7 Ιουνίου 1907 - 17 Ιουνίου 2018: Από την ηρωική θυσία στην εθνική μειοδοσία…

Η ομιλία μου που έγινε την Κυριακή 8 Ιουλίου 2018 στις εκδηλώσεις «Αγαπήνεια 2018» τα οποία πραγματοποιούνται κάθε χρόνο στην πόλη των Γαργαλιάνων όπου γεννήθηκε ο Σαράντος Αγαπηνός, ο Καπετάν-Τέλος Άγρας.

7 Ιουνίου 1907 - 17 Ιουνίου 2018:

Από την ηρωική θυσία στην εθνική μειοδοσία…

Δημήτρης Ε. Ευαγγελίδης

Την νύχτα της 7ης Ιουνίου 1907, Βούλγαροι κομιτατζήδες συλλάβανε με ύπουλο, δόλιο τρόπο, τον καπετάν Άγρα και τον Αντώνη Μίγκα. Αφού τους διαπόμπευσαν δεμένους και ξυπόλυτους  στα χωριά της περιοχής, ως δήθεν αιχμαλώτους, ώστε να αναπτερώσουν το ηθικό των τρομοκρατημένων οπαδών τους, τους απαγχόνισαν μεταξύ των χωριών Τέχοβο (Καρυδιά) και Βλάδοβο (Άγρας).

Η θυσία αυτού του 27χρονου παλληκαριού, του  Σαράντου Αγαπηνού του Ανδρέου, όπως ήταν το πραγματικό όνομα του Μακεδονομάχου και ανθυπολοχαγού του Ελληνικού Στρατού, που κατεγράφη στην Ιστορία ως Τέλος Άγρας, έμεινε βαθιά χαραγμένη στην μνήμη των κατοίκων όχι μόνον της περιοχής όπου δολοφονήθηκε, αλλά και σε ολόκληρη την Ελλάδα, καθώς και στον απανταχού ελληνισμό.

Αναρωτιέμαι αυτές τις μέρες μήπως άδικα έχασε την ζωή του, μήπως υπήρξε μάταιος ο χαμός αυτού του νέου ανθρώπου, που όπως τον περιγράφει ο σπουδαίος ποιητής Ζαχαρίας Παπαντωνίου: «…Περιστεράκι μια βραδυά κοιμήθηκ' αυτού κάτου, και την αυγή εξύπνησε αητός...».

Κυριακή 17 Ιουνίου 2018

Ημέρα ντροπής, εθνικής ήττας, παράδοσης των ιερών και οσίων για τα οποία χύθηκαν ποταμοί αίματος, στις ίδιες ακριβώς περιοχές…

Θλίψη, απογοήτευση, αγανάκτηση και διαρκώς αυξανόμενη οργή.

Τι ακριβώς συνέβη στις Πρέσπες αυτήν την αποφράδα ημέρα και ποιες εξελίξεις πυροδότησε;

1.      Η φιέστα της υπογραφής στο χωριό Ψαράδες δεν ήταν τυχαία, αλλά άκρως συμβολική. Η επιλογή του τόπου περιέχει σαφείς σημειολογικές αναφορές, μάλλον δυσδιάκριτες στο ευρύ κοινό (και όχι μόνον):

Υπενθυμίζουμε ότι στις 24 και 25 Μαρτίου 1949 διεξήχθη εκεί το 2ο συνέδριο του ΝΟΦ  (Narodno Osloboditelen Front-Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο) με αποφάσεις για αυτοδιάθεση του «μακεδονικού» λαού και την ένωση των 3 τμημάτων της Μακεδονίας (Βαρδάρη-Αιγαίου-Πιρίν), σύμφωνα με το κομμουνιστικό αφήγημα, σε ένα ενιαίο κράτος, που θα προσχωρούσε στην Βαλκανική Ομοσπονδία.

2.     Πριν καλά-καλά στεγνώσει το μελάνι ο σκοπιανός Πρωθυπουργός Ζάεφ αναφέρθηκε στους δύο λαούς,  Μακεδόνες και Έλληνες, τινάζοντας στον αέρα τα περί Βορειομακεδόνων και όλα τα συναφή φληναφήματα.

3.    Η πραγματικότητα είναι ότι το χαρτί που υπέγραψαν οι δύο Υπ. Εξωτερικών (και όχι οι Πρωθυπουργοί) έχει λιγότερη αξία από μια χούφτα άμμου της λίμνης. Τώρα ξεκινάει ο ανήφορος, που θα τραβήξει ως φαίνεται αρκετά.

4.    Εκτεταμένα επεισόδια σημειώθηκαν την ίδια μέρα μπροστά στην σκοπιανή Βουλή από σκοπιανούς που υποτίθεται ότι αντιδρούν στην συμφωνία, αλλά στην πραγματικότητα ήσαν κυρίως οπαδοί του Γκρούεφσκι που επιδιώκει την επάνοδό του στην εξουσία.

5.     Δημοσκοπήσεις στην Ελλάδα των τελευταίων ημερών αποκαλύπτουν ότι πάνω από το 70% των πολιτών απορρίπτει την συμφωνία.

Ερωτώ λοιπόν ορισμένους πολιτικούς:

Άδικα έχασαν την ζωή τους, μάταια θυσιάστηκαν ο Άγρας και ο Μίγκας, ο Παύλος Μελάς, οι εκατοντάδες και χιλιάδες νεκροί του μακεδονικού Αγώνα και των πολέμων ’12-‘13;

Δυστυχώς φίλες και φίλοι, Συνέλληνες, μπορεί η Ελλάδα να έχει αμέτρητους ήρωες να επιδείξει, διαθέτει όμως και διαβόητους προδότες, Εφιάλτες, Πηλιογούσηδες και Νενέκους.

Η Κερκόπορτα δεν παραβιάστηκε από τους Οθωμανούς, από μέσα άνοιξε! Το ίδιο δυστυχώς επαναλήφθηκε και τώρα.

Εδώ και καιρό αναζητώ να μου υποδείξουν έναν, όχι 100 ή χίλιους, έναν Σκοπιανό που να δήλωσε ότι έχει δίκιο η Ελλάδα, ας αλλάξουμε το όνομά μας, δεν είμαστε μακεδόνες ούτε η γλώσσα μας είναι μακεδονική.

Πόσοι ελληνόφωνοι βγήκαν ξεδιάντροπα σε ραδιόφωνα και τηλεοράσεις να υποστηρίξουν ότι οι Σκοπιανοί έχουν δίκιο; Δεκάδες και εκατοντάδες!

Ο εχθρός αδέρφια βρισκόταν εδώ και χρόνια εντός των τειχών και αυτή είναι μια πικρή αλήθεια που πρέπει να την καταλάβουμε, να την συνειδητοποιήσουμε και να μη κρύβουμε τα κεφάλια μας στην άμμο σαν τις στρουθοκάμηλους, επιχειρώντας να ωραιοποιήσουμε κάποιες θλιβερές πραγματικότητες!

Και μη εμφανιστούν οι γνωστοί και μη εξαιρετέοι δήθεν ανησυχούντες, οπαδοί της διαβόητης «πολιτικής ορθότητας», να ισχυριστούν ότι αυτά είναι ακραία, διχαστικά και όλα τα σχετικά που επικαλούνται στερούμενοι σοβαρών επιχειρημάτων.

Προκαλώ όλους αυτούς να μου εξηγήσουν για ποιόν λόγο επιλέχθηκε αυτή η χρονική περίοδος να εκχωρήσουμε στους σκοπιανούς τα πάντα, όταν είναι ευρέως γνωστό σε όσους ασχολούνται με τα συμβαίνοντα στο γειτονικό κρατίδιο ότι οι αλβανικής καταγωγής κάτοικοι, με την στήριξη του αμερικανικού παράγοντα είχαν ήδη ξεκινήσει τις διαδικασίες (ανακήρυξη στις 18 Οκτωβρίου 2014 της «Δημοκρατίας της Ιλλυρίδος» στην  πλατεία Σκερντέμπεη των Σκοπίων από τον τοπικό δήμαρχο Νεβζάτ Χαλίλι) για τον μετασχηματισμό του σημερινού σκοπιανού κράτους σε Ομοσπονδία, για την μελλοντική ονομασία της οποίας υπήρχαν εικασίες ότι θα ήταν «Κεντροβαλκανική Ομοσπονδία», δίνοντας έτσι οριστικά τέλος στο ονοματολογικό. Γιατί λοιπόν αυτή η βιασύνη; Τι πάθαμε που για πάνω από ένα τέταρτο του αιώνα δεν είχε επιλυθεί το θέμα; Σε 3-4 ή 5 χρόνια θα είχε κλείσει το θέμα όπως προαναφέρθηκε. 
Γιατί η κυβέρνηση των Συριζανέλ έσπευσε να διασώσει τους Σκοπιανούς; Μήπως για να εξυπηρετήσει τα σχέδια της Μέρκελ και των Γερμανών; Πώς ονομάζεται αυτή η πράξη ξεπουλήματος των εθνικών συμφερόντων; Είναι ακραίο και διχαστικό εάν την ονομάσω εθνική μειοδοσία; Αναμένω απαντήσεις.

Επιτρέψτε μου με την ευκαιρία να ξεκαθαρίσω ένα άλλο ζήτημα για το οποίο έχω ακούσει τα πλέον απίθανα πράγματα, λόγω της τρομακτικής άγνοιας που υπάρχει στους απλούς πολίτες, με αποκλειστική ευθύνη του ελλαδικού κράτους, το οποίο είχε την υποχρέωση να τους ενημερώσει, αλλά επέδειξε εγκληματική αδιαφορία. Πρόκειται για το ζήτημα των λεγόμενων αλλόφωνων Ελλήνων: αρβανιτόφωνων, τουρκόφωνων, σλαβόφωνων, βλαχόφωνων, ιταλόφωνων.

Η ερμηνεία αυτού του φαινομένου προκύπτει από την συστηματική μελέτη των ιστορικών εξελίξεων και των εθνολογικών, πολιτικών, κοινωνικών δεδομένων της κάθε περιόδου και είναι η εξής:

Ο ελληνισμός, στην ιστορική του πορεία των 4000 χρόνων, δημιούργησε τεράστιες πολυεθνικές αυτοκρατορίες (πολυεθνικές, αλλά ποτέ πολυ-πολιτισμικές), αχανή Βασίλεια, είχε εμπορικές σχέσεις με δεκάδες λαούς και χώρες, αλλά συχνότατα υπέστη και επιδρομές βαρβάρων λαών, κατακτήθηκε πλήρως ή εν μέρει από ξένους στρατούς, ενώ εκτοπίσθηκαν τμήματά του από προαιώνια ελληνικά εδάφη. Αποτέλεσμα όλων αυτών των ιστορικών εξελίξεων ήταν κάποιοι ελληνικοί πληθυσμοί να αλλοφωνήσουν, κάτω από διαφορετικές περιστάσεις και σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους, όπως ορισμένοι μικρασιάτες (τουρκόφωνοι Έλληνες), να λατινοφωνήσουν (βλαχόφωνοι Έλληνες), να σλαβοφωνήσουν (σλαβόφωνοι Έλληνες), να αλβανοφωνήσουν (αρβανιτόφωνοι Έλληνες) ή να ιταλοφωνήσουν (οι Γρεκάνοι της Magna Grecia). 

Επομένως, το ότι κάποια τμήματα του πληθυσμού της Μακεδονίας είχαν παλαιότερα ως μοναδικό γλωσσικό τους μέσο επικοινωνίας ένα σλαβογενές ιδίωμα, δεν αποτελεί ικανό και επαρκές κριτήριο για την επιχειρηθείσα στο παρελθόν και επιχειρούμενη και σήμερα, τοποθέτησή τους εκτός του ελληνικού έθνους. 

Ας θυμηθούμε αυτό που τόνιζαν στην επιστολή διαμαρτυρίας που έστειλαν το 1903 κάτοικοι της πόλης του Μοναστηρίου (Βιτώλια) προς τις Μεγάλες Δυνάμεις:

«...λαλούμεν ελληνιστί, βλαχιστί, αλβανιστί, βουλγαριστί, αλλά ουδέν ήττον εσμέν άπαντες Έλληνες (δεν είμαστε όλοι εμείς λιγότερο Έλληνες) και ουδενί επιτρέπομεν να αμφισβητεί προς ημάς τούτο...».

Και κάτι ακόμα για τα γλωσσικά: Εκείνο, που και επιστημονικώς πλέον είναι αδιαμφισβήτητο, αποτελεί η διαπίστωση ότι η ομιλούμενη γλώσσα δεν αποτελεί απόλυτο εθνολογικό κριτήριο ταξινόμησης μιας συγκεκριμένης εθνοτικής ομάδας, σε αντίθεση με τις παραδοχές παλαιότερων εποχών. Περιορίζομαι να αναφέρω το κλασσικό παράδειγμα, των γερμανόφωνων Αλσατών, στα σύνορα Γαλλίας–Γερμανίας, οι οποίοι αισθάνονται φανατικοί Γάλλοι.

Και για να ολοκληρώσω τις τοποθετήσεις μου θα ήθελα να επισημάνω τα εξής:

Εδώ και χρόνια με κάθε ευκαιρία και αφορμή τονίζω και θα το επαναλάβω και σήμερα ότι:

 "…Στον ελληνισμό, μετέχει κάποιος εθελουσίως. Είναι τιμή και ευθύνη η ελληνική ταυτότητα. Η ελληνικότητα δεν επιβάλλεται, αλλά κερδίζεται και αποδεικνύεται με αγώνες, θυσίες και ήθος. Πρόκειται για θεϊκό χάρισμα και όχι για καταναγκασμό. Ο ελληνισμός κανέναν δεν παρακαλάει. Όποιος δεν θέλει να είναι Έλληνας, κακό του κεφαλιού του. Ας αρκεσθεί στη μίζερη και ελεεινή σκοπιανή ιδιότητα ή ας παραμείνει στην πνευματική αναξιοπρέπεια του κακώς εννοούμενου τοπικισμού και της γκρίνιας για τα κονδύλια. Αυτά δεν τα λέω για να δικαιολογήσω την κρατική απραξία, ούτε για να εθελοτυφλούμε μπροστά στον κίνδυνο από τη διείσδυση των πρακτόρων. Χρειάζεται συνεχής άμυνα και αντίσταση. Αλλά συγχρόνως δεν πρέπει να αποδίδουμε στους αργυρώνητους νεοκομιτατζήδες καμιά ιδιότητα φοβερού και τρομερού μαζικού κινήματος αφελληνισμού. Εάν σώσουμε το όνομα της Μακεδονίας, οι πρακτορίσκοι πιθανότατα θα εξαφανισθούν μία για πάντα. Θα τους καταπιεί η ίδια η Ιστορία…".

Δυστυχώς σήμερα το όνομα της Μακεδονίας κινδυνεύει να χαθεί, αλλά το ζήτημα δεν έχει τελειώσει όπως σπεύδουν να πανηγυρίσουν ορισμένοι.

Αντίθετα ο αγώνας τώρα άρχισε και απαιτείται σοβαρότητα, υπευθυνότητα, αλλά και ηγεσία με κύρος και αποφασιστικότητα. Και αυτό ακριβώς το τελευταίο είναι το ζητούμενο…

Κλείνω, με τα λόγια του μεγάλου εκείνου Μακεδόνα Έλληνα, του Ίωνα Δραγούμη, ο οποίος χάθηκε τόσο πρόωρα, δολοφονημένος άνανδρα από πολιτικούς του αντιπάλους, από το βιβλίο του «Μαρτύρων και Ηρώων αίμα»:

«Να ξέρετε πως αν τρέξουμε να σώσουμε την Μακεδονία, η Μακεδονία θα μας σώσει. Θα μας σώσει από την βρώμα όπου κυλιούμαστε, θα μας σώσει από την μετριότητα και από την ψοφιοσύνη, θα μας λυτρώσει από τον αισχρό τον ύπνο, θα μας ελευθερώσει. Αν τρέξουμε να σώσουμε την Μακεδονία, εμείς θα σωθούμε...» 

 Δημήτρης Ε. Ευαγγελίδης       

Έδεσσα, 1^η Ιουλίου 2018

Ποιος είναι ο Σκοπιανός ΥΠΕΞ Νικ. Ντιμιτρώφ;

Ποιος είναι ο Σκοπιανός ΥΠΕΞ Νικ. Ντιμιτρώφ;

Δημήτρη Ε. Ευαγγελίδη

Υποστηρίζω εδώ και χρόνια ότι όλοι αυτοί οι Σκοπιανοί «μακεδόνες» δεν είναι κάτι διαφορετικό από τους βουλγαρικής συνείδησης σλαβόφωνους της Μακεδονίας, που αποτελούσαν ένα μικρό ποσοστό των σλαβόφωνων (σε αντίθεση με τους σλαβόφωνους Μακεδόνες Έλληνες) και οι οποίοι παρέμειναν στην περιοχή κατά παράβαση των συμφωνιών της Συνθήκης του Νεϊγύ (1919). Ας κάνουμε μια αναδρομή στο παρελθόν για να αντιληφθούμε τι ακριβώς συνέβη. 

Υπενθυμίζεται ότι με την λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ακολούθησε η υπογραφή Συνθηκών των νικητών με κάθε μία από τις ηττημένες χώρες. Έτσι, στις 27 Νοεμβρίου 1919, με την υπογραφή της Συνθήκης του Νεϊγύ (Neuilly sur Seine), που καθόριζε τις τύχες της Βουλγαρίας και της ελληνοβουλγαρικής Σύμβασης που επακολούθησε, όλοι οι Έλληνες και Βούλγαροι πολίτες που ανήκαν σε εθνικές ή θρησκευτικές μειονότητες μπορούσαν να μεταναστεύσουν εκατέρωθεν υπό την εποπτεία μικτής διακρατικής επιτροπής. Μπορούσαν, δηλαδή, οι βουλγαρικής συνείδησης Σλαβόφωνοι, να μεταναστεύσουν στη Βουλγαρία ή αλλού, ρευστοποιώντας μάλιστα τις περιουσίες τους. Οι ίδιοι όροι ίσχυσαν και για τους Έλληνες της Βουλγαρίας. Για να δοθεί μια οριστική λύση στο πρόβλημα η Σύμβαση συμπεριέλαβε και όλους εκείνους που είχαν μεταναστεύσει την τελευταία εικοσαετία. Οι ρυθμίσεις αυτές όμως δεν εφαρμόστηκαν παρά μόνον κατόπιν της υπογραφής της Συνθήκης της Λωζάννης το φθινόπωρο του 1923, μεταξύ Ελλάδος-Τουρκίας, η οποία οριοθέτησε επίσημα και την υποχρεωτική ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών. Στο διάστημα που μεσολάβησε, η ελληνοβουλγαρική ανταλλαγή καρκινοβατούσε καθώς, σε αντίθεση με τους Έλληνες, οι βουλγαρίζοντες σλαβόφωνοι ήσαν εξαιρετικά απρόθυμοι να μεταναστεύσουν. Γι' αυτό, επανειλημμένα, παρατάθηκε η ισχύς της σύμβασης, προκειμένου να υπερνικηθούν οι δισταγμοί τους, που όπως διαπιστώθηκε οφείλονταν στις δραστηριότητες της ΕΜΕΟ, η οποία συστηματικά ενεθάρρυνε να παραμείνουν στην Ελλάδα.

Η Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (ΕΜΕΟ, στα βουλγαρικά: ВМРО, βε-με-ρο) ιδρύθηκε στην Θεσσαλονίκη το 1893 από τους Νταμιάν Γκρούεφ, τον Γκότσε Ντέλτσεφ, τον Γκόρτσε Πετρώφ,  τον Γιάνε Σαντάνσκι και τον Κρίστο Τατάρτσεφ. Αρχικός στόχος της οργάνωσης φέρεται πως ήταν η απελευθέρωση των χριστιανικών πληθυσμών της Μακεδονίας και της περιοχής Ανδριανούπολης από τον Οθωμανικό ζυγό και η θέσπιση αυτόνομου καθεστώτος, που πιθανόν μελλοντικά να οδηγούσε και σε ένωση αυτών των περιοχών με τη Βουλγαρία, καθώς και η διατήρηση της βουλγαρικής εθνικής ταυτότητας.

Το σύνθημα της οργάνωσης ήταν «Η Μακεδονία στους Μακεδόνες». Οι πραγματικές της επιδιώξεις, όπως αποκαλύφθηκε αργότερα από τον Τατάρτσεφ, τον Πρόεδρο (από το 1894) της ΕΜΕΟ ήσαν στην πραγματικότητα εντελώς διαφορετικές: «Δεν ήταν δυνατόν να υιοθετήσουμε το σύνθημα της άμεσης προσάρτησης της Μακεδονίας στη Βουλγαρία, γιατί βλέπαμε ότι τούτο θα συναντούσε μεγάλες δυσκολίες λόγω της αντίδρασης των Μεγάλων Δυνάμεων και των επί της Μακεδονίας βλέψεων των γειτονικών κρατών και της Τουρκίας. Κάνουμε τη σκέψη ότι μια αυτόνομη Μακεδονία θα ηδύνατο ευκολότερα να ενωθεί με την Βουλγαρία».

(Βλ. Λιούμπομιρ Παναγιότωφ «Το Μακεδονικό ζήτημα και οι Βούλγαρο-Γιουγκοσλαβικές σχέσεις» Σόφια 1991, σελ 102 και Κρασιμίρ Καρακατσάνωφ «ΒΜΡΟ-100 χρόνια αγώνας για την Μακεδονία», Σόφια, 1996 σελ. 17-18).

Στην διάρκεια της τριπλής γερμανο-ιταλο-βουλγαρικής Κατοχής της Ελλάδος, την ημέρα εορτής των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου, στις 24 Μαΐου 1941, ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη η βουλγαρική λέσχη. Η Βουλγαρία διεκδικούσε πέρα από την ανατολ. Μακεδονία της οποίας είχε αναλάβει την διοίκηση και την υπόλοιπη Μακεδονία. Η βουλγαρική λέσχη υπήρξε ουσιαστικά το ορμητήριο της βουλγαρικής προπαγάνδας στην κεντρικο-δυτική Μακεδονία. Παρουσιάστηκε ως πολιτιστικός σύλλογος, ενώ ο κύριος σκοπός της λέσχης ήταν η δημιουργία βουλγαρικής προπαγάνδας. Βασικό μέλημα της λέσχης ήταν να δελεάσει με την διανομή ειδικών δελτίων όσους ήθελαν να πολιτογραφηθούν Βούλγαροι. Οι κάτοχοι των δελτίων και μόνον παραλάμβαναν τρόφιμα, τα οποία προέρχονταν από τον Ερυθρό Σταυρό και προορίζονταν για τους φτωχούς.

Με την εμφάνιση τέλη 1942-αρχές 1943 αντιστασιακών ομάδων στην ΚΔ Μακεδονία οι Γερμανο-Ιταλοί αποδέχονται τα πιεστικά αιτήματα των Βουλγάρων και στις 5 Μαρτίου του 1943 ιδρύεται στην Καστοριά το «Βούλγαρο-Μακεδονικό Επαναστατικό Κομιτάτο», μια λαϊκή αστυνομική δύναμη στην δυτική Μακεδονία, που έφτασε σε δύναμη περί τους 1600 βουλγαρίζοντες.

Παράλληλα, στις αρχές του 1944 οι Βούλγαροι με την κάλυψη των Γερμανών (η Ιταλία μετά την ανακωχή που υπογράφτηκε στις 8 Σεπτεμβρίου του 1943 αποσύρθηκε από τον Άξονα) σχημάτισαν μία νέα πολιτοφυλακή αποτελούμενη από σλαβόφωνους βουλγαρικής συνείδησης, με την επωνυμία «Οχράνα», που σήμαινε «αυτοάμυνα». Αυτή ήταν η διάδοχη κατάσταση του Κομιτάτου που είχαν ιδρύσει πρωτύτερα οι Ιταλοί και εν πολλοίς στηριζόταν στο ανθρώπινο δυναμικό του Κομιτάτου. Για τον λόγο αυτό τα μέλη της Οχράνα παρέμεναν γνωστοί σαν κομιτατζήδες. Ακολουθεί τον Ιούνιο του 1944 στην Έδεσσα, η ίδρυση ανάλογης ομάδας οπλισμένων σωμάτων από βουλγαρίζοντες. Επίσης, η βουλγαρική επιρροή στην Οχράνα ήταν αρκετά ισχυρότερη απ΄ότι ήταν στο Κομιτάτο, επειδή οι Γερμανοί άφηναν στους Βούλγαρους μεγαλύτερα περιθώρια δράσης απ’ ότι οι Ιταλοί, που κατείχαν την περιοχή ως τον Σεπτέμβριο του 1943. Αυτό οφειλόταν στο ότι οι Γερμανοί δεν είχαν βλέψεις στην δυτική Μακεδονία, σε αντίθεση με τους Ιταλούς.

Ήδη όμως τον Νοέμβριο του 1943 στελέχη του μακεδονικού γραφείου του ΚΚΕ σε συνδιάσκεψη της περιφερειακής επιτροπής του ΚΚΕ Φλωρίνης στο χωριό Δροσοπηγή ίδρυσαν το ΣΝΟΦ. Αποφασίστηκε να μην υπαχθεί τυπικά το ΣΝΟΦ στον ΕΛΑΣ αλλά να διαθέτει δικές του ένοπλες μονάδες. Μέσω του ΣΝΟΦ κύριος σκοπός των κομμουνιστών ήταν να προσεταιριστούν τους βουλγαρίζοντες σλαβόφωνους της Μακεδονίας, καθώς έως τότε οι κατακτητές είχαν κατορθώσει να πάρουν με το μέρος τους και να εξοπλίσουν ένα τμήμα της συγκεκριμένης κοινότητας. Αντίστοιχες προσπάθειες προσεταιρισμού των σλαβόφωνων της Βαρντάρσκα (σημερινά Σκόπια) έκαναν και οι αντάρτες του Τίτο. Το ΣΝΟΦ εξαρχής είχε σκοπούς αυτονομιστικούς, δηλαδή στόχευε στην απόσπαση της ελληνικής Μακεδονίας απ’τον εθνικό κορμό. Αυτό φυσικά ήταν εν γνώσει της ηγεσίας του ΚΚΕ/ΕΑΜ/ΕΛΑΣ που επεδείκνυε χαρακτηριστική ανοχή στην αυτονομιστική δραστηριότητα των σνοφιτών, παρά το ότι επισήμως δεν υιοθετούσε τις ανθελληνικές θέσεις τους. Λόγω αυτής της ανοχής της κομμουνιστικής ηγεσίας, τα στελέχη του ΣΝΟΦ απέκτησαν μία ελευθερία κινήσεων στην περιοχή και προπαγάνδιζαν ανοιχτά τις θέσεις τους για ανεξάρτητη Μακεδονία προσπαθώντας να προσελκύσουν σλαβόφωνους ρευστής εθνικής συνείδησης που έτειναν είτε προς την Βουλγαρία είτε προς τον Τίτο.

Τον Ιούλιο του 1944 το ΚΚΕ επέτρεψε την ίδρυση ξεχωριστών σλαβομακεδονικών τμημάτων στα πλαίσια του ΕΛΑΣ, κυρίως για να έχει την πολιτική και στρατιωτική υποστήριξη του Τίτο μετά την υπογραφή της συμφωνίας του Λιβάνου. Αλλά τόσο το τάγμα Φλώρινας-Καστοριάς με επικεφαλής τον Goce (Ηλίας Δημάκης) όσο και το τάγμα Αριδαίας-Έδεσσας συνέχιζαν την ίδια πολιτική, με αποτέλεσμα τον Οκτώβριο του 1944 ο ΕΛΑΣ να συγκρουστεί με το τάγμα του Goce και να το απωθήσει στην Γιουγκοσλαβία.

Γενικότερα πάντως, το ΣΝΟΦ απέτυχε να δημιουργήσει δικούς του οπαδούς και αντιμετωπίστηκε με δυσπιστία ακόμα και από τους βουλγαρίζοντες σλαβόφωνους. Αυτό που κατάφερε ήταν το ότι λειτούργησε σαν καθαρτήριο για πολλούς πρώην φιλο-αξονικούς βουλγαρόφιλους σλαβόφωνους που εν μία νυκτί μετετράπησαν σε δήθεν "αντιστασιακούς" αυτονομιστές. Παρέμεναν όμως σταθεροί στον ανθελληνισμό. Αυτό συνέβαινε κυρίως μέσα στο 1944 οπότε και η τροπή του πολέμου έγερνε ολοένα σε βάρος του Άξονα και τα καιροσκοπικά βουλγαρίζοντα στοιχεία έσπευδαν να αλλάξουν αφεντικό. Βέβαια, προσχωρήσεις κομιτατζήδων στον ΕΛΑΣ είχαν ήδη ξεκινήσει από τον Ιούνιο 1943 όταν γύρω στους 50-60 κομιτατζήδες από την ευρύτερη περιοχή του Άργους Ορεστικού εντάχθηκαν στον ΕΛΑΣ. Το ίδιο έγινε και τον Οκτώβριο με άλλους 47 κομιτατζήδες από τον Απόσκεπο και άλλους 10 από το Βατοχώρι. Ο Πασχάλης Καλλιμάνης, που ήταν αρχηγός των κομιτατζήδων του Καλοχωρίου, τον Ιούλιο του 1943 με άλλους 16 συνεργάτες του πέρασαν στον ΕΛΑΣ.

Στην διάρκεια του ανταρτοπολέμου 1946-49 όλοι σχεδόν οι βουλγαρίζοντες σλαβόφωνοι πέρασαν στο πλευρό του «Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας», ενώ υπήρξαν και αρκετές περιπτώσεις βίαιης στρατολόγησης σλαβοφώνων που δεν ήσαν βουλγαρόφρονες.

Μετά την ήττα του ΔΣΕ τα υπολείμματά του κατέφυγαν στην Γιουγκοσλαβία κυρίως και λίγοι στην Αλβανία. Στην περιοχή των Σκοπίων παρέμειναν όλοι οι σλαβόφωνοι που υποχρεώθηκαν να δηλώσουν «μακεδονική» εθνικότητα. Όσοι αρνήθηκαν, παρά τις πιέσεις που τους ασκήθηκαν, προωθήθηκαν μαζί με τους προσφυγικής καταγωγής (Μικρασιάτες και Ποντίους) σε άλλες περιοχές και χώρες.

Έρχομαι τώρα στο κυρίως θέμα, που αποκάλυψε μετά από συστηματικές και επίπονες έρευνες, ο δραστήριος δημοσιογράφος Χρήστος Νικολαΐδης, σχετικά με την καταγωγή του σημερινού Υπουργού Εξωτερικών των Σκοπίων, Νίκολα Ντιμιτρώφ.

Όπως γράφει στο πολύ ενδιαφέρον άρθρο του:

«…Ο  υπουργός Εξωτερικών της Π.Γ.Δ.Μ., που με τη συμπαθητική και νεανική του παρουσία δεσπόζει σε κάθε είδηση για τις διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα για το όνομα, κατάγεται από ένα μικρό χωριό που βρίσκεται έξω από την Αριδαία! Ο πατέρας του, που διετέλεσε υπουργός της γειτονικής χώρας, έφυγε από τους Τσάκους, σε ηλικία 10 ετών, μέσα σε εκείνα τα ταραγμένα χρόνια του ελληνικού εμφυλίου πολέμου. Τότε λεγόταν Δημήτριος Παπαδημητρίου, ήταν γιος αντάρτη και εγγονός του παπά του χωριού! Πολιτογραφήθηκε ως Ντίμιταρ Ντιμιτρώφ στα Σκόπια, όπου σπούδασε και διέπρεψε αργότερα ως δημοσιογράφος, συγγραφέας, φιλόσοφος, διπλωμάτης και πολιτικός. Δήλωνε Βούλγαρος, όχι Έλληνας και πολύ αργότερα «Μακεδόνας»...

Τα στοιχεία αυτά σίγουρα σήμερα ενυπάρχουν στη συγκρότηση του γιου του, που είναι υπεύθυνος για τις διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα και ακολουθεί πολύ συχνά σκληρή στάση και αιχμηρή ρητορική! Ίσως τον βαραίνουν στη δουλειά του... Ίσως τα βιώματα και οι μνήμες που έχει για τον πατέρα του και τον αντάρτη παππού του (που φέρει το όνομά του) τον επηρεάζουν!

Ερευνώντας αυτήν την οικογενειακή πορεία των Παπαδημητρίου ή Ντιμιτρώφ σκοντάφτει κανείς πάνω σε τρομερά ιστορικά στοιχεία, σε γεγονότα που μαύρισαν την πορεία αυτού του τόπου, στοίχειωσαν τις μνήμες του, οδήγησαν στον θάνατο ή την προσφυγιά χιλιάδες ανθρώπους! Πόλεμοι, αναγκαστικές εκτοπίσεις πληθυσμών, διχασμός, εθνοτικές διαφορές, ξεκαθάρισμα προσωπικών και πολιτικών διαφορών με το λεπίδι... Είναι η εποχή που ο πόλεμος ζώνει την περιοχή. Η διπλή κατοχή ξεκληρίζει οικογένειες. Η πείνα θερίζει. Ο κατακτητής είναι αμείλικτος. Η προσφυγιά συχνά αποτελεί την προτιμότερη διαφυγή. Ο εμφύλιος ολοκληρώνει την καταστροφή. Περιέχει από βίαιη στρατολόγηση μέχρι παιδομάζωμα, ομαδικές και ατομικές εκτελέσεις, αντεκδικήσεις, κλεψιές και προσφυγιά! Πολλή προσφυγιά... Και τελικά οι φριχτές αυτές εμπειρίες εγγράφονται στη συλλογική συνείδηση ως κάποιες από τις πιο μαύρες σελίδες και πικρές εμπειρίες που μπορεί να ζήσει ποτέ ένα λαός!

[…]

Σύμφωνα με τους κατοίκους του χωριού, στη δεκαετία του ’80 με τον Νίκολα μικρό αγοράκι, ο Ντιμίτρι Ντιμιτρώφ ξαναβρέθηκε στους Τσάκους και με δάκρυα στα μάτια ξαναπερπάτησε στα σοκάκια του. Ο ίδιος είχε απαγορευτικό. Δεν μπορούσε να επαναπατριστεί, όπως χιλιάδες πολιτικοί πρόσφυγες, γιατί δήλωνε «Μακεδόνας» και όχι Έλληνας, με τόπο καταγωγής τη «Μακεδονία του Αιγαίου» και όχι την Ελλάδα. Η χώρα, ήδη από το 1950, απαγόρευε την επιστροφή τέτοιων ατόμων, γιατί θεωρούσε ότι έτσι θα εισάγει μία μειονότητα, η οποία θα αποσταθεροποιήσει την περιοχή.

«Πολλοί δικοί μας έφυγαν στα Σκόπια. Το μισό χωριό από τους εντόπιους. Εκεί τους πολιτογράφησαν ως Μακεδόνες, όχι ως Έλληνες. Με το ζόρι. Εγώ έχω ακόμη συγγενείς μου στα Σκόπια, ένας θείος μου έφυγε από εδώ ως Δούδης και έγινε εκεί Μίτσκο. Του έλεγα συχνά “θείο, άμα σου το επέτρεπαν, θα γυρνούσες στο χωριό;” “Άμα με άφηναν, θα κινούσα με τα πόδια από το βουνό, δε θα περίμενα το διαβατήριο”, μου απαντούσε πονεμένος και δακρυσμένος», θυμάται ο κ. Δημήτρης.

Οι επίγονοι των πρώτων προσφύγων έγιναν οι χειρότεροι μισέλληνες, γενίτσαροι πραγματικοί. Όπως λέει ο μπαρμπα-Δημήτρης, μίσησαν την Ελλάδα επειδή θεώρησαν αρχικά ότι τους έδιωξε κακήν κακώς! Μετά ήρθε ο διχασμός του Εμφυλίου, που έστρεψε πολλούς κατά της Ελλάδας. Και στη συνέχεια τη μίσησαν ακόμη περισσότερο, επειδή δεν τους επετράπη να επιστρέψουν. Εκεί που υπήρχε αγάπη για τον τόπο και λόγω αυτής κάποιος θέλει να γυρίσει πίσω, γεννιέται μίσος λυσσαλέο έναντι αυτών που απαγορεύουν τον νόστο. Λόγω της ψυχολογικής αυτής κατάστασης, πολλοί εύκολα προσχώρησαν στον «Μακεδονισμό»...

[…]

Ο πατέρας του σημερινού υπουργού Εξωτερικών, Δημήτρης Παπαδημητρίου ή Ντίμιταρ Ντιμιτρώφ, κάπου στα 1947 βρίσκεται, δεκάχρονο παιδί, ξεριζωμένος στα Σκόπια! Εάν δεν πήγε εκεί με τον πατέρα του, όπως ισχυρίζονται κάποιοι γηραλέοι κάτοικοι του Τσάκου, είναι «παιδί του παιδομαζώματος»! Βρέθηκε δηλαδή αναγκαστικά στην άλλη πλευρά των συνόρων, στο πλαίσιο των επιχειρήσεων που έκανε ο «Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας» για να πυκνώσει τις τάξεις του. Σύμφωνα με απόρρητη έκθεση που συντάσσει το 1951 το προξενείο της Γιουγκοσλαβίας της Θεσσαλονίκης, στην τότε Ομόσπονδη «Δημοκρατία της Μακεδονίας», κατέφυγαν από το 1941 έως το 1950 συνολικά 24.595 σλαβόφωνοι από την ελληνική Μακεδονία!

[…]

Ο Δημήτρης/ Ντίμιταρ μεγαλώνει στα Σκόπια, όπου σπουδάζει φιλοσοφία και παντρεύεται μία διάσημη μουσικό της χώρας. Από μικρός όμως δεν είναι ούτε Έλληνας, καθώς αποστρέφεται τη χώρα στην οποία γεννήθηκε, αφού θεωρεί ότι του συμπεριφέρθηκε εχθρικά. Αλλά ούτε και «Μακεδόνας»! Ο ίδιος δηλώνει φανατικός Βούλγαρος και εντάσσεται από φοιτητής ακόμη στους Βουλγαρόφιλους συλλόγους και κύκλους της χώρας. Το 1957 μάλιστα αναδεικνύεται σε ηγετική μορφή τους, με το βιβλίο «Belomorska Makedonija», στο οποίο αναδεικνύει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά και ντοκουμέντα σύμφωνα με τα οποία η περιοχή έχει βουλγαρική ιστορική και πολιτισμική παράδοση και σ’ αυτήν πρέπει να επιμείνει.

Ακόμη και ο τίτλος του προκαλεί τους υπέρμαχους του Μακεδονισμού, αφού χρησιμοποιεί για τη Μακεδονία όχι τον προσδιορισμό «Αιγαιατική» (Σημ ΔΕΕ: Egejska), όπως επιβάλλει το αφήγημά τους, αλλά το «Belomorska», που είναι η βουλγαρική λέξη για το Αιγαίο!

Αργότερα εντάσσεται στο κόμμα VMRO, που τότε ήταν φιλοβουλγαρικό, και γίνεται ο βασικός εκφραστής αυτής της άποψης στη χώρα. Γίνεται διπλωμάτης και αναλαμβάνει πρέσβης στη Ρωσία. Το κόμμα του τον ανέδειξε σε υπουργό Πολιτισμού και Παιδείας το 1991, στην πρώτη κυβέρνηση μετά την ανεξαρτητοποίηση από την ενιαία Γιουγκοσλαβία.

Ντ. Ντιμιτρώφ-Βλ. Πούτιν

Μόσχα, 9 Νοεμβρίου 2000

Ο ίδιος σταδιακά αποκήρυξε τον φιλοβουλγαρισμό του και προσχώρησε στο αφήγημα του Μακεδονισμού, παρά την προϊστορία του. Με υπερηφάνεια πια, δηλώνει «Αιγαιάτης Μακεδόνας», με καταγωγή από τους Τσάκους Αριδαίας, όπως φαίνεται και στο αφιέρωμα που του κάνει η Wikipedia (Φωτό). Ακόμη και σ’ αυτό χαρακτηρίζεται φιλοβούλγαρος!

Μάλιστα, τον περασμένο Ιούλιο, όταν το αντιπολιτευόμενο VMRO θέλει να ασκήσει κριτική στον γιο του, Νίκολα, για τις διαπραγματεύσεις που κάνει με τη Βουλγαρία για πολιτιστικά και ιστορικά θέματα, τον κατηγορεί ότι κληρονόμησε τον φιλοβουλγαρισμό του πατέρα του!

«Όταν ο Νίκολα Ντιμιτρόφ, πηγαίνει στη Σόφια, αισθάνεται σαν στο σπίτι του», δηλώνει ο Αλεξάντερ Πάντωβ, πρώην βουλευτής του κόμματος και δημοσιογράφος.  «Ο πατέρας του ήταν ηγετικό στέλεχος του VMRO-DPMNE και ευρέως γνωστός για τη φιλοβουλγαρική του θέση. Σε διατριβή του μάλιστα υποστήριξε ότι το ‘μακεδονικό’ έθνος αποτελούσε μέρος του βουλγαρικού έθνους. Ο γιος του δεν μπορεί να υπερασπισθεί τα μακεδονικά συμφέροντα στις διαπραγματεύσεις με τη Βουλγαρία».

Μάλιστα, η ηλεκτρονική έκδοση της «Ρεπούμπλικα» (των Σκοπίων) θυμήθηκε την ημέρα εκείνη ένα κείμενο του Σάσο Ορντανόφσκι του 2004, που έγραφε ότι «στο μυαλό του χθεσινού καθηγητή του μαρξισμού, Ντιμίταρ Ντιμιτρόφ, το «μακεδονικό έθνος» ήταν πάντοτε αποτέλεσμα της κουζίνας του  Βελιγραδίου σύμφωνα με τις οδηγίες του κομμουνιστή Τίτο».

Ολόκληρο το άρθρο υπάρχει εδώ:  http://www.thessnews.gr/article/85196/o-nikola-ntimitrob-einai-o-nikolaos-papadimitriou-apo-tous-tsakous-almopias

Οι επισημάνσεις είναι δικές μου και δεν υπάρχουν στο αρχικό άρθρο.

ΔΕΕ

"Τα μυστικά του βάλτου" έγιναν κόμικ

"Τα μυστικά του βάλτου" 

έγιναν κόμικ

Η αρχή έγινε με το «Logic Comix» των Απόστολου Δοξιάδη, Χρίστου Χ. Παπαδημητρίου. Αλέκου Παπαδάτου και Annie di Donna. Ακολούθησαν το «Παραρλάμα» των Δημήτρη Βανέλλη και Θανάση Πέτρου (με ιστορίες του Δημοσθένη Βουτυρά), «Η μεγάλη βδομάδα του Πρεζάκη» των ίδιων (με ένα διήγημα του Μ. Καραγάτση), ο «Ερωτόκριτος» των Γιώργου Γούση και Δημοσθένη Παπαμάρκου (από το έργο του Βιτσέντζου Κορνάρου) και το «Γρα Γρου» των Τάσου Ζαφειριάδη, Γιάννη Παλαβού και Θ. Πέτρου.

Πρόκειται για μερικά μόνο από τα graphic novels (να τα πούμε «εικονογραφημένα μυθιστορήματα»;) που κυκλοφόρησαν από Έλληνες συγγραφείς και κομίστες τα τελευταία χρόνια. Σειρά τώρα έχουν η Πηνελόπη Δέλτα και το μυθιστόρημά της «Στα μυστικά του Βάλτου», που κυκλοφόρησε το 1937 και έθρεψε γενεές επί γενεών εφήβων, επεκτείνοντας την επιρροή του σχεδόν μέχρι και τις ημέρες μας. Δράστες της τωρινής πρωτοβουλίας (το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Pοlaris) είναι ο Παναγιώτης Πανταζής και ο Γιάννης Ράγκος, που έχουν μεταφέρει σε κόμικς την ιστορία της ένοπλης φάσης του Μακεδονικού Αγώνα (1904-1908) όπως την εκθέτει η Π. Δέλτα στην αφήγησή της.

Ο Γ. Ράγκος έχει συνεργαστεί με τον Γ. Γούση και τον Δ. Παπαμάρκο για τον «Ερωτόκριτο» ενώ ο Π. Πανταζής είναι μόνιμος συνεργάτης των περιοδικών «9» και «Μπλε κομήτης» κι έχει δημοσιεύσει πάνω από δεκαπέντε βιβλία με κόμικς.

Μένοντας πολύ κοντά στο κείμενο της Δέλτα (γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1874 και αυτοκτόνησε στην Αθήνα το 1941, την ημέρα της εισβολής των ναζιστικών στρατευμάτων), ο Πανταζής και ο Ράγκος ξεδιπλώνουν καρέ-καρέ τις συγκρούσεις μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων στις αρχές του 20ου αιώνα, όταν στα εδάφη που βρίσκονταν υπό την κατοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οι δύο πλευρές βρέθηκαν στα όπλα, διεκδικώντας η καθεμιά το δικό της κομμάτι. Από τη μια ήταν οι Έλληνες και το Οικουμενικό Πατριαρχείο ενώ από την άλλη τα βουλγαρικά κομιτάτα και η βουλγαρική εκκλησία που είχε αυτονομηθεί από την πατριαρχική δικαιοδοσία ως Εξαρχία.

Ήρωες της Δέλτα είναι ο Αποστόλης και ο Γιωβάν, που είναι Βουλγαρόπουλο, αλλά δίνει μαζί με τον φίλο του τον αγώνα υπέρ των ελληνικών αντάρτικων σωμάτων. Γρήγορα θα συναντήσουμε δίπλα στους μυθοπλαστικούς πρωταγωνιστές και τους πραγματικούς ανθρώπους: τον Τέλλο Άγρα (Σαράντο Αγαπηνό) και τον Καπετάν Νικηφόρο (Ιωάννη Δεμέστιχα). Η Δέλτα είναι βεβαίως με το μέρος των Ελλήνων, παρακολουθεί όμως με ιδιαίτερη ακρίβεια και με μεγάλη προσοχή τόσο τις στρατιωτικές διαμάχες όσο και τις λεπτές ιστορικές αποχρώσεις που είχε η αντίθεση ανάμεσα σε Έλληνες και Βουλγάρους.

Η δράση του κόμικ είναι γρήγορη και πυκνή και οι διάλογοι ζωντανεύουν με ανάγλυφο τρόπο το κλίμα και την ατμόσφαιρα της εποχής. Ξεχωριστό βάρος στη δουλειά των Πανταζή και Ράγκου αποκτούν τα χρώματα μέσω των οποίων λειτουργούν οι εικόνες: εικόνες νοτισμένες από την υγρασία και το έλος της λίμνης των Γιαννιτσών, όπου γίνονται καθημερινά οι πιο δύσκολες και άνισες μάχες με αποτέλεσμα το αίμα να ρέει ποταμηδόν και από τις δύο μεριές. Υποβλητικά φωτισμένα μοιάζουν και τα πρόσωπα των Ελλήνων αγωνιστών: πρόσωπα σκληραγωγημένα και ταυτοχρόνως βασανισμένα από την ελονοσία που χτυπάει τους πάντες στη λίμνη, αποτελώντας το δυσκολότερο ίσως εμπόδιο το οποίο έχουν να αντιμετωπίσουν οι εμπόλεμοι.

http://www.in.gr/2018/04/22/entertainment/book/ta-mystika-tou-valtou-eginan-komik/

Γευγελή (Гевгелија): Οι ξένες Προπαγάνδες

"Η πρώτη Εθνική Οργάνωσις 

του Μακεδονικού Αγώνος Γευγελής"

του Ιωάννου Ξανθού Συνταξιούχου Δημοδιδασκάλου
και ΜΑΚΕΔΟΝΟΜΑΧΟΥ
"ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΕΥΓΕΛΗΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΔΡΑΣΙΣ 

ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΥΤΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΕΡΙΞ ΧΩΡΙΩΝ"
Θεσσαλονίκη 1954

Η κηδεία του Νικολάου Μπέλλη
προύχοντα από τα Μικρά Λιβάδια 
στη Γευγελή, 
μετά τη δολοφονία του από τους κομιτατζήδες

Οι κάτοικοι της περιφερείας Γευγελής και όλης της Βορείου Μακεδονίας, ως απεδείχθη ανωτέρω, ως προς το ζήτημα της Εθνικότητος, ήσαν όλοι ανεξαιρέτως Έλληνες με το γνωστόν ανάμικτον γλωσσικόν ιδίωμα και παρέμειναν ως τοιούτοι άθικτοι και συμπαγείς μέχρι του 1870, οπότε διάφοροι προπαγάνδαι διεισδύσασαι εις τα τμήματα ταύτα ήρχισαν δια δελεαστικών και παραπλανητικών μέσων να προσελκύουν κατ’ αρχάς αμορφώτους, αφελείς και πτωχούς κατοίκους. Τοιαύται προπαγάνδαι ένεφανίσθησαν εις την περιφέρειαν Γευγελής

η Ουνιτική,
η Βουλγαρική,
η Σέρβική και
η Ρουμανική.

Εκ τούτων η Σερβική ήτο ασήμαντος και ουχί επικίνδυνος, διότι η Σερβία δεν έδειξε μέγα ενδιαφέρον δια να εξαπολύση ισχυράν προπαγάνδαν και δεν είχε μεγάλας βλέψεις εις τας άλλας περιφερείας μέχρι του 1900, συνάμα δε, δεν υπήρχε Σέρβικός πληθυσμός νοτίως των Σκοπίων και εθεωρούσε τα τμήματα Μοναστηριού, Γευγελής, Δοϊράνης και Στρωμνίτσης της τότε ακεραίου Μακεδονίας, ότι ήσαν παλαιαί Ελληνικαί επαρχίαι, ως το ομολογούν οι ίδιοι οι Σέρβοι.

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Βελιγραδιού Τσβίγιτς αναγνωρίζει, ότι ο πληθυσμός των Βορείων τμημάτων της Μακεδονίας δεν είναι Σέρβικός. 

Ο Σέρβος Γεωγράφος Γεώργεβιτς εγραφε το 1919, ότι τα Βόρεια τμήματα Μακεδονίας ήσαν παλαιαί Έλληνικαί έπαρχίαι. 

Ο Πρωθυπουργός της Σερβίας Πάσιτς άνεγνώριζε την ελληνικότητα των Βορείων τμημάτων της Μακεδονίας, και ως εκ τούτου έδειξε μεγάλην υποχωρητικότητα δια την παραχώρησιν των περιοχών Μοναστηριού, Γευγελής και Στρωμνίτσης εις την Ελλάδα. 

Η συμφωνία Σερβίας και Βουλγαρίας, η γενομένη εις το Νίς (Νίσσα) της Σερβίας τον Μάρτιον του 1902, περί διανομής της Μακεδονίας δεν έτηρήθη, διότι η μεν Σερβία έζήτει καθορισμόν ζώνης έπιρροής προοριζομένης δια τον εαυτόν της, η δέ Βουλγαρία εζήτει ακεραιότητα της Μακεδονίας δια τον εαυτόν της. 

Ο Γάλλος Σαιζών, ο όποιος ήτο Αξιωματικός της Ανατολικής Στρατιάς, έλεγεν, ότι κανείς δεν έσκέφθη να δώση Σερβικόν χαρακτήρα εις τα Βόρεια τμήματα της Μακεδονίας. 

Την Ελληνικότητα της Μακεδονίας την έπιβεβαίωσε δημοσία και ο τέως πρωθυπουργός της Βουλγαρίας Πετκώφ, ο όποιος μέσα εις την βουλήν της Σόφιας έφώναξε. 

«Τί είδους όμογενείς μας είναι αύτοί οι της Μακεδονίας, πού δεν έχουν, ουτε βουλγαρικήν έθνικήν συνείδησιν, ουτε και βουλγαρικόν χαρακτήρα; 

Καί πώς θα κατορθώσωμεν να τους κάμωμεν να άποκτήσουν βουλγαρικήν συνείδησιν;» 

Κατόπιν τούτου ο Πετκώφ έδολοφονήθη.

Η Σερβική προπαγάνδα βλέπουσα την πρόοδον της βουλγαρικής τοιαύτης, εξαπέστειλε και αυτή τους πράκτοράς της εις την περιφέρειαν Γευγελής περί το 1895, οι όποιοι επέτυχον να προσελκύσουν μερικούς δυσηρεστημένους Έλληνας προς τους δημογέροντας της Ελληνικής Κοινότητος Γευγελής και τοιουτοτρόπως κατώρθωσε να σχηματίση σερβικήν Κοινότητα 10-15 οικογενειών και να ίδρύση σχολείον με 20-25 μαθητάς, με δύο διδασκάλους και μίαν διδασκάλισσαν.

Η Ρουμανική προπαγάνδα η οποία ενεφανίσθη ταυτοχρόνως με την σερβικήν τοιαύτην, εντός της Γευγελής δεν ηδυνήθη να δείξη σημεία ζωής και περιωρίσθη εις μίαν και μόνην οικογένειαν. Αι σερβικαί οικογένειαι και η Ρουμανική εκκλησιάζοντο εις τας Ελληνικάς έκκλησίας.
Η Ρουμανική προπαγάνδα άνέπτυξε ζωηροτάτην δράσιν εις τα βλαχόφωνα χωρία 

Μεγάλα Λειβάδια, όπου υπήρχε και σχολείον ρουμανικόν,
Αρχάγγελον (Όσιανην),
Σκρά (Λούμνιτσαν),
Κούπαν,
Λαγκαδιάν (Λούγουντσαν),
η οποία κατ’ άρχάς δια δελεαστικών μέσων και λόγω της βλαχικής γλώσσης κατώρθωσε να προσελκύση άθώους απλοϊκούς κατοίκους και να σχηματίση βλαχικήν κοινότητα εξ 8-10 οικογενειών.
Αργότερον όπως κατώρθωσε να προσέλκυση ή μάλλον να εκβιάση και άλλας οικογενείας και να εξαπλώση τους πλοκάμους της και εις τα ανωτέρω βλαχόφωνα χωρία,
διότι από το 1903 συνεμάχησε και συνέπραξε μετά των Βουλγάρων κομιτατζήδων προς εξόντωσιν του ελληνισμού.

Ως πρώτη πρώτη προπαγάνδα εις την περιφέρειαν Γευγελής ένεφανίσθη μετά τον Κριμαϊκόν πόλεμον ήτοι μετά το 1880
η Ουνιτική, η όποια ιδρύσασα έκκλησίας εις Γευγελήν, Είδομένην (Σέχοβον) και εις το άπόκεντρον και όρεινόν χωρίον Πάλιουρτσα πλησίον της Βογδάντσης και περί τας τέσσαρας ώρας άπέχον της Γευγελής, έγκατέστησεν εις ταύτας καλογραιάς είδικώτατα έκπεπαιδευμένας εις ιατρικούς κλάδους, ως παθολογικόν, ώτολαρυγγικόν, όδοντολογικόν, όφθαλμολογικόν και μαιευτικόν άκόμη.
Αυται έπωφελούμεναι τότε έκ της έλλείψεως ιατρών (καί άν ύπήρχον ήσαν έλάχιστοι και άνεπαρκείς δια τας άνάγκας ολοκλήρου περιφερείας και την περίθαλψιν τοσούτου πληθυσμου) έγένοντο η κολυμβήθρα του Σιλωάμ, άφου μάλιστα και η ιατρική περίθαλψις και τα φάρμακα παρείχοντο δωρεάν και παρουσιάζοντο ως δήθεν κινούμεναι άπό φιλανθρωπικούς σκοπούς, κατά βάθος όπως και εις την πραγματικότητα δολίους και σατανικούς.
Μέ τα δελεαστικά ταυτα μέσα οι άφελεις και άθώοι κάτοικοι των χωρίων έρχόμενοι εις συχνήν έπαφήν μετά των εν λόγω καλογραιών και των προπαγανδιστικών πρακτόρων, συνήπταν φιλικάς σχέσεις μετ’ αύτών, αί όποίαι σύν τώ χρόνω άνεπτύσσοντο και έγίνοντο στενώτεραι και ισχυρότεροι και εν τέλει οι χωρικοί αύτοί κατηχούμενοι και καθοδηγούμενοι καταλλήλως και φανατιζόμενοι άπετέλουν πλέον μέλη της αύτής ιδεολογίας.
Εις τα δελεαστικά ταυτα μέσα των Ούνιτών οι Έλληνες της περιφερείας Γευγελής αντετάχθησαν σθεναρώς ουδεμίαν σημασίαν δώσαντες δι’ όσα προσεφέροντο.
Διά τούτο η προπαγάνδα αυτη ήναγκάσθη να κλείση τας πύλας των κέντρων τούτων, τας όποίας όπως έπέπρωτο ν΄ άνοίξη άλλη προπαγάνδα τολμηροτέρα, συνάμα δέ και έπικινδυνωδεστέρα, η βουλγαρική, η όποια άργότερον κατέστησε τα κέντρα ταύτα φωλέας των κομιτατζήδων.

Η βουλγαρική προπαγάνδα καθώς και η σερβική απετάθησαν κατά πρώτον εις τον Χρήστον Δέλλιου (η Ζαχαροπλάστην ως εκ του επαγγέλματος του ή και Σεκερτζής τουρκιστί) προς τον όποιον προσεφέρθησαν μεγάλα χρηματικά ποσά δια να ένταχθη εις τας προπαγάνδας των, ούτος όπως ήρνήθη να δεχθη τας γενναίας αυτάς χρηματικάς προσφοράς.

Ο πρόεδρος της εν Γευγελή βουλγαρικής προπαγάνδας, ο Λάζαρ. Δερμεντζής και ο γραμματεύς αυτού ο Θωμάς Μπαγιαλτσαλής έκάλεσαν τον Χρησ. Δέλλιου (Ζαχαροπλάστην) το 1901 και του έπρότειναν να τον καταστήσουν μέλος της προπαγάνδας των και μάλιστα να τον κάμουν και άντιπρόεδρον αυτής.
Εις έρώτησιν αύτου «ποιον σκοπόν θα έπιδιώξη η συνεργασία αυτη;» του έδόθη η άπάντησις, ότι θα είναι έναντίον των τούρκων. Εντός έλαχίστων ήμερών όπως άντιληφθείς ότι αί ένέργειαί των έστρέφοντο μάλλον έναντίον του ελληνικού στοιχείου, ήρνήθη να δεχθή άξιώματα και άπήντησε ότι δεν δύναται να συνεργασθή με δόλιας οργανώσεις. Έσκέφθη όπως και άπεφάσισε να όργανώση Έλληνικήν Φιλικήν Εταιρείαν.

Η βουλγαρική προπαγάνδα κατ’ άρχάς ήκολούθησε την αυτήν τακτικήν, τας αυτάς μεθόδους, το αυτό πρόγραμμα και τα αύτά δελεαστικά μέσα, χορηγούσα δωρεάν βιβλία και γραφίκήν υλην, υποδήματα και ενδύματα εις μαθητάς και χρηματικάς βοήθειας εις άπορους οίκογενείας, έπί πλέον δέ μετεχειρίσθη και κεκαλυμμένον δελεαστικόν παιδομάζωμα.

Διότι πράκτορες Βούλγαροι διατρέχοντες τα χωρία, έθήρευον και δια δολίου τρόπου παρελάμβανον ορφανά και πτωχά παιδιά ως και τέκνα άπλοϊκών και αθώων χωρικών, τα όποία έξεπαίδευον δωρεάν εις ορφανοτροφεία και διδασκαλεία της Σόφιας, όπου τα έφανάτιζον κατά τοιουτον τρόπον,
ώστε κατόπιν έγένοντο οι πλέον φανατικώτεροι διώκται τού έλληνισμου, ως νέοι Γενίτσαροι.

Τούς τοιουτοτρόπως έκπαιδευθέντας εις βουλγαροδιδασκάλους η προπαγάνδα έξαπέλυεν εις τας πατρίδας των, όπου άνενοχλήτως έπεδίδοντο εις το προπαγανδιστικόν εργον των μεταξύ των συγγενών και συγχωριανών των.

Η βουλγαρική προπαγάνδα ήρχισε τον προσηλυτισμόν εχουσα ως μοναδικόν τεκμήριον της βουλγαρικής καταγωγής των κατοίκων το άνάμικτον γλωσσικόν ιδίωμα.

’Άλλη άφορμή, η όποια άργότερον παρουσίασεν εύνοϊκόν έδαφος διαιρέσεως των κατοίκων, ύπήρξεν, αί τραχείαι και φανατικοί διενέξεις και φιλοδοξίαι κατοίκων εξ αιτίας κοινοτικών, σχολικών και έκκλησιαστικών ζητημάτων, διότι έάν κανείς δεν έπετύγχανε να καταλάβη θέσιν τινά εις κοινοτικά η έκκλησιαστικά ζητήματα εις πείσμα άπεσκίρτα και έγίνετο Βούλγαρος, όπότε παρεχωρείτο η θέσις αύτη υπό της προπαγάνδας προθυμότατα και πανηγυρικώτατα, εις την βουλγαρικήν κοινότητα.

Τοιουτοτρόπως μέχρι του 1880 εις Γευγελήν
δεν υπήρχεν ούδείς Βούλγαρος,
ως τούτο έβεβαίουν οι σεβάσμιοι γέροντες κατά τα μετά το 1890 ετη,
άλλ’ ούτε και ζήτημα βουλγαρικόν ύπήρχε.

Άπό της ως άνω χρονολογίας έσχηματίσθη μικρά βουλγαρική κοινότης, η όποια ίδρυσε βουλγαρικόν σχολείον, το όποιον η βουλγαρική προπαγάνδα δια να έπιτύχη τους σκοπούς της δεν έφείσθη χρημάτων να πλουτίση με δια φορα και άφθονα έποπτικά μέσα διδασκαλίας.

Τό σχολείον τούτο ηρχισε την λειτουργίαν κατ’άρχάς μεν με έλαχίστους μαθητάς, άργότερον δέ με περισσοτέρους. Προσείλκυσε δέ αύτούς η προπαγάνδα με δελεαστικά μέσα ήτοι δωρεάν βιβλία, γραφικήν ύλην, ύποδήματα, ένδύματα κ.τ.λ.

Εις το σχολείον οι Βούλγαροι διδάσκαλοι έδίδασκον εις τους μαθητάς των (χωρίς να έντρέπωνται τους διεθνείς ιστορικούς) ότι ο Μέγας Αλέξανδρος ήτο Βούλγαρος,
ως έπίσης και αύτοί οι ήρωες της ελληνικής μυθολογίας ητοι
ο Άχιλλεύς, ο Ηρακλής ο θησεύς, ο Ίάσων κ. ά.

Ενθυμούμαι δέ καλώς, ότι οι Βούλγαροι συγχωριανοί μου μαθηταί μοί έπιδείκνυον το βιβλίον της ιστορίας των,
εις το όποιον είχον τας εικόνας των εν λόγω ηρώων.

Έξ αιτίας ένός τοιούτου τερατολογήματος το 1904 εις το καφενείον του χωρίου Άδένδρου (Κιρτζιλάρ) έχρειάσθη έπέμβασις κατοίκων παρευρεθέντων εις το καφενείον τούτο προς άπομάκρυνσιν ένός βουλγαροδιδασκάλου, τον όποιον παρ’ όλίγον θα τον άφινα νεκρόν δι’ ένός καθίσματος, διότι παρεποίει και έπλαστογράφει την Ιστορίαν και έπροπαγάνδιζεν, ότι η Μακεδονία είναι βουλγαρική και ότι και ο Μέγ. Αλέξανδρος ήτο Βούλγαρος.

Μέ τοιαυτα και πολλά άλλα παραπειστικά μέσα κατώρθωσεν η προπαγάνδα να προσελκύση άρκετούς άφελείς κατοίκους και εις τα πέριξ χωρία.

Άπό το ετος όπως 1897, ήτοι από τον άτυχή Έλληνοτουρκικόν πόλεμον και έντευθεν, αί άποσκιρτήσεις έγένοντο πολυπληθέστεροι, καθόσον οι τούρκοι λόγω του ως άνω πολέμου, μένεα πνέοντες έναντίον του Ελληνικού στοιχείου, διέκειντο δυσμενώς μποϊκοταρίζοντες και πιέζοντες αύτό.

Διά τους λόγους αύτούς η βουλγαρική προπαγάνδα δεν ήρκέσθη πλέον εις τα δελεαστικά μέσα και εις την σιωπηράν προπαγανδιστικήν έργασίαν, διότι έβιάζετο να έκβουλγαρίση το ταχύτερον τον Έλληνικόν πληθυσμόν, δια τούτο έμηχανεύθη να μεταχειρισθή πιεστικά και βίαια μέσα, και, έάν έπετύγχανε τούτο, τότε και όλοι οι κάτοικοι των πέριξ χωρίων θα έξεβουλγαρίζοντο άνευ πολλών κόπων και θυσιών.

Τον σκοπόν τούτον ένίσχυσε και το γεγονός, ότι η Ελλάς ένεκα της άστοχου τότε και άδιαφόρου πολιτικής εις το Μακεδονικόν ζήτημα, έθεωρήθη άνίσχυρου να προστατεύση τον Έλληνικόν πληθυσμόν της Μακεδονίας άπό την τουρκικήν τότε τυραννίαν και δια τούτο πολλοί εστρεψαν τας έλπίδας των προς τους Βουλγάρους και την όπισθεν αύτών Ρωσσίαν, ως μόνην ίκανήν να δώση την έλευθερίαν εις τον καταπιεζόμενον Ελληνισμόν.

Τούτο κατανοήσασα καλώς η βουλγαρική προπαγάνδα και εύρουσα εύνοϊκόν πεδίον δράσεως, ήρχισε να έργάζηται έντατικώς κατά δόλιον τρόπον και να λέγη
« έλατε να συνεργασθώμεν 'Έλληνες και Βούλγαροι μαζύ, δια να διώξωμεν εύκολώτερον και γρηγορώτερον τους Τούρκους άπό την Μακεδονίαν με την βοήθειαν της Ρωσσίας και να έλευθερωθώμεν ».

Οι 'Έλληνες αν και ποθούσαν και λαχταρούσαν έλευθερίαν, έντούτοις σκεπτόμενοι και συναισθανόμενοι ως 'Έλληνες ήρώτων τους προπαγανδιστάς και ελεγον :

« Καλά να συνεργασθώμεν, άλλα μετά την άπελευθέρωσίν μας, ποιος θα διοίκηση την Μακεδονίαν, η Ελλάς η η βουλγαρία; ».

Οι προπαγανδισταί τότε, έκτος του άπατηλου κηρύγματος
« θα έργασθώμεν οι Μακεδόνες δια την Μακεδονίαν », έδιδον και την έξής άνόητον μέν, άλλά πονηράν άπάντησιν « ας σκοτώσωμεν ήμεις την άρκούδα και δια το μοίρασμα του δέρματος είναι ευκολον ».

'Ένεκα των άνωτέρω η βουλγαρική προπαγάνδα βλέπουσα την άπροθυμίαν και την διστακτικότητα των Ελλήνων εις συνεργασίαν, άπεφάσισε και εθεσεν εις ένέργειαν και έφαρμογήν άγριας και τρομακτικός μεθόδους έναντίον των Ελλήνων.

Άφου μάλιστα κατενόησεν, ότι δια των δελεαστικών μέσων και της σιωπηράς προπαγανδιστικής έργασίας άπέβαινε ματαία η προσπάθεια προς έκβουλγαρισμόν του Ελληνικού πληθυσμού, ο Πρόεδρος του εν Σόφια ίδρυθέντος περιβοήτου βουλγαρικού κομιτάτου εν τη άπελπισία του άγανακτήσας έβροντοφώνησε

«'Όσοι δεν είναι Βούλγαροι εις την Μακεδονίαν, δεν έχουν κανένα λόγον να ζήσουν. Καί δια να έκδιωχθουν οι πάνοπλοι τουρκοι, πρέπει να έξοντωθή ο άοπλος Ελληνισμός αυτής».

Κατόπιν τούτου το 1899 έξαπέλυσεν η Βουλγαρία τους αίμοβόρους κομιτζήδες, οι όποιοι άπέβησαν το φόβητρον των εν Μακεδονία Ελλήνων.

Τότε και οι Βούλγαροι της Γευγελής έσχημάτισαν συμμορίαν κομιτατζήδων προς έκφοβισμόν και τρομοκράτησιν των Ελλήνων Γευγελής και των πέριξ χωρίων.

Πρώτοι κομιτατζήδες της συμμορίας ταύτης ήσαν οι έξής.

Ο εξ Είδομένης (Σεχόβου) καταγόμενος ύπότροφος δέ της ούνιτοβουλγαρικής σχολής Κιλκισίου και εις Σόφιαν έκπαιδευθείς
Άργύριος Μανασής βουλγαροδιδάσκαλος και διευθυντής της βουλγαρικής σχολής Γευγελής, άργότερον δέ κομιτατζής και τέλος Βοεβόδας, άρχηγός συμμορίας.

Ο έκ του ίδίου χωρίου καταγόμενος και εις Σόφιαν έκπαιδευθείς βουλγαροδιδάσκαλος Γρηγόριος Τότες, κομιτατζής και άργότερον βοεβόδας.

Οι έκ Γευγελής Χρησ. ’Άγκο, Χρησ. Ούζούν Νικόλα, Σάββας Γιώσεφ, Ζαφείρ Ζαφείρωφ και άλλοι έκ διαφόρων χωρίων.


Βοεβόδας Ivanco Karasulijata
Иванчо Карасулията

Τό 1900 και 1901 έσχηματίσθησαν και άλλαι πέντε συμμορίαι
του Γιοβάν καπετάν Καρασουλή, Άποστόλ βοεβόδα,
Ίτσιο Γιούψε, Τίμτσε, Χρησ. Ουρούμ Στόϊκο έκ Μαρζέντσης,
και του Ντάνεφ, το πρώτον έμφανισθέντος εις την περιφέρειαν Γευγελής.

Οι κομιτατζήδες ουτοι κατ’ άρχάς περιωρίσθησαν μόνον εις έκφοβισμόν και τρομοκράτησιν των Ελλήνων της Γευγελής.

Κρυπτόμενοι δέ έντός της πόλεως, έξήρχοντο την νύκτα εις τους δρόμους και τας συνοικίας αύτής, έπετίθεντο κατά των άνυπόπτων Ελλήνων, τους όποιους έτρομοκράτουν δια του ξίφους και του περιστρόφου και έξεβίαζον αύτούς έπί ποινή θανάτου να ύποβάλουν αιτησιν εις την Ύποδιοίκησιν (Καϊμακαμλίκι) Γευγελής δια της όποίας να δηλώνουν, ότι εις το έξής θα είναι Βούλγαροι.

Οσοι συλλαμβανόμενοι Έλληνες ήσαν ησύχου χαρακτήρος έκ φόβου έδέχοντο ν΄ άσπασθώσι τόν βουλγαρισμόν (ούχί όπως ένδομύχως), παρελαμβάνοντο και ώδηγουντο εις τινα βουλγαρικήν οικίαν, όπου έξηναγκάζοντο να όρκισθώσιν έπί του περιστρόφου και της σπάθης, ότι εις το έξής θα είναι πιστοί Βούλγαροι, ότι δεν θα προδίδωσι τα μυστικά της δράσεως των κομιτατζήδων, ότι θα μισούν τους "Ελληνας και τους Τούρκους και ότι άν τυχόν άποπειραθώσι να έπανέλθουν εις τόν Ελληνισμόν, ο θάνατός των θα είναι δια του δπλου και της σπάθης.

Έάν δέ οι συλλαμβανόμενοι 'Έλληνες ήσαν τολμηροί και με σταθερόν και άκλόνητον Έλληνικόν φρόνημα και έδυστρόπουν και δεν εδιδον εύνοϊκήν άπάντησιν, τότε κατά πρώτον έκακοποιουντο και έάν και μετά ταυτα ένέμενον εις την ιδεολογίαν των έδολοφονούντο.

Πρός τρομοκράτησιν του Ελληνικού πληθυσμου της Μακεδονίας άφ’ένός, και, άφ’έτέρου, δια να παρουσιάσουν αύτήν εις την Εύρώπην ως έπαναστατημένην, προέβησαν οι κομιτατζήδες και εις δυναμιτιστικάς άνατινάξεις γεφυρών, αμαξοστοιχιών και διαφόρων δημοσίων τουρκικών κτιρίων.

Ίνα δέ τρομοκρατηθή και ο Ελληνικός πληθυσμός της Γευγελής και των πέριξ χωρίων, μία τοιαύτη άνατίναξις έγένετο εις μικράν γέφυραν της σιδηροδρομικής γραμμής μεταξύ Γευγελής και Μαρζέντσης το 1903.

Δράσται της δυναμιτιστικής ταύτης άνατινάξεως ήσαν οι έκ του Βορρά και εις άπόστασιν
είκοσι λεπτών της ώρας της Γευγελής κειμένου χωρίου Μαρζέντσα και εις Σόφιαν έκπαιδευθέντες βουλγαροδιδάσκαλοι Χρησ. Ούρούμ Στόικου και Χρησ. Μέντσε και άπό της ημέρας έκείνης κομιτατζήδες.

Δευτέρα δυναμιτιστική άνατίναξις έγένετο δια τον αυτόν ως άνωτέρω σκοπόν το 1904 έντός βαγονιού της εξ Εύρώπης προς Θεσσαλονίκην κατερχομένης αμαξοστοιχίας και ολίγον τι μετά την άναχώρησιν ταύτης έκ του σιδηροδρομικού στάθμου Γευγελής, και τούτο λόγω κακού ύπολογισμου της εις τον σιδηροδρομικόν σταθμόν Ούδόβου (Στρωμνίτσης) τοποθετηθείσης έντός ξυλίνου κιβωτίου ώρολογιακής βόμβας, η οποία έπρόκειτο να έκραγή κατά την εις τον σιδηροδρομικόν σταθμόν Γευγελής στάθμευσιν της άμαξοστοιχίας, έπί της όποίας είχε τοποθετηθή η εν λόγω βόμβα, οπότε θα έπροξενουντο πολλοί θάνατοι και τραυματισμοί εις τους κατά το σύνηθες άνυπόπτως περίεργαζομένους τους έπιβάτας του συρμού.

Δέον να σημειωθή ένταυθα, ότι κατά την ήμέραν έκείνην παρετηρήθη, ότι Βούλγαροι της Γευγελής δεν είχον προσέλθει εις τον σταθμόν έκείνο το άπόγευμα και όσοι είχον προσέλθει παρέμειναν εις τα εκτός του στάθμου και εις μικράν άπόστασιν αύτου εύρισκόμενα καφενεία. Έκ τούτου καταφαίνεται ότι καταλλήλως θα είχον προειδοποιηθή έπί του προκειμένου.

Ώς δρασται της δυναμιτιστικής ταύτης άνατινάξεως συνελήφθησαν δύο φανατικοί Βούλγαροι εξ Ούδόβου, οι όποιοι έξετελέσθησαν δια του δια της άγχόνης θανάτου εις Γευγελήν πλησίον του στάθμου, όπου έγένετο η άνατίναξις προς παραδειγματισμόν.
Προ της έκτελέσεως εις μάτην παρεκάλει αύτούς ο ’Έλλην άρχιμανδρίτης, εις τον όποιον αί τουρκικαί άρχαί είχον άναθέσει να κοινωνήση αύτούς δια των άχράντων μυστηρίων, ούτοι ήρνήθησαν να δεχθώσι να τους κοινωνήση Έλλην ιερωμένος.

Οι κομιτατζήδες ημέρα τη ημέρα έγένοντο πιεστικώτεροι, έπιφοβώτεροι και τρομακτικώτεροι, καθημερινώς προβαίνοντες εις άκατονόμαστα, βάρβαρα και άπάνθρωπα κακουργήματα, ως εις πυρπολήσεις οικιών και σιτηρών, εις σφαγήν μικρών και μεγάλων ζώων, εις καταστροφήν άμπέλων, μωρεοδένδρων καί λαχανικών και εις καταστροφήν παντός Αντικειμένου άνήκοντος εις "Ελληνας.

Προ του βαρβάρου κομιτατζή ούδέν έλληνικόν πράγμα έστέκετο ορθιον.

Αύτά όπως τα κακουργήματα δεν έκόρεσαν την βάρβαρον ψυχήν των κομιτατζήδων, οι όποιοι ένόμιζον, ότι με τας ζημίας και τας καταστροφάς αυτάς οι "Ελληνες θα έξηναγκάζοντο να ύποταχθουν και να καμφθη η γρανιτώδης έλληνική των ψυχή και τοιουτοτρόπως θα ήσπάζοντο τον βουλγαρισμόν. Άλλ΄ όλα τα πιεστικά αυτά μέσα άπέβησαν εις μάτην.

Οι κομιτατζήδες προς κέντρα έλάκτιζον, διότι οι ‘Έλληνες της περιφερείας Γευγελής, όσον περισσότερον κατεπιέζοντο, τόσον περισσότερον έφανατίζοντο και έξωργίζοντο.

Καί εις τα άνωτέρω άκόμη κακουργήματα δεν ήρκέσθησαν τα τέρατα ταύτα της φύσεως, οι καννίβαλοι αυτοί της Ευρώπης, αυτοί οι όποιοι έθεώρουν τον έαυτόν των ως τον πλέον πεπολιτισμένον λαόν της Εύρώπης, άλλ’ η ψυχή των έδίψα και αϊματα, δια τούτο καθημερινώς προέβαινον εις άφαντάστους θηριωδίας δολοφονουντες, καίοντες, σφάζοντες δια μαχαίρας, πελέκεως και άλλων φονικών οργάνων ιερείς, διδασκάλους, ιατρούς, προκρίτους και άλλους ένθουσιώδεις 'Έλληνας, κατασφάζοντες ολοκλήρους οίκογενείας, ξεκοιλιάζοντες γυναίκας και βρέφη άκόμη, κατά τον πλέον σατανικόν τρόπον, έπινοουντες καθημερινώς και νέας μεθόδους βασανιστηρίων.
Η ιερά έξέτασις ώχριά προ των κακουργημάτων και βασανιστηρίων των κακούργων αυτών.

Οι κομιτατζήδες δια να πλουτίσουν τα βαλάντιά των, πλήν των τακτικών ύποχρεωτικών εισπράξεων, τας όποίας εκαμνον μεταξύ των Βουγάρων, έξεβίαζον και ‘Έλληνας πλουσίους άπό τους όποιους ζητούσαν γενναία ποσά.

Τούτο άποδεικνύεται και έκ της έξής έπιστολής του Άποστόλ βοεδόδα προς τον έκ Πάσιανης Μεγάλων Λειβαδιών κτηνοτρόφον.

Δημήτρε Κεχαγιά
Μόλις πάρεις το γράμμα μου να μου στείλης 30 λίρες.
5 Ιουλίου 1904
Μέ φιλικούς χαιρετισμούς
Βοεβόδας Άποστόλ Πέτκωφ 

Η Τσέτα του Apostol Petkov
Четата на Апостол Петков

Οι κομιτατζήδες εκαμνον και προγραφάς δια την δολοφονίαν ενθουσιωδών Ελλήνων, ως έξάγεται εξ επιστολής η όποια εύρέθη εις την τσάνταν του εις Σμόλ (Πευκόδασος) έξοντωθέντος μετά της πολυμελους συμμορίας του άρχικομιτατζή Ίβάν Βοεβόδα Καρασουλή το 1905 ύπό τουρκικού στρατού.

Αδελφέ μας Ίβάν
Είμαστε σύμφωνοι εις το ζήτημα τιμωρίας των Γραικομάνων.
Σου στέλνω κατάλογον γραικομάνων.
Τούς Χρ. Σεκερτζήν (Ζαχαροπλάστην), Διευθυντήν του Ελληνικού σχολείου Άβράσογλου, Γρηγόρ Στρουμιτζαλήν, Γεώργ. Σίβο (Ξάνθον) και Άγκο Δάκο έκ Παρδείτσης.
Είναι προδότες οι άθλιοι και Γραικομάνοι και άπεφασίσαμε να τους ξεκαθαρίσωμε.
Γνωρίσατέ μας άν πήρατε 40 λίρες που είσέπραξεν ο Ίβάν ’Άγκοφ άπό το χωριό του.

Υ. Γ. ’Απαγορέψατε αύστηρότατα και το έμπόριο με τους Γραικομάνους και να μή πηγαίνουν οι χωρικοί σέ χάνια Γραικομάνων οπως τόν Ραδιναλήν και Στόϊτσην. (Άρχ. Δημ. Κακάβου).


Τό κάθε χωρίον εις το όποιον έσχηματίζετο βουλγαρική κοινότης κατήρτιζε Επιτροπήν, συνδέσμους, ύπευθύνους αύτοάμυναν, ταμειακήν ύπηρεσίαν κ.τ.λ,

’Άλλο κακούργον μέσον των κομιτατζήδων ήτο, ότι έξεβίαζον τους κατοίκους των Ελληνικών χωρίων εις έπανάστασιν κατά των Τούρκων, οι όποιοι έρεθιζόμενοι τοιουτοτρόπως να κηρύξουν και αύτοί διωγμόν έναντίον των Ελλήνων.

Έν γένει μετεχειρίσθησαν δλα τα φρικώδη βασανιστήρια, τα όποια μόνον σατανικός νους ήδύνατο να τα συλλάβη.
'Ωσαύτως ήπείλουν τους Ελληνας δια θανάτου να μή έκκλησιάζωνται εις Έλληνικάς έκκλησίας και οι μαθηταί να μή φοιτούν εις τα Ελληνικά σχολεία.
Άπεδείχθη ότι εις όλην αύτήν την βάρβαρον και άπάνθρωπον δράσιν των Βουλγάρων υπήρχε κατεστρωμένον πλήρες και τέλειον σύστημα έξολοθρεύσεως του Ελληνισμού της περιφερείας Γευγελής.
Οι βάρβαροι αύτοί έπιδρομεις δια του έγχειριδίου και του περιστρόφου, της βόμβας και της δυναμίτιδος προσεπάθουν να στραγγαλίσουν και να καταπνίξουν το Έλληνικόν αίσθημα και την Έλληνικήν ψυχήν.

Τό έδαφος της Γευγελής και των πέριξ χωρίων διαρκώς έβάφετο και έποτίζετο με το τίμιον αίμα άθώων άλλ’ άκραιφνών και άδολων Ελλήνων, οι όποιοι με το άκαμπτον και άκλόνητον αίσθημα, με την άτρόμητον ψυχήν και με τον ήρωϊσμόν των παρουσίαζαν άσύγκριτον φαινόμενον αύταπαρνησίας και αύτοθυσίας.

Ο κάθε 'Έλλην του άκραίου αύτου Ελληνισμού ύπήρξεν άκλόνητος βράχος, εις τον όποιον έθραύετο η ισχύς και η βαρβαρότης του κομιτατζή.

Ο άκραίος αύτός Ελληνισμός της περιφερείας Γευγελής ο φρουρός και ο προμάχων της Ελλάδος κατά τα ετη 1880-1912 ύπήρξε το Σινικόν τείχος δια του οποίου συνεκρατείτο ο Σλαυϊσμός δια να μή διαρρεύση προς Νότον.

'Υπήρξεν ο στερεός κυματοθραύστης, εις τον όποιον έθραύοντο τα ορμητικά κύματα του Σλαυϊσμού.
Ύπήρξε τέλος η ρωμαλαία και ισχυρά ράχις η όποια έβάσταξεν έπί αιώνας δλα τα κακουργήματα και ύπέφερε τα πάνδεινα.
Έάν δεν ύπήρχεν ο φανατικός αύτός Ελληνισμός των Βορείων τμημάτων της Μακεδονίας κατά τους νεωτέρους χρόνους 1872-1912, ο όποιος ύπήρξε το προπύργιον και ο προμάχων του όλου Ελληνισμού, άσφαλώς η Έλληνική φυλή θα έξηφανίζετο.

Διά τούτο ολόκληρος ο Ελληνισμός πρέπει να εύγνωμονή τους 'Έλληνας τών Βορείων περιφερειών Μοναστηριού, Γευγελής, Στρωμνίτσης, Δοϊράνης και Μελενίκου, οι όποιοι δια της αύτοθυσίας των έναντι των έχθρών κατώρθωσαν να διατηρηθή ο Ελληνισμός και έπομένως να ύπάρχη και Ελλάς. 

Διότι ο Ελληνισμός αύτός των Βορείων τμημάτων δια της σθεναράς άντιδράσεώς του έπροφύλαξε και συνεκράτησε τον σλαυϊσμόν να κατέλθη προς Νότον, προς την Νότιον Μακεδονίαν, Θεσσαλίαν, Στερεάν Ελλάδα και Πελοπόννησον, όπως είχε κατέλθει το 921 μ. X. έπί του πρώτου βασιλέως της Βουλγαρίας του Συμεών και το 996 έπί του Σαμουήλ.

Τοιαυτα δέ ήσαν τα βάρβαρα και άπάνθρωπα κακουργήματα των κομιτατζήδων και τόσην φρικτήν έντύπωσιν και άποστροφήν έπροξένησαν, ώστε και αυτός ο Ρώσσος συνταγματάρχης Σμπίρσκυ δεν κουράσθηκε να οργίζεται, να ύβρίζη και να άποκαλή αυτούς άθλιους, κακούργους, ληστάς και κτήνη.

Ο Γάλλος γενικός πρόξενος εν Θεσσαλονίκη ο Στήγκ την 29η Αύγούστου 1904 εγραψεν εις την Γαλλικήν Κιτρίνην Βίβλον:

«Οι κομιτατζήδες σκοτώνουν με πρωτάκουστον άγριότητα, οχι μόνον έκείνους τους 'Έλληνας τους οποίους έχουν προγράψει, άλλά και τας οίκογενείας των και καίουν τα σπίτια των».

Ο Βούλγαρος πρεσβευτής εν Κωνσταντινουπόλει διεμαρτυρήθη και αυτός δια τα τρομακτικά κακουργήματα των κομιτατζήδων.

Γάλλοι άξιωματικοί με άρχηγόν τόν Βερράν κατά την εις Μακεδονίαν άποστολήν των, ύβριζον τους κομιτατζήδες δια τους βανδαλισμούς αύτών έναντίον των Ελλήνων.

Ο Αγγλος πρόξενος Θεσσαλονίκης σέρ Μπιλιώτης, άπό την Γευγελήν όπου είχε μεταβή εις περιοδείαν, την 28nv Φεβρουάριου 1903 εγραφεν :

«Έδώ εις την Γευγελήν συνεχίζουν οι κομιτατζήδες το σύστημα του έκβιασμού.
Οι κομιτατζήδες ζουν εις βάρος των Ελλήνων δια να τρώγουν καλά, να τους έκθέτουν και να τους έξοντώνουν».

Η κατά του έλληνικού πληθυσμου της περιφερείας Γευγελής έπιβουλή των κομιτατζήδων είχε φθάσει εις το όξύτατον σημείον κατά τα ετη 1901 -1903 και τόσον ήτο το μίσος και η έχθρότης αύτών, ώστε αί δολοφονίαι και τα κατακρεουργήματα έπληθύνοντο καθ’ έκάστην.

Κατά την διάρκειαν δέ των τριών άνωτέρω έτών, άνω των 140 Ελλήνων έκ Γευγελής και των πέριξ χωρίων έδολοφονήθησαν και έξοντώθησαν τη άνοχή και συνεργασία τουρκικών άρχών, τας όποίας έπλήρωνεν αδρότατα η βουλγαρική προπαγάνδα δια να έξυπηρετουν τους καταχθονίους σκοπούς της.

Η περιφέρεια Γευγελής ύπήρξε και αύτή μία άπό τας περιφερείας η οποία έδοκίμασε την έχθρότητα και την όρμητικότητα των κομιτατζήδων και έθρήνησε πλειστα όσα θύματα εις τόν βωμόν της Ελληνικής ’Ιδέας.

Οι δε έκ Γευγελής άγρίως δολοφονηθέντες 'Έλληνες ήσαν οι έξής:

Γεωργ. Βαφόπουλος.
Εις εκ των ένθουσιωδεστέρων πατριωτών, με δρασιν έκπαιδευτικήν και έθνικήν, ο παντοιοτρόπως ύποστηρίξας τά έλληνικά ζητήματα, ο συντρέξας και ύπο βοηθήσας το εργον των σχολείων και διδασκάλων
έδολοφονήθη άγρίως δι΄ ένέδρας πλησίον του χωρίου Στάθης (Τοσίλοβον) Γουμενίτσης.

Δημ. Κυβερνίδης.
Εκ Λειβαδιών θηβών και εν Γευγελή έγκατεστημένος, ιατρός εκ των αρίστων, ο ένθαρρύνων και παροτρύνων γονείς και μαθητάς εις τήν Έθνικήν Ιδέαν, ο συνεργάτης πάντων των τότε Ελληνικών Αρχών, έδολοφονήθη δι’ ένέδρας εν μέση Γευγελή και προ τής οικίας του.

Χρηστός Τσίτσος.
Ο πλουσιώτερος των Ελλήνων Γευγελής, ο ύποστηρικτής των πτωχών, ο διατελέσας έπί σειράν έτών Πάρεδρος του Ύποδιοικητου Γευγελής και πολλάκις ύποστηρίξας Ελληνας εις τά δικαστήρια, ώς ένθουσιώδης Έλλην έδολοφονήθη άγρίως δ΄ ένέδρας εν μέση Γευγελή δεχθείς άνω των δέκα πέντε λογχισμών περί ώραν 9 μ.μ. (1ην τουρκιστί) και όλίγον τι μετά τήν άποχώρησίν του από τον Καϊμακάμην και τον Βούλγαρον ’Αρχιμανδρίτην, οί όποιοι σκοπίμως είχον παρασύρει αυτόν μέχρι του σιδηροδρομικοί) στάθμου Γευγελής και
κατά τήν έπιστροφήν έδολοφονήθη εν πλήρει γνώσει αυτών.

Αικατερίνη Χατζηγεωργίου.
Εκ Γεγελής καταγομένη και εις Γκίρτσισταν ύπηρετουσα διδασκάλισσα κάτω άπό το γυναικεΐον ένδυμα τής όποίας έκρύπτετο μία καρδιά πλήρης θάρρους και τόλμης, γενναιότητος και ήρωίσμου, μή ύπακούσασα εις τάς διαταγάς των κομιτατζήδων διά νά άπομακρυνθή τής θέσεώς της, κατόπιν τετραώρου μάχης,
έκάη ζώσα ύπ΄ αύτών μετ’ άλλων εξ συγκατοίκων της μεταξύ των οποίων και ή μαθήτρια Άνδρονίκη Σιωνίδου.

Χατζηγεώργιος Τσιορλίνης.
Εις εκ των γενναίων και άτρομήτων νέων, ο Έθνικώτατα δράσας σχηματίζων ομάδας όμηλίκων του και περιερχόμενος τάς συνοικίας τής Γευγελής ένεθάρρυνε και ένεψύχωνε τούς τρομοκρατημένους Έλληνας με τά Εθνικά και Δημώδη τραγούδια και πάντοτε νικητής κατά τάς μετά Βουλγάρων νέων συγκρούσεις,
έδολοφονήθη δι΄ ένέδρας διερχόμενος μόνος διά τής βουλγαρικής συνοικίας.

Χαράλαμπος Γκάρτζιος.
Ενθουσιώδης και δραστήριος δημοδιδάσκαλος, συνελήφθη εις Σκρά (Λούμνιτσαν) υπό κομιτατζήδων, οί όποιοι άφου πρώτον εθεσαν τούς πόδας του εις την πυράν, κατόπιν καβαλλικεύσαντες αυτόν τον έξηνάγκαζον νά βαδίζη γρηγορώτερον επί πετρώδους έδάφους με καμμένους πόδας σουβλίζοντες αυτόν εις τούς γλουτούς διά τής λόγχης.
Μετά τά φρικώδη ταύτα βασανιστήρια κατεκρεουργήθη φρικωδώς.

Γεώργιος Ξανθός.
Εκ Μαρζέντσης και εν Γευγελή έγκατασταθείς, άπήχθη υπό κομιτατζήδων λόγω των πολαπλών Αντιδράσεων και άντενεργειών αύτου έναντίον αυτών,
έδολοφονήθη άγρίως εις Καφαντάρ διά φρικτών βασανιστηρίων.

Άλλοι δολοφονηθέντες πρόκριτοι το 1913 κατά τήν εισβολήν των Βουλγάρων εις Γευγελήν είναι

οί Θάνος Μένου,
Νάκος Τσιορλίνης,
Μιχαήλ Γκόνου Δασκάλου,
Θάνος Τζιούνδας,
Ελένη Τζιούντα.

Ώς εκ θαύματος δέ έσώθησαν τότε ο Θωμάς Βαφόπουλος εις εκ των ύπερπατριωτών με έξαίρετον έθνικήν δράσιν πατήρ του ποιητοϋ και Διευθυντου τής Δημοτ. Βιβλίοθήκης Θεσσαλονίκης του κ. Γεωργίου Θωμ. Βαφοπούλου.

Όμηροι.

Όμιλουντες περί όμηρείας ούτοι είναι πάντες οί άπαχθέντες ύπό του βουλγαρικού στρατού εκ Γευγελής και τής περιφερείας αυτής το 1913 κατά τον δεύτερον Βαλκανικόν πόλεμον μεταξύ Ελλάδος και Βουλγαρίας, είναι δέ οί κάτωθι.

’Ανανιάδης ’Αρχιερατικός Επίτροπος Γευγελής,
Χατζηδέλλιος Χατζηζαφειρίου
μετά τής συζύγου του Όλυμπίας
και των θυγατέρων Μαρίκας και Θέκλας,
Χρηστ. Πιπέρης μετά τής οίκογενείας του,
Γεώργιος Δάϊτσης μετά τής οίκογενείας του,
Ίωαν. Δάϊτσης (Ίωαννίδης) μετά τής μητρός του Ελένης,
Θάνος Σιώτης μετά τής συζύγου του,
Γεωργ. Ξανθός,
Κωνστ. Ξανθός μετά τής συζύγου του του υίου του θωμά και των τεσσάρων θυγατέρων του Ίορδάνας, ’Αντιγόνης, Μαρίκας και Σοφίας,
Δέλλιος Κώτσιου μετά τής οίκογενείας του,
Σωτήριος Πρωίας μετά τής συζύγου Ζαχαρούλας και των τέκνων του Πέτρου, 'Ωραιοζήλης, Πολύμνιας, Χρήστου, Ίωάννου,
Γεωργίου Θωμά,
Μακεδονία Κρετσόβαλη μετά των τέκνων της,
Χρηστ. Μπίκας μετά τής συζύγου του Μαγδαληνής και του υίου του Δημητρίου,
Ιωάνν. Ζαφειριού μετά τής συζύγου Εύαγγελής και του υίου του Δημητρίου,
Άννα Νάκου Τσιορλίνη μετά των θυγατέρων της Βασιλικής και Έλπίδος,
Σοφία Παπαϊωάννου,
Χρηστ.Παπαϊωάννου μετά τής οικογένειας του,
Κωνστ.Τσίτσος,
Ζαφείρια Χατζηνάκου,
Μήτσιος Κεχαγιάς μετά τής οικογενείας του,
Γεωργ. Δουγάνης μετά τής οικογενείας του,
Θάνος Δουγάνης μετά τής οικογένειας του,
Μπισέρα Παπαδέλλιου,
Έλένη Παπαδέλλιου,
Ίωάν. Δουγάνης μετά τής οικογενείας του,
Φειδώ Γεωργ. Τσιουλάκη,
Μαγδαληνή Χατζηγεωργ. Μένου μετά τής θυγατρός της, Ελένη Καραβασίλη,
Γεωργ. Καρακεχαγιάς, μετά του υίου Βασιλείου και τής θυγατρός του Ελένης,
Μαγδαληνή Γεωργ. ’Αρβανίτου,
Μαρία Δημτρ. Τσιορλίνη,
Πέτρος Βλάχος,
Κομιανή Χατζημήτσιου,
Παπαδημήτριος Παπαστογιάννου Λιάγκος μετά τής συζύγου και του υίου του Δημοσθένους, Παπαγεώργιος Παπαστογιάννου,
Αίκατερ. Καρακαμπάκη,
Χρηστ. Ταραλιάίκος,
Γεώργ. Κανταρτζής μετά τής οικογενείας του Κωνσταντίνου και Ίωάννου,
Ίωαν. Καραντουλάμας μετά τής μητρός του,
Αίκατερ. ’Αλεξίου,
Δημητρ. Κύρκος μετά τής μητρός και άδελφής του,
Ήλίας Κύρκος μετά τής οικογενείας του,
Χρηστ. Μακρής (Ούζούνης) και ο ’Αντώνιος μετά των οικογενειών των,
Βελίκα Πρόσκου,
Άθανασ. Καραθάνος μετά τής οικογενείας του,
Αικατερίν. Προδάνου μετά των θυγατέρων της Κωνσταντίας, Άνασίας και ’Αγγελικής,
Ελένη Χατζηάγκου,
Δημητρ. Νέσκας μετά τής οικογενείας του, Εύαγγελή Γεωργίου,
Κωνσταντ. Κουλουρτζής,
Χατζημήτσος Μένου,
Γεωργ. Κατρανστάνης μετά τής οικογενείας του,
Θάνος Παρδεϊτσλής μετά τής οικογένειας του,
Θανος Παπαδόπουλος μετά τής συζύγου του Μαρίας και των τέκνων του Κωνσταντίνου, Άριστείδου, Μιχαήλ, Αταρσίας.

Φυλακισθέντες εν τή όμηρεία.

Χατζηδέλλιος Χατζηζαφειρίου,
Κωνσταντ. Ξανθός,
Χρηστ. Ταραλιά'ίκος,
Κωνστ. Κουλουρτζής.

Θανόντες εν τη όμηρεία εκ κακομεταχειρίσεως.

Χατζηδέλλιος Χατζηζαφειρίου υποβληθείς εις έξευτελικάς εργασίας,
Γεώργ. Ξανθός δολοφονηθείς άγρίως εις Καφαντάρ,
Παπαδηήτριος Παπαστογιάν Λιάγκος και ο υιός του Δημοσθένης,
Ίωάν. Καραντουλάμας,
Χρηστ. Παπαϊωάννου,
Κωνστ. Κουλουρτζης,
Χρηστ. Μπίκας,
Ίωάν. Δουγάνης,
Μαγδαληνή Γεώργιου ’Αρβανίτου,
Χρηστός Ταραλιάϊκος,
Θωμάς Σωτ. Πρώϊας,
Γεώργ. Κανταρτζής.

Περί των δολοφονιών των εκ των πέριξ χωρίων θά όμιλήσωμεν κατωτέρω.

http://yaunatakabara.blogspot.gr/2012/11/blog-post_4.html#more