Οι πίθηκοι της Σαντορίνης

Μπορεί οι κυανοπίθηκοι της διάσημης τοιχογραφίας από το Ακρωτήρι της Θήρας να «έφτασαν» στο Αιγαίο από το Νεπάλ; Αυτό υποστηρίζει μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στη διεθνή επιθεώρηση «Primates» για τη βιολογία πρωτευόντων θηλαστικών και φέρει την υπογραφή της Μαρί Νικόλ Παρέχα που ειδικεύεται στις τοιχογραφίες του προϊστορικού Αιγαίου από το Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια στη Φιλαδέλφεια των Ηνωμένων Πολιτειών.

Τον γκρίζο λανκούρ των βόρειων πεδιάδων - η επιστημονική ονομασία του είναι σεμνοπίθηκος - είδε η ερευνήτρια στην τοιχογραφία που εντόπισε ο Σπυρίδων Μαρινάτος στον βόρειο και τον δυτικό τοίχο του δωματίου Β6 του κτιρίου Β του Ακρωτηρίου, του προϊστορικού οικισμού που είναι γνωστός και ως η «Πομπηία του Αιγαίου» καθώς «πάγωσε» κάτω από την καυτή λάβα και την ηφαιστειακή τέφρα της έκρηξης του ηφαιστείου της Θήρας στο τέλος του 17ου αι. π.Χ.

Στην τοιχογραφία - η οποία εκτίθεται στο Μουσείο Προϊστορικής Θήρας και έχει διαστάσεις 2,70x2,76 μ. - απεικονίζονται ηφαιστειακοί βράχοι στους οποίους έχει σκαρφαλώσει μια αγέλη κυανοπιθήκων, οι οποίοι ενδεχομένως - σύμφωνα με την περιγραφή του πρώτου συστηματικού ανασκαφέα του Ακρωτηρίου, του ακαδημαϊκού Σπυρίδωνα Μαρινάτου -, αφού λεηλάτησαν κήπους, έφυγαν με τη λεία τους καταδιωκόμενοι και αναζήτησαν ασφαλές καταφύγιο στα βράχια.

Η Μαρί Νικόλ Παρέχα, παρατηρώντας την τοιχογραφία, αναρωτήθηκε πώς μπορεί οι κάτοικοι του προϊστορικού Αιγαίου να ζωγράφισαν ένα ζώο που δεν είχαν δει, καθώς δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το συγκεκριμένο είδος πιθήκου ενδημούσε στην περιοχή. Απευθύνθηκε σε πρωτευολόγους (βιολόγους πρωτευόντων θηλαστικών) οι οποίοι αναγνώρισαν στις τοιχογραφίες το γκρίζο λανκούρ, όχι μόνο λόγω του χαρακτηριστικού του τριχώματος, αλλά και επειδή η ουρά του σχηματίζει ένα χαρακτηριστικό S.

Νότια Ασία

Οι σεμνοπίθηκοι ζουν στη Νότια Ασία και συγκεκριμένα στην κοιλάδα του Ινδού, στις περιοχές όπου σήμερα εκτείνονται το Νεπάλ, το Μπουτάν και η Ινδία, και δεν έχουν κοινά χαρακτηριστικά με εκείνους που ενδημούν στη Μέση Ανατολή ή στη Βόρεια Αφρική, περιοχές με τις οποίες οι κάτοικοι του Αιγαίου διατηρούσαν στενές σχέσεις. Πώς τους γνώριζαν λοιπόν οι καλλιτέχνες του Ακρωτηρίου; «Δεν θα εκπλαγώ αν κάποια μέρα στο μέλλον βρεθούν στοιχεία που θα αποδεικνύουν την απευθείας επαφή» λέει η Παρέχα στο «New Scientist» και εκτιμά ότι είχαν μεταφερθεί σε περιοχές με τις οποίες επικοινωνούσαν οι καλλιτέχνες του Ακρωτηρίου.

«Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα θεωρία και ενδεχομένως μεθοδολογικά σωστή, όμως δεν μπορούμε να μιλάμε για ταυτίσεις στις τοιχογραφίες της προϊστορικής Θήρας, καθώς δεν πρόκειται για ρεαλιστική ζωγραφική» λέει στα «ΝΕΑ» ο αναπληρωτής καθηγητής Προϊστορικής Aρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και μελετητής των θηραϊκών τοιχογραφιών Ανδρέας Βλαχόπουλος. «Η τέχνη του προϊστορικού Αιγαίου έχει αναπαραστατικές αρετές που μας εκπλήσσουν, αλλά αν οι μεγάλοι καλλιτέχνες του Ακρωτηρίου ζωγράφιζαν ό,τι είχαν δει τότε θα έπρεπε να πετάνε γρύπες (σ.σ. μυθολογικό ον με σώμα λιονταριού, κεφάλι και φτερά αετού και ουρά φιδιού) πάνω από τη Θήρα κάθε απόγευμα».

Στη διατριβή της ειδικά για τις τοιχογραφίες του κτιρίου Β του Ακρωτηρίου η Φραγκούλα Γεώρμα υποστηρίζει ότι πρόκειται για κερκοπιθήκους (όπως π.χ. οι μακάκοι) οι οποίοι ζούσαν στη Βόρεια Αφρική και στους οποίους θα είχαν ευκολότερη πρόσβαση οι κάτοικοι του προϊστορικού Αιγαίου. «Δεν μπορούμε, ωστόσο, να προσεγγίζουμε την τέχνη με όρους θετικών επιστημών» σχολιάζει η αρχαιολόγος.

«Οποιαδήποτε θεωρία είναι καλοδεχούμενη, αλλά όχι όταν εκτρέπεται του ερμηνευτικού πλαισίου της τέχνης της εποχής. Έχει ενδιαφέρον μια διεπιστημονική προσέγγιση σε θέματα εικονογραφίας, αλλά το θέμα μας είναι μια ζωγραφική απεικόνιση, όχι ένα λείψανο. Κατά συνέπεια η έρευνα αυτή δεν φωτίζει την ουσία των αναζητήσεών μας για τον κόσμο της 2ης χιλιετίας π.Χ., αλλά μένει σε ένα πυροτέχνημα» καταλήγει ο Ανδρέας Βλαχόπουλος.

Αδαμοπούλου Μαίρη   13 Δεκεμβρίου 2019
https://www.tanea.gr/2019/12/13/people/irthan-oi-pithikoi-tis-santorinis-apo-to-nepal/

Απήδημα Μάνης: Κρανίο 210.000 ετών

Απήδημα Μάνης: 

Κρανίο 210.000 ετών αποτελεί το αρχαιότερο δείγμα σύγχρονου ανθρώπου στην Ευρασία

Ένα κρανίο που βρέθηκε στην Ελλάδα και χρονολογείται πριν από τουλάχιστον 210.000 έτη αντιπροσωπεύει το αρχαιότερο δείγμα από ανατομικής απόψεως σύγχρονου ανθρώπου στην Ευρασία, δηλαδή εκτός Αφρικής, όπως ανακοίνωσε μια ομάδα Ελλήνων και ξένων επιστημόνων.

Αυτό σημαίνει ότι, εάν οι επιστήμονες έχουν δίκιο, το κρανίο είναι κατά τουλάχιστον 150.000 χρόνια παλαιότερο από το αρχαιότερο απολίθωμα «έμφρονος ανθρώπου» (Homo sapiens) που είχε βρεθεί έως τώρα στην Ευρώπη.

Ένα δεύτερο κρανίο που βρέθηκε στην ίδια τοποθεσία της Πελοποννήσου και εκτιμάται ότι είναι τουλάχιστον 170.000 ετών, διαθέτει χαρακτηριστικά Νεάντερταλ.

Τα δύο απολιθωμένα κρανία είχαν ανακαλυφθεί στο σπήλαιο Απήδημα, δυτικά της Αερόπολης, στη Μάνη, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, κατά τη διάρκεια ερευνών του Ανθρωπολογικού Μουσείου της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Όμως, έως τώρα δεν είχαν μελετηθεί σε βάθος και είχαν παραμείνει σχετικά άγνωστα, παρά τη μεγάλη σπουδαιότητά τους, όπως τώρα γίνεται αντιληπτό με μεγάλη καθυστέρηση.

Οι ερευνητές από τη Γερμανία, την Ελλάδα και τη Βρετανία, με επικεφαλής τη διακεκριμένη ελληνίδα παλαιο-ανθρωπολόγο Κατερίνα Χαρβάτη του Κέντρου Σένκενμπεργκ για την Ανθρώπινη Εξέλιξη και το Παλαιοπεριβάλλον του γερμανικού Πανεπιστημίου Έμπερχαρντ Καρλς του Τίμπινγκεν, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό Nature, μελέτησαν πρώτη φορά συγκριτικά, με σύγχρονες μεθόδους απεικόνισης και χρονολόγησης, τα δύο κρανία, γνωστά ως «Απήδημα 1» και «Απήδημα 2».

Όπως δήλωσε η κ. Χαρβάτη, «τα αποτελέσματα της έρευνάς μας δείχνουν τη σημαντικότητα του ελλαδικού χώρου για την ανθρώπινη εξέλιξη. Έχουμε τον αρχαιότερο σύγχρονο άνθρωπο εκτός Αφρικής, που μεταφέρει την άφιξη του Homo sapiens στην Ευρώπη περισσότερο από 150 χιλιάδες χρόνια νωρίτερα απ’ ό,τι νομίζαμε μέχρι τώρα. Η δουλειά αυτή είναι αποτέλεσμα 25 χρόνων έρευνάς μου στην Αφρική, στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στην Ελλάδα. Ως Ελληνίδα, εύχομαι η έρευνα στην Ελλάδα να συνεχιστεί, καθώς πιστεύω ότι η χώρα μας έχει ακόμα πολλά να δώσει στο χώρο της παλαιοανθρωπολογίας».

Η ερευνητική ομάδα, η οποία έκανε, μεταξύ άλλων, εικονική ανακατασκευή των κατεστραμμένων τμημάτων των κρανίων, διεξήγαγε συγκρίσεις με άλλα ανθρώπινα απολιθώματα και χρησιμοποίησε μια υψηλής ακριβείας ραδιομετρική μέθοδο χρονολόγησης, προκειμένου να καθορίσει την ηλικία των δύο κρανίων.

Το «Απήδημα 2», που βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση, εμφανίζει τα χαρακτηριστικά Νεάντερταλ, ενώ το «Απήδημα 1» δεν έχει καθόλου νεαντερτάλια γνωρίσματα, αλλά συνδυάζει σύγχρονα και πρωτόγονα χαρακτηριστικά, τα οποία -κατά τους επιστήμονες- το κατατάσσουν στην οικογένεια του Homo sapiens.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι στο σπήλαιο Απήδημα έζησαν δύο ομάδες: ένας πρώιμος πληθυσμός Homo sapiens, που στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από έναν πληθυσμό Νεάντερταλ, οι οποίοι προϋπήρχαν στην ευρύτερη περιοχή της νότιας Ελλάδας.

Με τη σειρά τους, οι Νεάντερταλ αντικαταστάθηκαν από προγόνους του σύγχρονου ανθρώπου της Ανώτερης Παλαιολιθικής Περιόδου, η πιο πρώιμη παρουσία των οποίων στην περιοχή χρονολογείται πριν από περίπου 40.000 χρόνια.

Πολλές «έξοδοι» και η σημασία της Ελλάδας

Η ανακάλυψη για την παλαιότητα του κρανίου «Απήδημα 1» και η εκτίμηση ότι ανήκει στον Homo sapiens ενισχύει την άποψη ότι οι πρόγονοι των σημερινών ανθρώπων εξαπλώθηκαν από την Αφρική προς την Ευρώπη και την Ασία νωρίτερα απ’ ό,τι συνήθως πιστεύεται.

Η Νοτιοανατολική Ευρώπη γενικότερα και ειδικότερα η περιοχή της σημερινής Ελλάδας αποτέλεσε σημαντικό διάδρομο για την εξάπλωση των πρώτων αυτών «μεταναστών» από την Αφρική. Η νέα μελέτη, σύμφωνα με τους ερευνητές, ενισχύει επίσης τη θεωρία ότι δεν υπήρξε μόνο μία «έξοδος» από τη μαύρη ήπειρο, αλλά πολλές.

«Το Απήδημα 2 είναι περίπου 170.000 ετών. Θα λέγαμε ότι ήταν ένας Νεάντερταλ» σύμφωνα με την Κατερίνα Χαρβάτη. «Προς μεγάλη μας έκπληξη, το Απήδημα 1 είναι ακόμα παλαιότερο, ηλικίας περίπου 210.000 ετών, αλλά δεν έχει κανένα χαρακτηριστικό Νεάντερταλ».

Αντιθέτως, η μελέτη ανέδειξε μια μίξη σύγχρονων ανθρώπινων και αρχαϊκών χαρακτηριστικών, παραπέμποντας σε έναν πρώιμο Homo sapiens.

«Τα ευρήματά μας υποδηλώνουν ότι τουλάχιστον δύο ομάδες ανθρώπων ζούσαν στην περιοχή της Νοτίου Ελλάδας κατά τη Μέση Πλειστόκαινο Εποχή: ένας πρώιμος πληθυσμός Homo sapiens και, αργότερα, μία ομάδα Νεάντερταλ» εξήγησε η κυρία Χαρβάτη. Αυτό στηρίζει την υπόθεση ότι οι πρώιμοι σύγχρονοι άνθρωποι πραγματοποίησαν πολλές φορές εξορμήσεις πέραν της Αφρικής, στην οποία και πρωτοεμφανίστηκαν.

«Το κρανίο Απήδημα 1», όπως ανέφερε, «δείχνει ότι μια πρώτη διασπορά συνέβη νωρίτερα απ’ ό,τι πιστεύαμε, καθώς και ότι εξαπλώθηκε πολύ περισσότερο γεωγραφικά, έως και στο εσωτερικό της Ευρώπης. Εικάζουμε ότι, όπως και στην Εγγύς Ανατολή, ο πρώιμος σύγχρονος ανθρώπινος πληθυσμός, που αντιπροσωπεύεται από το Απήδημα 1, πιθανώς αντικαταστάθηκε από τους Νεάντερταλ, η παρουσία των οποίων στη Νότια Ελλάδα είναι σαφώς τεκμηριωμένη, λαμβάνοντας υπόψιν και το κρανίο Απήδημα 2 από την ίδια τοποθεσία» πρόσθεσε.

Ωστόσο, και οι Νεάντερταλ με τη σειρά τους αντικαταστάθηκαν από τους σύγχρονους ανθρώπους. Κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική Περίοδο, περίπου 40.000 χρόνια πριν, οι νεοαφιχθέντες σύγχρονοι άνθρωποι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Η παρουσία τους επιβεβαιώνεται από την ανασκαφή λεπτοδουλεμένων λίθινων εργαλείων και άλλων ευρημάτων. Από την άλλη, οι Νεάντερταλ εξαφανίστηκαν περίπου την ίδια περίοδο. «Αυτή η ανακάλυψη υπογραμμίζει τη σημασία της Νοτιοανατολικής Ευρώπης στην εξέλιξη του ανθρώπου» τόνισε η κ. Χαρβάτη.

Από ελληνικής πλευράς στη μελέτη συμμετείχαν επίσης ο καθηγητής Βασίλης Γοργούλης (διευθυντής του Τμήματος Ιστολογίας – Εμβρυολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών), η καθηγήτρια Μυρσίνη Κουλούκουσα (διευθύντρια του Ανθρωπολογικού Μουσείου της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ), ο Φώτης Καρακωστής (Πανεπιστήμιο Τίμπινγκεν), ο Παναγιώτης Καρκάνας (Αμερικανική Σχολή Κλασσικών Σπουδών Αθηνών), η καθηγήτρια ακτινολογίας Λία Μουλοπούλου (Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ) και ο επίκουρος καθηγητής ακτινολογίας Βασίλης Κουτουλίδης (Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ). Μεταξύ των ξένων επιστημόνων είναι ο κορυφαίος διεθνώς παλαιοντολόγος Κρις Στρίνγκερ του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου.

Οι επιστήμονες επισήμαναν τις λιγοστές γνώσεις που ακόμη υπάρχουν για τα ανθρώπινα απολιθώματα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και τη σημασία της Ελλάδας για την κατανόηση της ανθρώπινης εξέλιξης και των πρώτων μεταναστευτικών κινήσεων.

Έτσι, σχεδιάζουν περαιτέρω μελέτες του ανευρεθέντος υλικού στο σπήλαιο Απήδημα, το οποίο ήδη θεωρούνταν σημαντικό στην εξέλιξη του ανθρώπινου είδους και απέκτησε επιπρόσθετη αξία υπό το φως των νέων ανακαλύψεων.

Το σπήλαιο Απήδημα ανεσκάφη στις δεκαετίες του 1970-80 από ερευνητές του Μουσείου Ανθρωπολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, αποφέροντας σημαντικά ευρήματα που φιλοξενούνται στο Μουσείο, το οποίο ιδρύθηκε το 1886 και είναι ένα από τα παλαιότερα του είδους του στην Ευρώπη.

Η νέα έρευνα πραγματοποιήθηκε με χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας στην K. Χαρβάτη, καθώς και του Γερμανικού Ερευνητικού Ιδρύματος (DFG).

Μια διαφορετική προσέγγιση

Σχεδόν παράλληλα δημοσιεύτηκε μια άλλη επιστημονική μελέτη από ερευνητές του Εθνικού Κέντρου Ερευνών της Γαλλίας (CNRS), που εξέτασαν και αυτοί τα δύο κρανία από το σπήλαιο Απήδημα, καταλήγοντας σε ένα διαφορετικό συμπέρασμα, ότι αυτά αντιπροσωπεύουν μια μεταβατική φάση ανάμεσα στον ευρωπαίο «Όρθιο άνθρωπο» (Homo erectus) και στους Νεάντερταλ, κάτι με το οποίο όμως δε συμφωνεί η ερευνητική ομάδα υπό την Κ. Χαρβάτη.

(Πηγή πληροφοριών: ΑΠΕ – ΜΠΕ)

Βιβλιοπαρουσίαση

Ο Δήμος Ασπρούργου και οι Εκδόσεις «Ινφογνώμων»
σας προσκαλούν στην παρουσίαση του βιβλίου
του εθνολόγου-ανθρωπολόγου Δημήτρη Ευαγγελίδη

«Η Καταγωγή των Αλβανών και οι Αρβανιτόφωνοι Έλληνες»

που θα γίνει τη Δευτέρα 27 Μαρτίου 2017 και ώρα 19:30,
στην Αίθουσα Τελετών «Δ. Καλλιέρης» του Πνευματικού Κέντρου του
Δήμου Ασπροπύργου (Αλ. Παναγούλη 13, πλ. Αγίου Δημητρίου).
Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο συγγραφέας και οι κ.κ.:
Γεώργιος Τσούτσος, συνεργάτης βιβλιοθήκης Ιεράς Συνόδου
Νικόλαος Ταμουρίδης, επίτιμος Α’ υπαρχηγός ΓΕΣ
Σάββας Καλεντερίδης, εκδότης.
Την εκδήλωση θα χαιρετίσει ο Δήμαρχος Ασπροπύργου Νικόλαος Μελετίου.

Νέα θεωρία για την αρχαία έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης

Νέα θεωρία για την αρχαία έκρηξη 

του ηφαιστείου της Σαντορίνης

Το καταστροφικό τσουνάμι που σάρωσε το προϊστορικό Αιγαίο μετά την κατακλυσμική έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας (Σαντορίνης), δεν προκλήθηκε από την ταυτόχρονη κατάρρευση των τοιχωμάτων της καλδέρας, όπως πίστευαν έως τώρα οι επιστήμονες.

H νέα θεωρία κάνει λόγο για την τεράστια ποσότητα πυροκλαστικών ηφαιστειακών υλικών που έπεσαν απότομα μέσα στη θάλασσα.

Αυτό προκύπτει από μία νέα έρευνα Ελλήνων και άλλων επιστημόνων, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Nature Communications», με επικεφαλής την Παρασκευή Νομικού, επίκουρη καθηγήτρια Φυσικής Γεωγραφίας και Γεωλογικής Ωκεανογραφίας του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Οι επιστήμονες παρουσιάζουν νέα βαθυμετρικά και σεισμικά στοιχεία, τα οποία αποδεικνύουν ότι η καλδέρα δεν ήταν ανοιχτή προς τη θάλασσα κατά τη διάρκεια της κύριας φάσης της έκρηξης, αλλά πλημμύρισε με νερό, αφότου η έκρηξη είχε πια ολοκληρωθεί.

Η μέχρι σήμερα κυρίαρχη θεωρία ήταν ότι κατά την ηφαιστειακή έκρηξη, εξαιτίας της οποίας κατέρρευσε το ηφαιστειακό συγκρότημα στη θάλασσα, δημιουργήθηκε μία τεράστια καλδέρα, με διαστάσεις δέκα επί επτά χιλιομέτρων, και αυτή η κατάρρευση προκάλεσε τσουνάμι.

Η νέα θεωρία αμφισβητεί τις έως τώρα εκτιμήσεις για το πώς προκλήθηκε το τσουνάμι.

Μινωική έκρηξη ονομάζεται η καταστροφική ηφαιστειακή έκρηξη που έγινε κατά την Υστεροκυκλαδική Ι περίοδο στην νήσο Στρογγύλη και είχε ως αποτέλεσμα την δημιουργία αυτού που σήμερα ονομάζουμε καλδέρα της Σαντορίνης και την καταστροφή του προϊστορικού πολιτισμού του νησιού.

Έχει υπολογιστεί ότι ο δείκτης μεγέθους της ηφαιστειακής έκρηξης (VEI - Volcanic Explosivity Index) είναι ίσος με 7 και ο όγκος των υλικών που εκτοξεύτηκαν ήταν περίπου 60 κυβικά χιλιόμετρα.

Τα δεδομένα αυτά κατατάσσουν την Μινωική έκρηξη ως την δεύτερη μεγαλύτερη έκρηξη στην ανθρώπινη ιστορία μετά από αυτή στο ηφαίστειο Ταμπόρα στην Ινδονησία το 1815.

Η πρώτη κλασσική χρονολόγηση της έκρηξης βασίστηκε σε συγκριτικές μελέτες της τεχνικής των αγγείων που βρέθηκαν τον προϊστορικό οικισμό του Ακρωτηρίου και σε Αιγυπτιακές πηγές και είχε εκτιμηθεί ότι η έκρηξη του ηφαιστείου είχε συμβεί το 1500 π.Χ..

Επίσης, ο καθηγητής Σπύρος Μαρινάτος, ο οποίος είχε πραγματοποιήσει ανασκαφικές δραστηριότητες τόσο στην Κρήτη, όσο και στην Σαντορίνη, είχε διατυπώσει την άποψη ότι η Μινωική έκρηξη ήταν αυτή που προκάλεσε την καταστροφή του Μινωικού πολιτισμού.

Οι απόλυτες χρονολογήσεις, όμως, που έγιναν με βάση τον ραδιενεργό άνθρακα, τη δενδροχρονολόγηση και την παγοχρονολόγηση μετατόπισαν την ημερομηνία 100 με 150 χρόνια παλαιότερα, ενώ η πλέον πρόσφατη χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα ενός κλαδιού ελιάς που θάφτηκε από την τέφρα της έκρηξης τοποθετεί την ημερομηνία μεταξύ 1627 και 1600 π.Χ. με πιο πιθανό το διάστημα μεταξύ 1613 με 1614 π.Χ.

Η νέα χρονολόγηση, σύμφωνα με κάποιους αρχαιολόγους, αποδεικνύει την μη σύνδεση της έκρηξης με το τέλος του Μινωικού πολιτισμού, ενώ άλλοι θεωρούν ότι η φυσική καταστροφή ήταν καθοριστικός παράγοντας.

Σε σχέση με την εποχή του χρόνου που έγινε η έκρηξη, θεωρείται ότι ήταν τέλος άνοιξης με πρώτες μέρες του καλοκαιριού, καθώς έχουν ανακαλυφθεί στο στρώμα των υλικών της έκρηξης κόκκοι γύρης από ελιές, κωνοφόρα δέντρα, αμπέλια, δημητριακά και άλλα δέντρα και φυτά

http://tvxs.gr/news/sci-tech/nea-theoria-gia-tin-arxaia-ekriksi-toy-ifaisteioy-tis-santorinis

Σημ. ΔΕΕ: Ένα πολύ ενδιαφέρον βιντεάκι για το ηφαίστειο εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=x_n_ApEVbMc#t=333

H γεωργία «έφτασε στην Ευρώπη μέσω Ελλάδας και Μ. Ασίας»

H γεωργία «έφτασε στην Ευρώπη 

μέσω Ελλάδας και Μ. Ασίας»

Αθήνα

Μετανάστες από τις δύο πλευρές του βορείου Αιγαίου, την Ελλάδα και την Μ. Ασία, εισήγαγαν τη γεωργία στην Κεντρική και στη Δυτική Ευρώπη, σύμφωνα με μια νέα ευρωπαϊκή επιστημονική έρευνα με επικεφαλής Έλληνες και Γερμανούς επιστήμονες. Η παλαιογενετική μελέτη βασίσθηκε στην ανάλυση DNA από πέντε σκελετούς που βρέθηκαν σε πρώιμες νεολιθικές τοποθεσίες στη Βόρεια Ελλάδα και στη Βορειοδυτική Τουρκία (περιοχή Θάλασσας Μαρμαρά).

Η εξάπλωση

Η γεωργία πρωτοεμφανίσθηκε στη Νοτιοδυτική Ασία πριν από τουλάχιστον 10.000 χρόνια και σταδιακά εξαπλώθηκε στις γειτονικές περιοχές. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η γεωργία εισήχθη στην Ευρώπη πριν από περίπου 8.500 χρόνια από τα νοτιοανατολικά και εξαπλώθηκε σταδιακά φθάνοντας στην Κεντρική Ευρώπη πριν από 7.500 χρόνια και έως τη Βρετανία πριν από 6.100 χρόνια περίπου.

Αντικείμενο έντονης επιστημονικής διαμάχης, εδώ και τουλάχιστον 100 χρόνια, αποτελεί το κατά πόσο η μεταφορά της γεωργίας έγινε μέσω φυσικής μετανάστευσης των γεωργών που έφεραν μαζί τους τις αγροτικές γνώσεις τους ή αν «μετανάστευσαν» μόνο οι γνώσεις τους μέσω της διαδικασίας της πολιτισμικής διάχυσης στους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες, οι οποίοι έως τότε, επί 45.000 χρόνια, ήδη από την τελευταία εποχή των πάγων, κατοικούσαν αποκλειστικά την Ευρώπη.

Το σενάριο

Η νέα έρευνα, με επικεφαλής τον καθηγητή παλαιογενετικής Γιοαχίμ Μπούργκερ του Πανεπιστημίου Γιοχάνες Γκούτενμπεργκ του Μάιντς και την επίκουρη καθηγήτρια φυσικής ανθρωπολογίας Χριστίνα Παπαγεωργοπούλου του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στην επιθεώρηση «PNAS», ενισχύει το σενάριο της φυσικής μετανάστευσης και όχι της πολιτισμικής.

Η παλαιότερη αρχαιολογική έρευνα έχει φέρει στο φως αγροτικές κοινότητες τόσο την Ελλάδα όσο και στη ΒΔ Ανατολία, οι οποίες χρονολογούνται στο 6000 - 6500 π.Χ., ενώ έχουν εντοπισθεί ίχνη ανταλλαγών ανάμεσα στις δύο πλευρές του Αιγαίου ήδη από την Μεσολιθική εποχή.

Η ανάλυση

Οι τοποθεσίες στις δύο πλευρές του Βορείου Αιγαίου, από όπου συλλέχθηκε το αρχαίο DNA (Θεόπετρα, Ρεβένια, Παλιάμπελα, Κλείτος, Μπαρσίν Ανατολίας), χρονολογούνται από την εποχή της πρώτης εξάπλωσης της γεωργίας προς τα δυτικά και βρίσκονται πάνω στην πιθανή διαδρομή που εκτιμάται ότι ακολούθησαν οι μετανάστες προς την Ευρώπη.

Η ανάλυση έδειξε πολύ μεγάλες γενετικές ομοιότητες ανάμεσα στα γονιδιώματα των πέντε ατόμων του Αιγαίου με τα γονιδιώματα από τις αρχαίες γεωργικές κοινωνίες στη Γερμανία και στην Ουγγαρία, πράγμα που ενισχύει την πεποίθηση πως υπήρξαν επιμιξίες μεταξύ των εξ ανατολών μεταναστών και των ντόπιων κυνηγών-τροφοσυλλεκτών.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, το DNA από την Ελλάδα και την Ανατολία συνεισέφερε σε όλους τους σημερινούς ευρωπαϊκούς πληθυσμούς και εμφανίζει ιδίως γενετικές ομοιότητες με τους σύγχρονους Μεσογειακούς πληθυσμούς (Σαρδηνίας, Ισπανίας κ.α.), αλλά και με τον διάσημο Έτζι, την μούμια που βρέθηκε στους πάγους των 'Αλπεων του Τιρόλο. Οι ερευνητές θεωρούν πολύ πιθανό ότι ο Έτζι είχε καταγωγή από τους κατοίκους του νεολιθικού Αιγαίου. Από την άλλη, η έρευνα δείχνει ότι οι σημερινοί Τούρκοι έχουν μικρή γενετική συγγένεια με τους νεολιθικούς πληθυσμούς της αρχαίας Ανατολίας.

Τα ευρήματα

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, όπως δείχνουν τα ευρήματα, υπάρχει μια αδιάσπαστη αλυσίδα καταγωγής από την Ελλάδα και την Ανατολία έως την Ευρώπη, η οποία είναι ενδεικτική για τις μεταναστεύσεις που έγιναν κάποτε από την Ανατολή προς τη Δύση. Οι δύο βασικοί μεταναστευτικοί «διάδρομοι» από το Αιγαίο ήσαν αφενός προς την Κεντρική Ευρώπη μέσω των Βαλκανίων και αφετέρου προς την Ιβηρική μέσω της Μεσογείου.

Οι μετανάστες έφεραν μαζί τους φυτά προς καλλιέργεια, εξημερωμένα ζώα και την αντίστοιχη «τεχνογνωσία», που χαρακτηρίζει έκτοτε τη ζωή των γεωργών-κτηνοτρόφων. Όπως δήλωσε ο Μπούργκερ, οι μετανάστες αγρότες και οι ντόπιοι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες «αρχικά αντάλλαξαν κυρίως γνώσεις, αλλά σπάνια συζύγους. Μετά όμως το πέρασμα αιώνων, ο αριθμός των επιμιξιών αυξήθηκε».

«Οι Αιγαιακοί νεολιθικοί πληθυσμοί μπορούν να θεωρηθούν η ρίζα όλων των πρώιμων Ευρωπαίων γεωργών», αναφέρουν οι ερευνητές. Ενώ προσθέτουν ότι «ένα ερώτημα-κλειδί που μένει αναπάντητο, είναι αν αυτή η αδιάσπαστη αλυσίδα καταγωγής και μετανάστευσης επεκτείνεται προς τα πίσω έως τη νοτιοανατολική Ανατολία και την Εύφορη Ημισέληνο (σ.σ. Τουρκία, Συρία, Ιράν, Ιράκ), όπου έχουν βρεθεί οι πρώτες νεολιθικές εγκαταστάσεις στον κόσμο».

«Οι μετανάστες γεωργοί όχι μόνο έφεραν μαζί τους μια τελείως ξένη κουλτούρα, αλλά έμοιαζαν διαφορετικοί εξωτερικά και μιλούσαν διαφορετική γλώσσα», δήλωσε η Παπαγεωργοπούλου, στενός συνεργάτης του Μπούργκερ.

Σημειωτέον ότι, μετά τους αρχικούς μετανάστες από το Αιγαίο, πριν από περίπου 5.000 χρόνια, ένα άλλο κύμα μεταναστών έφθασε στην Κεντρική Ευρώπη, αυτή τη φορά από τις στέππες στα ανατολικά. Οι περισσότεροι σημερινοί Ευρωπαίοι αποτελούν ένα μίγμα των αρχικών ντόπιων κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, των πρώτων μεταναστών αγροτών από την Ανατολή και των κατοπινών μεταναστών από τις στέππες.

Από ελληνικής πλευράς στη μελέτη συμμετείχαν οι Αθανάσιος Κουσάθανας (Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστημίου Φράϊμπουργκ και Ελβετικό Ινστιτούτο Βιοπληροφορικής Λωζάννης), Κώστας Κωτσάκης και Σεύη Τριανταφύλλου (Σχολή Ιστορίας και Αρχαιολογίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης), Νίνα Κυπαρίσση-Αποστολίκα (επίτιμος έφορος αρχαιοτήτων υπουργείου Πολιτισμού), Χριστίνα Ζιώτα (Εφορεία Αρχαιοτήτων Φλώρινας) και Φωτεινή Αδάκτυλου (Εφορεία Αρχαιοτήτων Χαλκιδικής).

Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

Όταν η Μεσόγειος στέγνωσε

Για σχεδόν 300.000 χρόνια, 

η Μεσόγειος ήταν μια έρημος από αλάτι  

Όταν η Μεσόγειος στέγνωσε

Λονδίνο

Υπήρξε μια εποχή που η Μεσόγειος έπαψε για λίγο να είναι θάλασσα -μετατράπηκε σε μια απέραντη έρημο από αλάτι πάχους εκατοντάδων ή χιλιάδων μέτρων. Τα αίτια αυτής της γεωλογικής κρίσης παραμένουν εν πολλοίς αδιευκρίνιστα, όπως φαίνεται όμως σχετίζονται με τους πάγους της Ανταρκτικής.

Ο θάνατος της Μεσογείου πριν από 5,6 εκατομμύρια χρόνια επιβεβαιώθηκε ως συμβάν τη δεκαετία του 1970, και οι γεωλόγοι το ονομάζουν σήμερα «κρίση αλατότητας του Μεσσηνίου», από το όνομα της γεωλογικής περιόδου κατά την οποία συνέβη.

Η αιτία της εξάτμισης παραμένει σήμερα αντικείμενο επιστημονικής διαμάχης: άλλοι πιστεύουν ότι η Μεσόγειος απομονώθηκε από τον Ατλαντικό λόγω μιας λωρίδας ξηράς που σχηματίστηκε από τη μετακίνηση των τεκτονικών πλακών στην περιοχή του Γιβραλτάρ. Άλλοι, πάλι, αποδίδουν το συμβάν σε μεγάλη υποχώρηση της στάθμης του ωκεανού, η οποία σταμάτησε τη ροή νερού προς τη λεκάνη της Μεσογείου.

Νέα δεδομένα που δείχνουν να ενισχύουν τη δεύτερη αυτή θεωρία δημοσιεύονται τώρα από διεθνή ερευνητική ομάδα στην επιθεώρηση Nature Communications.

Με επικεφαλής τον Δρ Κρίστιαν Ονέιζερ του Πανεπιστημίου του Οτάγκο στη Νέα Ζηλανδία, οι ερευνητές εξέτασαν δείγματα από 60 σημεία του πυθμένα γύρω από την Ανταρκτική. Πράγματι, η ανάλυση έδειξε ότι η ήπειρος συσσώρευε πάγο περίπου την εποχή που η Μεσόγειος νεκρώθηκε.

Αυτό δείχνει ότι η κρίση αλατότητας του Μεσσηνίου περίπου συμπίπτει χρονικά με μια πτώση της στάθμης σε παγκόσμιο επίπεδο -το νερό των ωκεανών μετατράπηκε σε πάγο που συσσωρεύθηκε στην ξηρά της Ανταρκτικής.

Στην επόμενη φάση της μελέτης, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν υπολογιστικά μοντέλα για να προσομοιώσουν πώς η επέκταση του παγοκαλύμματος της Ανταρκτικής θα επηρέαζε τη γεωλογία ολόκληρου του πλανήτη.

Το μοντέλο έδειξε ότι η πτώση της στάθμης δεν ήταν ομοιόμορφη σε όλη τη Γη λόγω μιας «περίπλοκης αλληλεπίδρασης ανάμεσα στη βαρύτητα, την περιστροφή του πλανήτη και τις παραμορφώσεις του γήινου φλοιού από την επέκταση και την υποχώρηση των πάγων» λέει ο Δρ Ονέιζερ.

Στην περιοχή της Μεσογείου, η πτώση της στάθμης οδήγησε σε μείωση της πίεσης που ασκούσε το νερό στο βυθό της θάλασσας. Και όταν το βάρος του νερού μειώθηκε, ο βυθός γύρω από το Στενό του Γιβραλτάρ ανυψώθηκε.

«Αυτό κράτησε τη Μεσόγειο απομονωμένη από τον Ατλαντικό μέχρι που ο γήινος φλοιός χαλάρωσε και άρχισε να βυθίζεται. Την ίδια εποχή, οι πάγοι της Ανταρκτικής άρχισαν να λιώνουν, ανεβάζοντας και πάλι τη στάθμη της θάλασσας».

Σχεδόν 300.000 χρόνια μετά την απονέκρωση της Μεσογείου, πριν από 5,33 εκατ. χρόνια, η στάθμη ήταν αρκετά υψηλή για να μπορέσουν τα νερά του Ατλαντικού να διαλύσουν τη στενή λωρίδα ξηράς στο Γιβραλτάρ.

Αυτό που ακολούθησε ήταν μια πλημμύρα βιβλικών διαστάσεων που γέμισε ξανά τη μεσογειακή λεκάνη.

Οι εκτιμήσεις για το πόσος χρόνος χρειάστηκε μέχρι να αναστηθεί η Μεσόγειος ποικίλουν. Σύμφωνα πάντως με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature το 2009, η ροή ήταν τόσο μεγάλη ώστε ολόκληρη η μεσογειακή λεκάνη ξαναγέμισε σε λιγότερο από δύο χρόνια.

Σήμερα, μάρτυρας αυτού του θανάτου και της ανάστασης της Μεσογείου είναι ένα παχύ στρώμα αλατιού που κρύβεται σήμερα μερικές εκατοντάδες μέτρα κάτω από τον βυθό -το αλάτι μιας αρχαίας Μεσογείου που ξεράθηκε.

Βαγγέλης Πρατικάκης

Newsroom ΔΟΛ

Αρχαίες γραφές: Διάλεξη Δημήτρη Ευαγγελίδη στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Βέροιας

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Αρχαίες γραφές: Διάλεξη του Εθνολόγου-συγγραφέα κ. Δημήτρη Ευαγγελίδη στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Βέροιας

Στα εγκαίνια για την έναρξη της πορείας προς τον πολιτισμό, την «κορδέλα» έκοψε η εφεύρεση της γραφής. Η γραφή, σύστημα ανθρώπινης επικοινωνίας μέσα από ορατά σημεία, πραγματοποιήθηκε με την επινόηση συμβόλων ήδη από τη νεολιθική εποχή (7η χιλιετία π.Χ.). 

Την εξέλιξη της γραφής και τα είδη της (σφηνοειδής, ιερογλυφική, ιδεογράμματα, συλλαβική, φθογγική), όπως καθιερώθηκαν στις κουλτούρες των: Αιγυπτίων, Σουμερίων, Κινέζων, Μάγιας, Κρητών και Μυκηναίων (Γραμμική Α΄και Β’), Αραμαίων, Φοινίκων, Εβραίων και Αράβων, Ελλήνων, Ετρούσκων, Λατίνων και Σλάβων, παρουσιάζει την Τετάρτη 17 Απριλίου 2013, στις 6.30 μ.μ. στην αίθουσα εκδηλώσεων της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Βέροιας, ο Εθνολόγος-συγγραφέας κ. Δημ. Ευαγγελίδης. Τον ομιλητή παρουσιάζει ο Γλωσσολόγος κ. Αντώνης Μπουσμπούκης 

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ 

Ο Δημήτρης Ευαγγελίδης κατάγεται από την Έδεσσα. Σπούδασε Φυσικές Επιστήμες (Βιολογία-Γεωλογία) στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Πήρε το πτυχίο του το 1971 και στην διάρκεια των μεταπτυχιακών του σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πατρών παρακολούθησε Εξελικτική και Πολιτιστική Ανθρωπολογία (Εθνολογία) κοντά στον επισκέπτη (1972-73) Καθηγητή Dr. R. Bernard του Πανεπιστημίου της Πολιτείας Washington των ΗΠΑ. 

Από την περίοδο εκείνη συνέχισε να ασχολείται συστηματικά (παράλληλα με την κύρια επαγγελματική του δραστηριότητα), με την Εθνολογία, την Προϊστορική Αρχαιολογία και την Ιστορικο-Συγκριτική Γλωσσολογία. Προϊόν αυτής της ενασχόλησης υπήρξαν τα βιβλία του: 

· «Εθνικισμός και Γλώσσα» (Αθήνα 1986, 1995) 

· «Η Καταγωγή των Αριοευρωπαίων» (Αθήνα 1988) 

· «Λεξικό των Αρχαίων Ελληνικών και περι-Ελλαδικών φύλων» (Θεσσαλονίκη 2002, 2005) 

· «Λεξικό των Λαών του Αρχαίου Κόσμου» (Θεσσαλονίκη 2006) 

· «Μη-συμβατικές θεωρίες»: Οι κερδοσκόποι του “ελληνισμού” και ο φενακισμός των αφελών» (Θεσσαλονίκη 2007) 

· «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, Χθες και Σήμερα» (Δημήτρης Ε. Ευαγγελίδης – Σάκης Τότλης, Έδεσσα 2008, Έκδοση Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Πέλλας, που επανεκδόθηκε το 2009 από τις Εκδόσεις «ΜέΤΡΟ») 

· “Macedonia- Evidence” New York, USA 2011 (Συλλογικό έργο) 

· «Μακεδονικά» (Έδεσσα, 2011) 

· «Αρχαία Μακεδονία – Εθνολογία, Αρχαιολογία, Ιστορία» (Αθήνα, 2012), καθώς και οι πολυάριθμες μελέτες και άρθρα του σε εφημερίδες και περιοδικά, γύρω από τα παραπάνω θέματα, από τις οποίες ξεχωρίζει η εργασία του για το γλωσσικό ιδίωμα περιοχών της Μακεδονίας, που περιλήφθηκε στα «Μακεδονικά». 

Σύντομα πρόκειται να εκδοθεί και η σημαντική εθνολογική μελέτη του: «Συμβολή στο ζήτημα της εθνογένεσης του Αλβανικού λαού». 

Αυτήν την περίοδο ασχολείται με την συγγραφή του βιβλίου: «“Η Έδεσσα της Μακεδονίας” –Ιστορία, Αρχαιολογία, Εθνογραφία, Οικονομία της πόλης και της περιοχής της», την οποία έχει ξεκινήσει πριν από καιρό. 

Άλλα βιβλία: 

· «Πολιτική ορολογία» (Αθήναι, 1979, Θεσ/νίκη 1980, Αθήνα 1996) 

· «Η μηχανή του κατεστημένου» (Αθήνα 1985, 2010) 

· «Η λίμνη των κύκνων» (Έδεσσα 2001) 

Πρόεδρος του πολιτιστικού Συλλόγου «Βιβλιόφιλοι Έδεσσας» (2007-σήμερα). 

Τακτικό μέλος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Έδεσσας (ΦΕΚ 461/5-11-2008) μέχρι το 2011. 

Μέλος της Συντακτικής Επιτροπής του περιοδικού «νέος Ερμής ο Λόγιος» (Αθήνα). 

ΞΕΝΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ Αγγλικά, Γερμανικά, Βουλγαρικά, Γαλλικά 

http://www.libver.gr/%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%AF%CE%B5%CF%82-%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AD%CF%82-%CE%B4%CE%B9%CE%AC%CE%BB%CE%B5%CE%BE%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%BF%CE%BB%CF%8C%CE%B3%CE%BF%CF%85/

Επικίνδυνη δημοσιογραφική ασχετοσύνη ή κάτι άλλο;

Η ...αρχαιότερη πόλη!

Μας ζάλισαν οι εκφωνητές του δήθεν έγκυρου και "σοβαρού" MEGA του ΔΟΛίου συγκροτήματος με την ανακάλυψη της ...αρχαιότερης πόλης στην Ευρώπη, την οποία υποτίθεται ότι έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη κοντά στην κωμόπολη Προβάντια (Провадия, Provadija) της Βουλγαρίας. Οι άνθρωποι είτε είναι εντελώς άσχετοι και ανιστόρητοι ή κάτι άλλο θέλουν να περάσουν. Δεν εξηγείται διαφορετικά!

Η είδηση αντιγράφηκε από την σχετική ιστοσελίδα του BBC (http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-20156681) από την οποία κακομεταφράστηκε από άγνοια ή σκόπιμα. Η αρχική είδηση κατ' αρχήν αναφέρεται σε πολίχνη/κωμόπολη (town) και όχι σε πόλη (city). Παρακάτω αναφέρει ότι "οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι η πολίχνη ήταν η κατοικία περίπου 350 ανθρώπων και χρονολογείται μεταξύ 4700 και 4200 π.Χ. Αυτό αντιστοιχεί σε 1500 χρόνια πριν από την έναρξη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού" (Archaeologists believe that the town was home to some 350 people and dates back to between 4700 and 4200 BC. That is about 1,500 years before the start of ancient Greek civilisation). Ο άγγλος δημοσιογράφος  προφανώς δεν κατάλαβε τι σημαίνουν όλα αυτά και έγραψε τα δικά του, στα οποία έσπευσαν να υπερθεματίσουν οι αρχαιολογούντες δημοσιογράφοι του MEGA.

Μερικές παρατηρήσεις:

1. Πώς ορίζουν την έννοια της πόλης; Οι έννοιες πόλις και πολίτης υπήρξαν δημιουργήματα του ελληνικού πολιτισμού της κλασσικής περιόδου (5ος-4ος αι. π.Χ.) με πολύ συγκεκριμένο περιεχόμενο. Αν προσθέσουμε τα 1500 χρόνια που αναφέρει το παραπάνω κείμενο πάμε στο 2000 π.Χ. δηλ. 3 αιώνες πριν από την έναρξη της Μυκηναϊκής περιόδου (1700-1100 π.Χ.)! Μάλλον οι Άγγλοι τάχουν λίγο μπερδέψει.

2. Πόλη με 350 άτομα είναι λιγάκι δύσκολο να την αντιληφθώ ακόμα και με τα μέτρα της αρχαιότητας!

3. Οι χρονολογίες που δίνονται (4700-4200 π.Χ.) είναι χρονολογίες που αντιστοιχούν στην Μέση Νεολιθική εκείνης της περιοχής. Στην Νεολιθική περίοδο γενικά, μόνον ημιμαθείς δημοσιογράφοι της πλάκας μπορούν να αναφέρονται σε ...πόλεις!

4. Το σημαντικότερο: Στον ελλαδικό χώρο η Μέση Νεολιθική (Middle Neolithic) χρονολογείται μεταξύ 5900/5800 - 5300 π.Χ. περίπου. Ήδη στην περίοδο της Πρώιμης Νεολιθικής (Early Neolithic) περ. 6600/6500 - 6000/5900 π.Χ. είχαν εμφανισθεί οι αρχαιολογικοί πολιτισμοί του Σέσκλου στην Θεσσαλία και της Νέας Νικομήδειας στην Μακεδονία. Την χρονική περίοδο 4800–4500 π.Χ. στον ελλαδικό χώρο είχαμε την δεύτερη φάση της Νεώτερης Νεολιθικής (Νεώτερη Νεολιθική ΙΙ) του εκπληκτικού πολιτισμού Διμήνι της Θεσσαλίας με τον περίφημο οικισμό του.

Αν αυτή η πολίχνη στην Βουλγαρία ήταν πόλη, τότε το Διμήνι ήταν η ...Νέα Υόρκη.

Με λίγα λόγια: Δημοσιογραφικές σαχλαμάρες...

Χάρτης της περιοχής

Η "είδηση" όπως εμφανίσθηκε στο in.gr

Σόφια

Ομάδα αρχαιολόγων ανακάλυψε ερείπια και σειρά ευρημάτων σε μια περιοχή της Βουλγαρίας που υποδεικνύουν την ύπαρξη μιας πόλης ηλικίας 4.200-4.700 ετών. Αν η ανακάλυψη επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για την αρχαιότερη πόλη που έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα στην ευρωπαϊκή ήπειρο. (Σημ. ΔΕΕ: Σοβαρά;)

Οι ανασκαφές γίνονται στα περίχωρα της πόλης Προβάντια που βρίσκεται 40 χλμ μακριά από τη Βάρνα κοντά στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν την ύπαρξη μιας κοινότητας με οργάνωση και δομές πόλης. Η κοινότητα ήταν οχυρωμένη και μέχρι στιγμής έχουν αποκαλυφθεί κατοικίες και χώροι θρησκευτικής λατρείας.

Οι πρώτες εκτιμήσεις των ειδικών αναφέρουν ότι στην πόλη αυτή ζούσαν περίπου 350 άτομα (Σημ. ΔΕΕ: Μιλάμε για τεράστια μεγαλούπολη!) και από τα ευρήματα φαίνεται ότι η πόλη ήταν κέντρο παραγωγής και εμπορίας αλατιού. Η εμπορική δραστηριότητα της πόλης και τα οφέλη που προέκυπταν από αυτήν οδήγησαν, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, τους κατοίκους στο να την οχυρώσουν. Αν η ηλικία της πόλης επιβεβαιωθεί αυτό θα σημαίνει ότι ήταν 1.500 χρόνια παλαιότερη από τις πρώτες πόλεις της αρχαίας Ελλάδας, ο (οργανωμένος) πολιτισμός της οποίας θεωρείται ο αρχαιότερος της Ευρώπης.

Βήμα Science

Newsroom ΔΟΛ

Και η αρχική είδηση του BBC η οποία εντάσσεται άνετα στις μη-συμβατικές αερολογίες   Europe's oldest prehistoric town unearthed in Bulgaria

Archaeologists in Bulgaria say they have uncovered the oldest prehistoric town found to date in Europe.

The walled fortified settlement, near the modern town of Provadia, is thought to have been an important centre for salt production.

Its discovery in north-east Bulgaria may explain the huge gold hoard found nearby 40 years ago.

Archaeologists believe that the town was home to some 350 people and dates back to between 4700 and 4200 BC. That is about 1,500 years before the start of ancient Greek civilisation.

The residents boiled water from a local spring and used it to create salt bricks, which were traded and used to preserve meat.

Salt was a hugely valuable commodity at the time, which experts say could help to explain the huge defensive stone walls which ringed the town.

'Extremely interesting'

Excavations at the site, beginning in 2005, have also uncovered the remains of two-storey houses, a series of pits used for rituals, as well as parts of a gate and bastion structures.

A small necropolis, or burial ground, was discovered at the site earlier this year and is still being studied by archaeologists.

"We are not talking about a town like the Greek city-states, ancient Rome or medieval settlements, but about what archaeologists agree constituted a town in the fifth millennium BC," Vasil Nikolov, a researcher with Bulgaria's National Institute of Archaeology, told the AFP news agency.

Archaeologist Krum Bachvarov from the institute said the latest find was "extremely interesting".

"The huge walls around the settlement, which were built very tall and with stone blocks... are also something unseen in excavations of prehistoric sites in south-east Europe so far," he told AFP.

Similar salt mines near Tuzla in Bosnia and Turda in Romania help prove the existence of a series of civilisations which also mined copper and gold in the Carpathian and Balkan mountains during the same period.

BBC Europe correspondent Nick Thorpe says this latest discovery almost certainly explains the treasure found exactly 40 years ago at a cemetery on the outskirts of Varna, 35km (21 miles) away, the oldest hoard of gold objects found anywhere in the world.

http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-20156681

Προϊστορία της Χερσονήσου του Αίμου (4)

Αναπαράσταση του νεολιθικού οικισμού στο Σέσκλο

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ από το βιβλίο του Δ. Ε. Ευαγγελίδη:

Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ

(ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΘΝΟΓΕΝΕΣΗΣ

ΤΟΥ ΑΛΒΑΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ)

Ἐθνολογική Μελέτη

1. Προϊστορία της Χερσονήσου του Αίμου

α. Η Παλαιολιθική και η Μεσολιθική Εποχή
βλ. http://ethnologic.blogspot.gr/2009/09/blog-post_29.html

β. Η Νεολιθική Εποχή
βλ. http://ethnologic.blogspot.gr/2012/09/2.html

γ. Οι εξελίξεις στην διάρκεια της Νεολιθικής και της Χαλκολιθικής Εποχής στο δυτικό τμήμα της χερσονήσου του Αίμου
βλ. http://ethnologic.blogspot.gr/2012/09/3.html

(Συνέχεια από την προηγούμενη ανάρτηση)
Πριν όμως προχωρήσουμε στην περιγραφή της Χαλκολιθικής στην περιοχή της σημερινής Αλβανίας, θεωρούμε σκόπιμο να αναφερθούμε στις αναστατώσεις και στις σημαντικές πολιτιστικές αλλαγές που σημειώθηκαν στον ελλαδικό χώρο προς το τέλος της Μέσης Νεολιθικής και με την έναρξη της Νεώτερης Νεολιθικής, οι οποίες προκλήθηκαν, σύμφωνα με ορισμένες ερμηνείες, λόγω εισβολής και εγκατάστασης νέων πληθυσμιακών στοιχείων.

Αυτή η υπόθεση της «εισβολής» υποστηρίζει ότι οι νεοφερμένοι υπήρξαν οι δημιουργοί του πολιτισμού Διμήνι και κατακτητές του πολιτισμού Σέσκλου⁷⁴, γύρω στο 5000 π.Χ. Πραγματικά, όπως έχει διαπιστωθεί από την αρχαιολογική έρευνα, προς το τέλος της Μέσης Νεολιθικής υπήρξε ταυτόχρονη καταστροφή πολλών οικισμών της Θεσσαλίας. Στο Σέσκλο ο οικισμός ερημώνεται. Επί πλέον οι υποστηρικτές αυτής της υπόθεσης ισχυρίζονται ότι η διαφορετική φυλετική προέλευση των κατοίκων του Σέσκλου και του Διμηνιού αντικατοπτρίζεται και στις πολιτισμικές διαφορές που χαρακτηρίζουν αυτές τις δύο νεολιθικές κοινωνίες. Η απουσία όμως ανθρωπολογικών λειψάνων κάνει την οποιαδήποτε υπόθεση για τα γεγονότα της εποχής αδύναμη, ασαφή και μη πειστική.

Θεσσαλικά αγγεία της Νεώτερης Νεολιθικής

Νεολιθικά αγγεία (κύπελλα) από το Διμήνι

Εξ άλλου, οι έρευνες του Ι. Λυριτζή, καθηγητή Αρχαιομετρίας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, αποκάλυψαν ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες. Ο καθηγητής Λυριτζής σε συνεργασία με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου (Σκωτία) R. Β. Galloway, συνέκριναν κεραμικά κατάλοιπα από το Σέσκλο και το Διμήνι, χρησιμοποιώντας για τις χρονολογήσεις τους την σχετικά νέα τεχνική της θερμοφωταύγειας (thermoluminescence).⁷⁵ Αποδείχθηκε ότι οι κάτοικοι του οικισμού στο Διμήνι εμφανίσθηκαν γύρω στο 4800 π.Χ., επομένως 4 ολόκληρους αιώνες πριν από την ερήμωση του οικισμού στο Σέσκλο και την εξαφάνιση του τοπικού «πολιτισμού», γεγονότα που τοποθετούνται πλέον γύρω στο 4400 π.Χ.

Εγχάρακτο αγγείο από το Σέσκλο

 

Το συμπέρασμα λοιπόν που προκύπτει, σύμφωνα με τον καθηγητή Λυριτζή, είναι ότι οι νεολιθικοί κάτοικοι στο Σέσκλο και στο Διμήνι συνυπήρχαν τουλάχιστον για 400 χρόνια και επομένως δεν προκύπτει κάποια κατάκτηση ή εισβολή.

Έτσι, αναγκαστικά περιοριζόμαστε στο σπουδαιότερο διαγνωστικό στοιχείο που διαθέτουμε, την Κεραμική, όπου εντοπίζεται η εισαγωγή του μελανού (μαύρου) και γενικά σκοτεινού χρώματος στην διακόσμηση των αγγείων, κάτι που αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα της Νεώτερης Νεολιθικής.

Στην πρώιμη Νεώτερη Νεολιθική (Νεώτερη Νεολιθική Ι, περίπου 5300-4800 π.Χ.) κυριαρχεί η γκρίζα, μονόχρωμη ή διακοσμημένη (Τσαγγλί) και η μαύρη στιλπνή κεραμική (Λάρισα). Η ανεύρεση των δύο αυτών κεραμικών ρυθμών στον ίδιο στρωματογραφικό ορίζοντα σε πρόσφατες ανασκαφές στην Πλατιά Μαγούλα Ζάρκου και το Μακρυχώρι 2 τοποθετεί την φάση Λάρισα στην αρχή της Νεώτερης Νεολιθικής και όχι στο τέλος της, όπως πιστευόταν παλαιότερα.

Στις αρχές της Νεώτερης Νεολιθικής απαντά επίσης η μαύρη γραπτή διακόσμηση πάνω στην ερυθρή επιφάνεια του αγγείου, η πολύχρωμη και η αμαυρόχρωμη (θαμπή) κεραμική (matt painted), που είναι ευρύτατα διαδεδομένη σε ολόκληρο τον αιγαιακό χώρο. Στην επόμενη φάση Αράπη χαρακτηριστική είναι η γραπτή διακόσμηση με μαύρο ή λευκό χρώμα σε ερυθρό βάθος, καθώς και η εμφάνιση για πρώτη φορά της σπείρας ως διακοσμητικό θέμα, που μέλλει να κυριαρχήσει κατά την Νεώτερη Νεολιθική ΙΙ, περίπου 4800-4500 π.Χ. (βλ. Εικόνα παρακάτω).

Nεολιθικό αγγείο από το Διμήνι

Η Νεώτερη Νεολιθική ΙΙ είναι γνωστή και ως πολιτισμός Διμηνίου, αφού στα αρχαιολογικά κατάλοιπα του Διμηνίου Βόλου καταγράφηκαν πλήρως όλα τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την πολιτιστική φυσιογνωμία της Θεσσαλίας κατά την χρονική αυτή περίοδο. Η κεραμική παραγωγή των κυρίως διμηνιακών φάσεων στην Θεσσαλία, γνωστών ως Αγία Σοφία, Οτζάκι και Κλασσικό Διμήνι, πιστοποιεί την συνέχεια από τις προηγούμενες φάσεις. Η γραπτή (μαύρο σε υπόλευκο) και εγχάρακτη κεραμική του Κλασσικού Διμηνίου αποτελεί το αποκορύφωμα της νεολιθικής κεραμικής τέχνης. Στα διακοσμητικά θέματα κυριαρχούν η σπείρα και το αβακωτό, ενώ η εγχάρακτη κεραμική αντλεί διακοσμητικά θέματα και από την υφαντική και την ψαθοπλεκτική.

Μια εντελώς νέα τεχνική, που εντοπίζεται κυρίως στην αιγαιακή Θράκη και στην ανατολική Μακεδονία κατά την Νεώτερη Νεολιθική, είναι η διακόσμηση με γραφίτη. Αυτή η τεχνική κυριαρχεί στις βορειότερες περιοχές (σημερινή Βουλγαρία και ανατολική Ρουμανία), τις οποίες καλύπτει ο λεγόμενος πολιτισμός της Γκουμέλνιτσα (Gumelnitşa, μια τοποθεσία στην βόρεια όχθη του Δούναβη, περίπου 50 χλμ. ΝΑ από το Βουκουρέστι), που έφθασε σποραδικά μέχρι την Θεσσαλία.

Ο νεολιθικός οικισμός στο Διμήνι

Όπως έχει τονισθεί: «…το “Διμήνι” δεν έχει καμμιά σχέση με την Ανατολή, ούτε με το Νότο (Κυκλάδες). Τα ρεύματα που συνετέλεσαν στη διαμόρφωσή του είναι πιθανώς βορειοανατολικά. Ακριβώς το ίδιο ισχύει και για τον “Πολιτισμό του Ραχμανίου” (τη Χαλκολιθική της Θεσσαλίας), που θα μπορούσε να χαρακτηρισθή θρακικός ή πρωτοθρακικός…»76.

Στο σημείο αυτό κρίνουμε χρήσιμη την παράθεση αποσπάσματος από την «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», ένα εγκυρότατο συλλογικό έργο κορυφαίων Ελλήνων και ξένων ιστορικών, το οποίο αναφέρεται στην Νεολιθική στις ΒΔ περιοχές του ελλαδικού χώρου77:

«…Σε αντίθεση με την Παλαιολιθική περίοδο, τα ίχνη του Νεολιθικού πολιτισμού στην Ήπειρο είναι ελάχιστα, γεγονός που αποδίδεται σε έντονες κλιματολογικές μεταβολές και πληθυσμιακές μετακινήσεις στα τέλη της Νεώτερης Παλαιολιθικής. Οπωσδήποτε, οι αρχαιολογικές ενδείξεις επιβεβαιώνουν την αδιάκοπη κατοίκηση από την Παλαιολιθική μέχρι την Νεώτερη Νεολιθική περίοδο. Η πλειονότητα αυτών των θέσεων έχει αποδώσει λιθοτεχνία και κεραμεική, ενώ ελάχιστοι είναι οι διαπιστωμένοι οικισμοί, όπως στον λόφο Μπαρλέτα του Ωρωπού78, όπου ήλθαν στο φως θεμέλια καλυβών, κεραμεική, μικρολιθικά εργαλεία και αξίνες.

Είναι φανερό ότι οι νεολιθικοί κάτοικοι της Ηπείρου εξακολούθησαν να ζουν σε σπήλαια (Σίδερη Φιλιατών, Μελιγγοί, Καστρίτσα), ενώ παράλληλα αναπτύχθηκαν στις παρυφές των ελωδών πεδιάδων και των λιμνών, καθώς και στις κοιλάδες των ποταμών (Αμμότοπος, Παληορόφορο, Λούρος, Ωρωπός, Γεωργάνοι, Έλαφος, Παραμυθιά, Ασφάκα, Παλιόπυργος Πωγωνίου), έχοντας ως κύριες ασχολίες την κτηνοτροφία, την γεωργία, την αλιεία και το κυνήγι. Παρόμοια είναι η χωροταξική κατανομή των νεολιθικών θέσεων και στην Βόρεια Ήπειρο, με την μεγαλύτερη συγκέντρωση οικισμών στην περιοχή της λίμνης Λυχνίτιδος (Αχρίδος) και των Πρεσπών (Ποτγόρια, Δουναβέκι, Μαλίκη, Μπάρτσι, Τρένι, Μπουρίμα), καθώς και στις κοιλάδες των ποταμών Αώου και Άψου (Τσοκράνι, Βλούση, Καμενίκι). Οι νεολιθικές θέσεις της Βορείου Ηπείρου, όπως άλλωστε και αυτές της νότιας, ανήκουν πολιτιστικά στον Αιγαιακό χώρο καθ’ όλη την διάρκεια αυτής της περιόδου, όπως καταδεικνύουν οι έντονες τυπολογικές ομοιότητες της κεραμεικής τους με αυτήν της Νέας Νικομήδειας στην Μακεδονία, του Σέσκλου και του Διμηνίου στην Θεσσαλία και της Ελάτειας στην Βοιωτία. Αντιθέτως, διαφοροποιημένη εμφανίζεται η κεραμεική των νεολιθικών θέσεων Β του ποταμού Γενούσου και των Πρεσπών (Γκραδέτς, Σετούς, Μπουρίμ, Κλος), η οποία προσομοιάζει σε αυτήν των βορειοκεντρικών Βαλκανίων και των Δαλματικών ακτών…».79

Ολοκληρώνουμε αυτό το κεφάλαιο με τα υπάρχοντα στοιχεία για την Ενεολιθική (Χαλκολιθική) περίοδο στον χώρο της σημερινής Αλβανίας. Τα περισσότερα ευρήματα προέρχονται από την σπουδαία προϊστορική θέση του Μαλίκη (Maliq), στην οποία έχουμε αναφερθεί και παραπάνω. Ειδικότερα, η φάση Maliq ΙΙ απέδωσε πλούσια ευρήματα από τα οποία συλλέχθηκαν πολύτιμες πληροφορίες για την περίοδο αυτήν. Τα υλικά κατασκευής των εργαλείων που εντοπίσθηκαν στα ενεολιθικά στρώματα στο Maliq ΙΙ είναι λίθοι, οστά, κέρατα, ψημένος πηλός, ξύλο, σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις και χαλκός. Χαρακτηριστική είναι και η κεραμική αυτής της περιόδου: Γκρίζα ή γκρίζα–μαύρη σε διάφορα σχήματα και ποικιλία διακοσμήσεων, όπως γραπτή, εγχάρακτη, κάλυψη με επίστρωση (encrusted) και ανάγλυφη.

Τα πήλινα ειδώλια αποτελούν ένα ακόμη χαρακτηριστικό του Maliq ΙΙ, τα οποία ποικίλλουν στην μορφή και στο σχήμα. Κάποιες ιδιαιτερότητες αυτών των ειδωλίων (όπως π.χ. η οπή ανάμεσα στους ώμους, όπου στην συνέχεια στερέωναν το κεφάλι, που κατασκευαζόταν ξεχωριστά) έχουν εντοπισθεί και σε γειτονικούς αρχαιολογικούς πολιτισμούς, κυρίως στην Πελαγονία, αλλά και στον επίσης χαλκολιθικό πολιτισμό του Ραχμανίου της Θεσσαλίας, στον οποίο είχαμε αναφερθεί προηγουμένως.

Διακρίνονται δύο φάσεις, η αρχαιότερη Maliq ΙΙa και η νεώτερη Maliq IIb.

Στην πρώτη και αρχαιότερη φάση τα πλέον χαρακτηριστικά γνωρίσματα της κεραμικής της είναι τα εξογκώματα, είτε με μορφή θηλής (nipple), οι οποίες είναι διευθετημένες πιο συχνά καθέτως, κάτω από το χείλος του αγγείου, είτε με μορφή κυρτού κομβίου (convex button), σε κάποιες περιπτώσεις χρωματισμένα με μια σκόνη ερυθρά, κάτι που υπενθυμίζει τον τρόπο χρωματισμού των αγγείων τύπου ρυτού του πολιτισμού Τσοκράνι (Cakran) της Μέσης Νεολιθικής, στον οποίο έχουμε αναφερθεί προηγουμένως.

Στην κεραμική της επόμενης φάσης Maliq IIb, η έντονη τάση για μείωση αυτών των πρόσθετων στοιχείων στην επιφάνεια των αγγείων, εξισορροπείται από μια γενικευμένη χρήση αυλακώσεων (βλ. Εικόνα, τελευταία σειρά) σε μια μεγάλη ποικιλία τύπων και τεχνικής επιδεξιότητας στην εκτέλεση.80

Τύποι αγγείων από ανασκαφικά στρώματα της Χαλκολιθικής

στο Μαλίκη (Maliq II)

Εξετάζοντας τα ευρήματα της περιόδου Maliq ΙΙ διαπιστώνεται ότι συνδέονται με τις εξελίξεις των τελικών φάσεων του πολιτισμού Βίντσα (Vinča) των κεντρικών περιοχών της χερσονήσου του Αίμου (βλ. υποσημ. 66), ενώ τα χρησιμοποιούμενα υλικά (ιδίως ο χαλκός) παρουσιάζουν αναλογίες με αυτά που χρησιμοποιούσαν σε οικισμούς της Τελικής Νεολιθικής στην Μακεδονία, αλλά και στην Θεσσαλία, ιδιαιτέρως στον χαλκολιθικό πολιτισμό Ραχμάνι.

Όπως υποστηρίζει ο αρχαιολόγος Φράνο Πρέντι (Frano Prendi):

«…με το σημερινό επίπεδο των γνώσεών μας είναι αδύνατον να καθορίσουμε με βεβαιότητα τον φυσικό τύπο των λαών που ζούσαν στην Αλβανία κατά την Νεολιθική και την Ενεολιθική περίοδο. Επίσης αδυνατούμε να διατυπώσουμε οποιαδήποτε αδιαμφισβήτητη άποψη για τις εθνικές συνάψεις και διασυνδέσεις των πολιτιστικών ομάδων που περιγράψαμε παραπάνω, παρά τις αντιτιθέμενες και αποκλίνουσες γνώμες των γλωσσολόγων και των αρχαιολόγων για τον Ινδο-Ευρωπαϊκό ή μη Ινδο-Ευρωπαϊκό χαρακτήρα των νεολιθικών πληθυσμών των Βαλκανίων…».81

Σήμερα, μετά από τρεις περίπου δεκαετίες από την εποχή που γράφτηκαν οι απόψεις αυτές του Dr. F. Prendi, τα στοιχεία που έχουν έλθει στο φως και οι νεώτερες έρευνες των ειδικών μας επιτρέπουν να έχουμε μια περισσότερο ξεκαθαρισμένη αντίληψη για τα παραπάνω, όπως θα εκθέσουμε στο αμέσως επόμενο κεφάλαιο.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

74. Ο νεολιθικός οικισμός στο Σέσκλο είναι η πληρέστερα ανασκαμμένη νεολιθική θέση στην Ελλάδα (Χρ. Τσούντας, Δ. Θεοχάρης). Αρχικά είχαν ανασκαφεί στρώματα της Μέσης και Νεώτερης Νεολιθικής σε νεώτερες όμως έρευνες αποκαλύφθηκαν στρώματα και αρχαιότερης Νεολιθικής. Έτσι σήμερα δεχόμαστε ότι ο οικισμός κατοικήθηκε μεν από την Πρώιμη (αρχαιότερη) Νεολιθική, αλλά η ακμή του σημειώθηκε στην διάρκεια της Μέσης Νεολιθικής, την οποία χαρακτηρίζει (πολιτισμός Σέσκλου). Πρόκειται για μια οχυρωμένη ακρόπολη επάνω σε λόφο με σπίτια συγκεντρωμένα γύρω από ένα κεντρικό κτίσμα με δύο χώρους, στον τύπο του μεγάρου. Η ακριβής χρήση αυτού του κτίσματος παραμένει άγνωστη, με πιθανότερες εκδοχές την χρησιμοποίησή του είτε ως αποθήκης τροφίμων είτε ως χώρου «συνεδριάσεων» των κατοίκων, αλλά σε κάθε περίπτωση υποδεικνύει ένα εξελιγμένο στάδιο κοινωνικής οργάνωσης. Τα σπίτια έχουν λιθόκτιστη κρηπίδα και το επάνω τμήμα τους είναι με άψητους πλίνθους. Η ανάπτυξη του πολιτισμού στο Σέσκλο διακόπηκε βίαια με την πυρπόληση του οικισμού γύρω στο 4400 π.Χ.

75. Y. Liritzis and R. Galloway: Thermoluminiscence dating of Neolithic Sesklo and Dimini, Thessaly, Greece. PACT 6, 450–459, 1982
76. Βλ. σχετικά Ι.Ε.Ε. τομ. Α΄ σελ. 73
77. «ΗΠΕΙΡΟΣ» - «Εκδοτική Αθηνών», Αθήνα 1997
78. Αναφέρεται στον οικισμό του Νέου Ωρωπού, περίπου 40 χλμ. βορείως της Πρεβέζης
79. «ΗΠΕΙΡΟΣ», ό.π. σελ. 45 (υποσημείωση 31)
80. Βλ. λεπτομέρειες στην C.A.H. Vol. III part 1, ό.π. σελ. 201-203
81. C.A.H. ό.π. σελ. 204