Μπαλκόνι στο δάσος

Ζυλιέν Γκρακ , εκδ. Ίνδικτος , μτφ : Ανθή Λεούση

Από τον τίτλο "Μπαλκόνι στο δάσος" δε θα μπορούσα να φανταστώ ότι πρόκειται για ένα μυθιστόρημα πολέμου. Αυτού του είδους τα μυθιστορήματα έχουν τίτλους όπως : "Η ζωή εν τάφω","Φωτιά","Ουδέν νεότερο από το δυτικό μέτωπο" ...

Η αφήγηση ξεκινά τον Οκτώβρη του 1939 και τελειώνει τον Μάη του 1940 με την εισβολή των Γερμανών στην Γαλλία . Παρ' όλο που ο έφεδρος υπολοχαγός Γκρανζ και οι τρεις άνδρες του ζουν στο οχυρό τους στις Αρδέννες υπό την απειλή του πολέμου , ο χρόνος τους κυλά ανέμελα.

"Το πρωινό ήταν γκρίζο και συννεφιασμένο , μια ατμόσφαιρα αργοπορημένου ξυπνήματος , το κενό μιας αγροτικής Κυριακής γέμιζε το φυλάκιο , στα διαλείμματα ανάμεσα στους θορύβους των κατσαρολικών , η σιωπή , τόσο σπάνια στη στρατιωτική ζωή , ξαναξάπλωνε στη μέση του δωματίου ρονρονίζοντας σαν ευτυχισμένη γάτα"

Ένα μπετονένιο οχυρό, συμπαγές αλλά εσωτερικά μικροσκοπικό.

"το σώμα κινούνταν εκεί μέσα σαν το ξερό αμύγδαλο στο φλούδι του"

Οι Γερμανοί αρχίζουν να κάνουν αισθητή την παρουσία τους και η ατμόσφαιρα του πολέμου σταδιακά τους διαποτίζει .

"Ο πόλεμος δεν εγκατασταινόταν γρήγορα , αλλά με αγγίγματα μικρά , έπαιρνε στην κατοχή του ανεπαίσθητα τη γη , σαν γκρίζα εποχή."

Ωστόσο ένα απατηλό αίσθημα ασφάλειας συνεπαίρνει τον Γκρανζ κι η ομορφιά του δρυμού των Αρδεννών τον κάνει να ονειροπολεί ακατάπαυστα.

"...τούτη η οδοιπορία του μέσα στο δάσος που το έκλεινε ολόγυρα η καταχνιά τον έσπρωχνε σιγά σιγά στον αγαπημένο του ρεμβασμό , έβλεπε εδώ την εικόνα της ζωής του : ό,τι είχε το κουβαλούσε μαζί του , είκοσι βήματα μακριά, ο κόσμος γινόταν σκοτεινός , η θέα εμποδιζόταν , δεν υπήρχε λοιπόν γύρω του παρά η μικρή αυτή άλως της θερμής επίγνωσης , αυτή η φωλιά που λικνίζονταν ψηλά πάνω από τη θολερή γη."

Θα ερωτευθεί ένα κορίτσι που θα συναντήσει στο δάσος μια βροχερή Κυριακή ..."μια κόρη της βροχής ... μια μικρή μάγισσα του δάσους" .

Πολλοί προσπάθησαν να ορίσουν τις διαφορές ποίησης και πεζογραφίας . "Το μπαλκόνι στο δάσος" θα τους έκανε να αναθεωρήσουν αυτούς τους ορισμούς .

Γραφή πυκνή , αμφίσημη , ποιητική . Η ατμόσφαιρα που δημιουργεί είναι υποβλητική κι ονειρική .

Από τη μια μεριά , ο τόπος , γεωγραφικά προσδιορισμένος και οι συνθήκες προετοιμασίας του πολέμου να περιγράφονται με κάθε λεπτομέρεια , όπως θα συνέμβαινε σε ένα ρεαλιστικό μυθιστόρημα . Από την άλλη , οι περιπλανήσεις στο δάσος , οι ρεμβασμοί , οι συναντήσεις κι ο έρωτας του Γκρανζ για την Μόνα δείχνουν ν' ανήκουν σε μιαν άλλη σφαίρα πέραν της πραγματικότητας , αυτής του ονείρου .

Το μυθιστόρημα ταλαντεύεται επιδέξια ανάμεσα στην πραγματικότητα και στ' όνειρο . Ο Γκρανζ με το "μπαλκόνι του στο δάσος" προσπαθεί ν' αποδράσει από τον Πόλεμο , τα Γεγονότα , την Ιστορία . Το "μπαλκόνι" είναι η πύλη διαφυγής του . Όμως η Πραγματικότητα αμείλικτη τον βρίσκει ... ο ίδιος άλλωστε ένιωθε την ανάγκη να αναμετρηθεί μαζί της , ίσως ως λύτρωση .
Οι Γερμανοί εισβάλλουν ...

Διάβασα το κείμενο το παράλληλα με το γαλλικό . Η μετάφραση αυτού του αριστουργηματικού έργου έγινε από την ποιήτρια Ανθή Λεούση , που κατάφερε να διατηρήσει με θαυμαστό τρόπο την ποιητικότητα του πρωτότυπου . Παρά τα λίγα μεταφραστικά ολισθήματα , η μετάφραση ενός τόσο απαιτητικού έργου είναι ένας άθλος .

"Μια παύλα ριγηλή ,σχεδιασμένη από σβέλτο , ευκίνητο χέρι , δρασκέλισε τον άσπρο δρόμο και χάθηκε στις πρασινάδες : ένα κουνάβι"

Σημείωση : Οι πρώτες φωτογραφίες είναι αντίστοιχα η ελληνική κι η γαλλική έκδοση (Jose Corti), η επόμενη δείχνει ένα οχυρό φυλάκιο στις Αρδέννες μεταποιημένο σε εξοχική κατοικία κι ακολουθεί μία φωτογραφία από το δάσος των Αρδεννών.(19/20)