Ένα Νηστίσιμο Ποστ

Οι οπαδοί κάθε πίστης, είτε θρησκευτική είναι αυτή, είτε πολιτική, είτε πίστη στο έθνος και την πατρίδα, εκδηλώνουν την αφοσίωση τους και τη βούλησή τους να συνεχίσουν να την ασπάζονται, είτε μετέχοντας στις αντίστοιχες τελετές και τελετουργίες, που για τις πολιτικές ομάδες είναι ας πούμε οι διάφορες συγκεντρώσεις, είτε τιμώντας τα ανάλογα σύμβολα.

Δεν νοείται δηλαδή κανείς να είναι μέλος μιας ομάδας δίχως να συμμετέχει στις πρακτικές που συνέχουν την ομάδα. Οι χριστιανοί είναι χριστιανοί γιατί υιοθετούν το δόγμα και ό,τι αυτό επιτάσσει, ασπάζονται τα σύμβολα, το σταυρό για παράδειγμα, αλλά και γιατί μετέχουν σε κάποιες τελετουργίες με κυριότερες αυτές των Χριστουγέννων και του Πάσχα.

Οι χριστιανοί σήμερα θεωρούν ότι είναι χριστιανοί μη κάνοντας βέβαια τίποτα από όλα αυτά και μη καταβάλλοντας κανένα κόστος, ούτε καν υπό τον τύπον της χρηματικής συνδρομής, όπως συμβαίνει σε μέλη εκκλησιών άλλων χωρών. Αν και οι Έλληνες δηλώνουν σε ποσοστό 99% χριστιανοί ορθόδοξοι σπανίως επισκέπτονται την εκκλησία, και όταν το κάνουν, σίγουρα θα συντρέχουν κάποιοι άλλοι λόγοι. Το σταυροκόπημα με το πέρασμα έξω από εκκλησία γίνεται στα γρήγορα και στα κλεφτά, με λοξές ματιές μην και μας δει κανείς που δεν πρέπει, ο σταυρός γίνεται κόσμημα χωρίς καμιά σχέση με τον original του μαρτυρίου, οι γάμοι συνεχίζουν να γίνονται στην εκκλησία, λόγω μαμάς όμως, πεθεράς ή για το τζέρτζελο ή για να έχουμε τα νώτα μας καλυμμένα σε περίπτωση που κάτι έχει ξεφύγει από την εξίσωση των αθεϊστών, η θεία κοινωνία κόβεται από το φόβο των ιών και των βακτηριδίων, ενώ η νηστεία, αν και πετσοκομμένη παίζει ακόμα στο τραπέζι, για κάποιο άλλο όμως λόγο κι αυτή.

Αντιγράφοντας τα περί νηστείας από την ιστοσελίδα της Μονής Πετράκη, βλέπουμε ότι
«..Νηστεία για μας τους ορθοδόξους είναι η είσοδός μας και η συμμετοχή μας σε κείνη την εμπειρία του Χριστού με τη οποία μας ελευθερώνει από την ολοκληρωτική εξάρτηση από την τροφή, την ύλη και τον κόσμο...».

Η κατανόηση και αποδοχή του νοήματος αυτού, όπως διατυπώθηκε παραπάνω, θα ήταν αδιανόητη για τον άκρως υλιστικό σημερινό κόσμο. Ο τρόπος όμως που πολλές πρακτικές ακατανόητες για τα σημερινά δεδομένα, συνεχίζουν μέχρι σήμερα να επιβιώνουν είναι η αντικατάστασή τους από την πολύ κατανοητή «αρχή της εργαλειακότητας», σύμφωνα με την οποία κάτι έχει νόημα να συμβαίνει, φτάνει να φέρνει κάποιο υλικό αποτέλεσμα ή να είναι χρήσιμο.

Έτσι δεν είναι απορίας άξιο που τα κανάλια και τα έντυπα έχουν γεμίσει αυτή την περίοδο, αντί ιερέων, από διατροφολόγους που επεξηγούν ξανά και ξανά τη σημασία της νηστείας στην υγεία και τη ευζωία του σώματος και μοιράζουν συνταγές σαν αντίδωρα και συγχωροχάρτια.

Αφού δεν την αντέχουμε τη θρησκεία, τι την κουράζουμε τέλος πάντων;

Η Πίστη Κάνει Καλό στην Υγεία

Για τη θρησκεία, σαν κοινωνική κατασκευή που δρα υπέρ της κοινωνικής συνοχής, είχαν μιλήσει καιρό πριν, οι Durkheim και Weber, με τον πρώτο να αναφωνεί ότι «Θεός είναι η Κοινωνία». Με το πέρασμα των χρόνων όμως, και το επακόλουθο πέρασμα από την κοινωνία στο άτομο, τέτοιες κοινωνιο-κεντρικές εξηγήσεις δεν είχαν και πολύ πέραση. Η αναγωγή της πίστης σε κάτι χειροπιαστό και υλικό που ο καθένας θα μπορούσε να το κατέχει, ταίριαζε περισσότερο προς την ατομική εκδοχή φαινομένων που άλλοτε εθεωρούντο κοινωνικής προέλευσης. Η νευροθεολογία ήρθε και ταίριαξε στο πνεύμα της εποχής, όπου και με την ανακάλυψη νέων απεικονιστικών τεχνικών του εγκεφάλου, το δέσιμο έγινε ακόμα πιο βαθύ.

Σ’ ένα πρόσφατο ποστ είχαμε αναφερθεί στα τελευταία πορίσματα της νευροθεολογίας, τα οποία λίγο πολύ μας έλεγαν ότι η θρησκευτική πίστη είναι εντυπωμένη στον εγκέφαλο εν είδη μόνιμου νευρωνικού κυκλώματος και ότι όσο και να το αρνούνται οι άθεοι, στο τέλος κοροϊδεύουν και εμάς και τον εαυτό τους. Κοντολογίς, ό,τι γράφει δεν ξεγράφει.

Αλλά, μια ακόμα πιο πρόσφατη μελέτη, κρατώντας ευτυχώς μια κοινωνική διάσταση, έδειξε ότι οι θρησκείες άνθισαν για το λόγο ότι μπορούσαν να κρατήσουν τους πιστούς τους καθαρούς από ασθένειες! Είναι πολύ πιο εύκολο, όπως έχει δείξει η ιστορία, ν’ αναμείξεις νερό με λάδι παρά ομάδες διαφορετικών θρησκευτικών δοξασιών. Το ίδιο και ομάδες διαφορετικών εθνοτήτων. Και για να έρθουμε πίσω πάλι σ’ αυτά που λέγαμε για την καθαρότητα και τους βρώμικους ανθρώπους ο ξένος δεν γίνεται μισητός επειδή καταστρέφει την τάξη του άλλου, (αχ! ιδεαλιστή Bauman), αλλά επειδή είναι ο εν δυνάμει φορέας νέων κολλητικών ασθενειών, (αχ! πραγματιστές Αμερικάνοι).

Οι θρησκείες τείνουν να συσπειρώνουν τους οπαδούς τους, με αποτέλεσμα να ευνοείται η θρησκευτική διαφοροποίηση, διότι διαφορετικά, θα επέρχετο ομογενοποίηση από κάποιο πιο καπάτσο δόγμα που θα κυριαρχούσε και θα εξάλειφε τη θρησκευτική πολυμορφία. Οι εν λόγω ερευνητές μελέτησαν 339 κοινωνίες σ’ όλο τον κόσμο και βρήκαν ότι η θρησκευτική διαφοροποίηση είναι μεγαλύτερη σε μέρη του κόσμου όπου και η πιθανότητα ν’ αρπάξει κάποιος μια κολλητική ασθένεια είναι μεγαλύτερη. Άκου να δεις!

Συνεπείς με το δόγμα «καθαρότητα από ασθένειες», ως το κινούν αίτιο του κόσμου, οι ίδιοι πάλι συγγραφείς διατείνονται ότι και οι γλωσσικές διαφοροποιήσεις αποτελούν ένδειξη στρατηγικών για αποφυγή των ασθενειών, κ.ο.κ.

Νομίζω ότι η παράθεση των τριών αυτών "εξηγητικών" αιτίων για την προέλευση των θρησκειών, δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία για τις ίδιες τις θρησκείες, όσο για τις εποχές που τα παρήγαγαν, δηλαδή για το πώς μεταφερθήκαμε από την κοινωνία του Durkheim, στον ατομικό εγκέφαλο της νευροθεολογίας και εσχάτως στις πρόσφατες εργαλειακές εξηγήσεις περί θρησκείας και υγείας. Μήπως θυμάστε και για μια άλλη παρόμοια δικαιολόγηση που γράφαμε πρόσφατα για την αναγκαιότητα της αγάπης;

Εργαλειακή Χρήση της Αγάπης

"Η Αγάπη κατεβάζει τη χοληστερίνη"

"Η Αγάπη κάνει καλό στην καρδιά"

"Η Αγάπη μειώνει το στρες"

"Η Αγάπη κάνει καλό στην υγεία"

Τα παραπάνω είναι κάποιες σκόρπιες φράσεις που κατάφερα να συγκρατήσω από μια καινούργια διαφήμιση, που είδα χτες στην τηλεόραση.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Αγάπη συνδέεται με την Υγεία. Χρόνια τώρα συνηθίζαμε να κλείνουμε τα γράμματα προς τα αγαπημένα μας πρόσωπα με τη φράση "Με Αγάπη και Υγεία, δική σου Μαρία" . Που και που πλειοδοτούσαμε, βάζοντας και μια "Χαρά" στο τέλος.

Η απλή όμως αντικατάσταση του "Και", που στο τέλος του εν λόγω γράμματος αναφερόταν στην Υγεία και την Αγάπη σαν δυο χωριστές, αυθύπαρκτες και αυτόνομες έννοιες, με ένα υπόρρητο "Γιά", που στην ουσία υποτάσσει την Αγάπη στην εξυπηρέτηση της Υγείας, δείχνει το πόσο αβίαστα και ομαλά έχουμε ενσωματώσει την "εργαλειακή ορθολογικότητα" στον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνουμε τον κόσμο σήμερα.

Εργαλειακό Λόγος, είναι ο τύπος εκείνος της λογικής, που ασχολείται με τα μέσα και όχι με τους σκοπούς, θεωρώντας τούς τελευταίους λογικούς μόνον εφ’ όσον εξυπηρετούν δικές του επιδιώξεις και είναι τελείως ξένος με τον τύπο εκείνο της λογικής που πρεσβεύει ότι ένας στόχος μπορεί να είναι λογικός και χρήσιμος από μόνος του.

Στο παράδειγμα δηλαδή, της διαφήμισης που ανέφερα στην αρχή, αντί η Αγάπη να αποτελεί αξία από μόνη της, θεωρείται λογικό αίσθημα, μόνον εφ' όσον εξυπηρετεί την Υγεία, τη μακροζωία, ή το όποιο άλλο θέλετε .

Μήπως όλα αυτά τα βλέπουμε καθημερινά και κάπου αλλού;