Εκλογές στην Αίγυπτο, στον απόηχο της Ταχρίρ

Την Τετάρτη και την Πέμπτη που μάς πέρασαν, περίπου 50 εκατ. Αιγύπτιοι, μέσα σε μια ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα, όπου ενθουσιασμός και αγωνία γίνονταν ένα, προσήλθαν στις κάλπες για να εκλέξουν, ανάμεσα σε 13 υποψηφίους τον πρώτο Πρόεδρο στη μετά Μουμπάρακ εποχή. Σε περίπτωση, που κανείς από τους τους υποψηφίους δεν συγκεντρώσει το 50% των ψήφων, οι εκλογές θα επαναληφθούν στις 16 και 17 Ιουνίου, ενώ η παράδοση της εξουσίας από το Ανώτατο Συμβούλιο των Αρχηγών των Ενόπλων Δυνάμεων θα λάβει χώρα στις 30 Ιουνίου.

Παρά το γεγονός ότι η χώρα οδηγείται στις εκλογές, εσπευσμένα είναι αλήθεια, μετά την εξέγερση του περασμένου Νοεμβρίου με τους 40 νεκρούς και τους εκατοντάδες τραυματίες, ακόμα δεν έχει αποσαφηνιστεί ο ρόλος του Προέδρου, καθώς και οι εξουσίες που θα ασκεί. Προς το παρόν η εκτελεστική και νομοθετική εξουσία βρίσκονται στα χέρια του Ανωτάτου Συμβουλίου, αν και μετά τις βουλευτικές εκλογές, όπου οι μισές περίπου έδρες περιήλθαν στους Αδελφούς Μουσουλμάνους και το 25% στους ακραίους Σαλαφιστές, ένα μέρος της νομοθετικής εξουσίας έχει μεταβιβαστεί στο Κοινοβούλιο.

Από τους 13 υποψηφίους, πέντε είναι αυτοί που έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες να εκλεγούν. Δυο προέρχονται από τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, ο ένας, ο Mohamed Mursi, ως επίσημος υποψήφιος, και ο άλλος, ο Aboul Fotouh, παλιό μέλος, συγκαταλεγόμενος στους μετριοπαθείς ισλαμιστές, ο οποίος όμως αποφάσισε πέρσι να κατέλθει ως ανεξάρτητος, μια και το κόμμα του είχε αρχικά αποφασίσει να απέχει. Στην πορεία άλλαξε γνώμη.

Ο  Aboul Fotouh έχει κατορθώσει να αποσπάσει την υποστήριξη ενός ευρέως φάσματος του πολιτικού συστήματος, από τους κοσμικούς φιλελεύθερους, ως τους Σαλαφιστές, από αρκετούς εξεγερμένους των πλατειών, ως τους Χριστιανούς Κόπτες. Από την πρώτη μέρα βρισκόταν στην πλατεία Ταχρίρ, και ως σύμβουλός του φέρεται γνωστός μαρξιστής καθηγητής πανεπιστημίου. Όντας πρόεδρος της Αραβικής Ένωσης Γιατρών έχει μακριά ιστορία, απ' τη δεκαετία του '70 στον πολιτικό ακτιβισμό. 

Απέναντι στους Αδελφούς Μουσουλμάνους, κατεβαίνουν δυο υποψήφιοι, που με τον ένα ή άλλο τρόπο έχουν σχέση με το προηγούμενο καθεστώς Μουμπάρακ. Ο πιο γνωστός εξ αυτών είναι ο Amr Moussa, πρώην γενικός γραμματέας του Αραβικού Συνδέσμου για μια περίπου δεκαετία. Επίσης, κατείχε τη θέση του υπ. Εξωτερικών την περίοδο 1991-2001. Το προφίλ που φιλοτεχνεί είναι αυτό του πολιτικού με διεθνείς επαφές και εμπειρία στο διπλωματικό πεδίο, καθώς και του κυματοθραύστη ενάντια στην άνοδο των ισλαμιστών. Πρεσβεύει τη σταθερότητα, που δεν θα διαφέρει και πολύ από μια δικτατορία. 

Ο έτερος από το παλιό καθεστώς, που είδε ξαφνικά τις μετοχές του ν' ανεβαίνουν είναι ο Ahmed Shafiq, τελευταίος πρωθυπουργός του Μουμπάρακ, για μια δεκαετία υπουργός αερομεταφορών και σήμερα συνταξιούχος στρατηγός. Είναι ο μοναδικός υποψήφιος από το στρατό και υπόσχεται, εφ' όσον εκλεγεί, να συντρίψει κάθε διαμαρτυρία. "Νόμος και Τάξη" είναι το προεκλογικό του σύνθημα.

Από το νασερικό στρατόπεδο, υποψηφιότητα που ανεβαίνει τελευταία στις δημοσκοπήσεις είναι ο  Hamden Sabahi, σταθερός αντίπαλος του καθεστώτος Μουμπάρακ, ο οποίος φυλακίστηκε αρκετές φορές για την αντίθεσή του στον πόλεμο κατά του Ιράκ, αλλά και παλιότερα, το 1979, ως υποκινητής της "εξέγερσης του ψωμιού", εναντίον του Σαντάτ.

Ο Khaled Ali, νεαρός δικηγόρος και ακτιβιστής υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είναι ο πλησιέστερος υποψήφιος των εξεγερμένων της Πλατείας Ταχρίρ, χωρίς όμως να έχει πολλές πιθανότητες να βγει νικητής. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι ο βασικός πυρήνας της εξέγερσης αποφάσισε να μποϋκοτάρει τις προεδρικές εκλογές, θεωρώντας την όλη διαδικασία παράνομη, μια και δεν υπάρχει ακόμα Σύνταγμα που να καθορίζει τις εξουσίες του προέδρου σε σχέση με το Κοινοβούλιο, την κυβέρνηση και το στρατό. Πολλοί ανάμεσα στους νεαρούς εξεγερμένους πιστεύουν ότι ο νέος πρόεδρος θα είναι ανδρείκελο του Ανωτάτου Συμβουλίου χωρίς πραγματικές εξουσίες και ότι η μάχη θα πρέπει να συνεχιστεί με απεργίες και στους δρόμους.

Όπως είναι φυσικό, πολλοί στην Αίγυπτο ανησυχούν ότι επειδή οι στρατιωτικοί δεν είναι διατεθειμένοι να αποχωριστούν τόσο εύκολα τη μακρόχρονη εξουσία τους, θα προσπαθήσουν με κάθε τρόπο να χειραγωγήσουν την ψήφο προς την κατεύθυνση των Moussa και Shafiq, ακόμα και δια της παλαιάς τέχνης της νοθείας. Νίκη ενός εξ αυτών, πολύ πιθανόν να αναμοχλεύσει τα πάθη και να ξαναβγάλει τον κόσμο στους δρόμους.

Το ποιος τελικά θα επικρατήσει είναι δύσκολο να ειπωθεί εκ των προτέρων, καθότι, όπως έχει αποδειχθεί, οι δημοσκοπήσεις αδυνατούν να αποτυπώσουν τη θέληση των ψηφοφόρων. Για παράδειγμα, στις βουλευτικές εκλογές, καμιά απ' αυτές δεν είχε κατορθώσει να συλλάβει τη μεγάλη άνοδο των ισλαμιστών. Μια ιδέα για το πού κλείνουν οι ψηφοφόροι, μπορεί να πάρει κανείς από τα προκαταρκτικά αποτελέσματα των 600,000 περίπου Αιγυπτίων ομογενών που ζουν στο εξωτερικό.  Σύμφωνα με αυτά, πρώτοι στις προτιμήσεις έρχονται οι προερχόμενοι από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, με τον Mohamed Mursi να προηγείται κατά πολύ και τον Aboul Fotouh ν' ακολουθεί. Τρίτος φαίνεται να έρχεται ο Hamdeen Sabahi,  από το νασερικό στρατόπεδο, ενώ τέταρτος ο Amr Moussa.

Για να δούμε όμως αν οι κάλπες στην Αίγυπτο θα κρατήσουν την ίδια σειρά. Η Δευτέρα/Τρίτη δεν είναι μακριά για να μάθουμε. Πάντως, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής καταμετρήσεις, στο δεύτερο γύρο περνάνε ο Mursi (απο τους Αδελφούς Μουσουλμάνους), και (δυστυχώς) ο Shafiq, (από το παλιό καθεστώς Μουμπάρακ-στρατού). 

  

ΔΝΤ: Η ενδέκατη πληγή του Φαραώ

Αν ο συμπαθής ψευτο-γιατρός Βουτσάς στην ταινία «Ο Ψεύτης» συστήνει δια πάσαν νόσον έμπλαστρο, οι σύγχρονοι θεραπευτές κρατών συστήνουν «reforms», δηλαδή μεταρρυθμίσεις, και μάλιστα απολύτως συγκεκριμένες, όπως αυτές αναγράφονται στα ιερά κιτάπια της κοινοπραξίας ΔΝΤ/Παγκόσμια Τράπεζα. Δεν πάει να είσαι στον πρώτο κόσμο, δεν πάει να είσαι στον δεύτερο, στον τρίτο, στον τέταρτο, το βιβλίο έχει μια και μόνη συνταγή: ιδιωτικοποιήσεις, απολύσεις, συρρίκνωση του κράτους, περικοπές στις συντάξεις και την περίθαλψη, κατάργηση των επιδοτήσεων, απελευθέρωση των αγορών, και ειδικά της αγοράς ενέργειας, ελαστικοποίηση, απορρύθμιση.

Αυτόν τον κανόνα είχε κατά νου και η κ. Κλίντον, όταν σαν καλός παπαγάλος της σχολής ΔΝΤ ανακοίνωνε ότι οι Αιγύπτιοι δεν χρειάζονταν τίποτε άλλο αυτή τη στιγμή, παρά το χάπι «reforms. Πιάστηκε όμως αδιάβαστη, γιατί μόλις τον περασμένο χρόνο, η Παγκόσμια Τράπεζα κατέτασσε την Αίγυπτο στους κορυφαίους επιτυχημένους μεταρρυθμιστές των τελευταίων τεσσάρων χρόνων. Το ίδιο και η WSJ, η οποία την τοποθετούσε στους ευνοούμενους οικονομικούς εταίρους των ΗΠΑ. Ο δε Στρος Καν μόλις δυο μέρες πριν από το ξέσπασμα της οργής έτριβε τα μάτια του για τα υψηλά επίπεδα ανεργίας των νεαρών Αιγυπτίων και προειδοποιούσε για τις συνέπειες, αγνοώντας προφανώς τα αίτια, τα οποία ως συνήθως δεν είναι στο χάπι, αλλά στη δοσολογία, η οποία δεν είναι ποτέ η σωστή. Το συμπέρασμα λοιπόν που αβίαστα βγαίνει είναι ότι, είτε ο Βουτσάς, η Κλίντον και ο Καν είναι κομπογιαννίτες και δε ξέρουν τι τους γίνεται, είτε ξέρουν, μόνο που οι περιβόητες reforms δυστυχώς, δεν είναι φτιαγμένες για να φέρνουν τη γενική ευημερία, παρά μόνο τη μερική και των ολίγων.

Κι αν αναλογιστεί κανείς ότι των 40% των Αιγυπτίων και η πλειονότης αυτών που διαδήλωναν στην πλατεία Ταχρίρ τις τελευταίες βδομάδες, τη βγάζουν με λιγότερα από 2 δολάρια τη μέρα, η δεύτερη εκδοχή είναι καταφανώς και η επικρατέστερη.

Γύρω στα τέλη της δεκαετίας του ‘80 με αρχές του ’90, η Αίγυπτος, εξ αιτίας ενός χρέους της τάξης των 50 δις δολαρίων, αν και ξελαφρωμένου κατά 20 δις λόγω της συμμετοχής της στον πόλεμο του Κόλπου απ’ τη μεριά των «καλών», αναγκάστηκε, με αντάλλαγμα ένα καινούργιο δάνειο, να καθίσει στα θρανία του ΔΝΤ, όπως άλλωστε και η Τυνησία, το Μαρόκο, η Αλγερία, και η Ιορδανία, για να διδαχτεί τα καινούργια προγράμματα δομικής προσαρμογής, (Structural Adjustment Programs), στη νεο-φιλελεύθερη οικονομική θεολογία.

Στην αρχή, τα πράγματα ήταν λιγάκι χαλαρά και η κυβέρνηση διστακτική. Από το 2004 όμως και εντεύθεν, τα μαθήματα και οι προσπάθειες συμμόρφωσης εντατικοποιήθηκαν. Ο Μουμπάρακ διόρισε νέα κυβέρνηση, νέους υπουργούς, βγαλμένους από τα σπλάχνα του ίδιου του ΔΝΤ, ξεπούλησε όλες τις εμπορικές τράπεζες και τις κρατικές επιχειρήσεις σε ξένα συμφέροντα, μέχρι και η δική μας Τράπεζα Πειραιώς πήρε το μερτικό της, άνοιξε την αγορά του real estate, ευνόησε την κερδοσκοπία της γης, κατάργησε τους φόρους των αγοροπωλησιών, και ω! του θαύματος όλοι οι δείκτες, όπως αύξηση ΑΕΠ, (6% με 7%), και ξένες επενδύσεις άρχισαν να τραβούν την ανηφόρα. Η στατιστική κοινώς θριάμβευε. Δυστυχώς, μονόπαντα. Οι μισθοί από την άλλη μίκραιναν, οι επιδοτήσεις στο ηλεκτρικό και τα καύσιμα αποσύρονταν και οι τιμές της βενζίνης πέταγαν στα ύψη.

Ο πληθωρισμός, της τάξης του 25% (2008), ανέβαζε τις τιμές βασικών αγαθών και κατέτρωγε το λαϊκό εισόδημα. Οι άνθρωποι περίμεναν με τις ώρες στις ουρές για ν’ αγοράσουν επιδοτούμενα τρόφιμα και οι εντάσεις, που κατά καιρούς ξεσπούσαν ήταν τέτοιες που μόνο το 2008 14 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην ουρά παλεύοντας για μια φρατζόλα ψωμί.

Τα γεγονότα της πλατείας Ταχρίρ δεν ήρθαν φυσικά από το πουθενά, αλλά αποτέλεσαν το επιστέγασμα μιας σειράς μικρότερων εξεγέρσεων που άρχισαν να ενεργοποιούνται από το 2004 και μετά, χρονιές που σημαδεύτηκαν, όπως είδαμε, από εκτεταμένες ιδιωτικοποιήσεις. Μόνο την τετραετία 2004-2008, πάνω από 1.7 εκατομμύρια εργαζόμενοι συμμετείχαν σε περισσότερες από 1,900 απεργιακές κινητοποιήσεις, διεκδικώντας ικανοποιητικούς μισθούς, πληρωμένους στην ώρα τους, επαναπρόσληψη των απολυθέντων, διανομή των κερδών, κι ανάμεσα σ’ αυτά και το τόσο ζωτικό επίδομα τροφής.

Η πιο σημαντική απεργία έλαβε χώρα τον Δεκέμβρη του 2006, στην πόλη Μαχάλα στο δέλτα του Νείλου, στην οποία συμμετείχαν 20,000 εργάτες από τις τοπικές υφαντουργίες. Κράτησε τρεις μέρες εν μέσω οδομαχιών και σκληρών συγκρούσεων με την αστυνομία, οι οποίες άφησαν πίσω τους και νεκρούς, ικανοποιήθηκαν κάποια αιτήματα, αλλά η σημαντικότερη κληρονομιά της ήταν ότι πυροδότησε το μεγαλύτερο από το 1940 κύμα απεργιών σ’ ολόκληρη τη χώρα και ξαναέβαλε στο τραπέζι την ανάγκη σύστασης ανεξάρτητων εργατικών ενώσεων.

Στη διάρκεια του επόμενου χρόνου, μέχρι τον Σεπτέμβρη του 2007, οι απεργίες έφτασαν τις 650, ενώ οι συμμετέχοντες, από δημοσίους υπαλλήλους, εφοριακούς, εργαζόμενους στις μεταφορές, εργάτες της τσιμεντοβιομηχανίας, έως υπαλλήλους καθαριότητας και ψαράδες, άγγιξαν τους 200,000. Οι μαζικές παν-αιγυπτιακές απεργίες, οι καταλήψεις και οι διαδηλώσεις συνεχίστηκαν και καθ’ όλη τη διάρκεια του 2009 και 2010. Το ίδιο συνέβη και στις αγροτικές περιοχές, οι οποίες αντετίθεντο στις προθέσεις της κυβέρνησης για την επαναφορά της μεγάλης ιδιοκτησίας, κατά το πρότυπο της αποικιοκρατίας. Η κίνηση «6 Απρίλη» των νέων κατάφερε το 2008 να κινητοποιήσει 100,000 σε γενική απεργία. Ενώ, τον Δεκέμβρη του 2010 είδαμε τη δημιουργία του πρώτου ανεξάρτητου συνδικάτου των δημοσίων υπαλλήλων.

Η πλημμυρίδα των εξεγέρσεων που σάρωσε πρόσφατα τον αραβικό κόσμο μπορεί να ιδωθεί μόνο μέσα στο πλαίσιο των προγραμμάτων δομικού μετασχηματισμού που επιβλήθηκαν στις οικονομίες τους την ίδια εποχή με της Αιγύπτου, δηλαδή από τη δεκαετία του 1980 και μετά.

Τον Απρίλιο του 1989 ταραχές ξέσπασαν στην Ιορδανία, που έμειναν γνωστές ως οι εξεγέρσεις του ψωμιού. Ο βασιλιάς Χουσεΐν έκανε κάποιες παραχωρήσεις, αλλά οι ταραχές ξαναήρθαν στο προσκήνιο εφτά χρόνια αργότερα, στο νότο, όταν κατ’ απαίτηση του ΔΝΤ η κυβέρνηση κατάργησε την επιδότηση του ψωμιού, με αποτέλεσμα τον τριπλασιασμό της τιμής του. Όταν το κοινοβούλιο αρνήθηκε περαιτέρω παραχωρήσεις στο ΔΝΤ, ο βασιλιάς Χουσεΐν το απέπεμψε και κήρυξε τη χώρα σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Η πιο αιματηρή διαμαρτυρία, με 200 νεκρούς, συνέβη το 1988 στην Αλγερία, εξ αιτίας πάλι των προγραμμάτων λιτότητας, της κατάργησης της επιδότησης των τροφίμων και των εκτεταμένων απολύσεων στις κρατικές επιχειρήσεις. Εξεγέρσεις για το ψωμί συνέβησαν το 1984 και στην Τυνησία. Ο πρόεδρος της χώρας Μπουργκίμπα για να τις καταστείλει κατέφυγε στο στρατό, ο οποίος τρία χρόνια αργότερα, στρεφόμενος εναντίον του, κατάφερε να τον ανατρέψει και να εγκαταστήσει τον Μπεν Άλι. Το 2008 χιλιάδες πάλι άνεργοι βγήκαν στους δρόμους, στο νότο, ζητώντας εργασία και το τέλος του νεποτισμού. Η συνέχεια, γνωστή.

Κι όμως, ως εάν το τριαντάχρονο αυτό μακελειό να επρόκειτο για ένα αναίτιο, φυσικό και τυχαίο συμβάν, ασύνδετο από τη συγκεκριμένη τριαντάχρονη οικονομική πολιτική του ΔΝΤ, την 1η του Φλεβάρη, ντυμένος την προβιά του φιλανθρώπου, ο αρχηγός του Στρος Καν εμφανίστηκε να υπόσχεται στους ήδη εξεγερμένους Αιγύπτιους νέα «βοήθεια», νέα δάνεια και νέες βελτιωμένες μεταρρυθμίσεις... Τι να πει κανείς!

Νέοι, μορφωμένοι και άνεργοι

Ένα από τα κοινά χαρακτηριστικά των τελευταίων εξεγέρσεων στην Τυνησία και Αίγυπτο ήταν ότι ξεκίνησαν αυθόρμητα από ανέργους ή υποαπασχολούμενους νέους, με αρκετούς από αυτούς σπουδαγμένους, με περγαμηνές και με πτυχία. Γεγονός εν μέρει κατανοητό, μια και οι χώρες της Βορείου Αφρικής και της Μέσης Ανατολής κατοικούνται κυρίως από νεαρόκοσμο, με περίπου το 60% του πληθυσμού να είναι ηλικίας κάτω των 30. Ήδη από καιρό, η Παγκόσμια Τράπεζα είχε βγάλει ραπόρτο με το οποίο προειδοποιούσε για την πολιτική επικινδυνότητα της συγκεκριμένης ηλικιακής κατηγορίας, χωρίς όμως μέχρι τώρα, παρά μόνο πρόσφατα, να έχει επιβεβαιωθεί. Ώσπου ήρθε η στιγμή που η φωτίτσα που καρβούνιασε το κορμί του Μπουαζίζι να φουντώσει τόσο, που να ξαπλωθεί μέχρι την άλλη μεριά της ηπείρου, στην Αίγυπτο, να περάσει απέναντι στη Συρία και Ιορδανία, και να πάρει να κατηφορίζει προς το νότο, μέχρι την Υεμένη.

Η ανεργία των νέων σε όλο τον αραβικό κόσμο είναι από τις μεγαλύτερες παγκοσμίως, αγγίζοντας κατά μέσο όρο το 25% του πληθυσμού των 30 και κάτω, ενώ όπως επισημαίνει ο αραβικός οργανισμός εργασίας η τάση είναι να αυξάνεται με μεγαλύτερο ρυθμό όμως ανάμεσα στους μορφωμένους, απ’ ότι ανάμεσα στους ανειδίκευτους.

Η Τυνησία δεν αποτελεί τη χειρότερη περίπτωση στο αραβικό κόσμο, όσον αφορά το μορφωτικό επίπεδο και το βαθμό φτώχειας των κατοίκων της. Παρ’ όλα αυτά η επίσημη συνολική ανεργία βρίσκεται στο 14%, ενώ γίνεται διπλάσια μεταξύ των νέων και ειδικά των μορφωμένων. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, οι μισοί περίπου από τους απόφοιτους πανεπιστημίου την περίοδο 2006-2007 δεν είχαν καταφέρει να βρουν δουλειά ένα χρόνο μετά την αποφοίτησή τους, υπολογιζόμενοι στους 336,000, για να δώσουμε ένα ενδεικτικό νούμερο.

Αλλά, ούτε κι από ξένες επενδύσεις στερήθηκε η χώρα, με τη διαφορά όμως ότι τα χρήματα και οι δουλειές εισέρεαν σταθερά στα παραθαλάσσια τουριστικά θέρετρα και γύρω από τα ξενοδοχεία, ενώ η ενδοχώρα παρέμενε στάσιμη, δίχως αναπτυξιακή προοπτική. Επόμενο ήταν οι περισσότεροι νέοι να μην έχουν και πολλές επιλογές, με την επακόλουθη κρίση να κάνει μια κατάσταση δύσκολη ακόμα δυσκολότερη.

Η Αίγυπτος από την άλλη, πάσχει κι αυτή από την ίδια ακριβώς αρρώστια· νέοι, μορφωμένοι και άνεργοι. Οι Αιγύπτιοι γονείς πασχίζουν πάρα πολύ, (σ’ αυτό δε, μοιάζουν πολύ με τους δικούς μας), να εξασφαλίσουν το μέλλον των παιδιών τους. Η ζήτηση πανεπιστημιακών σπουδών είναι πολύ μεγάλη, η εισαγωγή γίνεται μέσω ιδιαίτερα σκληρών παν-αιγυπτιακών εξετάσεων, και τα ιδιαίτερα μαθήματα, όπως κι εδώ, βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη. Δυστυχώς όμως, οι 700,000 που αποφοιτούν ετησίως από τα πανεπιστήμια βρίσκονται αντιμέτωποι με 200,000 μόνο θέσεις εργασίας, (στοιχεία του 2005), με αποτέλεσμα την υποαπασχόληση και τη διόγκωση της δυσαρέσκειας.

Στη Συρία η επίσημη ανεργία σ’ όλο τον πληθυσμό είναι στο 11%, (ανεπίσημα στο 20%), αλλά για τους απόφοιτους πανεπιστημίου τα πράγματα δεν είναι καλύτερα, αφού αναγκάζονται να παίρνουν πολύ κακοπληρωμένες δουλειές και φυσικά χωρίς συνταξιοδοτικά δικαιώματα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το 80% των αποφοίτων μπορεί να περιμένει ως και τέσσερα χρόνια για μια κανονική θέση εργασίας. Αρκετοί επιχειρούν να μεταναστεύσουν σε άλλα αραβικά κράτη, αλλά κι εκεί η κατάσταση δεν είναι καλύτερη.

Το εργασιακό αδιέξοδο όμως δεν αποτελεί προνόμιο των αραβικών χωρών μόνο, και τούτο παρά το γεγονός ότι το ΑΕΠ τα τελευταία χρόνια μεγεθυνόταν με πολύ μεγαλύτερους ρυθμούς απ’ ότι στη Δύση.

Μια ματιά και στην Ευρώπη δείχνει την ίδια ακριβώς τάση. Σύμφωνα με τη Eurostat, το Δεκέμβρη του 2009 η συνολική ανεργία των νέων, των κάτω των 25, ήταν 21% στην ευρωζώνη και 21.4% στην ΕΕ27, ενώ την ίδια περίοδο του 2008 τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 17% και 16.9% αντίστοιχα, δηλαδή εξ ίσου απογοητευτικά. Τα υψηλότερα ποσοστά δε, παρατηρήθηκαν στην Ισπανία (44.5%) και Λετονία (43.8%).

Στην Αγγλία σοκ προκάλεσε η δημοσίευση των πλέον πρόσφατων στατιστικών στοιχείων για την ανεργία των νέων πανεπιστημιακής μόρφωσης. Μέσα σ’ ένα χρόνο από το 11% σχεδόν διπλασιάστηκε, χτυπώντας ένα 20.3%. Έτσι δεν προκαλεί έκπληξη η διαπίστωση ότι ταυτόχρονα αυξάνεται και ο αριθμός αυτών που αναγκάζονται να εργαστούν σε θέσεις χαμηλής εξειδίκευσης όπως σερβιτόροι και ταμίες σε supermarkets.

Σ’ όλο τον κόσμο λοιπόν παρατηρείται το ίδιο σε γενικές γραμμές, φαινόμενο, το οποίο συνοψίζεται στην αναντιστοιχία ανάμεσα στις δεξιότητες των νέων που λαμβάνουν τριτοβάθμια εκπαίδευση και των δεξιοτήτων που (δεν) απαιτούνται, οδηγώντας έτσι στην ανεργία και την υποαπασχόληση.

Η δυσαρμονία αυτή θα μπορούσε ν’ αποδοθεί είτε στο ότι το μαζικό πανεπιστήμιο των μεταπολεμικών χρόνων έφτασε σε κάποιο ανώτατο όριο, είτε στο ότι η ίδια η οικονομία έφτασε σε κάποιο αντίστοιχο κατώτατο όριο, εξ αιτίας της αδυναμίας παραγωγής ικανών και εξειδικευμένων θέσεων εργασίας, ώστε να τους απορροφά. Δεδομένης της συνεχόμενης μείωσης των παραγωγικών θέσεων εργασίας στο μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη και της αντικατάστασής τους από θέσεις εργασίας στον τομέα των υπηρεσιών, θα λέγαμε ότι το πρόβλημα βρίσκεται από τη μεριά της οικονομίας και όχι από τη μεριά του πανεπιστημίου.

Και τι γίνεται επ’ αυτού; Ακριβώς το ανάποδο. Δηλαδή, αντί για τον αναπροσανατολισμό της οικονομίας, συρρικνώνονται τα πανεπιστήμια, με τον απλό τρόπο της εισαγωγής, και εκεί όπου ήδη υπάρχουν, της σημαντικής αύξησης των διδάκτρων. Η αντίστροφη μέτρηση για την επάνοδο στην εποχή όπου τα πανεπιστήμια προορίζονταν για την ελίτ έχει ήδη αρχίσει।

Αδελφοί Μουσουλμάνοι: δυο τρία πράγματα που ξέρω γι αυτούς

Οι αδελφοί μουσουλμάνοι αποτελούν το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης, με αρκετές πιθανότητες να κερδίσει τις επόμενες εκλογές όποτε, και αν αυτές προκηρυχτούν. Το ότι όμως αποτελεί θρησκευτικό κόμμα και μάλιστα ισλαμικό εγείρει ποικίλους συνειρμούς που σχετίζονται με την επανάσταση των αγιατολαχ το 1979 στο Ιράν, ώστε πολλοί ν’ ανησυχούν για την πιθανότητα μελλοντικής του εξέλιξης από ήπιο και ειρηνικό κόμμα που είναι σήμερα, σε φονταμενταλιστικό.

Και μόνο το όνομα του Ισλάμ στην προμετωπίδα είναι αρκετό για να ενσπείρει ανησυχίες στην Αμερική κυρίως και στο Ισραήλ. Οι περισσότεροι όμως αναλυτές συμφωνούν ότι οι αδελφοί μουσουλμάνοι δεν συνιστούν τέτοιο κίνδυνο, πρώτα γιατί δεν διαθέτει χαρισματικούς ηγέτες, δεύτερο γιατί έχουν ακολουθήσει ως τα τώρα δημοκρατικές διαδικασίες στα εσωτερικά τους και τρίτο γιατί και η Αιγυπτιακή κοινωνία είναι περισσότερο κοσμική παρά θρησκευτική. Στις τελευταίες διαδηλώσεις τα αιτήματα του τεράστιου πλήθους ήταν αμιγώς δημοκρατικά, χωρίς ίχνος αναφορών σε ισλαμικού τύπου παρακλάδια. Αλλά και πάλι, κανείς δεν ξέρει, καταλήγουν.

Κανείς δεν το περίμενε ότι οι αδελφοί μουσουλμάνοι θα αναδεικνύονταν τόσο γρήγορα σε ρυθμιστές, οπότε τα ερωτήματα για την πολιτική τους ταυτότητα και το βαθμό αφοσίωσής τους στο Ισλάμ συνεχώς πληθαίνουν. Από τους αδαείς φυσικά, γιατί για τους ενήμερους, οι αδελφοί μουσουλμάνοι δεν είναι καινούργιοι στην πιάτσα και μάλιστα όχι και πολύ αθώοι.

Ο τρόπος που τους χρησιμοποίησαν οι δυτικοί σ’ όλα αυτά τα χρόνια της μετα-αποικιοκρατίας, δεν διαφέρει στην ουσία από τον τρόπο που οι αμερικανοί χρησιμοποίησαν τους μουτζαχεντίν στο Αφγανιστάν εναντίον των Ρώσων. Κι επειδή γνωρίζουν πολύ καλά εκ των υστέρων τι εισέπραξαν από αυτούς, έχουν κάθε δίκιο να ανησυχούν ότι κάποια στιγμή θα μπορούσαν τα πράγματα να έρθουν τούμπα και να πάθουν τα ίδια και χειρότερα και από τους «αδελφούς».

Η ομάδα αυτή, αντικομουνιστική και κοινωνικά συντηρητική γεννήθηκε το 1928, όπως είναι ήδη γνωστό, και αποτέλεσε τη μήτρα της Χαμάς και των διαφόρων φατριών στο Αφγανιστάν τα έτη του Ρωσο-Αφγανικού πολέμου στο διάστημα 1979-1989. Οι δε γεννήτορές τους, η «Κοινωνία της Προπαγάνδας και της Καθοδήγησης» χρησιμοποιήθηκαν από τους βρετανούς σαν αντίβαρο στη δράση των αντι-αποικιοκρατικών κινημάτων, όλο το διάστημα από το 1920 ως το 1950, άλλοτε σε αγαστή συνέργεια και άλλοτε σε αντιπαράθεση.

Όταν ο Νάσερ ανέλαβε με πραξικόπημα τα ηνία της χώρας το 1952, και έδωσε τέλος στην αποικιοκρατία, η αδελφότητα συνέχισε να δρα με τον ίδιο τρόπο, όπως και πριν, συνεργαζόμενη με τους αμερικανούς, αλλά και τους σαουδάραβες, οι οποίοι δεν ήταν και τόσο ευχαριστημένοι με τα σχέδια του Νάσερ περί της εγκαθίδρυσης ενός παν-αραβικού σοσιαλιστικού συνδέσμου.

Η αντι-κομουνιστική στόφα των αδελφών ήταν ότι έπρεπε για το κυνήγι των ντόπιων κομουνιστών, και τέτοιο κελεπούρι δεν ήταν δυνατόν να αφεθεί ανεκμετάλλευτο. Οι αμερικανοί με τη στάση τους αυτή όμως κατάφεραν να πολιτικοποιήσουν το Ισλάμ, ενέργεια για την οποία φαντάζομαι ότι θα πρέπει να έχουν μετανιώσει σήμερα πικρά.

Ο Νασέρ όμως δεν κάθισε με σταυρωμένα χέρια, εξαπέλυσε εναντίον τους κυνηγητό και μέχρι τα τέλη του ’50 και τις αρχές του ’60 τους είχε εντελώς καθυποτάξει. Μετά όμως από την ταπεινωτική ήττα του στον πόλεμο των έξι ημερών από το Ισραήλ το 1967, και τον ξεσηκωμό αριστερών και ριζοσπαστικών δυνάμεων, ο Νάσερ τους ξαναέβγαλε στο δρόμο με στόχο ακριβώς τους κοσμικούς αντιπάλους του.

Ο Σαντάτ, ο οποίος ακολούθησε τον Νάσερ το 1970 στην προεδρία, συνέχισε το ίδιο βιολί, με σκοπό να έχει τους αδελφούς μουσουλμάνους στην εφεδρεία εναντίον των αριστερών ομάδων που σήκωναν κεφάλι. Μάλιστα τους επέτρεψε, κατόπιν αμερικανικού αιτήματος, να στρατολογήσουν ομάδες ζηλωτών, τους επονομαζόμενους μουτζαχεντίν, για να προωθηθούν στο Αφγανιστάν το οποίο τότε βρισκόταν υπό σοβιετική κατοχή. Οι ισραηλινοί φυσικά δεν θέλησαν να χάσουν την ευκαιρία. Απευθύνθηκαν στον Σαντάτ και του ζήτησαν τη χάρη να στείλει μερικούς αδελφούς απ’ τους δικούς του ώστε να δημιουργήσουν αντιπερισπασμό στην Παλαιστίνη ενάντια στο κοσμικό PLO. Από τη δράση αυτή των αδελφών μουσουλμάνων, σχηματίστηκε η λεγόμενη Χαμάς.

Του Σαντάτ βέβαια, όλο αυτό το παιχνίδι δεν του βγήκε στο τέλος σε καλό. Οι ίδιοι αυτοί ισλαμιστές στράφηκαν αργότερα εναντίον του, το 1981, και οι αχάριστοι τον δολοφόνησαν.

Μετά απ’ όλα αυτά, η αδελφότης μόνο σκιά του εαυτού της φαντάζει σήμερα. Και τούτο γιατί στο μεσοδιάστημα, με τον Μουμπάρακ και την αλλαγή του δοεθνούς πολιτικού σκηνικού κανείς δεν βρέθηκε να ζητήσει τη βοήθειά της. Κι απ’ ότι φαίνεται, από την άποψη της προσφοράς "καλής θέλησης" υπηρεσιών, η αδελφότης θα παραμείνει στα αζήτητα.

Στοιχεία από το άρθρο του Brendan O’Neill: ‘What if the Muslim Brotherhood comes to power?’

Αίγυπτος: at the tipping point

Όταν οι αμερικανοί και οι πρόθυμοι σύμμαχοί τους πλειοδοτούσαν σε δημοκρατικά παραληρήματα για να φυτέψουν τη δημοκρατία στο Ιράκ και όχι ας πούμε στη Σαουδική Αραβία όπου ως γνωστόν το δέντρο της δημοκρατίας ήταν ήδη από καιρό ριζωμένο και μάλιστα βαθιά, δεν φαντάζονταν ότι 7 χρόνια μετά οι λαοί στη γείτονα περιοχή θα έβγαιναν στους δρόμους με το ίδιο ακριβώς αίτημα, της δημοκρατίας και ότι οι ακραιφνείς υποστηρικτές της δημοκρατίας στο Ιράκ θα αναγκάζονταν να υποστείλουν τη ρητορική τους στην περίπτωση της Αιγύπτου. Διότι, όπως καλά γνωρίζουν, άλλη είναι η ποιότητα της «δημοκρατίας» όταν επιβάλλεται από τα πάνω και με την κάνη των όπλων και άλλη όταν αποτελεί αίτημα από τα κάτω.

Οι αμερικανοί τα έχουν βρει όντως δύσκολα. Όλες αυτές οι μέρες η διπλωματία προχωρά με μικρά και προσεκτικά βήματα, πάνω σε τεντωμένο σκοινί σταθμίζοντας τις εξελίξεις και πράττοντας αναλόγως. Το διακύβευμα εδώ δεν είναι μόνο η Αίγυπτος, αλλά κι ολόκληρη η Μέση Ανατολή αν κάτι πάει στραβά. Αφ’ ενός, λοιπόν, αποφεύγει να ζητήσει την εδώ και τώρα παραίτηση του Μουμπάρακ για το φόβο ότι θα βρισκόταν πολλαπλώς εκτεθειμένη στην πιθανή επικράτηση ενός αντι-αμερικανικού και εχθρικού καθεστώτος, (η επικράτηση της Χαμάς στις εκλογές του 2006 δύσκολα μπορεί να χωνευτεί), αφ’ ετέρου, δεν της πάει και να τον στηρίξει ανοιχτά, διότι μια τέτοια απροκάλυπτη κίνηση θα ερχόταν σε αντίθεση με τις δεδηλωμένη, αλλά στην ουσία υποκριτική, προσήλωση της Αμερικής στις αξίες της δημοκρατίας, ελευθερίας κλπ, για τις οποίες τόσο πολύ κόπτεται.

Έτσι στις τελευταίες του δηλώσεις ο Ομπάμα από τη μια ονομάζει τον Μουμπάρακ πατριώτη και τον ευχαριστεί για την μέχρι τούδε συνεργασία τους, από την άλλη, του ζητάει να ακούσει προσεκτικά τον λαό και να πάρει τις σωστές αποφάσεις, χωρίς να τις κατονομάζει, για μια ειρηνική μετάβαση μέχρι την προκήρυξη εκλογών. Δηλαδή, ανάλογα με το πώς εξελίσσονται τα πράγματα στους δρόμους, δείχνει σιγά-σιγά να τον αδειάζει. Όχι όμως και εντελώς.

Οι διαδηλωτές εν τω μεταξύ δεν φεύγουν και συνεχίζουν να ξενυχτούν στην Ταχρίρ, αντιτιθέμενοι σε κάθε είδους διαπραγμάτευση πριν την παραίτηση Μουμπάρακ. Η πιθανότητα διαπραγμάτευσης βρίσκει επίσης αντίθετους τον ElBaradei, τους αδελφούς μουσουλμάνους, καθώς και τα περισσότερα μισο-πεθαμένα κόμματα της αντιπολίτευσης, καθότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα έστελνε τον κόσμο στα σπίτια του, η εξέγερση θα ξεφούσκωνε σε μερικές αναιμικές μικρο-μεταρρυθμίσεις και το καθεστώς, στην καλύτερη περίπτωση θα πήγαινε σε άλλα, αλλά του ιδίου φυράματος, χέρια. Παρά ταύτα αντιπροσωπεία κάποιων μικρών κομμάτων και της ομάδας σοφών που έχει συγκροτηθεί από 16 «εξέχοντα» μέλη της ελίτ, συναντήθηκαν σήμερα σε μια πρώτη επαφή με τον Ομάρ Σουλεϊμάν, με αιχμή της συζήτησης το άρθρο 139 του συντάγματος το οποίο προβλέπει ανάληψη των καθηκόντων από τον αντι-πρόεδρο σε περίπτωση παραίτησης του προέδρου.

Έτσι μέχρι τώρα, ο Μουμπάρακ αρνείται να παραιτηθεί. Είναι πράγματι πατριώτης όπως τον αποκάλεσε ο Ομπάμα, και φοβάται την επόμενη μέρα και το πιθανό χάος, είναι μήπως η τεράστια περιουσία του, υπολογιζόμενη στα 750 δις δολάρια που θέλει πρώτα να διασφαλίσει; Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει. Οι διαδηλωτές από την άλλη, παραμένουν ανυποχώρητοι ως προς την έναρξη διαπραγματεύσεων πριν την παραίτηση Μουμπάρακ, ποντάροντας στον τεράστιο όγκο τους και στο ανυποχώρητο φρόνημα, ο Ομπάμα ακόμα δεν αποφασίζει να σκληρύνει τη στάση του, ενώ ο στρατός παραμένει το μεγάλο άγνωστο χαρτί.

Στην πραγματικότητα ο στρατός διχασμένος από εσωτερικές αντιφάσεις, κάθε άλλο παρά ενιαίος είναι. Από τη μια μεριά έχουμε τους στρατηγούς της προεδρικής φρουράς και της αεροπορίας οι οποίοι αποτελούν την ελίτ και παραμένουν πιστοί στον αρχηγό, από την άλλη υπάρχει ο υπόλοιπος στρατός ο οποίος δεν είναι διατεθειμένος να υπακούσει, εξ ου και η παρουσία του υπουργού των ενόπλων δυνάμεων ανάμεσα στο πλήθος της Ταχρίρ τις προηγούμενες μέρες.

Η Αίγυπτος αυτή τη στιγμή βρίσκεται στο λεγόμενο «tipping point», χωρίς κανείς να μπορεί να προβλέψει προς τα πού θα κάτσει η κατάσταση, και ποιανού το χαρτί θα αποδειχθεί ισχυρότερο. Ο χρόνος όμως πιέζει και ο κόσμος μένει άγρυπνος και τα λεφτά τελειώνουν...

Υ.Γ1. Οι εξελίξεις έτρεξαν γρηγορότερα από το ποστ. Ο Μουμπάρακ αντικατέστησε τoυς αρχηγούς του κυβερνώντος κόμματος, μαζί και τον γιο του Gamal, σαν μια ακόμα παραχώρηση στους διαδηλωτές.

Y.Γ2. Σύμφωνα με το Associated Press: CAIRO - State TV reports that President Hosni Mubarak has resigned as head of Egypt's ruling party. However, Mubarak still continues as the nation's president.

Άρα, συνεχίζουμε...

Υ.Γ3. Σχετικά με την Αιγυπτιακή αντιπολίτευση δείτε το ποστ της L'Enfant de la Haute mer.

Μετά τον Μουμπάρακ τι;

Το ex-"σοσιαλιστικό" μουλάρι Μουμπάρακ στύλωσε τα ποδάρια και δεν λέει να το κουνήσει, παρ’ ότι η χώρα του οδηγείται αυτή τη στιγμή σε εμφύλιο σπαραγμό. Τι μπορεί άραγε να εξηγήσει την επιμονή του 82-χρονου και κατά πάσα πιθανότητα καρκινοπαθή γέροντα να κερδίσει μερικούς ακόμα μήνες στην εξουσία, κινδυνεύοντας να βυθίσει τη χώρα σε μια παρατεταμένη αιματοχυσία; Παίρνοντας σαν δεδομένο ότι θα τηρήσει την υπόσχεσή του να αποσυρθεί οριστικά τον Σεπτέμβρη, είναι προφανές ότι στους μήνες που μεσολαβούν θα επιδιώξει να τακτοποιήσει σημαντικές εκκρεμότητες που κατά πάσα πιθανότητα έχουν να κάνουν με τη διάδοχη κατάσταση και κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει το γεγονός ότι στις διαπραγματεύσεις μπορεί να συμμετέχουν και ξένες δυνάμεις. Το ότι η αμερικανίδα πρέσβειρα των ΗΠΑ Margaret Skobey όπως και άλλοι ανώτεροι αμερικανοί αξιωματούχοι ήρθαν σε επαφή με τον Elbaradei και το ότι οι αδελφοί μουσουλμάνοι ανέθεσαν στον τελευταίο να διαπραγματευθεί και εξ εν ονόματος αυτών, είναι γεγονός.

Για άλλη μια φορά οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών πιάνονται στον ύπνο και για μια άλλη φορά σέρνονται από τα γεγονότα που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι βέβαιο ότι θα τους ξεπεράσουν. Με την απώλεια της Αιγύπτου, οι ΗΠΑ χάνουν ένα πολύτιμο σύμμαχο στη Μέση Ανατολή, το ίδιο και το Ισραήλ.

Οι αδελφοί μουσουλμάνοι είναι το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης, το οποίο αν και στην παρανομία, καθ’ ότι θρησκευτικό, κατέλαβε το 20% των θέσεων στο αιγυπτιακό κοινοβούλιο εφαρμόζοντας το κόλπο των ατομικών και ανεξάρτητων υποψηφιοτήτων. Η δημοφιλία του, κυρίως ανάμεσα στους φτωχούς των πόλεων συνίσταται στα εκτεταμένα δίκτυα περίθαλψης και κοινωνικής πρόνοιας που διαθέτει.

Σε επικείμενες εκλογές, μετά την αποχώρηση Μουμπάρακ, αν δεν προλάβουν οι μυστικές υπηρεσίες να οργανώσουν κόβοντας και ράβοντας απ’ εδώ κι απ’ εκεί, ένα κάποιο περισσότερο δυτικόστροφο κόμμα που να ταιριάζει στα γούστα του στρατού και της κοσμικής μεσαίας τάξης, αποψιλωμένης είναι αλήθεια τις τελευταίες δεκαετίες με τη νεοφιλελεύθερη στροφή του Μουμπάρακ, η οποία δημιούργησε λίγους πολύ πλούσιους και πολλούς πολύ φτωχούς, οι αδελφοί μουσουλμάνοι είναι σίγουρο ότι θα κληθούν να κυβερνήσουν. Κι εδώ αρχίζουν τα δύσκολα, μιας και όλοι το ‘χουν σίγουρο πως οι συσχετισμοί στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, δεν θα είναι οι ίδιοι όπως με πριν.

Οι αδελφοί μουσουλμάνοι αν και μετριοπαθείς ισλαμιστές σήμερα, έχοντας στο παρελθόν «διαγραφεί» από τα φυσικά τους τέκνα Χαμάς, Χεσμπολά και Αλ Κάιντα, με τη δικαιολογία ότι ήταν εξαιρετικά ήπιοι και ενεργούμενα του Μουμπάρακ και της Αμερικής, εγείρουν φόβους ότι άμα τη αναλήψει του κυβερνητικού θώκου μπορεί να μεταλλαχτούν σύντομα προς το ισλαμικότερον. Προς το παρόν κρατούν χαμηλό προφίλ και βάζουν μπροστά τον κοσμικό και δυτικόφρονα ElBaradei να διαλαλεί στα αμερικανικά μέσα ότι δεν πρόκειται να εφαρμοστεί κανένας ισλαμικός νόμος και ότι οι αδελφοί μουσουλμάνοι δεν έχουν καμιά σχέση με Ιράκ, Αφγανιστάν ή το επάρατο Ιράν, προφανώς για να μην εγείρουν αντι-ισλαμικά φοβικά σύνδρομα και η όλη προσπάθεια πατώσει εν τη γενέσει της. Αλλά κανείς δεν δίνει εγγυήσεις για το μέλλον, ότι δηλαδή δεν θα επικρατήσουν στην πορεία περισσότερο φονταμενταλιστικές φωνές.

Το πιο πιθανόν είναι ότι οι αδελφοί, ακόμα και αν παραμείνουν ως έχουν, κάπως όπως οι μετριοπαθείς ισλαμιστές του Ερντογάν δηλαδή, και κρατήσουν την σημερινή τους δέσμευση για ένα δημοκρατικό καθεστώς, δεν θα τηρήσουν την ίδια φιλική στάση με το Ισραήλ. Θα ανοίξουν τα σύνορα με τη Γάζα, θα κόψουν τις ανενόχλητες βόλτες και τα πήγαιν’ έλα των ισραηλινών στο Σουέζ, και θα περιορίσουν την οικονομική συνεργασία. Μια τέτοια στροφή πιθανόν να παρασύρει και την Ιορδανία ώστε να επανεξετάσει τη στάση της με το Ισραήλ, ίσως και άλλα κράτη της ευρύτερης περιοχής.

Πάντως ότι και να γίνει, με τα σημερινά δεδομένα, ο χάρτης της μέσης ανατολής δεν θα είναι ο ίδιος όπως παλιά. Και το Ισραήλ περισσότερο από ποτέ θα βρεθεί στριμωγμένο.

O Μουμπάρακ απευθύνει μήνυμα στον Αιγυπτιακό λαό

-Δεν παραιτούμαι!

-Καταλαβαίνω τα βάσανά σας!

-Διέταξα την κυβέρνηση να παραιτηθεί.

-Αύριο θα υπάρξει καινούργια κυβέρνηση!

O κόσμος, μετά το διάγγελμα, παραμένει στους δρόμους απαιτώντας " Down Down Mubarak".

Egypt's protests on Twitter (από Aljazeera)

http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/01/201112523026521335.html

Live blog 29/1 - Egypt protests (Aljazeera)

http://blogs.aljazeera.net/middle-east/2011/01/29/live-blog-291-egypt-protests