Τι συμβαίνει στο Μαυροβούνιο;

Μιλά στην εφημ.  “Μακεδονία” ο Μάρκο Μίλατσιτς, 

ηγέτης του κόμματος “Ορθόν Μαυροβούνιο”

(Τα γεγονότα στο Μαυροβούνιο, με την κυβέρνηση να διώκει, ουσιαστικά τους Σέρβους, μέσω της Ορθόδοξης Εκκλησίας).

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ

Μίλατσιτς Μάρκο

Γεννήθηκε στην Ποντγκόριτσα (Τιτογκραντ) το 1985. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Μαυροβουνίου Πολιτικές Επιστήμες. Παντρεμένος με 2 παιδιά. Εργαζόταν ως δημοσιογράφος στην Κρατική τηλεόραση απο όπου και απολύθηκε. Είναι Πρόεδρος του κόμματος Ορθόν Μαυροβούνιο.

Ορθόν Μαυροβούνιο

Νέο κόμμα, δεξιό, συντηρητικό. Υπέρ των στενών σχέσεων με την μητέρα Σερβία. Ορθόδοξης κατεύθυνσης. Φιλορωσικό, αντινατοικό.

Mαυροβούνιο

Πρόεδρος: Μ. Τζουκάνοβιτς

(Πρόεδρος Δημοκρατικό κόμμα Σοσιαλιστών Μαυροβουνίου)

π. Κομμουνιστής

Πρωθυπουργός: Ντ. Μάρκοβιτς

(Αντιπρόεδρος Δημοκρατικό κόμμα Σοσιαλιστών Μαυροβουνίου)

π. Κομμουνιστής

Πληθυσμός 650.000

Χώρα ανεξάρτητη από το 2006. Μέλος του ΝΑΤΟ από το 2017

Ας ξεκινήσουμε με τη σύλληψή σας από την Αστυνομία του Μαυροβουνίου. Πότε, που και για ποιόν λόγο έγινε;

Με συνέλαβαν στο αεροδρόμιο της Πόντγκοριτσα, πρωτεύουσας του Μαυροβουνίου, μόλις κατέβηκα από το αεροπλάνο, αμέσως μετά την προσγείωση του από το Βελιγράδι, γιατί, όπως επίσημα ανέφεραν, καλούσα σε αντίσταση και εξέγερση τους Μαυροβούνιους. Αυτό για μένα είναι κομπλιμέντο, παρότι πρόκειται για μια απολύτως παράνομη σύλληψη. Υπάρχει κάτι πιο όμορφο από την κατηγορία μίας διεφθαρμένης (εγκληματικής) κυβέρνησης ότι καλούσες σε αντίσταση; Όσο ζω θα καλώ σε αντίσταση, γιατί αυτή είναι η υποχρέωση του κάθε ελεύθερου ανθρώπου, η κατάσταση του πνεύματος που πρέπει να το εκτείνουμε στη χώρα. Είναι μια υποχρέωση ανώτερη από όλες τις άλλες.

Πείτε μας λίγα λόγια για τον πολιτικό φορέα που ηγείσθε,  PRAVA CRNA GORA. 

«Πράβα Τσρνα Γκόρα» («Το Ορθό Μαυροβούνιο») είναι, μπορούμε να πούμε, ένας νέος παράγοντας στην πολιτική σκηνή, αλλά ήδη σημαντικός, με αναμφίβολα διαρκή και γρήγορη τάση ανόδου, κάτι που επιβεβαιώνει πως ο λαός αναγνωρίζει τις προσπάθειές μας με σκοπό την προώθηση μιας αιώνιας ιδέας στην οποία βασίζεται η ιστορία του Μαυροβουνίου, αλλά, ταυτόχρονα, μιας ιδέας με καινούρια, μοντέρνα στοιχεία, απαραίτητα για το μέλλον. «Το Ορθό Μαυροβούνιο» είναι ένα κόμμα το οποίο δε δέχεται ιστορικές πλαστογραφίες των ντόπιων πλαστογράφων που σήμερα κυβερνούν και των δικών τους εξωτερικών μεντόρων. Είμαστε μία ομάδα ανθρώπων που μάχεται για την πραγματική ανεξαρτησία του κράτους του Μαυροβουνίου, αλλά και όλων των ελεύθερων λαών. Δε δεχόμαστε την αμερικάνικη και την παγκόσμια νεοαποικιοκρατία που καταπίνει το καθετί ελεύθερο στον πλανήτη, από τις εταιρείες μέχρι τις Εκκλησίες.

Γνωρίζουμε πως το PRAVA CRNA GORA τους τελευταίους μήνες έχει αναπτύξει έντονη δραστηριότητα, διατρανώνοντας την αντίθεσή του στον εκτρωματικό νόμο κατά της Σερβικής Εκκλησίας που ψήφισε η κυβέρνηση Τζουκάνοβιτς. 

Από την έγκριση αυτού του νόμου ντροπής περί (μη)ελευθερίας θρησκειών, η προτεραιότητα μας είναι η μέγιστη δυνατή δράση στην προσπάθεια εξήγησης στον λαό σε τι ατμόσφαιρα, σε τι δικτατορία ουσιαστικά ζούμε εμείς στο Μαυροβούνιο και του γεγονότος ότι οι αποξενωμένοι κυβερνήτες επίμονα δε θέλουν να σεβαστούν τη βούληση του 70% λαού του Μαυροβουνίου, ορθόδοξου λαού που με παρακλητικές λιτανείες, ήρεμα και υπερήφανα στέλνει μήνυμα ότι είναι αντίθετος με αυτό το νόμο ντροπής.

Οι λιτανείες στο Μαυροβούνιο είναι το ομορφότερο πράγμα που γίνεται στον πλανήτη τους τελευταίους μήνες. Οι λιτανείες στο Μαυροβούνιο είναι ο οδηγητής για όλους τους λαούς που μάχονται για την ελευθερία και είναι ζήτημα όχι μόνο του Μαυροβουνίου, αλλά και όλης της ορθοδοξίας, γιατί εδώ δεν πρόκειται  μόνο για ένα χτύπημα εναντίον της Σερβικής ορθόδοξης εκκλησίας του Μαυροβουνίου, άλλα εναντίον της Ορθοδοξίας γενικώς.

Για τον λόγο αυτό καλώ και τον λαό της Ελλάδας να μας στηρίξει, διότι αυτές τις μέρες εμείς στο Μαυροβούνιο προστατεύουμε και την ορθόδοξη εκκλησία στην Ελλάδα και φυλάσσουμε όλη την Ορθοδοξία. Ένα από τα θεμέλια της δικής μας μεγάλης πνευματικής μάχης βρίσκεται στην Ελλάδα. Είναι η Μονή Χιλανδαρίου στην οποία είναι εγγεγραμμένος ο αιώνιος κωδικός της ύπαρξής μας και από την οποία όλοι εμείς αντλούμε απεριόριστη ενέργεια.

Πως βλέπετε τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης. Αντιδρούν ή στέκουν αμήχανα μπροστά στους εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες που ψάλοντας εκκλησιαστικούς ύμνους διαδηλώνουν κατά του νόμου;

Σ' αυτές τις ιστορικές στιγμές του Μαυροβουνίου δεν παρατηρούμε στην πλειοψηφία των κομμάτων της αντιπολίτευσης αρκετή αποφασιστικότητα, αρκετή δραστηριότητα με σκοπό την ομογενοποίηση του  ήδη συγκεντρωμένου  λαού και θεωρούμε πως σ αυτό το πλαίσιο υπάρχει πολύς χώρος για βελτίωση.  Η αντιπολίτευση πρέπει να είναι πιο αποφασισμένη και περισσότερα ενωμένη, και σ αυτή την ιστορική εμπειρία πρέπει να βρίσκεται στη σχεδόν διαρκή σύνοδο. Βέβαια, όλα προς το παρόν έχουν σταματήσει λόγω της πανδημίας του κοροναίου. Όμως, θα ήθελα να επισημάνω πως αυτή τη στιγμή δεν χρειαζόμαστε διχόνοιες, αλλά τη συμφωνία και την ενότητα όπως ποτέ προηγουμένως, και πάνω στο θέμα αυτό πραγματικά θέλω να πιστεύω πως όλοι οι παράγοντες της αντιπολίτευσης προσφέρουν στη συμφωνία που ανέφερα,  σχετικά με τις δυνατότητες του καθενός.

Πως κρίνετε το Βελιγράδι; Σας ικανοποιεί η στάση του Προέδρου Βούτσιτς και του Πατριάρχη Ειρηναίου;

Το Βελιγράδι και η Σερβία είναι αδέλφια. Σχετικά με τις συνομιλίες, απόλυτα όλες ήταν με σκοπό την ενδυνάμωση της θέσης και των συμφερόντων του σερβικού λαού και της Σέρβικής εκκλησίας στο Μαυροβούνιο, που, δυστυχώς, δέχονται μόνιμες πιέσεις και  βάσανα από το καθεστώς.

Η στάση της τοπικής Σερβικής Εκκλησίας, σας ικανοποιεί;

Οι θέσεις και οι σκέψεις της Εκκλησίας σχετικά με το μέλλον αυτής της χώρας είναι περισσότερο από ξεκάθαρες. Εν τέλει, και οι λιτανείες δείχνουν ότι πρόκειται για ιδιαίτερα ειρηνικούς, γεμάτους περηφάνια περιπάτους όπου δύο φορές την εβδομάδα, σχεδόν δύο μήνες, έχουμε πάνω από 200 000 λαό στους δρόμους του Μαυροβουνίου, χωρίς έστω το παραμικρό περιστατικό. Σ αυτό το πλαίσιο, είναι ξεκάθαρο ποιός στέλνει μηνύματα ειρήνης, μηνύματα συμφωνίας, και ποιός τάσσεται υπέρ των καταστρεπτικών πρωτοβουλιών και ποιός ολόκληρη κοινωνία διχάζει και διαλύει τα τελευταία σχεδόν 30 χρόνια.

Πιστεύω πως είστε ικανοποιημένος από τη δράση των Σέρβων εκτός Μαυροβουνίου. Στη μητροπολιτική Σερβία, στη Ρεπούμπλικα Σέρπσκα, παντού όπου ζουν Σέρβοι, υπάρχουν κινητοποιήσεις συμπαράστασης προς εσάς!

Είμαι κατενθουσιασμένος με την αντίδραση των Σέρβων, και στο κοντινό μας περιβάλλον και στο ευρύτερο πλαίσιο. Εξαιρετική ενότητα, αλληλεγγύη, τα πιο ευγενικά στοιχεία που γενετικά κατέχει ο σερβικός λαός στη συγκεκριμένη περίπτωση βγήκαν στην επιφάνια και με την ευκαιρία αυτή στέλνω μήνυμα πως μόνο έτσι ενωμένοι μπορούμε να αντισταθούμε σ εκείνους που με όλους τους δυνατούς τρόπους προσπαθούν να μας διχάσουν, να ράψουν τη συνείδηση μας σχετικά με τα μέτρα τους.

Ποιά, κατά τη γνώμη σας, πρέπει να είναι τα επόμενα βήματα, ώστε ο νόμος να εκπέσει;

Θα ήθελα να επισημάνω πως οι ιστορικές αυτές εικόνες τις οποίες το Μαυροβούνιο στέλνει στον κόσμο τους τελευταίους δύο μήνες είναι πραγματικά ένα δώρο Θεού. Για τα δικά μας δεδομένα αυτό που συμβαίνει είναι πραγματικά απίστευτο. Ταυτόχρονα, το καθεστώς επίμονα προσπαθεί να μειώσει, να περιθωριοποιήσει την ασυζήτητα μεγάλη ανταπόκριση των λιτανειών και στέλνει μηνύματα πως πάνω από 200 000 άτομα στους δρόμους δεν το δεσμεύουν να αποσύρει τον νόμο. Αυτό το γεγονός είναι υπεραρκετό για κάποιον που παρακολουθεί την κατάσταση από μια ουδέτερη, αντικειμενική θέση, για να καταλάβει ξεκάθαρα ότι τον σερβικό λαό του Μαυροβουνίου το καθεστώς δε θεωρεί ως πολίτες αυτής της χώρας και ότι όλες τις αποφάσεις ζωτικής σημασίας παίρνει χωρίς τη συναίνεση των πολιτών του Μαυροβουνίου. Γενικώς, πρέπει να πάμε μέχρι το τέλος και να κερδίσουμε όχι μόνο τη μάχη για απόσυρση του νόμου ντροπής, αλλά και γι απόσυρση αυτών των για τρεις δεκαετίες ανάλλαχτων που ψήφισαν τον νόμο αυτό.

Θα το ξαναπώ:

Καλώ και το Ελληνικό έθνος να μας στηρίξει, διότι αυτές τις μέρες εμείς στο Μαυροβούνιο προστατεύουμε και την ορθόδοξη εκκλησία στην Ελλάδα και φυλάσσουμε όλη την ορθοδοξία. Ένα από τα θεμέλια της δικής μας μεγάλης πνευματικής μάχης βρίσκεται στην Ελλάδα. Είναι η Μονή Χιλανδαρίου στην οποία είναι εγγεγραμμένος ο αιώνιος κωδικός της ύπαρξής μας και από την οποία όλοι εμείς αντλούμε απεριόριστη ενέργεια.

 Επιμέλεια: Ανδρέας Νικολόπουλος.

http://www.anixneuseis.gr/%cf%84%ce%b9-%cf%83%cf%85%ce%bc%ce%b2%ce%b1%ce%af%ce%bd%ce%b5%ce%b9-%cf%83%cf%84%ce%bf-%ce%bc%ce%b1%cf%85%cf%81%ce%bf%ce%b2%ce%bf%cf%8d%ce%bd%ce%b9%ce%bf/?fbclid=IwAR12N3Oj4nZ7KFyqd4z2eODt1f9ynfAxDkYNSLXH1wD-7L149ZSVmyD2dpY

Το λάθος με τη σαρία...

Ανδριανόπουλος Ανδρέας

Η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα που δεν αποτελεί δικό της δημιούργημα. Με την παθητική στάση ελληνικών κυβερνήσεων για 10ετίες ολόκληρες έχει μείνει ανέπαφη η πρόβλεψη της Συνθήκης της Λωζάννης του 1923 (!) για εφαρμογή της σαρίας στη Θράκη. Η οποία βέβαια έχει καταργηθεί και στην Τουρκία από την εποχή του Κεμάλ κι εφαρμόζεται ο ελβετικός αστικός κώδικας. Μέσα στην ανόητη όμως μεγαλοψυχία ή αδιαφορία μας εμείς έχουμε αδρανήσει, με αποτέλεσμα να είμαστε η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα όπου στο έδαφός της η εφαρμογή της σαρίας (ισλαμικός ιερός νόμος) να είναι υποχρεωτική!

Μοναχά την άνοιξη του 2004 έγινε μια προσπάθεια, με μια πρόταση νόμου δική μου και του Στέφανου Μάνου, με συνυπογραφή του τότε Συνασπισμού του Φώτη Κουβέλη, να επιτρέπεται σε έλληνες μουσουλμάνους η επιλογή του ελληνικού αστικού δικαίου για τις οικογενειακές και οικονομικές τους διαφορές. Που όμως απερρίφθη άμεσα από την τότε κυβέρνηση της ΝΔ, αλλά κι από την τότε αξιωματική αντιπολίτευση του ΠΑΣΟΚ! Το αποτέλεσμα είναι Έλληνες πολίτες να εξακολουθούν να ζουν κάτω από ένα θεοκρατικό και σκοταδιστικό καθεστώς, δίχως τη δυνατότητα προστασίας από την εθνική έννομη τάξη.

Ο κόμπος όμως τώρα έχει φθάσει στο χτένι. 

Με την προσφυγή μιας ελληνίδας μουσουλμάνας στο Διεθνές Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κατά απόφασης του Αρείου Πάγου, που επιβεβαιώνει την ισχύ της σαρίας ως παράλληλου δικαίου στην Ελλάδα (!), κινδυνεύει η χώρα να καταδικασθεί πως εφαρμόζει δύο νομικά καθεστώτα στην επικράτειά της. Τι καλύτερη ευκαιρία για την κυβέρνηση, με την απόλυτη κάλυψη της Ευρώπης μάλιστα και την Τουρκία ουσιαστικά αδύναμη να υψώσει φωνή διαμαρτυρίας, για την κατάργηση του σκοταδιστικού αυτού καθεστώτος;

Η κυβέρνηση φαίνεται να επιλέγει τον δρόμο του συμβιβασμού κι ορίζει την προαιρετικότητα της σαρίας για τους Έλληνες πολίτες. Αυτό όμως ουσιαστικά νομιμοποιεί την εφαρμογή δύο δικαίων στην ελληνική επικράτεια και είναι άγνωστο πώς θα εμποδίζονται και χριστιανοί, το επίσημο μέχρι τώρα θρήσκευμα, να επιλέγουν τις περίεργες ρυθμίσεις της σαρίας για τις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Παράλληλα, ανοίγει η όρεξη σε μουσουλμάνους μετανάστες να καταφεύγουν στον ισλαμικό νόμο για ζητήματα που αφορούν τη συμπεριφορά και τις τύχες τις δικές τους και των κοινοτήτων τους. 

«Η ευρωπαϊκή χώρα που εφαρμόζει τη σαρία» θα γίνει πρώτο θέμα στον διεθνή Τύπο και θα συμβάλει σε ακόμα μεγαλύτερη υπονόμευση της διεθνούς μας εικόνας και της κρατικής μας αξιοπιστίας.

Οφείλουν όλοι να δουν το θέμα με προσοχή, να λάβουν υπόψη μια σειρά από σημαντικούς τοπικούς και διεθνείς παράγοντες και να πάρουν αποφάσεις όχι για το σήμερα – αύριο, αλλά για το μέλλον!

http://www.tanea.gr/print/2018/09/11/opinions/to-lathos-lfme-ti-saria/

Πού στοχεύει ο Πατριάρχης;

Κάτι δεν πάει καλά με την πολυδιαφημισμένη Σύνοδο των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Η έντονη προβολή της από την κρατική τηλεόραση, η φίμωση και εξαφάνιση αντίθετων απόψεων μας κάνει ιδιαίτερα επιφυλακτικούς για τις στοχεύσεις του Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Μια διαφορετική προσέγγιση στο θέμα περιέχει το άρθρο που ακολουθεί.

ΔΕΕ   

Η ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, «ΚΑΤΑΡΓΕΙ» ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

Γράφει ο Νίκος Χειλαδάκης

Παρά τις βαρύγδουπες αλλά και συνάμα μικροπρεπείς δηλώσεις διαφόρων ιεραρχών στην κάμερα της κρατικής τηλεόρασης, που επικρίνουν τις απουσίες της Συνόδου και που εξυμνούν με πολιτικάντικο τρόπο τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, σε μεγάλο φιάσκο εξελίσσεται η Αγία Μεγάλη Σύνοδος της Ορθόδοξης Εκκλησίας που πραγματοποιείται στην έδρα της Ορθόδοξης Ακαδημίας Κρήτης, μεταξύ 20-25 Ιουνίου. Κι αυτό, παρ όλο που προετοιμαζόταν μεθοδικά επί… ενενήντα τρία χρόνια.

Επίκεντρο των αντεγκλήσεων και της εσωτερικής έριδας που έχει ξεσπάσει μεταξύ των ορθόδοξων Εκκλησιών είναι ο τρόπος τον οποίον μεθόδευσε τη Σύνοδο το Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης.

Ήδη οι διαθέσεις του κατεστημένου της Συνόδου φάνηκαν από τη απόρριψη τροπολογιών της ελληνικής και σερβικής εκκλησίας, δείχνοντας ότι ο Βαρθολομαίος δεν θα ανεχτεί καμία παρέκκλιση από τις στοχευόμενες απόψεις του, οι οποίες ουσιαστικά καταργούν το ίδιο το Ορθόδοξο μήνυμα προς την ανθρωπότητα που τόσο το έχει σήμερα ανάγκη

Αλλά το μεγάλο σκάνδαλο της δημόσιας ενημέρωσης είναι η μονομερής προπαγανδιστική σταλινικού τύπου ενημέρωση για την σύνοδο από τη κρατική τηλεόραση που την πληρώνουμε όλοι εμείς. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί πολλά ερωτήματα για το επίπεδο δημοσιογραφικής κάλυψης του γεγονότος μιας και τις τελευταίες μέρες γινόμαστε μάρτυρες μιας άνευ προηγουμένου προπαγάνδας από την κρατική τηλεόραση η οποία προβάλλει τα γεγονότα μονοδιάστατα εστιάζοντας στη λάμψη του γεγονότος και παραβλέποντας την ουσία.

Μέσα σε λιγότερο από ένα χρόνο, ο Πατριάρχης κατάφερε να παροξύνει όλες τις αντιθέσεις στο εσωτερικό της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και ήδη μια σειρά Εκκλησιών, της Αντιοχείας, της Γεωργίας, της Ρωσίας και της Βουλγαρίας δήλωσαν ότι δεν θα συμμετάσχουν. Την ίδια στιγμή, η ελλαδική Εκκλησία και η Κοινότητα του Αγίου Όρους ζητούν ριζικές αναθεωρήσεις των προσυνοδικών κειμένων, ενώ δεκάδες μητροπολίτες, και καθηγητές της ορθόδοξης δογματικής έχουν διατυπώσει σοβαρότατες ενστάσεις.

Στα κείμενα της Συνόδου, η παπική Εκκλησία αναγνωρίζεται για πρώτη φορά ως τέτοια και όχι ως κοινότητα πιστών παρεκκλίνουσα από τη Μία, Αγία και Καθολική Ορθόδοξη Εκκλησία – όπως είναι το ορθόδοξο τυπικό. Ρητώς δε αναφέρεται ότι ο διαχριστιανικός διάλογος που βρίσκεται σε εξέλιξη έχει δογματική διάσταση – γεγονός που θέτει υπό διαπραγμάτευση την ίδια τη θεολογική έριδα.

Ο Πατριάρχης μεθοδεύει, μέσω του διαχριστιανικού διαλόγου, την εγκατάλειψη της ορθόδοξης παράδοσης στον βωμό ενός νέου modus vivendi με την Καθολική Εκκλησία, πυροδοτώντας έριδες με τη Ρωσική Εκκλησία και τους δορυφόρους της (Γεωργία, Βουλγαρία, εν μέρει Σερβία) οι οποίες αντιτίθενται σθεναρά σε κάθε επαναπροσέγγιση με τον καθολικισμό.

Για πολλούς η λάθος εγκληματική αφετηρία είναι η μη αναγνώριση της 8ης και 9ης οικουμενικής συνόδου με ένα τρόπο αυτοκατάργησης της Ορθοδοξίας και του πνεύματος της, που είναι σήμερα η μοναδική απάντηση στην φθοροποιό πορεία της δυτικής εκκλησίας η οποία συσσώρευσε μυριάδες ψυχικές διαστροφές, με αποκορύφωμα την αναγνώριση λεσβίων ιερέων και η εξιδανίκευση της ομοφυλοφιλίας.

8η Οικουμενική Σύνοδος: 879-880 μ.Χ. Κωνσταντινούπολις. Συγκλήθηκε από τον αυτοκράτορα Βασίλειο Α΄ τον Μακεδόνα. Ηγήθηκαν ο Ορθόδοξος τότε Πάπας της Ρώμης Ιωάννης Η΄ (872-882) και ο Πατριάρχης της Κων/πόλεως Νέας Ρώμης Μεγάλος Φωτιος (858-867, 877-886). Επεκύρωσε τις αποφάσεις της 7ης Οικουμενικής Συνόδου, και καταδίκασε το Φιλιόκβε, που μόλις τότε είχε αρχίσει να επιβάλλεται. [Kαταδίκασε τις αιρετικές Συνόδους του Καρλομάγνου στη Φραγκφούρτη (794) και το Άαχεν (809)].

9η Οικουμενική Σύνοδος: 1341 μ.Χ. Δογμάτισε για την άκτιστη Ουσία και την άκτιστη Ενέργεια του Θεού, καθώς επίσης και για τον Ησυχασμό, καταδικάζοντας τον αιρετικό Βαρλαάμ τον Καλαβρό. Έτσι η Σύνοδος αυτή ασχολήθηκε με θεολογικά ζητήματα, συγκλήθηκε από αυτοκράτορα, (Συνοδικός Τόμος του 1341) και συμμετείχε Θεούμενος (Άγ. Γρηγόριος ο Παλαμάς), και οι αποφάσεις της έγιναν δεκτές από ολόκληρη την χριστιανοσύνη.

Πολλοί φωτισμένοι Ιεράρχες και Θεολόγοι είχαν προειδοποιήσει για το αναμενόμενο φιάσκο αυτής της συνόδου, φιάσκο που τώρα δίνει ένα μεγάλο αβαντάζ στο Πατριαρχείο Μόσχας και αυτό ας το προσέξουν όλοι αυτοί οι ρασοφόροι «φωστήρες» της Συνόδου που το κατηγορούν για εθνοφυλετισμό.

Παρ’ όλα αυτά όμως το Φανάρι αδίστακτο εμπρός στην αλαζονική του αυτοπροβολή προχώρησε στην σύγκληση παρασύροντας και πολλούς ανίδεους ιεράρχες που το μόνο που γνωρίζουν είναι να λιβανίζουν τις αιρετικές δοξασίες του. Πολλοί αναφέρουν και για αμερικανικό δάχτυλο που ποδηγετεί το Φανάρι και αυτό φαίνεται από την έντονη αμερικανική παρουσία στην περιοχή. Άλλωστε πολύ κοντά είναι και η μεγαλύτερη αμερικανική βάση της Μεσογείου.

Στην ιστορία της Ορθοδοξίας αναφέρονται πολλές ληστρικές σύνοδοι που αυτοκαταργήθηκαν. Δυστυχώς στην αρρωστημένη εποχή μας που έχει τόσο ανάγκη από το ορθόδοξο μήνυμα, άλλη μια τέτοια σύνοδος θα καταγραφεί στην ιστορία της Ορθοδοξίας.

Το μήνυμα όμως παραμένει, το μόνο, διαχρονικά σωτήριο.

ΝΙΚΟΣ ΧΕΙΛΑΔΑΚΗΣ
Δημοσιογράφος-Συγγραφέας-Τουρκολόγος
www.nikosxeiladakis.gr

Προφητικές Μορφές του 19ου αιώνα. Συμβολή στην διαπλοκή θρησκείας και ιδεολογίας στη νεώτερη Ελλάδα.

Ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο.

ΔΕΕ

Προφητικές Μορφές του 19ου αιώνα. 

Συμβολή στην διαπλοκή θρησκείας και ιδεολογίας 

στη νεώτερη Ελλάδα

του Μανώλη Γ. Βαρδή

Ο μοναχός Χριστόφορος Παναγιωτόπουλος ή Παπουλάκος (1770-1861 περίπου) θυμίζει κάτι από τις βιβλικές προφητικές μορφές. Αγράμματος ο ίδιος, χρησιμοποιώντας απλοϊκή γλώσσα, περιδιαβαίνει την Πελοπόννησο και τα γύρω νησιά, κηρύσσοντας την ορθόδοξη πίστη και συμβάλλοντας έτσι στην πυροδότηση του «κολλυβαδικού» κινήματος. Η Ιερά Σύνοδος τον καταδίκασε δύο φορές (15 Μαΐου 1852 και 26 Μαΐου 1852), ενώ ο κρατικός μηχανισμός κινητοποιήθηκε σε πολλές περιπτώσεις εναντίον του, ώσπου τελικά τον περιόρισε στη Μονή της Παναχράντου στην Άνδρο[1]. Οι πρώτες κινήσεις μίας ορθόδοξης αντίστασης στην πολιτειοκρατία του νεοελληνικού κράτους εμφανίζονται. Ο Παπουλάκος με τρόπο λαϊκό αμφισβητεί το δυτικό μοντέλο της εξάρτησης.

Και ενώ η δίνη των διωγμών ενάντια στον Παπουλάκο και στο κίνημά του δεν έχει κοπάσει ακόμη, συλλαμβάνεται στο Ρίο μία συγγενής ιδεολογικά μορφή, αν και περισσότερο λόγια, είναι ο Κοσμάς Φλαμιάτος (1786-1852). Ο κεφαλλονίτης αυτός δάσκαλος πρωτοστάτησε στον αγώνα της Επτανήσου ενάντια στον επιχειρούμενο εκ- προτεσταντισμό της Εκκλησίας που προωθούσε η αγγλική διοίκηση. Ακούραστα κριτικός απέναντι στην αγγλική πολιτική και τον τεκτονισμό-μασονισμό, θα έλθει γρήγορα σε σύγκρουση με τον «διαφωτιστικά» δομημένο πολιτειακό οργανισμό της ελεύθερης πατρίδας[2]. Ο φίλος και μαθητής του Φλαμιάτου Ιγνάτιος Λαμπρόπουλος (1814-1869) θα συνδεθεί με τις πρώτες απόπειρες ζηλωτικών συσπειρώσεων στην Ελλάδα, θα φυλακισθεί μαζί με τον Φλαμιάτο στην Πάτρα, θα αναλάβει πλούσιο κηρυγματικό, περιοδεύοντας ανά την Πελοπόννησο, και θα σηματοδοτήσει τη μετάβαση από την πατερική αυτοσυνειδησία των προηγούμενων από αυτόν στον «ευσεβισμό» ενός Απόστολου Μακράκη (1831-1905) και ενός Ευσέβιου Ματθόπουλου (1849-1929)[3].

Ο Μακράκης αντιπροσωπεύει την ύστατη προσπάθεια ιδεολογικής αντιπαράθεσης με τον «Διαφωτισμό». Θα έλθει σε ρήξη με την Ιερά Σύνοδο εξ αιτίας ενός σκανδάλου σιμωνίας το 1875, θα φυλακισθεί το 1878 και με ιδεολογικό πρόταγμα την ανάκτηση της Κων/πολης και την ανασύσταση της βυζαντινής αυτοκρατορίας θα ιδρύσει θρησκευτικούς και πολιτικούς συλλόγους (Ιωάννης ο Βαπτιστής, Ιωάννης ο Θεολόγος, Μέγας Κωνσταντίνος)[4]. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είδε στον «μακρακισμό» μία μεθοδολογία αντικατάστασης του εκκλησιαστικού σώματος από συλλόγους και εταιρείες, οι οποίες συμπεριφέρονταν ως πνευματική ελίτ. Γι’ αυτό και δεν δίστασε να χαρακτηρίσει τους οπαδούς αυτών των κινήσεων ως «παρασυνάγωγους».

Σημειώσεις

[1] Θ. Σταθόπουλου, Το κίνημα του Παπουλάκου. Οι πολιτικές, κοινωνικές και θρησκευτικές του διαστάσεις, Αθήνα 1991. Επίσης, Μ. Άννινου, Ο Παπουλάκης, Αθήνα 1995.

[2] Περισσότερα π. Γ. Μεταλληνού, «Κοσμάς Φλαμιάτος (1786-1852). Ένας μάρτυρας της ορθοδόξου παραδόσεως στο ελληνικό κράτος», Θεολογία 58/2, Απρίλιος- Ιούνιος 1987.

[3] Για τον Ιγνάτιο Λαμπρόπουλο, βλ. Α. Κοτταδάκη, Αυτοί που άνοιξαν τον δρόμο, Αθήναι 1976, και Κ. Αθανασιάδη, «Λαμπρόπουλος Ιγνάτιος», Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια 8/1966, 108-110.

[4] Για τον Μακράκη, βλ. Λ. Μπράνγκ, Το μέλλον του Ελληνισμού στον ιδεολογικό κόσμο του Απόστολου Μακράκη, Αρμός, Αθήνα 1997.

O 19ος αιώνας είναι για την Ευρώπη περίοδος τεράστιων πολιτικών ζυμώσεων και ιδεολογικών αντιπαραθέσεων. Η νεοελληνική κοινωνία, στην προσπάθεια προσδιορισμού της ταυτότητά της, δεν μπορεί να μείνει αδιάφορη απέναντι σ’ αυτές. Πολύ περισσότερο δε μετά την ίδρυση του ελεύθερου ελληνικού κρατιδίου οπότε η ανάγκη διαμόρφωσης ενός κυρίαρχου ιδεολογικού στίγματος γίνεται όλο και περισσότερο επιτακτική. Αλλά πού μπορεί ν’ αναζητηθεί αυτό το στίγμα; Προς την παραδοσιακότητα, δηλαδή την επιστροφή στις θρησκευτικές αξίες ενός ένδοξου βυζαντινού παρελθόντος; Ή προς τις νεώτερες ιδέες του διαφωτισμού, στην εκβιομηχάνιση και την αστικοποίηση;

Οι συγκρούσεις ανάμεσα στην Εκκλησία και το Κράτος επαναφέρουν στο προσκήνιο την προβληματική για την νεοελληνική ταυτότητα. Μια ματιά σε κείμενα όπως του Π. Χαλικιόπουλου- ο οποίος ονόμαζε από το 1864 βαρβάρους τους δυτικούς ηγεμονίσκους-, του Ανώνυμου πατριώτη- «ποιος δεν βλέπει» έλεγε «ω Έλληνες τον αφανισμόν οπού εις την Ελλάδα προξενεί την σήμερον το ιερατείον;- ή του Μάρκου Ρενιέρη, ο οποίος δημοσίευε από το 1842 ανυπόγραφη μελέτη με τον τίτλο «Τι είναι η Ελλάς, Ανατολή ή Δύσις;», θα πείσει ότι τα πράγματα δεν έχουν αλλάξει και πολύ από τότε. Η ελληνική κοινωνία παρέμενε πάντοτε διχασμένη ανάμεσα στις επιταγές του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, τις οποίες δεν κατάφερε ποτέ πλήρως να αφομοιώσει, και σε αυτές της μακραίωνης ορθόδοξης παράδοσης.

Πολλοί λόγοι αιτιολογούν αυτόν τον διχασμό. Ο πιο σημαντικός θα πρέπει ν’ αναζητηθεί στο γεγονός ότι η σύγχρονη Ελλάδα όχι μόνο απέτυχε να οικειοποιηθεί τις ανθρωποκεντρικές ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης αλλά απέτυχε επίσης να σταθεί και κριτικά απέναντι στην ίδια την ορθόδοξη παράδοση. Αυτό είχε ως μοιραίο αποτέλεσμα την παραθεώρηση της πατερικής κοινωνικής κριτικής, και την πρόκριση μίας θεοκρατικής ερμηνείας του κόσμου[1]. Το παράπονο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη παραμένει πάντοτε επίκαιρο για την Ελλάδα: «Άγγλος ή Γερμανός ή Γάλλος δύναται να είναι κοσμοπολίτης ή αναρχικός ή άθεος ή ο,τιδήποτε. Έκαμε το πατριωτικόν χρέος του, έκτισε μεγάλην πατρίδα. Τώρα είναι ελεύθερος να επαγγέλλεται, χάριν πολυτελείας, την απιστίαν και την απαισιοδοξίαν. Αλλά Γραικύλος της σήμερον, όστις θέλει να κάμη δημοσία τον άθεον ή τον κοσμοπολίτην, ομοιάζει με νάνον ανορθούμενον επ’ άκρων ονύχων και τανυόμενον να φθάση εις ύψος και φανή και αυτός γίγας».

Η διαμάχη ανάμεσα σε «ευρωπαϊστές» και «παραδοσιακούς» ανάγεται ήδη στα μέσα του 17^ου αιώνα. Ο Μεθόδιος Ανθρακίτης (1660-1749) αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση εκδυτικισμένου διανοούμενου, που αρνείται την εξάρτηση της πίστης από τις αποφάσεις Πατέρων, αφού όπως λέει «δεν είμεθα όνοι δεδεμένοι υπ’ εκείνων». Η συνοδική καταδίκη του από το Πατριαρχείο της Κων/πολης (1723) τον ηρωοποίησε στα μάτια των μεταγενέστερων «προοδευτικών». Ήταν δύσκολο για εκείνους να διακρίνουν ότι ο συγκεκριμένος συγγραφέας ήταν φορέας ενός συντηρητικού διαφωτισμού- αυτού των ευκατάστατων εμπόρων- που εξήρε τις ηθικοπρακτικές συνέπειες της θρησκείας, μένοντας κατά τα άλλα αδιάφορος απέναντί της[2].

Άλλη χαρακτηριστική περίπτωση διανοουμένου, στο έργο του οποίου αντανακλάται η σχιζοφρενική στάση των υπερμάχων της παράδοσης είναι ο Ηλίας Μηνιάτης (1669-1714), ο οποίος από τη μία εμπεδώνει στις λαϊκές μάζες κατεξοχήν «δυτικές» δογματικές θέσεις (ηθικισμό, ενοχή, εξιλαστήριος χαρακτήρας της σταυρικής θυσίας του Χριστού), ενώ από την άλλη οργανώνει τον αντιπαπικό αγώνα[3]. Το ίδιο θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς και για τον θεωρητικό εμπνευστή και ηγέτη του κινήματος των Κολλυβάδων στα τέλη του 18^ου αιώνα, τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, ο οποίος από τη μία μεριά συνάζει τα φιλοκαλικά κείμενα, ενώ από την άλλη δέχεται τις επιρροές της ρωμαιοκαθολικής θεολογίας και των ηθικοδιδακτικών έργων του Ιγνάτιου Loyola.

«Η θεήλατος Ευρώπη βλασφημεί και αθετεί με την εωσφορική της υψηλοφροσύνη το όνομα του Χριστού», ενώ «η θεοφιλεστάτη Ελλάς υπερυψοί και υμνεί το υπεράγιον αυτού όνομα»[4], υποστηρίζει ο Αθανάσιος Πάριος (1721-1813), αποδίδοντας το διχαστικό πνεύμα κάποιων κύκλων της εποχής. Ο Παναγιώτης Σούτσος επαυξάνει: «Η Ελλάς υπήρξε καλλίλυχνος φανός, κείμενος μεταξύ Ανατολής και Δύσεως, και τον οποίον ο Θεός ανάπτει άλλοτε μεν προς φωτισμόν της Ευρώπης, άλλοτε δε προς φωτισμόν της Ασίας».

Η αποτυχημένη προσπάθεια των Φαναριωτών του 18^ου αιώνα να συνδυάσουν την ορθόδοξη παράδοση με τον Διαφωτισμό προοιωνίζεται την ανυπέρβλητη δυσκολία του εγχειρήματος στα όρια του νεοσύστατου ελλαδικού κρατιδίου. Η δημιουργία του μικρού ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους και η πολιτειακή συγκρότησή του γύρω από τον θεσμό της βασιλείας σύντομα θα καταδείξει την κυριαρχία του διαφωτιστικού πνεύματος. Αντικληρικαλισμός, ορθολογισμός, ατομοκεντρισμός, ηθικολογία, εμπειρισμός, φιλελευθερισμός, είναι μερικές μόνο από τις ιδέες εκείνες που μπορούν να εκφράσουν το κυρίαρχο ιδεολογικό κλίμα μίας εποχής- μίας εποχής που καθώς φαίνεται έμοιαζε έτοιμη να λύσει οριστικά τις διαφορές της με το εθναρχικό κέντρο, το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Ο Αδαμάντιος Κοραής εισάγει τον νέο δημοκρατικό εθνικισμό και τον κάνει κριτήριο τόσο για την αποτίμηση του παρελθόντος όσο και για τον οραματισμό του μέλλοντος[5]. Ο ορθολογισμός του Κοραή και η έμφασή του σε μία ηθική της αποτελεσματικότητας- ανεξάρτητη από κάθε μεταφυσική κατοχύρωση-, θα γίνει το πρόπλασμα για να δημιουργηθούν οι απαραίτητες ιδεολογικές προϋποθέσεις νομιμοποίησης του νέου ελληνικού κράτους. Ο εισηγητής του «αυτοκεφάλου» της ελλαδικής Εκκλησίας Θ. Φαρμακίδης (1784-1860) θα συμβάλει τα μέγιστα στην εγκαθίδρυση αυτής της «πολιτειοκρατίας» και ο Ιάκωβος Ρίζος Νερουλός θα καταδικάσει συλλήβδην την θρησκευτική δεισιδαιμονία του Βυζαντίου, την ίδια ώρα που ο Νεόφυτος Βάμβας (1771-1855) θα δώσει τα τελευταία καταλυτικά κτυπήματα στην παραδοσιακότητα, εισηγούμενος μία θρησκεία προσαρμοσμένη στο κράτος[6].

Οι συνέπειες των ιδεολογικών αυτών προταγμάτων είναι τραγικές. Η Εκκλησία μεταβάλλεται σε «σωματείο» και αποσπάται βίαια από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, την ίδια στιγμή που οι δυτικές ιεραποστολές λυμαίνονται την ελληνική επικράτεια. Τα μοναστήρια διαλύονται, η παράδοση της αγροτικής υπαίθρου θυσιάζεται στο βωμό του αστικού εκσυγχρονισμού, το Γένος σταδιακά αντικαθίσταται από την γαλλική λέξη nation ώσπου τελικά να ταυτισθεί με το Έθνος[7]. Ο ιστοριογράφος Κ. Παπαρρηγόπουλος θεμελιώνει την εθνική ενότητα στο παρελθόν, στη βυζαντινή αυτοκρατορία, ενώ η Μεγάλη Ιδέα αρχίζει και κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος. Το αγγλόφιλο κόμμα θα προωθήσει μία κατανόηση του ελληνικού έθνους ως φορέα της θείας Πρόνοιας, που είναι προορισμένο να συνενώσει τα διεστώτα στην προοπτική ενός ρομαντικού μεγαλείου, συνενώνοντας ελκυστικά τον διαφωτισμό της γαλλικής με τον βυζαντινισμό της ρωσικής παράταξης[8].

Ακόμη και ο «παραδοσιακός» Κων/νος Οικονόμος (1780-1857) στρέφει το βλέμμα του προς τον αυτοκράτορα της Ρωσίας για να σώσει την πίστη του Γένους, η οποία παραπαίει μέσα στη διαφωτιστική θύελλα[9]. Η προτίμησή του επιβεβαιώνει ότι η ουσία του προβλήματος δεν βρισκόταν τόσο στην ερμηνεία της ελληνικότητας όσο στον προσδιορισμό της σχέσης με την Ευρώπη[10]. Η ετερονομία των διανοουμένων φθάνει στα μη περαιτέρω. Ο Κριμαϊκός Πόλεμος (1853-1856) θα συνενώσει τους Έλληνες γύρω από το στέμμα και τη βυζαντινή παράδοση, ενώ παράλληλα θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την τελευταία δυναμική εμφάνιση του «παραδοσιακού» φιλορθοδόξου ρεύματος.

Ο μοναχός Χριστόφορος Παναγιωτόπουλος ή Παπουλάκος (1770-1861 περίπου) θυμίζει κάτι από τις βιβλικές προφητικές μορφές. Αγράμματος ο ίδιος, χρησιμοποιώντας απλοϊκή γλώσσα, περιδιαβαίνει την Πελοπόννησο και τα γύρω νησιά, κηρύσσοντας την ορθόδοξη πίστη και συμβάλλοντας έτσι στην πυροδότηση του «κολλυβαδικού» κινήματος. Η Ιερά Σύνοδος τον καταδίκασε δύο φορές (15 Μαΐου 1852 και 26 Μαΐου 1852), ενώ ο κρατικός μηχανισμός κινητοποιήθηκε σε πολλές περιπτώσεις εναντίον του, ώσπου τελικά τον περιόρισε στη Μονή της Παναχράντου στην Άνδρο[11]. Οι πρώτες κινήσεις μίας ορθόδοξης αντίστασης στην πολιτειοκρατία του νεοελληνικού κράτους εμφανίζονται. Ο Παπουλάκος με τρόπο λαϊκό αμφισβητεί το δυτικό μοντέλο της εξάρτησης.

Και ενώ η δίνη των διωγμών ενάντια στον Παπουλάκο και στο κίνημά του δεν έχει κοπάσει ακόμη, συλλαμβάνεται στο Ρίο μία συγγενής ιδεολογικά μορφή, αν και περισσότερο λόγια, είναι ο Κοσμάς Φλαμιάτος (1786-1852). Ο κεφαλλονίτης αυτός δάσκαλος πρωτοστάτησε στον αγώνα της Επτανήσου ενάντια στον επιχειρούμενο εκ- προτεσταντισμό της Εκκλησίας που προωθούσε η αγγλική διοίκηση. Ακούραστα κριτικός απέναντι στην αγγλική πολιτική και τον τεκτονισμό- μασονισμό, θα έλθει γρήγορα σε σύγκρουση με τον «διαφωτιστικά» δομημένο πολιτειακό οργανισμό της ελεύθερης πατρίδας[12]. Ο φίλος και μαθητής του Φλαμιάτου Ιγνάτιος Λαμπρόπουλος (1814-1869) θα συνδεθεί με τις πρώτες απόπειρες ζηλωτικών συσπειρώσεων στην Ελλάδα, θα φυλακισθεί μαζί με τον Φλαμιάτο στην Πάτρα, θα αναλάβει πλούσιο κηρυγματικό, περιοδεύοντας ανά την Πελοπόννησο, και θα σηματοδοτήσει τη μετάβαση από την πατερική αυτοσυνειδησία των προηγούμενων από αυτόν στον «ευσεβισμό» ενός Απόστολου Μακράκη (1831-1905) και ενός Ευσέβιου Ματθόπουλου (1849-1929)[13].

Ο Μακράκης αντιπροσωπεύει την ύστατη προσπάθεια ιδεολογικής αντιπαράθεσης με τον «Διαφωτισμό». Θα έλθει σε ρήξη με την Ιερά Σύνοδο εξ’ αιτίας ενός σκανδάλου σιμωνίας το 1875, θα φυλακισθεί το 1878 και με ιδεολογικό πρόταγμα την ανάκτηση της Κων/πολης και την ανασύσταση της βυζαντινής αυτοκρατορίας θα ιδρύσει θρησκευτικούς και πολιτικούς συλλόγους (Ιωάννης ο Βαπτιστής, Ιωάννης ο Θεολόγος, Μέγας Κωνσταντίνος)[14]. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είδε στον «μακρακισμό» μία μεθοδολογία αντικατάστασης του εκκλησιαστικού σώματος από συλλόγους και εταιρείες, οι οποίες συμπεριφέρονταν ως πνευματική ελίτ. Γι’ αυτό και δεν δίστασε να χαρακτηρίσει τους οπαδούς αυτών των κινήσεων ως «παρασυνάγωγους».

Η συμφιλίωση ανάμεσα σε «διαφωτιστές» και «παραδοσιακούς» έμοιαζε αδιανόητη. Ο νεοελληνικός χιλιασμός θα προσφέρει μία «γέφυρα συμφιλίωσης», κατά τρόπο παράδοξο. Ο νεοελληνικός χιλιασμός- που αντανακλάται στην περίφημη Όραση του Αγαθάγγελου (1854)[15]-, αυτός ο πόθος για το «ξανθό γένος» που θα κατέβει από τον παγωμένο βορά για να μας σώσει, τελικά εκκοσμικεύει τη θεία Πρόνοια, την ωθεί εντός της ανθρώπινης ιστορίας και την ορθολογικοποιεί. Ό,τι πολέμησε ο Παπουλάκος- δυτικό εκσυγχρονισμό και ορθολογισμό- αναβαπτίζεται τώρα στην κολυμβήθρα του χιλιασμού και λειτουργεί ως δούρειος ίππος του Μεγαλοϊδεατισμού. Η καρότσα του διαβόλου όπως αποκαλούσε το ατμόπλοιο ο Παπουλάκος θα γίνει ο νικηφόρος ελληνικός στόλος που θα πάρει την Κων/πολη. Μπορούμε να δούμε να εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας το ιστορικό «νήμα» που διαπερνά τη νεώτερη ελληνική ιδιομορφία και εκβάλλει μέχρι και τον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο και την αναζήτηση- προσμονή του (σοβιετικού) Μόσκοβου.

Η Εκκλησία δεν ήταν απαλλαγμένη της κριτικής. Ο Φλαμιάτος πίστευε ότι η διακωμώδηση των εκκλησιαστικών μυστηρίων, η σιμωνία, η έκπτωση της μοναχικής ζωής, η κατάργηση των εορτών, απειλούν την καρδιά του ορθοδόξου φρονήματος και έρχονται σε αντίθεση με την μοναχική απλότητα. «Αυτά τα λεγόμενα Λύκεια ή Γυμνάσια, προετοιμάζουσι το πνεύμα της πλάνης» έλεγε χαρακτηριστικά. Παρόμοιους αφορισμούς συναντάμε και στο κήρυγμα του Παπουλάκου, ο οποίος καταδίκαζε χωρίς τον παραμικρό ενδοιασμό την πολυτέλεια, τη συμβίωση χωρίς γάμο, τα εμβόλια- τη βούλα του διαβόλου-, τον όρκο στα δικαστήρια, τα ατμόπλοια, ακόμη και τα ίδια τα Πανεπιστήμια. Ο Απόστολος Μακράκης, με τη σειρά του, αισθανόταν ότι η προοδευτική αστικοποίηση και η εκβιομηχάνιση απειλούν εξίσου το κοινοβιακό ιδεώδες. Προσπάθησε να επαναφέρει παραδοσιακές μορφές ζωής, και για να το πετύχει δεν θα διστάσει μέχρι και να δαιμονοποιήσει το θεσμό της βασιλείας: «Η Βασιλεία η απόλυτος η Αυτοκρατορική, η Μονοκρατορική ουκ έστιν εκ του Θεού, αλλ’ εκ του Διαβόλου»[16].

Τα μη προνομιούχα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας αισθάνονται ότι αφυπνίζονται τώρα, μέσα σε ένα καθεστώς αστικού εκσυγχρονισμού. Προκειμένου να εκφράσουν τις απαιτήσεις και τα δικαιώματά τους, καταφεύγουν σε ένα κράμα ρομαντικού εθνικισμού και μεσσιανικής θρησκευτικότητας· «η Χριστοκρατία», λέει ο Μακράκης, «θα καταργήσει τους Τσάρους, και τους τυραννόφρονας αυτοκράτορας, και την χείρονα της τυραννίας οχλοκρατικήν αναρχίαν, ην δημοκρατίαν καλούσιν»[17].

Ο συγκεκριμένος ρομαντισμός δεν είναι έωλος. Θεμελιώνεται ιδεολογικά σε μία ωραιοποιημένη εικόνα του βυζαντινού παρελθόντος, την οποία επισείει ως αντίβαρο τόσο στον θρησκευτικό εθνοκεντρισμό της παραδοσιακής κοινωνίας όσο και στη δημοκρατική συνείδηση της νεωτερικότητας. Ο Σπυρίδων Ζαμπέλιος ήταν ο πρώτος που θα χρησιμοποιήσει τον όρο «ελληνοχριστιανισμός». Τα κινήματα των Παπουλάκου και Φλαμιάτου θα ενσωματωθούν στην νεοελληνική κοινωνία ως μορφές ρομαντικού εθνικισμού.

Πώς προκύπτει κάτι τέτοιο; Οι δολοπλοκίες των ξένων κυβερνήσεων κάνουν τον στρατηγό Μακρυγιάννη να κάνει λόγο για ανεμοδούρες που σκαρφίζονται διεφταρμένες μηχανές και επιβουλεύονται στην Ελλάδα, κυρίως λόγω της θρησκείας της[18]. Κατά τρόπο ανάλογο, ο Φλαμιάτος βλέπει την αντιβασιλεία ως πράκτορα των συμφερόντων του Λουθηρο-Καλβινισμού, και καταφέρεται με δριμύτητα κατά της «λεγομένης Φραμασονίας» που με τους «μυστικούς διοργανισμούς των εταιρειών» της στρέφεται «κατά της πίστεως, κατά του κλήρου, και κατά των θρόνων των διαφόρων κρατών, με αποτέλεσμα τις αποστασίες [..]»[19]. Ο Μακράκης έχει συνειδητοποιήσει ότι η Δύση δεν επιθυμεί την δημιουργία ενός μεγάλου χριστιανικού κράτους στην Ανατολή και επιχειρεί την εκ των έσω διάβρωση των ορθοδόξων κοινωνιών, κυρίως δια των ιδεολογικών ρευμάτων του δεϊσμού, του αθεϊσμού, του τεκτονισμού, του κοινωνικού συμβολαίου, της ακαδημαϊκής θεολογίας κτλ.[20].

Επιθυμεί να δημιουργήσει τη λεγόμενη «κρατική θρησκεία» για να συρρικνώσει την Ορθοδοξία σε μία εξουσιαστική γραφειοκρατία, αποκλείοντας κάθε άλλη κατανόησή της. Ο Παπουλάκος δίκαια εξεγείρεται, αποκαλεί τον Όθωνα ψωριάρικο γίδι και την Ιερά Σύνοδο «μιαρά, διαβολική, βουλομένη (= σφραγισμένη) με τη βούλα του Άρμανσπεργκ»· κατηγορεί την Ιεραρχία ότι άφησε τα ζύγια του Χριστού και ζυγιάζει με τα κάλπικα ζύγια της εξουσίας. Αντικληρικαλισμός και αντισυνταγματική νοοτροπία θα αποτελούν πλέον τις δύο όψεις του ιδίου νομίσματος, όταν ο Φλαμιάτος δηλώνει ότι το «διαθρυλλούμενον Σύνταγμα» οδηγεί τον τόπο «εις πνεύμα αναρχίας και εμφυλίους πολέμους»[21]. Το ίδιο για τον Μακράκη «το συνταγματικόν πολίτευμα δεν πηγάζει εκ του έθνους, αλλ’ επεβλήθη εις αυτό έξωθεν, και είνε μίμησις των εν τη Δύσει πολιτευμάτων»[22]. Οι συνταγματικές ρυθμίσεις αποξενώνουν το έθνος από τον Ιησού Χριστό, και απονευρώνουν την Εκκλησία και το κήρυγμά της.

Στο κλίμα αυτό της δυσπιστίας απέναντι στην κρατική οργάνωση και ιδεολογία ο Ευσέβιος Ματθόπουλος ιδρύει το 1907 την κοινοβιακή αδελφότητα «Ζωή». Το χιλιαστικό βίωμα παρουσιάζεται εδώ περισσότερο αμβλυμένο και εσωτερικευμένο, με ροπή προς την εξατομίκευση και την ηθικότητα. Η «Ζωή»[23] φιλοδοξεί να γίνει ένα οχυρό κατά της προϊούσας εκκοσμίκευσης της αστικής κοινωνίας και της γραφειοκρατικής Εκκλησίας. Ταυτόχρονα, προσπαθεί να διαφωτίσει τον λαό που ολοένα συρρέει στις πόλεις και στα εργοστάσια για τους κινδύνους της άθεης κοινωνίας. Η οργάνωση προσφέρει ένα αίσθημα ταυτότητας σε μάζες, οι οποίες παραπαίουν ανάμεσα στα προτάγματα της παραδοσιακής θρησκευτικότητας (της αγροτικής τους κοινωνίας του χωριού) και στις απαιτήσεις μίας νεοελληνικής κοινωνίας που ανοίγεται στη νεωτερικότητα και επίσημα την προετοιμάζει με προτεσταντικού τύπου καθηκοντολογία, δηλαδή με ευσεβισμό, σκληρή εργασία, επιχειρήσεις. Ο σκοπός είναι η δημιουργία μίας τάξης χρηστών πολιτών που με ηθικό ανάστημα και κοινωνική επιφάνεια θα μπορούν να επανδρώνουν τις νέες γραφειοκρατικές δομές ενός σύγχρονου κράτους.

Το διχαστικό παράδοξο λύνεται. Παρά την ιδεολογική πάλη «διαφωτιστών» και «παραδοσιακών», οι δύο αυτές «παρατάξεις» θα συναντηθούν σε έναν κοινό τόπο: στην απαίτηση δημιουργίας μίας «καινούργιας Ελλάδας», ικανής να μετέχει ισότιμα στον ευρωπαϊκό χριστιανικό πολιτισμό, ο οποίος καθόλου τυχαία εκείνη την εποχή συσπειρώνεται ολοένα και περισσότερο κατά του «άθεου κομμουνισμού».

Όταν ο «ερυθρός εχθρός» καταπέσει πολλά χρόνια αργότερα, η διαμάχη θα επαναληφθεί με άλλα πρόσημα. Η παρατήρηση του Παπαδιαμάντη ότι «η χώρα αυτή ελευθερώθη επίτηδες δια να αποδειχθή ότι δεν ήτο ικανή προς αυτοδιοίκησιν»[24] αποκαλύπτει μία σκληρή πραγματικότητα.

[το παρόν κείμενο αποτελεί επεξεργασία αρχικού κειμένου που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Θρησκειολογία, τ. 3/ Απρίλιος- Ιούνιος 2002, 77-88]

---

[1] Ι. Πέτρου, Εκκλησία και Πολιτική, Κυριακίδης, Θεσσαλονίκη 1992, 162.

[2] Π. Κονδύλη, Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός, Αθήνα, 1988, 91εξ.

[3] Χ. Γιανναρά, Ορθοδοξία και Δύση στη Νεώτερη Ελλάδα, Δόμος, Αθήνα 1992, 141.

[4] π. Γ. Μεταλληνού, Σχέσεις και Αντιθέσεις, Ακρίτας, Αθήνα 1998, 37.

[5] Π. Κιτρομηλίδη, Νεοελληνικός Διαφωτισμός, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1999, 426.

[6] Αθ. Γλυκοφρύδη- Λεοντσίνη, «Ο Νεόφυτος Βάμβας και το πρόβλημα της Ελευθερίας», Η έννοια της Ελευθερίας στον νεοελληνικό στοχασμό, Ακαδημία Αθηνών 1996, 111εξ.

[7] Κ. Δημαρά, Νεοελληνικός Διαφωτισμός, Ερμής, Αθήνα 1998, 126.

[8] Π. Νούτσου, Νεοελληνική Φιλοσοφία, Κέδρος, Αθήνα 1981, 121.

[9] Α. Γερομιχαλού, Ο Κων/νος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων και η εποχή του, Θεσσαλονίκη 1964, 119.

[10] Γ. Γεράση, Η Νεοελληνική Ταυτότητα, Ροές, Αθήνα 1989, 55.

[11] Θ. Σταθόπουλου, Το κίνημα του Παπουλάκου. Οι πολιτικές, κοινωνικές και θρησκευτικές του διαστάσεις, Αθήνα 1991. Επίσης, Μ. Άννινου, Ο Παπουλάκης, Αθήνα 1995.

[12] Περισσότερα π. Γ. Μεταλληνού, «Κοσμάς Φλαμιάτος (1786-1852). Ένας μάρτυρας της ορθοδόξου παραδόσεως στο ελληνικό κράτος», Θεολογία 58/2, Απρίλιος- Ιούνιος 1987.

[13] Για τον Ιγνάτιο Λαμπρόπουλο, βλ. Α. Κοτταδάκη, Αυτοί που άνοιξαν τον δρόμο, Αθήναι 1976, και Κ. Αθανασιάδη, «Λαμπρόπουλος Ιγνάτιος», Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια 8/1966, 108-110.

[14] Για τον Μακράκη, βλ. Λ. Μπράνγκ, Το μέλλον του Ελληνισμού στον ιδεολογικό κόσμο του Απόστολου Μακράκη, Αρμός, Αθήνα 197.

[15] Α. Αργυρίου, «Η απελευθέρωση των Ελλήνων και ο εσχατολογικός ρόλος της Ρωσίας και της Γαλλίας μέσα στο ερμηνευτικό έργο του Θεοδωρήτου Ιωαννίνων», Τόμος τιμητικός στον Δαμιανό Δόϊκο, 11-24.

[16] Λ. Μπράνγκ, 311

[17] Αυτόθι, Λόγος 1209 (1.5.1897), 3.

[18] π. Γ. Μεταλληνού, Ελληνισμός Μετέωρος, Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα 1992, 124.

[19] Ν. Ζαχαρόπουλου, Κινδυνολογία για τα εκκλησιαστικοπολιτικά πράγματα της Ελλάδος των μέσων του ΙΘ΄ αιώνα, Θεσσαλονίκη 1988, 428.

[20] Λ. Μπράνγκ, 230.

[21] π. Γ. Μεταλληνού, Δύο Κεφαλλήνες Αγωνισταί Αντιμέτωποι (Κ. Φλαμιάτος, 1786-1852, και Κ. Τυπάλδος, 1795-1867), Λευκωσία 1980, 14.

[22] Λόγος 666 (22.11.1886), 2.

[23] Α. Γουσίδη, Οι Χριστιανικές Οργανώσεις. Η περίπτωση της αδελφότητος Θεολόγων «Ζωή», Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 1993, 39εξ.

[24] Α. Παπαδιαμάντη, Άπαντα, τόμος 2, «Βαρδιανός στα σπόρκα», 571.

https://manolisgvardis.wordpress.com/2015/11/05/%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%86%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82-%CE%BC%CE%BF%CF%81%CF%86%CE%AD%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-19%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%B9%CF%8E%CE%BD%CE%B1-%CF%83%CF%85%CE%BC%CE%B2%CE%BF%CE%BB/