Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Παιδεία-Εκπαίδευση. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Παιδεία-Εκπαίδευση. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Παρασκευή 9 Αυγούστου 2019
Παιδείας θεμέλια
Ένα κείμενο του γνωστού κριτικού Θεάτρου και συγγραφέα Κώστα Γεωργουσόπουλου, που διεκτραγωδεί την άθλια κατάσταση που υπάρχει στην Εκπαίδευση, αλλά πολύ αργά, ίσως διότι άργησε και ο ίδιος να αποβάλει τις αριστερές του παρωπίδες και να συνειδητοποιήσει το τι συνέβαινε.
ΔΕΕ
Επιτέλους φαίνεται πως μας αποχαιρετά η ένδοξη απόδοση κάτω από τη βάση. Υπήρχαν δηλαδή με την έγκριση του κράτους και ερήμην των δασκάλων και των διορθωτών στις εξετάσεις υποψήφιοι στα ανώτατα ιδρύματα που καταλάμβαναν μια θέση στη δωρεάν εκπαίδευση που χρηματοδοτούσε ο Έλληνας πολίτης.
Μαθαίναμε τα τελευταία χρόνια στην αρχή πως είχε καταργηθεί στη Δημοτική και στη Μέση Εκπαίδευση ο θεσμός των ανεξεταστέων μαθητών. Παλιότερα αν ένας μαθητής υστερούσε στο τέλος της χρονιάς και μετά από δοκιμασία προφορικών και γραπτών εξετάσεων σε περισσότερα από δύο πρωτεύοντα μαθήματα (π.χ. Ελληνικά και Μαθηματικά) ή σε πρωτεύον και δύο δευτερεύοντα (π.χ. Μαθηματικά, Ιστορία και Ανθρωπολογία) επαναλάμβανε την τάξη. Αν τα μαθήματα ήταν ένα πρωτεύον ή δύο δευτερεύοντα υποχρεωνόταν να επανεξεταστεί τον Σεπτέμβριο. Αυτό καταργήθηκε και ήταν επιτρεπτό να λάβει ενδεικτικό από μία τάξη σε άλλη έστω και αν συγκέντρωνε μέσο όρο όλων των μαθημάτων (πλην της Γυμναστικής) εννέα (9!). Αυτό σήμαινε πως αν στα Θρησκευτικά είχε 13 ήταν δυνατόν να έχει προβιβάσιμο βαθμό έτους 9, έστω και αν είχε 7 στη Φυσική ή στα Ελληνικά.
Συμπληρώνω εδώ εν παρενθέσει πως ο δάσκαλος ή ο καθηγητής που βαθμολογούσε μετά το 1983 έως προχθές (πράγμα που σημαίνει πως αν είχε διοριστεί το 1983 σήμερα θα είχε συνταξιοδοτηθεί) δεν είχε ποτέ (μα ποτέ!) με όποιον τρόπο επιθεωρηθεί, ελεγχθεί, αξιολογηθεί.
Πάντα εν παρενθέσει. Πριν από το 1983 που υπήρχε αξιολόγηση για να προαχθείς στην ανώτερη βαθμίδα της εκπαίδευσης και να είσαι π.χ. και τυπικά υποψήφιος γυμνασιάρχης ή λυκειάρχης έπρεπε να είχες με μια σειρά αξιολογήσεως βαθμολογηθεί με υψηλούς βαθμούς και προήγεσο είτε κατ’ απόλυτον εκλογήν ή κατ’ αρχαιότητα, όταν δηλαδή είχες μεγαλύτερο βαθμό αξιολόγησης ανάμεσα στους συναδέλφους με τα ίδια χρόνια υπηρεσίας.
[...]
Επανέρχομαι.
Μετά τη Μεταπολίτευση ο θεσμός της εισαγωγής στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα υφίσταται συνεχείς «πατητές». Εν πρώτοις τους υποψηφίους δεν επιλέγουν οι δάσκαλοι που θα τους εκπαιδεύσουν, άρα μπορούν να καθορίσουν τα κριτήρια. Οταν πριν από πενήντα χρόνια έδινα εισαγωγικές εξετάσεις στη Φιλοσοφική Σχολή εξεταστές μας ήταν ο Διονύσιος Ζακυθηνός, ο μέγας βυζαντινολόγος, και ο μεγαλοφυής των μεγαλοφυών Αναστάσιος Ορλάνδος, καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας στο Καποδιστριακό και ταυτόχρονα καθηγητής Ρυθμολογίας στο Μετσόβιο! Γι’ αυτό ακόμη καμαρώνω με το 9 που βαθμολογήθηκα (με άριστα το 10) στην Εκθεση.
Τώρα βαθμολογούν καθηγητές Μέσης (και για να προλάβουν οι Αρχές τις ημερομηνίες συχνά διορθώνουν τα γραπτά καθηγητές του Γυμνασίου που δεν έχουν ποτέ διδάξει το μάθημα που διορθώνουν). Από την άλλη, ενώ οι πανεπιστημιακές Αρχές καθορίζουν τον αριθμό πρωτοετών φοιτητών που δύνανται να εκπαιδεύσουν, το υπουργείο προκηρύσσει τριπλάσιο και συχνά πολλαπλάσιο αριθμό για να αγρεύσει φοιτητική πελατεία. Ετσι αναγγέλλει πως στην τάδε σχολή θα εισαχθούν π.χ. 300 φοιτητές και ο αριθμός των «επιτυχόντων» σταματά στο 300! Οσο κι αν είναι το βαθμολογικό σύνολο του υποψηφίου, έτσι εισάγονται υποψήφιοι με 3 και 4 σε μαθήματα: Ελληνικά, Μαθηματικά, Ιστορία, Φυσική!
Εισάγονται και βαλτώνουν αλλά συνεχίζουν να εγγράφονται ή να επανεγγράφονται στην ίδια τάξη, να έχουν πάσο ελευθέρας στις συγκοινωνίες και συσσίτιο στο φοιτητικό εστιατόριο. Αλλά και σε δωμάτια που παραχωρεί το ίδρυμα.
Γνώριζα φοιτητή που είχε εγκατασταθεί για 6 χρόνια στη Φοιτητική Εστία, αφού δεν είχε πάρει πτυχίο και έμεναν χωρίς στέγη φτωχά και ταλαντούχα παιδιά.
Θυμίζω πως όλοι αυτοί οι αιώνιοι φοιτητές είναι όσοι εισήλθαν με 2 και 3, τρέφονται δωρεάν, σπουδάζουν δωρεάν, αποκτούν βιβλία δωρεάν και αναβάλλεται η στράτευσή τους.
Βρείτε ένα πανεπιστήμιο της Ευρώπης που να συμβαίνει αυτό. Το προκαλώ: στην Κίνα, στη Σοβιετική Ενωση και στην Κούβα υπήρχαν αιώνιοι φοιτητές και μάλιστα βαθμολογημένοι στη γλώσσα με 3!;
Μη μου πουν μερικοί γραφικοί γιατί ένας μηχανικός χρειάζεται να γνωρίζει καλά τη γλώσσα του. Απαντώ με τη γνώμη αριστερού ακτιβιστή, του Τσόμσκι: Η γλώσσα και η στάθμη της αντιστοιχούν στη στάθμη της νοητικής λειτουργίας!
Ετικέτες
Παιδεία-Εκπαίδευση,
Προβληματισμοί
Παρασκευή 3 Φεβρουαρίου 2017
Η μαλθακοποίηση των αγοριών
Η μαλθακοποίηση των αγοριών
Ίσως να ανήκω στη τελευταία γενιά αγοριών όπου έζησε τα παιδικά της χρόνια στην αλάνα, την βρομιά, την αντιπαλότητα και το βουνό. Δεν υπήρχε μέρα που να μην επιστρέφω στο σπίτι βρόμικος και με εκδορές σε όλο το σώμα μου. Ιδιαίτερα την καλοκαιρινή περίοδο, ξεκινούσαμε από το πρωί τις δραστηριότητες και τελειώναμε αργά το βράδυ, ακούραστοι και ανεξάντλητοι από ενέργεια. Παίζαμε ποδόσφαιρο, ποδήλατο, καλαθοσφαίριση, κρυφτό, κυνηγητό και κάναμε κάθε λογής παιδικές μπαγαποντιές και αταξίες. Αρπάζαμε μούρα και δαμάσκηνα από τις αυλές, επισκευάζαμε μόνοι μας τα ποδήλατά μας, φτιάχναμε ξίφη από σανίδες και δόρατα από χοντρά κλαδιά και παλεύαμε μεταξύ μας. Στο σχολείο υπήρχε αντιπαλότητα και ανταγωνισμός, μπορεί να είχε και νταήδες, αλλά μαθαίναμε να τους αντιμετωπίζουμε. Γενικά δεν ήμασταν τόσο ευαίσθητα παιδιά, ούτε παίρναμε βαριά ο,τι μας έκαναν, το ξεπερνούσαμε γρήγορα. Σήμερα θα μας χαρακτήριζαν αγροίκους και απολίτιστους. Όμως παρά τις σκανδαλιές και το θράσος που υπήρχε μεταξύ μας, διαπνεόμασταν από ένα σεβασμό και φρόνιμο ήθος, για να χρησιμοποιήσω λόγια του Κολοκοτρώνη περί φρονίμου ελευθερίας, προς τους μεγαλύτερους, τους δασκάλους, τα όργανα της τάξης και τους γονείς μας. Δεν θέλω να εξιδανικεύσω εκείνη την εποχή και τη γενιά μου, αλλά δεν μπορώ να πω ότι σήμερα είναι καλύτερα τα πράγματα.
Τα σύγχρονα αγόρια διακρίνονται για την μαλθακότητα και την ηττοπάθειά τους. Γεννήματα υπερπροστατευτικών γονέων που έχουν αναθρέψει μία γενιά άβουλων ανθρώπων που δεν λερώθηκαν ποτέ, δεν χτύπησαν ποτέ, δεν τσακώθηκαν και γενικώς έπαψαν να ζουν πριν προλάβουν να γεράσουν.
Μία ολόκληρη γενιά γαλουχημένη μονάχα με τις θηλυκές αρετές, όπως η φροντίδα, η ευαισθησία και η λεπτότητα, ενώ απέβαλε και στιγμάτισε τις ανδρικές αρετές, το θάρρος, την ακεραιότητα, την σκληραγωγία και την τιμή. Όλα αυτά για να γίνουν πιο πολιτισμένα και ευγενικά τα παιδιά. Παραδόξως έφερε τα ακριβώς αντίθετα αποτελέσματα. Τα παιδιά έγινα πιο ακοινώνητα, αφού δεν επιτρέπεται η έντονη αλληλεπίδραση για να μην έλθουν σε ρήξη, για να μην λερωθούν γιατί πλέον «έχουμε εκσυγχρονιστεί» με συνέπεια να γεμίσουν το κενό και την απουσία των εξωτερικών δράσεων με βιντεοπαιχνίδια και κάθε λογής δώρα που κατέστησαν τα παιδιά αποβλακωμένα και κακομαθημένα. Χωρίς κανένα σεβασμό απέναντι στους γονείς, τους δασκάλους, την έννομη τάξη, τους μεγαλυτέρους, αφού μεγάλωσαν με την νοοτροπία ότι δεν είναι καλό να τα τιμωρείς όταν αυθαδιάζουν, οι δάσκαλοι δεν μπορούν και δεν τολμούν να τα πειθαρχήσουν γιατί οι γονείς δεν θέλουν να πληγωθούν και να καταπιεστούν τα καμάρια τους, ενώ οι ίδιοι οι γονείς δεν τα τιμωρούν γιατί προτιμούν τον διάλογο.
Σήμερα θεωρείται κατακριτέο να υποστηρίζεις ότι δεν είναι κακό να παίζει το παιδί με όπλα, να φτιάχνει ξίφος από κλαδί, να παίζει στο ύπαιθρο και να χτυπήσει, παρουσιάζεται ως λάθος να θεωρούμε ότι οφείλει να αντιδρά όταν προσβάλλεται και παρενοχλείται. Είναι επίσης απαράδεκτο να το τιμωρήσεις και αναχρονιστικό να το μεγαλώσεις με πειθαρχία. Δεν θα ξεχάσω την τραγελαφική δήλωση του Καναδού πρωθυπουργού που είχε πει «αν εξοντώσεις τους αντιπάλους σου, αυτοί νικούν». Σήμερα επιβραβεύονται τα θύματα, όχι οι αγωνιζόμενοι. Δεν χαίρουν σεβασμού οι θαρραλέοι που αντιμετώπισαν τους θύτες και τους δυνάστες τους. Αυτό είναι το πρότυπο που επιλέξαμε να δώσουμε στα παιδιά μας: αποδέξου τον ρόλο του θύματος και θα κερδίσεις. Η ηττοπάθεια έχει ποτίσει τις δυτικές κοινωνίες και γαλουχούνται ολόκληρες γενιές άβουλων και μουδιασμένων ανθρώπων που έχουν ασπαστεί τον φεμινισμό και την κουλτούρα του θύματος.
Ο πυρήνας αυτού του προτύπου είναι η αφελής αντίληψη του προοδευτικού ότι ο άνθρωπος είναι κατά βάση καλός. Η αλήθεια είναι ότι ο άνθρωπος δεν είναι φύσει καλός και ανιδιοτελής. Είναι κτητικός, άπληστος και ιδιοτελής. Ελάχιστοι θα θυσίαζαν το συμφέρον τους για να υπερασπιστούν το καλό και το δίκαιο. Γι’ αυτό όσοι το κάνουν θεωρούνται ξεχωριστοί και αξιέπαινοι και τους αποδίδουμε φόρο τιμής. Αν οι περισσότεροι άνθρωποι έπρατταν το ίδιο, δηλαδή έθεταν το δίκαιο πάνω από το συμφέρον τους, τότε δεν θα θεωρείτο κάτι ξεχωριστό και αξιέπαινο, αφού θα το έκαναν οι περισσότεροι. Όμως αυτό δεν ισχύει. Είναι λοιπόν προτιμότερο να προετοιμάσουμε τα παιδιά μας για τον κόσμο όπως πραγματικά είναι και όχι όπως θα θέλαμε να είναι.
Προσωπικά προτιμώ την συνολική άσκηση των αρετών, τόσο την συντροφικότητα, την συμπόνοια, την ευγένεια και την καλοσύνη, όσο την ανδροπρέπεια, το θάρρος, τη μαχιμότητα και την σκληραγωγία. Να αφήσουμε τα παιδιά να λερωθούν, να χτυπήσουν, να τσακωθούν και μετά να τα βρουν. Αυτή είναι η ανθρώπινη κοινωνία, δεν χρειάζεται και δεν γίνεται να αγαπιόμαστε συνέχεια, ούτε πρέπει να δημιουργήσουμε μία γενιά λοβοτομημένων και νεκροζώντανων ανθρώπων για να σταματήσουμε τις διαμάχες.
Ετικέτες
Κοινωνία,
Παιδεία-Εκπαίδευση,
Προβληματισμοί
Κυριακή 29 Μαΐου 2016
Νους υγιής σε σώμα υγιές…
Τμήμα Φυσικής Αγωγής του Πανεπιστημίου Νότιας Καλιφόρνιας
(USC) στο Λος Άντζελες
Νους
υγιής σε σώμα υγιές…
«Μήγαρις ἔχω ἄλλο στό νοῦ μου,
πάρεξ ἐλευθερία καί γλῶσσα;»
Διονύσιος Σολωμός
Δημήτρης
Ε. Ευαγγελίδης
Στον
αρχαίο κόσμο υπήρχε η έκφραση, προερχόμενη από στίχους του Ρωμαίου σατιρικού ποιητή Γιουβενάλη (Decimus Iunius
Iuvenalis, 55-135 μ.Χ.), Saturae (Σάτιραι), Liber IV,
Satura X, 356: «orandum est ut sit mens sana in corpore sano» (πρέπει
να ευχόμαστε να υπάρχει νους υγιής σε σώμα υγιές) που είναι γνωστή στην εκδοχή
«νοῦς ὑγιής ἐν σώματι ὑγιεῖ», καθώς και στην μετέπειτα εκδοχή «άνθρωπος ψυχήν
και σώμα σύμμετρος».
Περιδιαβαίνοντας
το διαδίκτυο μπορούμε να εντοπίσουμε δεκάδες και εκατοντάδες αναρτήσεις και
σχόλια με συμβουλές για το υγιές σώμα,
πώς θα χάσουμε κιλά, ποια είναι η σωστή δίαιτα, ποιες τροφές είναι υγιεινές,
πώς θα αποκτήσουμε γραμμωτούς κοιλιακούς, πώς παρασκευάζουμε υγιεινά φαγητά
κλπ, κλπ.
Αντίθετα,
οι αναρτήσεις για το πώς θα βελτιώσουμε
το πνεύμα μας σπανίζουν ή είναι ανύπαρκτες.
Το
θλιβερό με όλες αυτές τις συμβουλές για την φροντίδα του σώματος που προαναφέραμε
είναι ότι προέρχονται από άτομα με χαμηλό έως μέτριο μορφωτικό επίπεδο, όπως
προκύπτει από τα κακογραμμένα κατά κανόνα κείμενά τους και αναρωτιέσαι για
ποιον λόγο παραμελούν την βελτίωση του μυαλού τους και ασχολούνται μόνον με το
σώμα τους, καλώντας μας μάλιστα να τους μιμηθούμε.
Υποθέτω
ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι στις δυτικές, παρακμιακές κοινωνίες, έχει
θεοποιηθεί το σώμα, η φροντίδα του οποίου έχει δημιουργήσει μια τεράστια
βιομηχανία πολλών δισεκατομμυρίων στην οποία περιλαμβάνονται οίκοι μόδας,
αρωματοποιΐες, φαρμακοβιομηχανίες, κοσμηματοποιΐες, γυμναστήρια, εξειδικευμένα
εστιατόρια, διαφημιστικές εταιρείες και πολυάριθμοι άλλοι παράπλευροι κλάδοι.
Πιθανότατα
κάποιοι να ρωτήσουν: Και πώς μπορούμε να
βελτιώσουμε το πνεύμα; Θα μπω στον πειρασμό να δώσω κι εγώ μια συμβουλή,
αλλά όχι για την φροντίδα του σώματος όπως κάνουν άλλοι.
Ισχυρίζομαι
λοιπόν ότι εκείνο που οφείλουμε να βελτιώσουμε όλοι μας, πριν από οτιδήποτε άλλο, είναι η
γλώσσα που μιλάμε και γράφουμε, ως βασική και απαραίτητη προϋπόθεση για την
βελτίωση του μυαλού μας.
Και
τι πρόβλημα υπάρχει με την γλώσσα θα αναρωτηθούν ίσως κάποιοι και αν πράγματι
υπάρχει τι μπορεί να γίνει;
Έχει
υποστηριχθεί (και υποστηρίζεται ακόμη από ορισμένους "προοδευτικούς"
κύκλους γλωσσολογούντων) η θεωρία της "εργαλειακότητας" της γλώσσας,
δηλ. ότι η γλώσσα δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα απλό μέσο επικοινωνίας
μεταξύ των ανθρώπων. Δυστυχώς, αυτή η λογική και η νοοτροπία της
"ήσσονος προσπάθειας" που καλλιεργήθηκαν στην Εκπαίδευση από
βολεμένους συνδικαλιστές και κομματικούς εγκάθετους, έπληξαν ανεπανόρθωτα την
Παιδεία, παράγοντας στρατιές αγραμμάτων και ημιμαθών, υποβιβάζοντας συστηματικά
το μορφωτικό επίπεδο των νεοελλήνων, πιθανότατα για την ευκολότερη πολιτική
χειραγώγησή τους. Η υψηλού επιπέδου εκπαίδευση περιορίστηκε δραματικά και έγινε
προνόμιο των γόνων των ευπορότερων ομάδων του πληθυσμού, παρά τις ευσυνείδητες
προσπάθειες των εκπαιδευτικών των δημοσίων σχολείων. Οι ίδιοι κύκλοι μάλιστα
ισχυρίζονται ξεδιάντροπα ότι "η αριστεία είναι στίγμα" και επομένως
καταδικαστέα κοινωνικά και πολιτικά! Η άποψη αυτή διακηρύχθηκε, παρά τις εκ των
υστέρων διορθώσεις, από τον ίδιο τον τ. υπουργό ...Παιδείας της "πρώτης
φοράς αριστερής" Κυβέρνησης, Μπαλτά. Προφανώς, χαμηλής νοημοσύνης και αγράμματοι μουζίκοι είναι πολύ ευκολότερο να χειραγωγηθούν
και να διοικηθούν.
Όπως
έχει τονιστεί:
"Η γλώσσα είναι μία από τις μεγαλύτερες
κατακτήσεις του ανθρώπινου πολιτισμού, αφού χάρη σ' αυτή ο άνθρωπος ανέπτυξε
τον λόγο που αποτελεί τη βάση του πολιτισμού.
Τα όρια του κόσμου μου
είναι τα όρια της γλώσσας μου, κατά τον Wittgestein. Αυτό σημαίνει,
γνωρίζω τον κόσμο όσο μου επιτρέπουν οι γλωσσικές μου ικανότητες- επικοινωνώ με
τον κόσμο και τα πράγματα στον βαθμό που έχω τις γλωσσικές προϋποθέσεις. Οι
δυνατότητες της διάνοιας του ανθρώπου εξαρτώνται από το επίπεδο της γλώσσας που
είναι σε θέση να μεταχειρίζεται. Γιατί ο άνθρωπος του οποίου οι γλωσσικές
δυνατότητες είναι περιορισμένες δεν μπορεί ούτε να εκφράσει αυτό που σκέπτεται
ούτε να σκεφθεί ολοκληρωμένα. Αναγκαστικά, βρίσκεται εγκλωβισμένος μέσα σε ένα
στενό και ασφυκτικό γλωσσικό πλαίσιο που δεν του δίνει τη δυνατότητα να σκεφθεί
ολόπλευρα και σε βάθος. Η απαιτητική, ποιοτική και αποτελεσματική
επικοινωνία είναι ζήτημα που σχετίζεται με τη γλωσσική υποδομή του καθενός. Η
γλωσσική καλλιέργεια υπηρετεί και στηρίζει άμεσα και αποτελεσματικά την
ανάπτυξη της σκέψης και των πνευματικών δεξιοτήτων του ανθρώπου, ενώ «η σκέψη η
απογυμνωμένη σε γνώση γίνεται ουδέτερη και χρησιμοποιείται ως απλό προσόν στις
ειδικές αγορές εργασίας αυξάνοντας την εμπορική αξία της προσωπικότητας»
[Χορκχάϊμερ,
Μ., Αντόρνο, Τ. 1986, Διαλεκτική του διαφωτισμού (μτφρ. Ζ. Ζαρίκας), Αθήνα,
Ύψιλον, σ. 226].
«Οι γλώσσες», επισημαίνει ο Καθηγητής Χρίστος
Τσολάκης (1995), «είναι τα μπόγια
των λαών. Ψηλώνουν με το ψήλωμα και συρρικνώνονται με τη συρρίκνωση των σκέψεων
και των πολιτισμών των ανθρώπων. Δεν είναι δυνατόν οι πολιτισμοί και οι σκέψεις
να προάγονται και οι γλώσσες να φθίνουν. Αυτό και το αντίστροφο του
αποκλείονται. Στην τεχνολογία οι λαοί, στην τεχνολογία και οι γλώσσες, στην
ποίηση οι λαοί, στην ποίηση και οι γλώσσες».
[Σημ.
ΔΕΕ: Θεωρώ υποχρέωσή μου να επισημάνω στο σημείο αυτό ότι ο αείμνηστος
Γλωσσολόγος Χρίστος Τσολάκης (1935-2012), που με τιμούσε με την φιλία του, ήταν
από τους ελάχιστους, δυστυχώς, πανεπιστημιακούς που αγωνιούσε για την πορεία
των γλωσσικών πραγμάτων στην χώρα μας και κυρίως είχε το ανάστημα και το σθένος
να παραδέχεται και τις δικές του ευθύνες, σε αντίθεση με κάποιους
αμετανόητους.]
Είχε
επίσης επισημανθεί από τον τ. Πρόεδρο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής
Πολιτικής Σωτ. Γκλαβά (ο οποίος παύθηκε πριν λίγους μήνες με απόφαση αυτού
του ανεκδιήγητου …υπουργού Παιδείας (!) Νίκου Φίλη) ότι:
«…Η σωστή γλωσσική παιδεία που θα προσφέρει το
σχολείο εγγυάται και τη διαφύλαξη της γλωσσικής μας ταυτότητας και κληρονομιάς.
Οι γλώσσες, όπως είναι γνωστό, φθείρονται και απειλούνται. Ας μην ξεχνούμε
πως 5.000 περίπου διάλεκτοι εξαφανίστηκαν κατά τη διάρκεια
του 20ου αιώνα λόγω της αποικιοκρατίας. Ο
κίνδυνος αυτός είναι ορατός ιδιαίτερα σήμερα εξαιτίας της παγκοσμιοποιημένης
κοινωνίας που απειλεί τις λιγότερο διαδεδομένες γλώσσες. Εκτός αυτού, υπάρχει
ακόμη ένας κίνδυνος που δημιουργείται με την κακομεταχείριση και στρέβλωση των
λέξεων, γεγονός που συμβαίνει, όταν οι ποικιλώνυμες εξουσίες, μικρές ή μεγάλες,
θέλουν να υπηρετήσουν ανομολόγητες σκοπιμότητες ή να προπαγανδίσουν..."
(Σ.
Γκλαβάς, Εκπαίδευση και ποιότητα στο ελληνικό σχολείο: Πρακτικά
διημερίδων, Αθήνα, Ίδρυμα Ευγενίδου, 20-21 Μαρτίου 2008 & Θεσσαλονίκη,
Πολυτεχνική Σχολή ΑΠΘ, 17-18 Απριλίου 2008, 33-47)
Μια
άλλη σημαντική παράμετρος της συνεχούς υποβάθμισης της γλωσσικής εκπαίδευσης
είναι και οι σοβαρές επιπτώσεις της αγλωσσίας, ειδικότερα στον χώρο των θετικών
επιστημών, όπου η γλωσσική καλλιέργεια θεωρείται …πολυτέλεια, ακόμα και
άχρηστη!
Όπως
καταγγέλλει ο συγγραφέας Τάκης Θεοδωρόπουλος, ένας από τους ελάχιστους πλέον
εναπομείναντες σοβαρούς και αξιόλογους διανοητές αυτής της δύσμοιρης χώρας:
«Φίλος μαθηματικός στη Μέση Εκπαίδευση μού
επισήμανε τις συνέπειες της αγλωσσίας στη διδασκαλία των θετικών
επιστημών. Μου είπε πως ακόμη και οι μαθητές που έχουν ευχέρεια στην
εφαρμογή των απαραίτητων για τη λύση των προβλημάτων τύπων αδυνατούν να
εξηγήσουν τη μέθοδο που ακολουθούν. Έχουν
τις γνώσεις, έχουν την ευφυΐα, πλην όμως τους λείπει η σκέψη, επειδή τους
λείπει η γλώσσα που θα μπορούσε να τη διαμορφώσει. Ο φίλος μου είναι
γυμνασιάρχης σε ένα εξαιρετικό σχολείο και εμπιστεύομαι την κρίση του.
Παπαγαλία, λοιπόν, τρόπον τινά και στα μαθηματικά.
Η επισήμανση έχει
ιδιαίτερη σημασία, διότι αναδεικνύει τους συγγενικούς δεσμούς του
μεγαλύτερου καρκινώματος του εκπαιδευτικού μας συστήματος, της παπαγαλίας, με την αγλωσσία. Διότι,
όταν ο μαθητής μαθαίνει από στήθους τη σελίδα 235 του κακογραμμένου βιβλίου της
Ιστορίας, επειδή χρησιμοποιεί λέξεις της ελληνικής κρύβει το πραγματικό
πρόβλημα. Ότι δηλαδή, με τη συνενοχή του
διδάσκοντος, αποδέχεται την αδυναμία του να μεταφράσει σε δική του σκέψη, και
με δικές του λέξεις, αυτό που διάβασε. Το ίδιο ισχύει και στην έκθεση
ιδεών. Αν ακολουθήσει τις οδηγίες χρήσεως, αυτές που αντιστοιχούν στις εξίσου
στερεότυπες ιδέες, τότε θεωρείται ότι «γράφει καλά», άρα χειρίζεται καλά τη
γλώσσα του.
Ξέρω καλά
πως όσοι διδάσκουν τα λεγόμενα φιλολογικά μαθήματα έχουν προ πολλού
αποδεχθεί την ήττα τους. Η ανυπαρξία σχέσης με τη λεγόμενη αγορά εργασίας
έχει μετατρέψει τη διδασκαλία της λογοτεχνίας και των κλασικών γραμμάτων σε
αγγαρεία. Στο σημερινό λύκειο ο φιλόλογος μπορεί να απειλεί με κακό βαθμό, όμως
δεν έχει την αίγλη του μαθηματικού, όποιου διδάσκει ηλεκτρονικούς υπολογιστές ή
ακόμη και του γυμναστή. Σε παλαιότερους καιρούς στη λεγόμενη Φιλοσοφική Σχολή
–φιλολογική στην πραγματικότητα– εγγράφονταν όσοι κατά τεκμήριο αγαπούσαν το
διάβασμα και τη λογοτεχνία. Με το σημερινό σύστημα, το πιθανότερο είναι να
καταλήξεις να αποκρυπτογραφείς τον Πλάτωνα «από σπόντα», επειδή δεν είχες
αρκετά μόρια για να γίνεις κάτι άλλο. Τη βαρεμάρα τους τη μεταφέρουν στη
σχολική τάξη και το σύστημα αναπαράγεται μια χαρά: πόσες φορές δεν έχω ακούσει πανεπιστημιακούς καθηγητές να παραπονιούνται
ότι οι φοιτητές τους δεν ξέρουν ούτε να μιλούν ούτε να γράφουν. Κοινώς, τους
λείπει το εργαλείο της σκέψης.
Δεν
πρόκειται για την αδυναμία ορθής χρήσης της ελληνικής. Το φαινόμενο λέγεται
αγλωσσία…».
(Εφημ.
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 17.01.2016)
Τι πρέπει να γίνει λοιπόν, πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε
αυτήν την ανησυχητική κατάσταση που διαμορφώθηκε από την αδιαφορία των εκάστοτε
«αρμοδίων», αλλά και την συστηματική υπονόμευση της γλώσσας μας από περίεργα
κέντρα αποφάσεων του εξωτερικού και τους εδώ πρόθυμους συνεργάτες τους;
Το πρόβλημα
της γλωσσικής καλλιέργειας εντάσσεται στο ευρύτερο και σοβαρότερο ζήτημα της εκ βάθρων αναβάθμισης της Εθνικής Παιδείας και
στην προσπάθεια αυτήν απαιτείται η συνεργασία και ο συντονισμός όλων των υγιών
δυνάμεων του τόπου. Πρόκειται για ένα κοπιώδες και μακροπρόθεσμο έργο
συλλογικής κινητοποίησης και συνειδητοποίησης, στο οποίο μεμονωμένες πρωτοβουλίες
είναι αδύνατον να το φέρουν εις πέρας. Απεναντίας εκείνο που μπορούμε να πετύχουμε
ατομικά, είναι η προσωπική μας βελτίωση και το διαρκές ενδιαφέρον για την
επίλυση αυτού του σημαντικού προβλήματος που σχετίζεται άμεσα με την επιβίωσή μας ως Έθνους, όσο
δύσκολο και αν είναι να γίνει άμεσα αντιληπτό αυτό.
Το πρόβλημα
αυτής της χώρας δεν είναι οικονομικό, πολιτικό, κοινωνικό ή οτιδήποτε άλλο. Είναι πρόβλημα καθαρά πολιτισμικό. Η
πλειονότητα των νεοελλήνων έχει μετατραπεί δυστυχώς σε έναν οχλοπολτό
αγράμματων, αμόρφωτων ή (ακόμα χειρότερα) ημιμαθών ατόμων, που άγονται και
φέρονται από ανίκανους και άχρηστους πολιτικάντηδες κάθε είδους, που γνωρίζουν
καλά ότι όσο πιο αμόρφωτος είναι ένας λαός, τόσο πιο εύκολα χειραγωγείται, όπως
επαναλαμβάνω συνεχώς.
Ξεκινώντας
με την σωστή γραφή των λέξεων (ορθογραφία),
με την βοήθεια ενός λεξικού, ώστε να μη κακοποιείται νοηματικά και οπτικά η
γραφή μας και καταπολεμώντας την χρήση
των γκρήκλις (που η διάδοσή τους ανάμεσα σε νεαρότερα άτομα οδηγεί σε
άλλες, επικίνδυνες ατραπούς), είναι μια καλή αρχή. Και δυο πραγματάκια ακόμα: Να
αποφεύγουμε να γράφουμε με κεφαλαία. Είναι λάθος και είναι απωθητικό. Σύμφωνα
με τον κώδικα που δημιουργήθηκε στο Διαδίκτυο, τα κεφαλαία σημαίνουν «φωνάζω»
και αν όλο το κείμενο είναι γραμμένο έτσι, σημαίνει ότι ουρλιάζω! Τέλος, να
μάθουμε να χρησιμοποιούμε τα σημεία στίξεως, κόμματα, τελείες, άνω-κάτω τελεία,
εισαγωγικά κλπ, καθώς και τους τόνους. Ποτέ
στο ατονικό!
Το
επόμενο βήμα είναι να αρχίσουμε να
διαβάζουμε, αρχίζοντας με Έλληνες λογοτέχνες, κατά προτίμηση παλαιότερους,
ώστε να εμπλουτίσουμε το λεξιλόγιό μας. Να αγαπήσουμε το καλό βιβλίο και να περιορίσουμε την αποχαύνωση μπροστά στο
χαζοκούτι. Είμαι βέβαιος ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα ο καθένας και η
καθεμιά θα διαπιστώσουν την πρόοδο που έκαναν.
Αυτά
προς το παρόν και θα επανέλθουμε.
ΔΕΕ
Ετικέτες
Γλωσσικά,
Παιδεία-Εκπαίδευση,
Πολιτισμός,
Προβληματισμοί
Παρασκευή 27 Μαΐου 2016
Και πάλι για την γλώσσα...
Ένα ακόμη συγκλονιστικό κείμενο του Τάκη Θεοδωρόπουλου για την ελληνική γλώσσα, την έσχατη γραμμή αμύνης ενός έθνους. Ισχυρίζομαι ότι η καταστροφή της γλώσσας μας, αποτελεί εθνική μειοδοσία.
ΔΕΕ
ΔΕΕ
Τυμβωρύχοι στα ερείπια
της γλώσσας
ΤΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ
«Αντισυνταγματικό»; «Εγκληματικό»; Ήξερε πολύ καλά τι έλεγε ο κ. Καμμένος όταν χαρακτήριζε έτσι τον νόμο που είχε ψηφίσει την παραμονή. Ήξερε ότι απευθυνόταν σε ένα κοινό που έχει υπογράψει συμβόλαιο υποκρισίας με την πολιτική του εκπροσώπηση. Σε ένα κοινό που πιστεύει ότι μπορεί να ψηφίστηκαν οι νόμοι, όμως νόμοι είναι, και ως εκ τούτου θα εφαρμοστούν, αν εφαρμοστούν, όπως όλοι οι νόμοι στην Ελλάδα, στο περίπου δηλαδή. Αλήθεια, τι βάρος έχει η λέξη «αντισυνταγματικό» στην τρέχουσα ελληνική; Και τι σημαίνει «εγκληματικό» στην καθομιλουμένη; Κάτι κακό. Όμως είναι τόσα τα κακά που συμβαίνουν, ώστε και ένα περισσότερο δεν έχει δα και τόση σημασία. Είναι μια λέξη ανάμεσα στις τόσες άλλες, μια ακόμη λέξη μιας γλώσσας, της ελληνικής, που οι χρήστες της έχουν αποφασίσει ότι είναι χωρίς αντίκρισμα. Η απονεύρωση των λέξεων από τη σημασία τους, η καταστροφή της γλώσσας είναι το εργαλείο της υποκρισίας, μιας αναξιοπιστίας που διαβρώνει ακόμη και την απλούστερη συναλλαγή στην καθημερινότητα.
Η υπεράσπιση της γλώσσας θεωρείται αρχαϊσμός. Πρέπει να είσαι συντηρητικός για να ασχολείσαι με τόσο ξεπερασμένα ζητήματα και τουλάχιστον κακόπιστος για να στέκεις στη σημασία των λέξεων. Δημόσιοι υπάλληλοι, κοινοί απατεώνες πλαστογράφησαν τα πτυχία τους. Τι σημαίνει η λέξη «απατεών» στην τρέχουσα γλώσσα; Εχει το ίδιο ειδικό βάρος με την απαγόρευση του καπνίσματος σε κλειστούς χώρους. Και τι σημαίνουν οι λέξεις «φασίστας», «δεξιός», «ρατσιστής» ή «σεξιστής»; Σημαίνουν ό,τι σημαίνει η χρήση τους. Κοινώς τίποτε. Κάποιοι τις πετούν σαν να τις φτύνουν. Όταν μιλάμε για καταστροφή της γλώσσας δεν μιλάμε για άγνοια της γραμματικής και του συντακτικού. Μιλάμε για την αποψίλωσή της από τις σημασίες της.
Τι έγινε πρώτα, η κότα ή το αυγό; Στη γλωσσική αμεριμνησία που ξεκινά από την εκπαίδευση και αποθεώνεται στη σκηνή της πολιτικής, κυρίαρχη του δημόσιου βίου, οφείλεται η υπογραφή του συμβολαίου υποκρισίας; Ή μήπως το συμβόλαιο της υποκρισίας οδήγησε στην καταστροφή της γλώσσας; Κάποιος μπορεί να αρχίσει να πίνει επειδή αισθάνεται αποτυχημένος στη ζωή του, το πιοτό όμως γενικεύει και ολοκληρώνει την αποτυχία του. Προχθές, αντιγράφοντας από το πρόγραμμα παράστασης του Φεστιβάλ Αθηνών, σημείωνα: «Η Ελλάδα είναι μια χώρα που την έχουν περάσει πολλά σώματα». Γραμματικά και συντακτικά ουδέν το μεμπτόν. Πλην όμως, μπορείτε να μου πείτε πόσες λέξεις χρειάζονται για να περιγράψουν το τίποτε;
Αν οι φιλόλογοι της Μέσης Εκπαίδευσης είχαν στοιχειώδη επίγνωση του ρόλου τους και στοιχειώδη σεβασμό απέναντι στο έργο τους, θα καυγάδιζαν για τον τρόπο που πρέπει να διδάσκονται τα ελληνικά, αρχαία και νέα, στη Μέση Εκπαίδευση. Δυστυχώς διεκδικούν μία διδακτική ώρα οι μεν από τους δε. Σαν τους τυμβωρύχους που ψάχνουν για κτερίσματα και χρυσά δόντια.
Η γλώσσα δεν αφορά ούτε την καλλιέπεια, ούτε την κομψότητα – χωρίς να ξεχνώ ότι ο Λόρδος Βύρων έλεγε ότι η κομψότητα είναι η αισθητική της ψυχής. Η γλώσσα είναι ζήτημα υπαρξιακό για ολόκληρη την κοινωνία, και την πατρίδα. Και στο πεδίο αυτό θα κριθεί ο πατριωτισμός όλων μας. Τι είπα τώρα; Μια ακόμη λέξη της ελληνικής που έχει χάσει προ πολλού τη σημασία της.
Ετικέτες
Γλωσσικά,
Εθνικές μειοδοσίες,
Παιδεία-Εκπαίδευση,
Παρακμή,
Προβληματισμοί
Τρίτη 24 Μαΐου 2016
Την γλώσσα μού έδωσαν ελληνική;
Ένα σπουδαίο κείμενο προς μελέτη και προβληματισμό.
ΔΕΕ
Την γλώσσα μού έδωσαν ελληνική;
ΤΑΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ
Έτος 2016, Πανελλαδικές Eξετάσεις. Τα παιδιά που μόλις αποφοίτησαν από το λύκειο και διαγωνίζονται για μια θέση στην ανωτάτη εκπαίδευση. Ανάμεσά τους υποψήφιοι γιατροί, μηχανικοί και άλλοι που κάποια μέρα ευελπιστούν να μπουν σε μια τάξη και να διδάξουν στις επόμενες γενιές τη γλώσσα τους. Άλλοι που δεν τους ενδιαφέρει να διδάξουν και απλώς θέλουν να πάρουν το περίφημο «χαρτί» για να τελειώνουν. Η διαδικασία είναι απολύτως δημοκρατική. Ή, εν πάση περιπτώσει, δημοκρατική, βάσει των κανόνων της Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας. Όλοι στο ίδιο καζάνι βράζουμε και όσο λιγότερες απαιτήσεις έχουμε από τον εαυτό μας, τόσο το καλύτερο για όλους.
Το θέμα της «έκθεσης ιδεών» είναι ένα απόσπασμα από την «Πρακτική Φιλοσοφία» του Ευάγγελου Παπανούτσου περί φιλίας στην εποχή των ΜΜΕ. Και επειδή οι εξεταστές δεν θέλουν να παραξενίσουν τους νέους οι οποίοι δεν διαβάζουν εφημερίδες, ούτε τηλεόραση βλέπουν, αλλά ξημεροβραδιάζονται στις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης, υπάρχει και η σχετική επεξήγηση. «Στην εποχή των ΜΜΕ, δηλαδή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης». Το απόσπασμα του Παπανούτσου είναι κείμενο του Παπανούτσου, κοινώς υποστηρίζει θέσεις με τις οποίες κανείς δεν μπορεί να διαφωνήσει. Ποιος θα διαφωνήσει εξάλλου με τη θέση ότι η φιλία είναι πολύτιμο αγαθό το οποίο έχουν εξυμνήσει ποιητές και φιλόσοφοι, αφού το απήλαυσαν εννοείται. Υπάρχουν και οι σχετικές αναφορές στον Αριστοτέλη. Ποιος μπορεί να διαφωνήσει με τον Αριστοτέλη; Κανείς. Η σκέψη είναι μονόδρομος σαν την υπογραφή των μνημονίων.
Κάτω από το κυρίως θέμα υπάρχουν διάφορες γλωσσικές ερωτήσεις για την ελληνική γλώσσα, εν είδει κουίζ. Ποια είναι τα συνώνυμα της τάδε λέξης, ποια τα αντώνυμα, τι σημασία έχει το «δηλαδή» και το «όταν». Κοινώς τα παιδιά που θα απαντήσουν στις ερωτήσεις του κουίζ, το οποίο δεν διαφέρει και πολύ από τηλεοπτικό διαγωνισμό γνώσεων, είναι οι ελληνόφωνοι του μέλλοντος, και του παρόντος εννοείται. Πώς το έλεγε ο Ουμπέρτο Εκο; Ρωτούν κάποιον στην τηλεόραση: «Ποιο είναι το μικρό όνομα του πρωθυπουργού της Ιταλίας;». Αυτός απαντάει, αφού το καλοσκεφτεί, «Σίλβιο» –επί Μπερλουσκόνι– και ακολουθούν τα χειροκροτήματα του κοινού και τα 1.000 ευρώ του βραβείου. Μπράβο στα παιδιά.
Όμως τι φταίνε τα παιδιά; Ελα ντε. Τα θέματα, λέει, ήταν βατά. Κοινώς φιλικά προς τον χρήστη. Μαζεύονται όλοι οι εγκέφαλοι, συνεδριάζουν επί ώρες και αποφασίζουν ότι ο καλύτερος τρόπος για να εξετάσουν την ελληνομάθεια είναι μια έκθεση ιδεών σε ένα τόσο δύσκολο και αμφισβητούμενο θέμα όπως η φιλία, σε ένα κείμενο της δεκαετίας του ’60 που δεν είναι και από τα πιο λαμπερά, και ερωτήσεις όπως ποιο είναι το συνώνυμο της ευτυχίας. Και όλοι είναι ευχαριστημένοι, ακόμη και οι ιερείς που έκαναν τις παρακλήσεις για την επιτυχία στις Πανελλήνιες και τους ευλογημένους «στυλούς» με το άγιο μύρο.
Και για να σοβαρευτούμε τώρα. Αυτή η εξέταση είναι η μόνη που δίνουν οι υποψήφιοι στις Πανελλαδικές για τη γλώσσα τους. Κοινώς μια εξέταση όπου ο μέσος όρος, και πολλά λέω, αισθάνεται απολύτως εντάξει με την ημιμάθειά του. Μα ναι, για ελληνικά μιλάμε, για τη γλώσσα που το παιδί μιλάει, ούτως ή άλλως, την έχει μάθει από τα γεννοφάσκια του. Δεν είναι δα και καμιά αστροφυσική. Πέρυσι τέτοια εποχή είχα γράψει πως πρέπει να επανέλθει η διδασκαλία της καθαρευούσης στη Μέση Εκπαίδευση. Δύο οι λόγοι. Ο πρώτος είναι ότι στην καθαρεύουσα έχει γραφεί ένα σημαντικό μέρος, αν όχι το σημαντικότερο της ελληνικής γραμματείας. Ο δεύτερος ότι το παιδί στη Μέση Εκπαίδευση οφείλει να γνωρίζει ότι αποκτά γνώσεις που δεν τις έχει. Είναι ζήτημα πνευματικής πειθαρχίας που αν δεν την αποκτήσεις στα σχολικά θρανία κανένα πανεπιστήμιο, ιδιαιτέρως δε το ελληνικό, δεν πρόκειται να σου τη δώσει.
Απαπά. Τι είναι αυτά που λες; Ο κόσμος προοδεύει, και όσο προοδεύει απλοποιείται, κι αν τα παιδιά χάσουν χρόνο για να μαθαίνουν ελληνικά πού θα βρουν για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; Ευτυχώς να λες που καταργήσαμε τη δοτική, το απαρέμφατο και τα πνεύματα και την περισπωμένη. «Είναι κι αυτά τα ύψιλον και τα ήτα που κανείς δεν ξέρει πια σε τι χρησιμεύουν».
Λες και ο περιούσιος λαός έχει τόσα περιουσιακά στοιχεία που αν ξοδέψει και μερικά δεν έγινε και τίποτε. Μπορεί να ξεσηκωθούμε για τον υποτιθέμενο ορυκτό πλούτο που θέλουν να μας πάρουν, όμως για την πραγματική μας περιουσία, τη γλώσσα μας, δεν μας καίγεται καρφί. Ποιος νοιάζεται αν οι νεώτερες γενιές δεν μπορούν να διαβάσουν Βιζυηνό ή Παπαδιαμάντη διότι η γλώσσα τους ξενίζει; Και πόσο διαφορετική θα ήταν η εξέταση αν, αντί για το απόσπασμα του Παπανούτσου, τους ζητούσαν να σχολιάσουν ολόκληρο «Το αμάρτημα της μητρός μου»; Δύσκολα πράγματα διότι θα έπρεπε να το διαβάσουν οι ίδιοι οι εξεταστές.
Θέλετε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση;
Πρώτον: Κατάργηση της έκθεσης ιδεών και αντικατάστασή της από σχολιασμό ολόκληρων κειμένων της νεοελληνικής, και όχι μόνον, γραμματείας. Η αποσπασματική ανάγνωση κειμένων βολεύει μόνον τους συγγραφείς εγχειριδίων και τους δημοσιολογούντες που θέλουν να εντυπωσιάσουν το κοινό τους.
Δεύτερον: Εκμάθηση της σύγχρονης ελληνικής γλώσσας. Και η σύγχρονη ελληνική δεν είναι μόνον η ξύλινη δημοτική που διδάσκεται σήμερα. Είναι και η καθαρεύουσα, όπως και η δημοτική της λογοτεχνικής δημιουργίας. Η δημοτική του Σεφέρη είναι γεμάτη καθαρεύουσα.
Τρίτον, τι να πω για τρίτον; Ας πετάξουμε στα σκουπίδια όλες τις προοδευτικές θεωρίες των τελευταίων σαράντα ετών και ας σκεφτούμε πως η ταλαίπωρη Ελλάς χωρίς τη γλώσσα της δεν έχει τρόπο ύπαρξης.
Ετικέτες
Γλωσσικά,
Ελληνισμός,
Παιδεία-Εκπαίδευση,
Προβληματισμοί
Παρασκευή 18 Μαρτίου 2016
Η Ελλάδα θα πληρώσει την υποβάθμιση της Παιδείας
Ρίτσαρντ Χάντερ: Η Ελλάδα θα πληρώσει
την υποβάθμιση της Παιδείας
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΛΑΚΑΣΑΣ
Παρατηρεί με περιέργεια τον χώρο και τους θαμώνες του εστιατορίου. Δεν είναι η πρώτη φορά που έχει γευματίσει σε αυτό. «Μ’αρέσει η αρχιτεκτονική του, τα ξύλινα μέρη του διάκοσμου» λέει, καταλαβαίνοντας από το βλέμμα μου την έκπληξη για την εξοικείωσή του με ιδιαίτερα, φολκλόρ, στοιχεία μιας ελληνικότητας τα οποία πολλοί ξένοι σχολιάζουν «από μακριά». Παραγγέλνει ελληνικές γεύσεις αλλά σε αυτό που αληθινά ξαφνιάζομαι είναι στην επιλογή ποτού: «ένα τσίπουρο άνευ, παρακαλώ» λέει στον σερβιτόρο σε ελληνικά με άψογη προφορά. Ο Ρίτσαρντ Χάντερ είναι καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Κέμπριτζ. Η σχέση του με την ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση ξεκίνησε πριν από περίπου μια εικοσαετία με διαλέξεις στο ΑΠΘ. Το 2012 άνοιξε μια νέα σελίδα, καθώς εκλέχθηκε πρόεδρος του Συμβουλίου Ιδρύματος (Σ.Ι.) του ΑΠΘ. Εναν τότε νεοσύστατο θεσμό, που δέχεται οξύτατη κριτική από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ που επιδιώκει να τον υποβαθμίσει, αλλά και από μερίδα της πανεπιστημιακής κοινότητας.
Γνώστης της ελληνικής κουλτούρας, ο κ. Χάντερ γνωρίζει την πιθανή απειλή που νιώθουν οι κατεστημένοι πόλοι εξουσίας εντός των ΑΕΙ απέναντι στο Σ.Ι. Ωστόσο, επιμένει να πιστεύει στην ανάγκη μεταρρύθμισης της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και στον σημαντικό ρόλο των Σ.Ι. «Δεν θα παραιτηθώ από το Συμβούλιο του ΑΠΘ. Εάν το κάνω, θα είναι σαν να εγκαταλείπω την προσπάθεια να βοηθήσουμε τη νέα γενιά, τα παιδιά που επέλεξαν να μη φύγουν στο εξωτερικό. Θα είναι σαν να προδίδω αυτούς στους οποίους θέλω να δώσω μία ελπίδα ότι με αξιοκρατία μπορούν να προχωρήσουν».
Παρόλο που λέει ότι «τα Συμβούλια είναι ένας καινοτόμος θεσμός για τα ελληνικά πανεπιστήμια», θεωρεί ότι πολεμήθηκαν εκ των έσω, όχι επειδή δεν ταιριάζουν στην παράδοση των ελληνικών ΑΕΙ, αλλά κυρίως επειδή ήλθαν να ανατρέψουν μηχανισμούς που ευνοούν την αναξιοκρατία και την κομματοκρατία. «Δέχθηκα την πρόταση για το Συμβούλιο, γιατί η Θεσσαλονίκη και το ΑΠΘ είναι μέρος της ζωής μου. Πολλοί καθηγητές με υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό και είχα την αίσθηση ότι βρίσκομαι... σπίτι» λέει.
– Πού αποδίδετε την υποδοχή;
– Πολλοί πανεπιστημιακοί είναι θετικοί απέναντι στα Συμβούλια, καθώς υπήρχαν προσδοκίες για τον ρόλο που θα παίξουν σε ζητήματα όπως η διαφάνεια και η αξιοκρατία στα ΑΕΙ. Δεν νομίζω ότι είναι μυστικό. Ο τρόπος εκλογής και εξέλιξης των πανεπιστημιακών δεν συνάδει με τις διεθνείς πρακτικές. Εχουμε καθηγητές που ευνοούν τους δικούς τους ανθρώπους. Υπάρχει το σύστημα της πατρωνίας και στο ακαδημαϊκό αλλά και στο διοικητικό προσωπικό. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι επιλέγονται είναι χαμηλών προσόντων. Ωστόσο, ένα τέτοιο σύστημα δημιουργεί στα ΑΕΙ συνθήκες εσωστρέφειας, δεν ενθαρρύνει τους νέους άριστους επιστήμονες να βασίσουν την πορεία τους πάνω στο επιστημονικό τους έργο.
– Εχει αλλάξει το κλίμα προς τα Συμβούλια;
– Τα Συμβούλια ιδρύθηκαν, χωρίς το εύρος των αρμοδιοτήτων που έχουν σε άλλες χώρες της Δύσης. Αλλά ακόμη και υπό το πλαίσιο αυτό μπορούν να βοηθήσουν τα ελληνικά ΑΕΙ, για παράδειγμα σε επίπεδο στρατηγικής, στην ανάπτυξη σχέσεων και τη δημιουργία διαύλων με την οικονομία και τους Ελληνες της Διασποράς. Ομως, για να απαντήσω στην ερώτηση, πρέπει να πω ότι από την αρχή αντιμετωπίσαμε προσκόμματα διαφόρων ειδών. Ξεκινήσαμε από το μηδέν και υπήρξαν ουκ ολίγες αντιδράσεις από τις τότε διοικήσεις των ιδρυμάτων. Αλλά και οι ηγεσίες του υπουργείου Παιδείας μετά την Αννα Διαμαντοπούλου που θεσμοθέτησε το 2011 τα Συμβούλια, δεν τα βοήθησαν, δεν πίεσαν τα ιδρύματα να εφαρμόσουν τον νέο νόμο. Ετσι, αναλάβαμε καθήκοντα το 2013 και δαπανήσαμε δύο χρόνια προσπαθώντας να διευθετήσουμε απλά λειτουργικά ζητήματα. Τώρα υπάρχει απογοήτευση ακόμη και σε μέλη Συμβουλίων, με δεδομένη τη θέση της κυβέρνησης για τα Συμβούλια. Εχει εκδοθεί η θανατική καταδίκη τους αλλά δεν έχει εκτελεστεί ακόμη η απόφαση.
– Ομως, επιμένετε να ελπίζετε.
– Οι Ελληνες γονείς έχουν καταλάβει ότι η επιστροφή των ΑΕΙ σε ένα μοντέλο λειτουργίας του παρελθόντος, τα στρεβλά του οποίου γνωρίζουν από τις δικές τους σπουδές, δεν είναι η λύση στα προβλήματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Τα πανεπιστήμια είναι χώρος για να υπηρετούνται η παιδεία και η έρευνα. Από τη στιγμή που οι κυβερνήσεις αλλά και μερίδα πανεπιστημιακών συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν τα ΑΕΙ όχι ως χώρο αριστείας αλλά ως δεξαμενή ψήφων, πελατειακών σχέσεων και βολέματος, δεν συμβάλλουν στην ανάπτυξη της παιδείας. Και αυτό θα το πληρώσει η χώρα.
Ο χαρακτήρας των Ελλήνων και τα στερεότυπα των άλλων
«Πήγα σε ένα παραδοσιακό –μόνο αρρένων– σχολείο, που ήταν βασισμένο πάνω στο βρετανικό σύστημα. Η διδασκαλία των λατινικών ήταν υποχρεωτική για δύο χρόνια και κατόπιν ο μαθητής μπορούσε να επιλέξει ανάμεσα στα λατινικά και τη γεωγραφία. Οταν ήμουν 11 χρόνων, μου ήλθε η ιδέα να ασχοληθώ με τα αρχαία ελληνικά, γιατί θεωρήθηκα (απρόσμενα!) καλός στα λατινικά. Ομως, δεν υπήρχε δάσκαλος αρχαίων, και έτσι ένας πολύ καλός δάσκαλος που δίδασκε λατινικά, άρχισε να μου διδάσκει αρχαία. Επειδή ένιωθε ότι είχα έφεση στα αρχαία και ότι έπρεπε να προχωρήσω, καθόταν μαζί μου στην αυλή και μου δίδασκε αρχαία. Θυμάμαι να κλίνω ρήματα και άρθρα την ώρα που τα άλλα παιδιά έπαιζαν στο διάλειμμα» περιγράφει ο Ρίτσαρντ Χάντερ, μιλώντας για την απόφασή του να ασχοληθεί με την αρχαία ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό. «Το σχολείο θεωρούσε ότι έπρεπε να αναπτύξει την κάθε ειδική κλίση των μαθητών και να μην αφήνει να πηγαίνει χαμένο το ταλέντο τους, η καλλιέργεια του οποίου είναι, ή οφείλει να είναι, μεταξύ των στόχων ενός εκπαιδευτικού συστήματος» προσθέτει και μάλλον περιττεύει η όποια προσπάθεια σύγκρισης με το ελληνικό σχολείο, όχι μόνο στα μαθητικά χρόνια του πανεπιστημιακού αλλά και τώρα.
Ωστόσο, εκείνος μιλά όχι μόνο για την πρώτη του επαφή με την Ελλάδα μέσα από την αρχαία ελληνική γλώσσα, αλλά και για την αρχή της γνωριμίας του «με τον σύγχρονο ελληνισμό» όπως λέει. «Στη γειτονιά που μεγάλωσα, υπήρχε μία ορθόδοξη εκκλησία την οποία παρατηρούσα κάθε μέρα. Η κοινότητα των Ελλήνων στο Σίδνεϊ και τη Μελβούρνη είναι πολύ μεγάλη. Νομίζω ότι η Μελβούρνη είναι η μεγαλύτερη ελληνική πόλη μετά την Αθήνα» λέει χαμογελώντας. «Εδώ και είκοσι χρόνια επισκέπτομαι συχνά την Ελλάδα, ενώ έχω Ελληνες φοιτητές στο Κέιμπριτζ» προσθέτει.
– Πώς μας βλέπουν οι ξένοι τώρα;
– Κάθε χώρα και λαός έχουν τα δικά τους στερεότυπα. Βέβαια, δεν είναι τα στερεότυπα άσχετα προς την πραγματικότητα, είναι σαν τον καπνό και τη φωτιά. Αυτό μπορεί να έχει δύο πλευρές, θετική και αρνητική. Για παράδειγμα, για τους Ελληνες είναι πολύ σημαντική αξία η αφοσίωση και η στήριξη στην οικογένεια και τους φίλους. Παρότι είναι θετικό αυτό, έχει και την αρνητική του έκφανση. Εφόσον κάποιος θεωρεί καθήκον του πρωτίστως να φροντίζει τους συγγενείς και φίλους του, είναι δύσκολο να αφοσιωθεί ταυτόχρονα στο κοινωνικό σύνολο και να προτάξει το γενικό καλό έναντι του καλού των δικών του ανθρώπων, εάν τα δύο αυτά δεν συμβαδίζουν. Η νοοτροπία αυτή επηρεάζει και τα ΑΕΙ και τη χώρα και οπωσδήποτε σχετίζεται με τα προβλήματά τους.
Αυξάνεται το ενδιαφέρον για τις ελληνικές κλασικές σπουδές
«Λέγεται πως ο στόχος των κομμάτων μέσω της φοιτητικής ψήφου είναι η αύξηση της επιρροής τους σε ένα δυναμικό εκλογικό σώμα και πως αυτό επιδιώκει και ο ΣΥΡΙΖΑ με την επαναφορά της φοιτητικής ψήφου στις πρυτανικές εκλογές» παρατηρεί ο κ. Χάντερ, σχολιάζοντας τη σχετική πρόταση της κυβέρνησης, όπως παρουσιάζεται στο πρόσφατο νομοσχέδιο για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ο ίδιος είναι κάθετα αντίθετος: «Τα πανεπιστήμια είναι πολύ σύνθετοι οργανισμοί, από όποια πλευρά και να τα δούμε. Ετσι, η επιλογή ηγεσίας ενός πανεπιστημίου είναι δύσκολη υπόθεση. Θα ήταν καταστροφικό να δώσει κανείς αποφασιστικό λόγο για την ηγεσία ενός ΑΕΙ σε μία μερίδα ανθρώπων, όσο μεγάλη κι αν είναι, που εμπλέκεται με το ΑΕΙ για τέσσερα ή πέντε χρόνια μόνο, και που δεν γνωρίζει τίποτε για τη λειτουργία του ιδρύματος, τη συνθετότητα των υποθέσεων και τους υποψηφίους πρυτάνεις» λέει. Από την άλλη, απορεί πώς μπορεί να καταργηθεί η ηλεκτρονική ψηφοφορία για τις εκλογικές διαδικασίες, σε μία εποχή που οι θεσμοί της δημοκρατίας (διαύγεια αποφάσεων, λογοδοσία μέσω των ΜΜΕ αλλά και των κοινωνικών δικτύων) βασίζεται στις νέες τεχνολογίες.
Αλλωστε, την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών προτείνει ο κ. Χάντερ ως βάση του νέου σχολείου και τη διδασκαλία των ανθρωπιστικών σπουδών. «Ο μαθητής πρέπει να ενθουσιαστεί με αυτό που ακούει από τον δάσκαλο στο σχολείο. Αλλιώς έχει χάσει το ενδιαφέρον του, πόσω μάλλον σε μία εποχή που υπάρχουν τόσα ερεθίσματα και πηγές πληροφορίας και γνώσης για τον μαθητή. Και αυτό είναι γενικό, ισχύει για όλα τα σχολικά αντικείμενα, και όχι μόνο για την αρχαία γλώσσα και τον πολιτισμό» απαντά στην ερώτηση για τον τρόπο διδασκαλίας των ανθρωπιστικών σπουδών στην εποχή που κατακλύζεται από την πληροφορική και τους νέους επιστημονικούς κλάδους. Μάλιστα, ο ίδιος τονίζει ότι το ενδιαφέρον προς τις ανθρωπιστικές σπουδές, και δη τις ελληνικές, είναι αυξητικό σε σχέση με προηγούμενες εποχές. «Οταν εγώ αποφάσισα να σπουδάσω Αρχαία Ελληνική Φιλολογία, οι κλασικές σπουδές στην Αυστραλία και τη Βρετανία δεν ήταν τόσο δημοφιλείς».
– Πού αποδίδετε τη δημοφιλία;
– Σήμερα ο κόσμος έχει μεγάλα ανοιχτά προβλήματα και κατ’ επέκταση ερωτήματα για το πώς θα τα αντιμετωπίσει. Ας κοιτάξουμε γύρω μας. Πώς αντιμετωπίζεις το μείζον προσφυγικό ζήτημα; Με ποιον τρόπο θα επιτύχει κάθε χώρα την ενσωμάτωση των ξένων, πώς θα διαχειριστεί τις θρησκευτικές μειονότητες; Πώς η δημοκρατία θα αντιμετωπίσει αυτά τα θέματα; Γιατί γίνονται πόλεμοι; Από ποιες αξίες πρέπει να διέπεται η πολιτειακή οργάνωση; Και ακόμη, πώς οι γονείς θα μεγαλώσουν τα παιδιά τους σε έναν τόσο σύνθετο κόσμο; Η μελέτη των αρχαίων κειμένων μπορεί να προσφέρει λύσεις στα προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου. Τα ζητήματα με τα οποία ασχολείται η αρχαία λογοτεχνία και ο πολιτισμός είναι οικουμενικά και διαχρονικά.
– Με ποιον τρόπο οι μαθητές θα έλθουν κοντά σε αυτά τα κείμενα; Είναι μόνο θέμα κλίσης κάποιων που αγαπούν τη γλώσσα, το διάβασμα και ίσως έχουν μία σχετική κουλτούρα από την οικογένεια;
– Το θέμα είναι ο δάσκαλος και ευρύτερα το εκπαιδευτικό σύστημα να αξιοποιεί τα σύγχρονα μέσα για να επιτρέψουν στους μαθητές να κατανοήσουν πόσο μεγάλη σχέση έχει ο αρχαίος κόσμος με τον σύγχρονο. Το να ασχολείται κάποιος μαθητής με τον αρχαίο πολιτισμό δεν σημαίνει ότι πρέπει να σκοτώνεται να μάθει τη μετάφραση των κειμένων. Αντίθετα, πρέπει να κατανοήσει ότι οι ιδέες και οι προβληματισμοί που εκφράζονται στα κείμενα αυτά, πανανθρώπινοι και διαχρονικοί, είναι μέρος της ζωής τού σήμερα, όπως ακριβώς και τα υπερσύγχρονα γκάτζετς με τα οποία πιθανόν να παθιάζεται. Νομίζω ότι η κλασική παιδεία πρέπει να ενσωματωθεί στο σχολείο από τη μικρή ηλικία των μαθητών.
– Πετυχαίνει αυτόν τον ενθουσιασμό προς τη γνώση το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα;
– Οχι, αλλά το πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό. Οι νέοι ζουν σε έναν ψηφιακό κόσμο και δέχονται άμεσα την πληροφορία. Αυτό επιδρά στον τρόπο που σκέφτονται και γράφουν και, φυσικά, στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον κόσμο. Τον προσλαμβάνουν αποσπασματικά και παθητικά. Πάνω σε αυτό πρέπει να δουλέψει κάθε εκπαιδευτικό σύστημα. Η λύση δεν είναι ο δάσκαλος να διδάξει τους μαθητές με τον τρόπο που εκείνος πήρε τη γνώση στο σχολείο και το πανεπιστήμιο, αλλά να προσαρμόσει τις μεθόδους διδασκαλίας του στα νέα δεδομένα και ενδιαφέροντα των μαθητών. Ο τρόπος μετάδοσης της «παλιάς» γνώσης με βάση τα νέα δεδομένα, αφορά το σχολείο, τα μουσεία, τις βιβλιοθήκες, τα πανεπιστήμια. Δεν μπορούμε να λέμε: Εγώ αυτό έχω να σου προσφέρω, με αυτόν τον τρόπο, και εάν σου αρέσει. Και ειδικά στην Ελλάδα, το σύστημα παραδόσεων-εξετάσεων που δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες απαιτήσεις, ενισχύει αυτό το πρόβλημα. Τα ελληνικά πανεπιστήμια οφείλουν να αλλάξουν.
Η συνάντηση
Συναντηθήκαμε μεσημέρι Σαββάτου στο εστιατόριο «Αθηναϊκόν», στον πεζόδρομο της Θεμιστοκλέους 2 και Πανεπιστημίου, στην περιοχή της Ομόνοιας. Τον συνόδευσαν δύο Ελληνίδες πρώην φοιτήτριές του και πλέον συνεργάτιδες, η πρώτη από το Κέμπριτζ, η δεύτερη από την Ακαδημία Αθηνών. Η παρέα προτίμησε ελαφρά εδέσματα-μεζέδες. Ετσι πήραμε λακέρδα, αυγά με παστουρμά, συκώτι τηγανητό, σουτζουκάκια, φάβα, πατάτες τηγανητές, χωριάτικη σαλάτα, και δύο καραφάκια τσίπουρο (εγώ δύο μπίρες χωρίς αλκοόλ γιατί στη συνέχεια θα οδηγούσα προς το Φάληρο). Ο λογαριασμός ήταν 73 ευρώ.
Oι σταθμοί του
1953
Γεννιέται στο Σίδνεϊ.
1979
Διδάκτωρ Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Cambridge.
1994
Πρώτη μετάφραση βιβλίου του στα ελληνικά.
2001
Καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας και εταίρος του Κολεγίου Trinity.
2004
Eπίτιμος διδάκτωρ του ΑΠΘ.
2005
Mέλος του Ανώτατου Δ.Σ. του Cambridge.
2007
Πρόεδρος Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών Cambridge.
2012
Πρόεδρος Συμβουλίου ΑΠΘ.
2013
Eταίρος Βρετανικής Ακαδημίας.
2014
Ξένος εταίρος Ακαδημίας Αθηνών.
2015
Εκδίδεται η 18η μονογραφία του.
Ετικέτες
Παιδεία-Εκπαίδευση,
Προβληματισμοί
Κυριακή 21 Φεβρουαρίου 2016
Μαριάν Μακντόναλντ – Η σπουδαία ελληνίστρια που ψηφιοποίησε την αρχαιοελληνική γραμματεία
Μαριάν Μακντόναλντ –
Η σπουδαία ελληνίστρια που ψηφιοποίησε
την αρχαιοελληνική γραμματεία
Η Αμερικανίδα (ιρλανδικής καταγωγής) καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών Μαριάν Μακντόναλντ ανέβασε στο internet όλη τη γραμματεία από τον Όμηρο έως το Βυζάντιο, αλλά πικράθηκε από την αδιαφορία της Πολιτείας
Η Μαριάν Μακντόναλντ είναι η σημαντικότερη εν ζωή ελληνίστρια. Αμερικανίδα πολίτης, ιρλανδικής καταγωγής, έχει ωφελήσει το έθνος μας όσο δεν θα μπορούσαν ποτέ να ονειρευτούν ότι μπορούν όλες οι ακαδημίες, τα υπουργεία και διάφοροι ζάπλουτοι – αστοιχείωτοι ιδιώτες, που σφετερίζονται δημοσιότητα δίχως να την αξίζουν…
Η κυρία Μακντόναλντ το 1972 είχε την ιδέα της ψηφιοποίηση της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Τότε, ενώ η λέξη «υπολογιστής» ήταν σχεδόν άγνωστη στη χώρα μας, εκείνη δεν περιορίστηκε στα λόγια. Προχώρησε σε θεαματικά έργα.
Δώρισε στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας Ιρβάιν 1.000.000 δολάρια για να ξεκινήσει το πρόγραμμα καταχώρισης της ελληνικής γραμματείας σε ψηφιακή βάση δεδομένων. Αυτό το έργο ονομάστηκε Thesaurus Linguae Graecae (TLG).
Η πρόσβαση
Σήμερα έχει προχωρήσει τόσο πολύ ώστε στην ηλεκτρονική διεύθυνση httpwww.tlg.uci.edu ο επισκέπτης, που έχει κάνει συνδρομή, μπορεί να έχει πρόσβαση στο σύνολο της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, από τον Όμηρο μέχρι και την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας!
Εκατομμύρια λέξεις, αναρίθμητες σελίδες, ανεκτίμητοι θησαυροί της ελληνικής σκέψης έχουν γίνει προσβάσιμα στην παγκόσμια κοινότητα εξαιτίας της αρχικής ιδέας, της αποφασιστικότητας και της γενναιοδωρίας της κυρίας Μακντόναλντ.
Σήμερα το TLG φιλοξενεί ελληνικά κείμενα ακόμα και του 20ού αιώνα, ενώ η έρευνα, η συλλογή και η ψηφιοποίηση συνεχίζονται αδιάκοπα. Αυτή η σπουδαία γυναίκα έχει γράψει δεκάδες βιβλία και μελέτες για την αρχαία ελληνική τραγωδία, είναι καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών και Θεάτρου στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας Σαν Ντιέγκο και έχει τιμηθεί με τη διάκριση του Τάγματος του Φοίνικα από το ελληνικό κράτος κατόπιν πρότασης του Ανδρέα Παπανδρέου.
Στο παρελθόν αποπειράθηκε να ιδρύσει παράρτημα του TLG στην Ελλάδα, αλλά η κατάληξη ταίριαξε απόλυτα με τα μεταπολιτευτικά, παρακμιακά, δεδομένα. Η προχειρότητα, η αδιαφάνεια και η αναξιοκρατία εξουδετέρωσαν πλήρως τις καλές προθέσεις της και εκείνη υποχρεώθηκε σε παραίτηση. Οι ηγεσίες του υπουργείου Πολιτισμού είχαν ενημερωθεί διεξοδικά στο παρελθόν γι' αυτή την υπόθεση, που διέσυρε τη χώρα μας διεθνώς, αλλά δεν καταδέχτηκαν να απαντήσουν – πολλώ δε μάλλον να πράξουν τα δέοντα.
«Εξομολόγηση»
Στη συνέντευξη που μας παραχώρησε, η κ. Μακντόναλντ μίλησε για την αγάπη της για τον Ελληνισμό, την ευμενή -έως σωτήρια- επίδραση που μπορεί να έχει στην καθημερινότητα μας η ελληνική γραμματεία, τη Γερμανία και την απληστία της και την απόφαση της να βαφτιστεί χριστιανή ορθόδοξη.
Δεν μας είπε, ωστόσο, την άποψη της για την παγερή αδιαφορία της Ακαδημίας Αθηνών απέναντι στο έργο της. Η Ιρλανδική Ακαδημία την έχει κάνει δεκτή στους κόλπους της, αλλά -καθώς φαίνεται- υπάρχει μια μερίδα Ελλήνων ακαδημαϊκών που δεν θα άντεχε τις σοβαρές συγκρίσεις…
Πότε νιώσατε για πρώτη φορά ότι έχετε κλίση στην ελληνική γλώσσα και την αρχαία ελληνική γραμματεία;
Ήμουν μαθήτρια στο σχολείο θηλέων Convent of the Sacred Heart από την 1η Δημοτικού μέχρι τη 2α Γυμνασίου. Εκεί κάναμε Λατινικά. Στην 3η Γυμνασίου, στο Λατινικό Γυμνάσιο και Λύκειο στο Σικάγο, είχα την ευκαιρία να μελετήσω ελληνικά. Αμέσως διαπίστωσα την ανωτερότητα των αρχαίων ελληνικών σε σύγκριση με τη λογοτεχνία των Λατίνων: Η ελληνική φιλοσοφία ήταν βαθύτερη και η καλλιτεχνική χρήση των λέξεων, ανώτερη. Αργότερα κατάλαβα ότι αυτή η λογοτεχνία διαμόρφωσε τον δυτικό κόσμο μας.
Ποιοι σας ενέπνευσαν να αφιερώσετε τη ζωή σας στην αρχαία ελληνική γραμματεία;
Ο Francis Lovett και ο Francis Brokaw στο Λατινικό Γυμνάσιο και Λύκειο με ενέπνευσαν να μελετήσω αυτή τη σπουδαία λογοτεχνική παραγωγή Ήμουν τυχερή που ξεκίνησα από μικρή.
Μπορούν η αρχαία ελληνική λογοτεχνία, η φιλοσοφία και το δράμα να μας βοηθήσουν στην καθημερινότητα μας, να τη βελτιώσουν, να μας οδηγήσουν στην ευτυχία ή απλώς αποτελούν «χόμπι» των ειδικών;
Δεν είναι χόμπι! Είναι ο αληθινός τόπος μας. Αποτελούν την οδό στη σωτηρία του μυαλού και της ψυχής.
Εσάς πώς σας βοήθησαν σε προσωπικό επίπεδο;
Συναπάντησα την ατυχία στη ζωή μου, όταν έχασα τη δεκαπεντάχρονη κόρη μου, σ' ένα βίαιο περιστατικό, όταν έδινα διάλεξη για την αρχαία ελληνική τραγωδία στην Ουάσινγκτον. Η ελληνική τραγωδία με βοήθησε να επιβιώσω από τούτη την απώλεια: Σκέφτηκα τον Οιδίποδα και την Εκάβη. Τελικά ανακάλυψαν τους εαυτούς τους όταν έχασαν εκείνο που θεωρούσαν πολυτιμότερο όλων. Το να ανακαλύπτεις τον εαυτό σου είναι απερίγραπτα πολύτιμο. Επίσης, πρέπει πάντα να σκεφτόμαστε τις ηθικές αξίες που μας προσφέρει η ελληνική λογοτεχνία. Όπως έχει πει και ο Alfred North Whitehead, «ολόκληρη η φιλοσοφία της Δύσης είναι υποσημειώσεις στον Πλάτωνα».
Βαπτιστήκατε χριστιανή ορθόδοξη πριν από μερικά χρόνια. Γιατί πήρατε την απόφαση να κάνετε μια τόσο σημαντική κίνηση;
Βαφτίστηκα Ειρήνη. Η ειρήνη είναι ευλογία αλλά και ευχή Ήμουν μέλος της ελληνικής κοινότητας επί χρόνια και θεωρώ τους Έλληνες μέλη της οικογένειάς μου. Επίσης, αντιλήφθηκα τη διατήρηση και τη διάσωση της ελληνικής γλώσσας και μουσικής μέσω της ορθόδοξης λειτουργίας – ακριβώς όσα έψαχνα σε μία θρησκεία.
Τι σημαίνει η λέξη «Θεός» για εσάς;
Εδώ ίσως φανώ λίγο παγανίστρια. Όπως ο Θαλής ο Μιλήσιος, βλέπω παντού τον Θεό. Κάποτε έκανα, μαζί με ξεναγό, τη διαδρομή από τους Δελφούς μέχρι το Κωρύκειο Άντρο: Πρέπει να κάνουν τον περίπατο όλοι όσοι δεν πιστεύουν στον Θεό και τους θεούς, για να νιώσουν το πνεύμα των Δελφών, του δάσους και των βουνών που τα περιβάλλουν. Το μέρος είναι ιερό. Στ' αλήθεια είναι ο ομφαλός (το κέντρο) του κόσμου και ο Ζευς είχε δίκιο που το αποκάλεσε έτσι. Αν όλοι μας σεβόμασταν τη φύση, ως δημιούργημα του Θεού, θα ζούσαμε πολύ καλύτερα.
Πώς σας ήρθε η ιδέα να δημιουργήσετε μια ψηφιακή βάση δεδομένων με όλα τα αρχαία ελληνικά κείμενα, το περίφημο TLG;
Θεωρούσα και θεωρώ ότι η αρχαία ελληνική λογοτεχνία είναι μια ανεκτίμητη κληρονομιά της ανθρωπότητας. Ήθελα να την καταστήσω προσβάσιμη σε όλους, μέσω των υπολογιστών. Εύχομαι να επεκταθεί το έργο και να ενταχθεί σε αυτό και η σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία, αλλά είμαι πολύ ικανοποιημένη για όσα έχουν επιτευχθεί μέχρι σήμερα.
Ποιοι ήταν εκείνοι που βοήθησαν αποφασιστικά στη δημιουργία του TLG;
Πρώτος απ” όλους ο πατέρας μου. Ήταν ο επικεφαλής της εταιρίας Zenith Radio και βοηθούσε την κυβέρνηση μας, προμηθεύοντάς την με ραδιοφωνικό εξοπλισμό. Κι εκείνος ήθελε η ραδιοφωνική τεχνολογία να είναι προσβάσιμη ο όλους. Ήταν ένας εκ των πρωτοπόρων της ελεύθερης ραδιοφωνίας. Ο πατέρας μου, ήταν ο πρώτος άνθρωπος που εξέπεμψε σήμα από την Αρκτική στην Αυστραλία με τις ραδιοφωνικές συσκευές του. Με ενέπνευσε. Έπειτα υπέβαλα τη ιδέα για μια ψηφιακή βάση δεδομένων της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας^ οτο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στο Ιρβάιν, και αφού έκανα τη δωρεά, ξεκίνησαν να το υλοποιούν. Εκείνη την εποχή ήταν η μεγαλύτερη δωρεά που είχε γίνει ποτέ στον τομέα των ανθρωπιστικών σπουδών. Ο David Packard (σ.σ.: συνιδρυτής της Hewlett-Packard) βοήθησε με την τεχνολογική υποδομή του εγχειρήματος.
Το ελληνικό κράτος σας βοήθησε;
Μου παραχώρησε ένα οίκημα στην Πλάκα για την περαιτέρω έρευνα και συνέχιση του TLG.
Προσπαθήσατε να ιδρύσετε παράρτημα του TLG στην Ελλάδα; Τι συνέβη με αυτό;
Βεβαίως, ναι. Όμως, ο Θανάσης Αναγνωστόπουλος, ο οποίος αρχικά προσφέρθηκε να βοηθήσει, ανέλαβε τα ηνία και έβαλε δικούς του ανθρώπους μέσα. Αρνήθηκε να λάβει τις συμβουλές εγνωσμένης αξίας ειδικών επιστημόνων. Αντιθέτως, προσέλαβε συγγενείς του και έκανε τρομακτικά, γελοία λάθη στην καταχώριση των δεδομένων. Εγώ παραιτήθηκα από το διοικητικό συμβούλιο, όπως έκαναν και όλοι οι υπόλοιποι σύμβουλοι – ειδικοί επιστήμονες.
Προσπαθήσατε να επικοινωνήσετε με την ελληνική κυβέρνηση και να τους πείτε του λόγου που σας οδήγησαν σε παραίτηση από το ελληνικό ίδρυμα;
Ναι.
Σας απάντησαν;
Όχι.
Γιατί η Ελλάδα υποφέρει τόσο πολύ από την οικονομική κρίση;
Διότι, όπως μας έχει αποδείξει η εμπειρία, επικράτησαν η διαφθορά και η αναξιοκρατία, όπως σε πολλές χώρες.
Και η λύση ποια είναι;
Λιγότερη απληστία, λιγότερη διαφθορά, περισσότερη τιμιότητα και σκληρή δουλειά. Κι αυτό είναι παγκόσμιο αιτούμενο, όχι μόνο ελληνικό.
Συμφωνείτε με τον τρόπο που συμπεριφέρεται η Γερμανία στην Ελλάδα;
Όχι. Φρονώ ότι, όπως γίνεται στις περισσότερες χώρες του κόσμου, η Γερμανία καθοδηγείται από την απληστία και δεν έχει την υπομονή να εργαστεί προς μια αληθινά βιώσιμη λύση για την τόσο σημαντική πατρίδα σας.
Είστε Αμερικανίδα πολίτης με ιρλανδικές ρίζες και λατρεύετε την Ελλάδα. Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι «συγγενικά» μεταξύ τους;
Ζω εδώ στις ΗΠΑ, περικυκλωμένη από την ελληνική γραμματεία και ακόμα διδάσκω στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας. Τώρα συνεργάζομαι με μια φοιτήτρια που κάνει το διδακτορικό της στον Αριστοφάνη. Οι Ιρλανδοί και οι Έλληνες έχουν πολλά κοινά: αναζητούν την ποίηση της ψυχής.
Πώς σας φαίνεται η διακυβέρνηση Ομπάμα;
Ο Ομπάμα γνωρίζει ότι το σύστημα είναι διεφθαρμένο, αλλά είναι πολύ πρόθυμος να κάνει συμβιβασμούς. Δεν είμαι ιδιαίτερα ευχαριστημένη με τις λύσεις που προτείνει, ειδικά με όσες παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Επίσης πιστεύω ότι χρειάζεται μερικά μαθήματα κυβερνητικής διαφάνειας.
Ποιο είναι το καθημερινό πρόγραμμα σας; Οι ενασχολήσεις που σας χαλαρώνουν και σας ευχαριστούν;
Ξεκινώ τα περισσότερα πρωινά μου με τα ακόλουθα: βιβλιογραφική έρευνα και σύνταξη ενός κεφαλαίου για ένα βιβλίο που θα αναφέρεται στον χορό. Θα εκδοθεί από τις πανεπιστημιακές εκδόσεις της Οξφόρδης και το δικό μου μέρος αφορά τον χορό στην αρχαία ελληνική λογοτεχνία Επίσης γράφω ένα άρθρο για τις διάφορες εκδοχές της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας στην Αμερική, που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Βrill, καθώς και διάφορα δοκίμια. Βοηθώ τους φοιτητές με τις διατριβές τους και τους μαθαίνω τι χρειάζονται για να προχωρούν τις δικές τους έρευνες. Εκπροσωπώ το τμήμα του πανεπιστημίου μου στη Σύγκλητο. Γράφω θεατρικά έργα και μεταφράσεις (έχω μεταφράσει όλες τις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες και μερικές κωμωδίες). Πολλές απ' αυτές έχουν ανέβει σε διάφορα θέατρα του κόσμου. Για παράδειγμα, η μετάφραση μου στην Αντιγόνη του Σοφοκλή έχει ανέβει στους Δελφούς με Ιρλανδούς πρωταγωνιστές. Γυμνάζομαι καθημερινά επί μία ή δύο ώρες και μερικές φορές παρακολουθώ βίντεο που σχετίζονται με την εργασία μου ενώ κάνω στατικό ποδήλατο. Επίσης εξασκούμαι στο πιάνο, στην άρπα, περνάω χρόνο με τους φίλους, επισκέπτομαι τα παιδιά μου και τα εννέα εγγόνια μου και φροντίζω τα τρία τεριέ μου.
Το σκάνδαλο με το ίδρυμα TLG έφτασε και στη Βουλή
Το ζήτημα του ιδρύματος που αρχικά είχε σχεδιαστεί να αποτελέσει παράρτημα του TLG στην Ελλάδα έχει απασχολήσει τη Βουλή των Ελλήνων. Η τελευταία ερώτηση, σχετικά με τη λειτουργία, τους πόρους και το οίκημα που του έχει παραχωρηθεί από το Δημόσιο, υποβλήθηκε από τον βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Μ. Βορίδη στις 24 Μαΐου 2011. Στην ερώτηση απάντησε ο τότε υπουργός Οικονομικών κ. Βενιζέλος. Αν διαβαστεί προσεκτικά από τις καθ΄ ύλην αρμόδιες Αρχές της χώρας μας, τότε γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι η αποχώρηση της κ. Μακντόναλντ από τον «θησαυρό της Ελληνικής Γλώσσας» ήταν απολύτως δικαιολογημένη. Στην αρχή, αυτό το ίδρυμα (με ισόβια μέλη τους αδελφούς Γεώργιο Χ. Αναγνωστόπουλο και Αθανάσιο Χ. Αναγνωστόπουλο) στεγαζόταν σε κτίριο που ανήκε στο υπουργείο Πολιτισμού, στην οδό Θρασύλλου 18 στην Πλάκα. Στη συνέχεια μεταστεγάστηκε στην οδό Λυσίου 9, σε χώρο που παραχώρησε ξανά το υπουργείο Πολιτισμού. Ίσως αυτή η υπόθεση να χρήζει περαιτέρω, εξονυχιστικής έρευνας από τους καθ' ύλην αρμοδίους. Ειδικά αυτή την εποχή που λεφτά δεν υπάρχουν…
Από την εφημερίδα Κυριακάτικη Δημοκρατία
της 28ης Απριλίου 2013
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την σπουδαία αυτή προσωπικότητα παραθέτουμε τα όσα αναφέρονται στην Wikipedia:
της 28ης Απριλίου 2013
Προσθήκη ΔΕΕ
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την σπουδαία αυτή προσωπικότητα παραθέτουμε τα όσα αναφέρονται στην Wikipedia:
Marianne McDonald (born January 1937) is a scholar and philanthropist. Marianne is involved in the interpretation, sharing, compilation and preservation of Greek and Irish texts, plays and writings. Recognized as a historian on the classics, she has received numerous awards and accolades because of her works and philanthropy. As a playwright, she has authored numerous modern works, based on ancient Greek dramas in modern times. As a teacher and mentor, she is highly sought after for her knowledge of and application of the classic themes and premises of life in modern times. In 2013, she was awarded the Distinguished Professor of Theatre and Classics, Department of Theatre, Classics Program, University of California, San Diego (joint program with UC Irvine). As one of the first women inducted into the Royal Irish Academy in 1994, Marianne was recognized for her expertise and academic excellence in Irish language history, interpretation and the preservation of ancient Irish texts. As a philanthropist, Marianne partnered with Sharp to enhance access to drug and alcohol treatment programs by making a $3 million pledge — the largest gift to benefit behavioral health services in Sharp’s history. Her donation led to the creation of the McDonald Center at Sharp HealthCare. Additionally, to recognize her generosity, Sharp Vista Pacifica Hospital was renamed Sharp McDonald Center.[1]
McDonald was born January 2, 1937 and lived and grew up in Chicago. She went to school at the Convent of the Sacred Heart in Chicago and finished her secondary education at the Chicago Latin School. It was in these years that she gained a love for Latin, Greek, and the classics. In 1958, she graduated Magna cum Laude from Bryn Mawr College with a bachelor of arts degree in the classics and music. In 1960, she continued her education by getting a master’s degree from the University of Chicago and by earning a doctorate in 1975 from the University of California, Irvine.[2]
She credits her love for learning from her father, Eugene Francis McDonald. He grew up in New York City and became the head of the family at age twelve when he had to drop out of school in order to support his family. After having gone deaf, he invented the Zenith hearing aid and created the Zenith Radio Corporation. When he died in 1958, he left Marianne a large fortune and a collection of gifts that furthered her interest in Ireland and the desire to give generously.[2]
Career
McDonald has been teaching for the majority of her life. She has taught primarily at University of California, Irvine and University of California, San Diego as a professor of Classics and Theater.[2][3][4][5] She has also been a visiting professor of Classics at Trinity College, Dublin, University College Dublin, University College Cork, Dublin City University, and the University of Ulster in Coleraine.[2] She has published over 250 books, translations, plays, and poems and she has written even more articles.[3][5] She has performed in a large number of Greek plays and she understands –to varying degrees- twelve different languages.[2]
Two of McDonald’s projects are the Thesaurus Linguae Graecae (TLG) and the Thesaurus Linguae Hiberniae.[2][3] The TLG is a computerized compilation of Greek literature that McDonald founded and funded at the University of California, Irvine.[3] Years later, she did the same thing in Ireland by founding the Thesaurus Linguae Hibernicaewhich computerizes Irish literature no matter what language they were actually written in.[2][3]
In her adult life, McDonald has reached an impressive number of achievements and has received numerous awards because of her works. McDonald has been awarded honorary doctorates from the National University of Ireland, University College Dublin, the American College of Greece, the University of Athens, and the University of Thessalonika.[2][3] In 1994, she was inducted into the Royal Irish Academy - for her ongoing efforts to preserve and translate ancient Irish texts, being one of the few women to be inducted into the RIA.[2][3][4][5] That same year, she was made a commander of the Order of the Phoenix, one of Greece’s highest awards, by Prime Minister Andreas Papandreou for her contributions to Greek drama.[3] In 1999, McDonald was awarded the Ellis Island Medal of Honor for distinguished achievements as an American.[2]McDonald has also been given Irish citizenship on the basis of all that she has done for Ireland.[2] In 2008, she was inducted into the San Diego Women’s Hall of Fame.[3][4] Her 2005 play "...and then he met a woodcutter" won the San Diego Critics Circle Craig Craig Noel Award for Outstanding New Play.[6]
As a pioneer in the field of modern versions of the classics: in films, plays, and opera, McDonald has published much work on the subjects. With about 250 publications, in addition to her articles and book chapters, her published books include: Euripides in Cinema: The Heart Made Visible (Centrum Press, 1983), Ancient Sun, Modern Light: Greek Drama on the Modern Stage (Columbia University Press, 1992); Sing Sorrow: Classics, History and Heroines in Opera (Greenwood, 2001); and The Living Art of Greek Tragedy (Indiana University Press, 2003); with J. Michael Walton: Amid Our Troubles: Irish Versions of Greek Tragedies (Methuen, 2002); and The Cambridge Companion to Greek and Roman Theatre (2007). Her performed translations (three a year since 1999 nationally and internationally with many published) include: Sophocles’ Antigone, dir.Athol Fugard in Ireland (1999); Trojan Women (2000 and 2009); Euripides’ Children of Heracles (2003); Sophocles’ Oedipus Tyrannus and Oedipus at Colonus (2003-4);Euripides’ Hecuba, 2005, Sophocles’ Ajax, 2006, Euripides’ Iphigenia at Aulis and Bacchae, 2006; and 2007 and 2009; Euripides’ Phoenician Women, (2009); Medea (2007); Seneca’s Thyestes (2008) and with J. Michael Walton Aeschylus’ Oresteia and Aristophanes’ Frogs (2007); Helen (2008); versions and other works : The Trojan Women (2000); Medea, Queen of Colchester (2003), The Ally Way (2004); …and then he met a woodcutter (San Diego Critics’ Circle: Best New Play of 2005), Medea: The Beginning, performed with Athol Fugard’s Jason: The End (2006); The Last Class (2007); Fires in Heaven (2009), and A Taste for Blood (2010).
Selected publications[edit]
- Terms for Happiness in Euripides. Hypomnemata, Vol. 54 (Vandenhoeck & Ruprecht, 1978); Greek Translation by Errikos Belies (1991).
- Euripides in Cinema: The Heart Made Visible (Philadelphia: Centrum, 1983); Greek translation by Errikos Belies (Athens: Estia, 1989; rpt. Boston: The Greek Institute, 1991); Italian translation: Sole Antico, Luce Moderna, trans. of Ancient Sun,1999), with an expanded introduction, epilogue and additional chapter, Dioniso Nero: la tragedia greca dell'Africa ("Black Dionysus: Greek Tragedy in Africa").
- Ancient Sun, Modern Light: Greek Drama on the Modern Stage. (Columbia University Press, 1992); Greek Translation by Paulos Matesis, (1993).
- Mythology of the Zodiac: Tales of the Constellations (MetroBooks,2000); Sophia Souliotis, trans. (Periplous, 2002). Published in England as Star Myths: Tales of the Constellations (Michael Friedman Publishing Group, June 5, 1996); Published in America as Tales of the Constellations: The Myths and Legends of the Night Sky. (Michael Friedman Publishing Group),
- Sole Antico, Luce Moderna, Translation of Ancient Sun, Modern Light by Francesca Albini (Levante, 1999), with an expanded introduction, epilogue and additional chapter, Dioniso Nero: la tragedia greca dell'Africa ("Black Dionysus: Greek Tragedy in Africa").
- Antigone by Sophocles, Translation with Introduction, (Nick Hern Books, 2000).
- Sing Sorrow: Classics, History and Heroines in Opera (Greenwood Publishing Group, 2001).
- Andromache by Euripides, Translation with Introduction, with J. Michael Walton (Nick Hern Books, 2001).
- Euripides’ Trojan Women in Six Greek Tragedies: Aeschylus: Persians, Prometheus Bound; Sophocles Women of Trachis, Philoctetes; Euripides Trojan Women, Bacchae, Translation, Introduction and Edited, with Michael Walton (Methuen Publishing, 2002).
- Amid Our Troubles: Irish Versions of Greek Tragedy, Edited with Michael Walton (Methuen Publishing, 2002).
- The Living Art of Greek Tragedy (Indiana University Press, 2003).
- Fragments: Poems (Quantum 2, 2003).
- …and then he met a woodcutter, Illustrations by Jasmine de Lung (Quantum 2, 2003).
- Electra, by Euripides, Translation with Introduction with Michael Walton (Nick Hern Books, 2004).
- Electra, by Sophocles, Translation with Introduction with Michael Walton (Nick Hern Books, 2004).
- Euripides’ Hecuba, Translation with Introduction (Nick Hern Books, 2005).
- Aeschylus: The Oresteia, Translation with Introduction with J. Michael Walton (Nick Hern Books, 2007).
- The Cambridge Companion to Greek and Roman Theatre, Edited with J. Michael Walton, including introduction and chapter, (Cambridge University Press, 2007)
- Sophocles Made New: Modern Performance Prof. Marianne McDonald, University of California, San Diego, in Brill's Companion to Sophocles, Andreas Markantonatos, ed. (Leiden: Brill Publishers, 2012).
- The Craft of Athol Fugard: Space, Time, and Silence (Murasaki books, 2012).
- Medea, Queen of Colchester in Black Medea: Adaptations in Modern Plays, ed. Kevin Wetmore, Jr. Amherst, New York: Cambria Press (Global Performing Arts Series, General Editor: John M Clum), 2013.
- Croaks into Song: Sondheim Tackles Greek Frogs book chapter in Oxford Handbook of Sondheim Studies, ed. Robert Gold (Oxford: Oxford University Press, 2014).
- Dancing Drama: Ancient Greek Theatre in Modern Shoes and Shows book chapter for Oxford Handbook on Dance and Theatre, edited by Nadine George (Oxford: Oxford University Press, 2015).
Notes[edit]
- Jump up^ "Inspired Giving: The Marianne McDonald Story". give.sharp.com. Retrieved 2015-05-16.
- ^ Jump up to:a b c d e f g h i j k "The Ireland Funds : Social Entrepreneurship". Irlfunds.org. Retrieved 2012-09-02.
- ^ Jump up to:a b c d e f g h i "UCSD Theatre & Dance: Faculty Marianne McDonald". Theatre.ucsd.edu. Retrieved 2012-09-02.
- ^ Jump up to:a b c "Inductees By Name". Womensmuseumca.org. 1932-11-28. Retrieved 2012-09-02.
- ^ Jump up to:a b c "WIC Biography — Marianne McDonald, Ph.D". Wic.org. Retrieved 2012-09-02.
- Jump up^ "San Diego Theater Critics Circle - 2005 Award Winners". sdcriticscircle.org. Retrieved 2014-08-14.
Ετικέτες
Ελληνική γλώσσα,
Ελληνισμός,
Παιδεία-Εκπαίδευση
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)









