίας της Ινδίας, δεν έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη ή την απονομή δικαιοσύνης. Είναι άνθρωποι που τους έχουν εκμεταλλευτεί ανελέητα για δεκαετίες, που εξαπατώνται επανειλημμένα από μικρούς επιχειρηματίες και τοκογλύφους, που οι γυναίκες βιάζονται από την αστυνομία και το προσωπικό της δασικής υπηρεσίας. Ο αγώνας τους για μια πιο αξιοπρεπή ζωή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα μαοϊκά στελέχη που έχουν ζήσει, έχουν εργαστεί και έχουν παλέψει στο πλευρό τους για δεκαετίες. Εάν οι άνθρωποι αυτής της φυλής έχουν πάρει τα όπλα, αυτό έγινε επειδή η κυβέρνηση, που δεν τους έχει δώσει τίποτα άλλο παρά μόνο βία και παραμέληση, θέλει τώρα να τους αρπάξει το τελευταίο πράγμα που τους έχει απομείνει, τη γη τους… Πιστεύουν ότι εάν δεν παλέψουν για τη γη τους, θα αφανιστούν… Οι κουρελιασμένοι, υποσιτισμένοι στρατιώτες , πολλοί από τους οποίους δεν έχουν δει ποτέ ένα τραίνο ή ένα λεωφορείο ή έστω μια μικρή πόλη, παλεύουν μόνο για την επιβίωση. Ο πρωθυπουργός της Ινδίας χαρακτήρισε αυτήν την εξέγερση ως τη «μοναδική μεγάλη απειλή της εσωτερικής ασφάλειας». Τα μεγάλα ΜΜΕ, την παρουσιάζουν ως μια εξτρεμιστική αντίσταση στην πρόοδο, και συνεχώς μιλάνε για μια «κόκκινη τρομοκρατία» αντικαθιστώντας έτσι την αναφορά στην «Ισλαμική τρομοκρατία». Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το κράτος της Ινδίας αποκρίνεται με μια μεγάλη στρατιωτική επιχείριση ενάντια στα «μαοϊκά φρούρια» στις ζούγκλες της κεντρικής Ινδίας. Και είναι αλήθεια ότι και οι δύο πλευρές προσφεύγουν σε μεγάλες βιαιότητες σε αυτόν τον βάναυσο πόλεμο, και ότι η «δικαιοσύνη του λαού» των μαοϊστών είναι σκληρή. Εντούτοις, ανεξάρτητα από το πόσο δυσάρεστη αυτή η βία είναι για το φιλελεύθερο γούστο μας, δεν έχουμε κανένα δικαίωμα να την καταδικάσουμε. Γιατί; Επειδή η κατάστασή τους είναι ακριβώς αυτή του όχλου του Χέγκελ: οι επαναστάτες Ναξαλίτες στην Ινδία είναι πεινασμένοι άνθρωποι στους οποίους ακόμα και το ελάχιστο μιας αξιοπρεπούς ζωής αμφισβητείται.  

Η ταινία που αντικαθιστά την πραγματικότητα

Πού είναι λοιπόν η ταινία του Κάμερον εδώ; Πουθενά. Στην Ορίσσα δεν υπάρχουν ευγενείς πριγκίπισσες που περιμένουν τους λευκούς ήρωες να τις ξελογιάσουν και να βοηθήσουν το λαό τους, παρά μόνο Μαοϊστές που οργανώνουν τους αγρότες που λιμοκτονούν. Η ταινία μας επιτρέπει να κάνουμε ένα χαρακτηριστικό ιδεολογικό διαχωρισμό: να συμμεριστούμε τους εξιδανικευμένους αυτόχθονες απορρίπτοντας τον πραγματικό αγώνα τους. Οι ίδιοι άνθρωποι που απολαμβάνουν την ταινία και θαυμάζουν τους αυτόχθονες επαναστάτες κατά πάσα πιθανότητα θα γύριζαν την πλάτη τους από φρίκη στους Ναξαλίτες, απορρίπτοντας τους ως δολοφονικούς τρομοκράτες. Το αληθινό είδωλο είναι το ίδιο το «Άβαταρ» - η ταινία που αντικαθιστά την πραγματικότητα.

* Ο Σλάβοϊ Ζίζεκ είναι φιλόσοφος και κριτικός

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στις 4 Μαρτίου, στο Βρετανικό περιοδικό «New statesman»

Μετάφραση Αγαθή-Λαοκρατία Κούτσικου 

τα βίντεο από: http://www.survivalinternational.org/about/niyamgiri  και http://www.survivalinternational.org/about/niyamgiri  η φωτογραφία από http://www.actionaid.org/drc/index.aspx?PageID=4794

Αχελώος: «Στον δρόμο της ζημιάς όπου κι αν σταματήσεις, κέρδος είναι»

ΑΥΓΗ 6-11-2009

Η εκτροπή του Αχελώου αποτελεί, σχεδόν σε ολόκληρη τη μεταπολιτευτική περίοδο, ένα πρόβλημα-αγκάθι με πολύ ευρύτερες πολιτικές προεκτάσεις από αυτές που το ίδιο το έργο εμπεριέχει. Για πολλά χρόνια ήταν η σημαία του οικολογικού κινήματος -μόνο. Στη συνέχεια το μέτωπο κατά της αναπτυξιακής αυτής λογικής, διευρύνθηκε με την συμμετοχή σε αυτό του ΣΥΝ (από το 1993, με απόφαση της ΚΠΕ, τότε), των Αιτωλοακαρνάνων, επιστημόνων και της… Ε.Ε. Από την άλλη, ΠΑΣΟΚ, ΝΔ, ΚΚΕ αρραγές μέτωπο (4 κόμματα …2 πολιτικές!). Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για την πράσινη ανάπτυξη, δημιούργησε πολλά προβλήματα συμβατότητας των δύο, αντίθετων μεταξύ τους, οπτικών, εξ ου και η προεκλογική αμηχανία του στο θέμα αυτό. Τώρα είναι η ώρα των επιλογών. Η κυρία Μπιρμπίλη πρέπει να μας πείσει ότι το ΠΑΣΟΚ, ως κυβέρνηση και ως όλον, θα κάνει μια σαφή επιλογή. Η εποχή που ο Α. Παπανδρέου το φύλαγε, ως άσσο στο μανίκι του στις εκδηλώσεις του Κιλελέρ, έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Έχει παρέλθει και η εποχή της «ήπιας εκτροπής», έτσι κι αλλιώς θα ήταν χωρίς νόημα.

Και τα λεφτά που ξοδεύτηκαν έως τώρα θα πάνε χαμένα; «Στον δρόμο της ζημιάς όπου κι αν σταματήσεις, κέρδος είναι». Αλλά, για να το πούμε με όρους οικονομικούς, τα έργα που μένουν μέχρι να φτάσει το νερό στα χωράφια των Θεσσαλών, που υποτίθεται πως είναι και ο λόγος της εκτροπής, το δίκτυο διανομής δηλαδή, είναι άλλο ένα έργο εκτροπής.

Το κείμενο που ακολουθεί (1938) δίνει μια εικόνα της σημασίας του Αχελώου, του «Άρχοντα των Ποταμών» (διατηρήθηκε η αρχική ορθογραφία).



Σάκης Κουρουζίδης







Αχελώος, ο “Άρχων των Ποταμών”



ΣΥΡ. Ν.



Η Ελλάς έχει πολλά και ωραία ποτάμια. Αλλά το ωραιότερο και μεγαλύτερο συγχρόνως είνε ο Αχελώος, ο θρυλικός πολυτραγουδισμένος Ασπροπόταμος της Αιτωλοακαρνανίας.

Μέχρι των απωτάτων χρόνων της ιστορίας μας φθάνει ο θρύλος και η φήμη της ωμμορφιάς και των… κατορθωμάτων του. Ο Όμηρος γράφει κάπου: «Αχελώος, ποταμός των πάντων άρχων». Άλλοι αρχαίοι συγγραφείς τον αποκαλούν Βασιλέα των ελληνικών ποταμών. Στας Αθήνας τον είχαν θεοποιήσει και η λατρεία του εξετείνετο μέχρι της Ρόδου και της Σικελίας.



Ένας ποταμός σωβινιστής!

[…] Πρέπει δε να ξέρετε και κάτι άλλο: Ο Αχελώος δεν είνε μονάχα ένα ωραίο και γοητευτικό ποτάμι. Είνε επίσης και μέγας… σωβινιστής και φανατικός υπερπατριώτης. Έχει δουλέψει, όσον ολίγοι Έλληνες, για να διευρύνη τα όρια της ελληνικής πατρίδος. Με τις προσχώσεις του, που συνεχίζονται ακατάπαυστα διά μέσου των αιώνων, εσχημάτισε στις εκβολές του, ένα τεράστιο δέλτα κεφαλαίον, εμώλωσε τη θάλασσα σʼ έκτασι εκατοντάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων και προσήρτησε στη στερεά τα περισσότερα νησάκια των Εχινάδων. Και η κάτασπρη, χρυσοφόρος λάσπη, που παρασύρει στις αφρισμένες κατεβασιές του, όταν λυώνουν τα χιόνια ψηλά στο Μέτσοβο, στην Πίνδο και στα Τζουμέρκα λιπαίνει όλον τον Αιτωλικό κάμπο, του οποίου μονάχα έτσι μπορεί να εξηγήση κανείς την απίστευτη, την εκπληκτική ευφορία. Καπνά, λαχανικά, μποστανικά, φρούτα, τα πάντα παράγει ο κάμπος της Αιτωλίας. Και τώρα άρχισαν να φυτεύουν και ρύζια.

Ένας παληός και εκλεκτός φίλος, ο καπνέμπορος κ. Ασημ. Χασουράκης, είχε την καλωσύνη να μας καλέση πριν από ένα μήνα, σε μιαν εκδρομούλα προς τον Αχελώον. Μας εδόθηκε έτσι η ευκαιρία να δροσολογισθούμε για λίγο στους μαγευτικούς όχθους του, που ήταν καταπράσινοι από τα φυτεμμένα πλατάνια, τις ανθισμένες ροδοδάφνες και τα ποικίλα υδρόχαρα φυτά. Δεξιά κιʼ αριστερά, στον δρόμον, απλώνονταν ατέλειωτες, αχανείς καπνοφυτείες. Και τα τρυφερά φυντάνια των φίνων αρωματικών καπνών έσμιγαν τα μικρά, βελούδινα φυλλαράκια τους με τα ονομαστά «τσεμπέλια της Τριχωνίας.

Ο κ. Χασουράκης μας εμίλαγε με λατρεία και θαυμασμό για το ωραίο, θρυλικό ποτάμι.

- Δεν μπορείτε να φαντασθήτε πόσο ενδιαφέρον παρουσιάζει. Κοντά στη Σπολάϊτα θα δούμε και την μεγάλη σιδερένια γέφυρα που έφιαξε ο Τρικούπης, προβλέπων την επέκτασιν της γραμμής των Σιδηροδρόμων Βόρειο Δυτικής Ελλάδας μέχρι της Άρτης. Η γέφυρα έχει μήκος 210 μέτρα, και είνε από τα μεγαλύτερα τεχνικά έργα της χώρας.

- Απέχει πολύ από το Αγρίνιον το ποτάμι;

- Επτά ή οκτώ χιλιόμετρα. Ο Αχελώος -όπως θα ξέρετε- χωρίζει την Τριχωνία από τις επαρχίες Βάλτου και Ξηρομέρου της Ακαρνανίας. Διαρρέει ολόκληρον τον νομόν και αρδεύει με τα νερά του την Παραχελωίτιδα περιοχή με τα ονομαστά χωριά Παληομάνινα, Ρήγανη, Γουριά, Ποδολιβίτσα (Πεντάλοφος), Κατοχή, Νεοχώριον, Παληοκαντούνα, Κριεκούκι κλπ.

Ύστερα, ο κ. Χασουράκης μας αναπτύσσει τα μεγαλεία …και τις αθλιότητες του Αχελώου. Πλην της γεφύρας της Σπολάϊτας δεν υπάρχει άλλο τεχνικόν έργον καθʼ όλον το απέραντον μήκος του. Δεν υπάρχουν ούτε γεφύρια, ούτε φράγματα, ούτε αναχώματα και τα νερά του ποταμού ξεχειλίζουν ελεύθερα και ασύδοτα τον χειμώνα και κατακλύζουν τον απέραντο κάμπο. Το αποτέλεσμα: Πρώτον αποκλείεται οιαδήποτε χειμερινή καλλιέργεια -στάρια κλπ.- εις όλην την Παραχελωίτιδα ζώνην. Και δεύτερον αποκλείονται και όλα τα χωριά μεταξύ των και με το Αγρίνιον και η συγκοινωνία εξυπηρετείται, τους περισσοτέρους μήνας του χειμώνος, με πρωτόγονα περάματα, με βάρκες και λογής-λογής… πλεούμενα.



Η γέφυρα που τρίζει

Και ξέρετε τι χρυσοφόρος περιοχή αποκλείεται από το ποτάμι; Όλη η Ευρυτανία με τα πλούσια κτηνοτροφικά προϊόντα της και τα ονομαστά φρούτα της. Έπειτα είνε η δασώδης περιοχή του Βάλτου και των Αγράφων, με την ποικίλη και εκλεκτή ξυλεία της και το άφθονο κυνήγι της, λύκους, αγριογούρουνα, αγριόγιδα, φασιανούς, μπεκάτσες, κυνήγι να δούνε τα μάτια σας! Πνίγονται τον χειμώνα στα νερά τα χωριά του κάμπου, ο Πλάτανος, τα Καλύβια, το Δοκίμιον, το Ευηνοχώριον, ο Γαλατάς κλπ. όπου η ορυζοκαλλιέργεια έχει λάβει τεραστίαν ανάπτυξιν εσχάτως και αποδίδει πλουσίους καρπούς. Πεντακόσιες οκάδες το στρέμμα αποδίδουν οι ορυζώνες του Αγρινίου και οκτακόσες προκειμένου περί υποδειγματικών καλλιεργειών. […]


Εφημερίδα «Ελληνικό Μέλλον», 26/7/1938