Η τελευταία σκάλα του Τραμπ Στήμερ

Άλβαρο Μούτις, εκδ. Άγρα, μτφ. Μ. Παπαδολαμπάκης.



Ώρες πολλές εκοίταζα τα σκοτεινά της μάτια
κι ενόμιζα πως έβλεπα βαθιά μέσα σ' αυτά
τρικυμισμένες θάλασσες,

νησιά του αρχιπελάγους
και καραβάκια που έφευγαν

με τα πανιά ανοιχτά.

Ν. Καββαδίας







Και ποιος δε γοητεύτηκε κάποτε από αναγνώσματα με θαλασσινές περιπέτειες; Από τις ιστορίες του Χέρμαν Μέλβιλ, του Τζακ Λόντον ή του Τζόζεφ Κόνραντ... Τι είναι αυτό που μας συναρπάζει σ' αυτές; Η ρομαντική τάση φυγής που λίγο πολύ όλοι μας έχουμε, σε κάποια εποχή της ζωής μας, αισθανθεί; Το ταξίδι, η περιπέτεια προς το άγνωστο; Ή οι συμβολισμοί που τόσο απλόχερα μοιράζει η θάλασσα και η αναμέτρηση του ανθρώπου με αυτήν;

Δύο είναι οι ιστορίες που εκτυλίσσονται στην "Τελευταία σκάλα του Τραμπ Στήμερ". Στην πρώτη ο κύριος αφηγητής, που ταυτίζεται με τον συγγραφέα, αφηγείται το χρονικό των συναντήσεών του με ένα γέρικο φορτηγό πλοίο, ένα ξεχαρβαλωμένο Tramp Steamer, το "Αλκυών", το οποίο ταξίδευε, όπου έβρισκε εμπόρευμα για μεταφορά. Κατά τη διάρκεια των επαγγελματικών ταξιδιών του σε διάφορα λιμάνια το συναντά και νιώθει μια ανεξήγητη έλξη γι' αυτό. Ίσως γιατί διέβλεπε σ' αυτό το δικό του πεπρωμένο...

Μία από τις πιο εντυπωσιακές εικόνες του βιβλίου είναι όταν το πρωτοβλέπει, στο λιμάνι του παγωμένου Ελσίνκι, με την πρωτεύουσα του ρώσικου Βορρά στο βάθος:

"Εισέβαλε αιφνίδια στο οπτικό μου πεδίο, με τη βραδύτητα τραυματισμένης σαύρας. Δεν μπορούσα να πιστέψω στα μάτια μου. Με φόντο το απαστράπτον θαύμα της Αγίας Πετρούπολης, το φτωχό φορτηγάκι εισέβαλε σ' αυτή την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, με τα πλευρά του γιομάτα από λεπρώδεις κηλίδες οξείδωσης και βρομιάς, που φτάνανε ίσαμε την ίσαλο γραμμή. Στη γέφυρα και στην κουβέρτα, η σειρά των καμπινών του πληρώματος και των περιστασιακών επιβατών ήταν βαμμένη με λευκή μπογιά σε μια πολύ μακρινή εποχή. Τώρα, ένα στρώμα μούχλας, λαδιών και ούρων τους έδινε ένα απροσδιόριστο χρώμα, το χρώμα της αθλιότητας, της αμετάκλητης παρακμής και της ασταμάτητης και εξουθενωτικής χρήσης του πλοίου... Σ' αυτό το περιπλανώμενο κουρέλι της θάλασσας υπήρχε κάτι σαν μαρτυρία της δικής μας μοίρας πάνω στη γη. Ένα pulvis eris πολύ πιο εύγλωττο τελικά και ταιριαστό σ' αυτά τα νερά του αστραφτερού μετάλλου με φόντο τη λευκόχρυση ανάδυση της ύστατης πρωτεύουσας των τσάρων".

Εγκιβωτισμένη στην πρώτη ιστορία βρίσκεται μια δεύτερη. Αυτή του Βάσκου καπετάνιου του πλοίου που διηγείται, στον κύριο αφηγητή, τον έρωτά του με την όμορφη και κατά πολύ νεότερη μουσουλμάνα ιδιοκτήτρια του "Αλκυών". Ένας έρωτας βραχύβιος, που ακολούθησε, στην κυριολεξία, την πορεία αλλά και την τύχη του περιπλανώμενου "Τραμπ Στήμερ". Κάθε σταθμός μεταφόρτωσης του πλοίου και μια ερωτική συνάντηση. Μάταιες όλες οι προσπάθειες του Βάσκου να παρατείνει το χρόνο ζωής του ετοιμοθάνατου φορτηγού αλλά και του ληξιπρόθεσμου έρωτά του με την Λιβανέζα Βάρντα. Άλλωστε αυτή δεν είναι και η φύση του κάθε έρωτα;

"Οι άνθρωποι αλλάζουν τόσο λίγο, συνεχίζουν να είναι τόσο πολύ οι ίδιοι, που υπάρχει μία και μόνο ιστορία του έρωτα από αμνημονεύτων χρόνων, η οποία επαναλαμβάνεται επ' άπειρον, δίχως να χάνει τη φοβερή απλότητά της, την αγιάτρευτη κακοτυχία της..."

Η δομή του μικρού κι αξιόλογου μυθιστορήματος είναι περίτεχνη, ίσως μάλιστα υπερβολικά περίτεχνη. Η ιστορία του εγγράφεται σε ένα παλίμψηστο ερωτικών και θαλασσινών περιπετειών. Παρακολουθούμε μια περιπέτεια, ίσως κι αφελή, που γοητεύει με το αποφθεγματικό της ύφος και τις λεπτομερείς περιγραφές των εξωτικών λιμανιών, των γευμάτων και των ξενοδοχείων, που θυμίζουν Κόνραντ ενώ γίνονται συνεχείς, άμεσες ή υπαινικτικές, αναφορές σε άλλους λογοτέχνες όπως ο Δάντης, ο Μπόρχες, ο Νερούδα, ο Μέτερλινκ, ο Βιργίλιος, ο Όμηρος... ων ουκ έστι τέλος. Αναφορές που βαραίνουν επικίνδυνα το κείμενο και το κάνουν να χάνει ενίοτε το συγκινησιακό του φορτίο. Ωστόσο η γραφή του Κολομβιανού Άλβαρο Μούτις είναι ιδιαίτερη και απολαυστική σαν παλιό καλό κρασί, που μπορεί να έχασε τη φρεσκάδα του αλλά έγινε πλούσιο σε αρώματα και βελούδινο στη γεύση.

Το κείμενό του, το διαποτίζει μια στωική θλίψη για την αναπόφευκτη φθορά τόσο των ανθρώπων και των σχέσεών τους όσο και για τη λήθη που σαν πέπλο καλύπτει τις πολύτιμες στιγμές του κάθε παρόντος.

"Η ανάμνηση αυτή έμελλε ν' αποτελέσει μέρος της σκοτεινής συλλογής των έμμονων εικόνων που συνταυτίζονται αξεδιάλυτα με τις πλέον ορυκτές και επίμονες ουσίες του είναι μου... Στο μέτρο που περνά ο καιρός, πιο βαθιά, μυστικός κι ελάχιστα επισκέψιμος είναι ο κρυψώνας όπου πάνε να κρυφτούν αυτές οι εικόνες της ανάμνησης. Έτσι δουλεύει η λήθη: δικές μας, καταδικές μας υποθέσεις καταντούν στο τέλος ξένες για μας, εξαιτίας της μιμητικής, απατηλής και σταθερής δύναμης του θνησιγενούς παρόντος. Όταν κάποια απ' αυτές τις εικόνες επιστρέφει με την άγρια πρόθεση να παραμείνει, συμβαίνει τότε αυτό που οι σοφοί ονομάζουν επιφάνεια. Εμπειρία που μπορεί να αποδειχτεί σαρωτική ή απλώς να επιβεβαιώσει κάποιες βεβαιότητές μας, υπερπολύτιμες για να συνεχίσουμε να ζούμε".

Σημειώσεις: Τα δύο εικαστικά θέματα είναι του Μανώλη Χάρου. Στην πρώτη φωτογραφία είναι η Αγία Πετρούπολη ενώ στη δεύτερη ένα Tramp Steamer στο λιμάνι της Νάπολης. Tramp(=αλήτης) Steamer είναι το αδρομολόγητο ή ελεύθερο φορτηγό πλοίο. Το δρομολόγιο αυτών των πλοίων και ο αριθμός των λιμένων προσέγγισης εξαρτάται κυρίως από τις δυνατότητες διάθεσης κατάλληλων φορτίων. Επειδή όμως τόσο τα φορτία όσο και οι λιμένες ποικίλουν κατά εποχές και γεωγραφική θέση, συμβαίνει πολλές φορές τα πλοία αυτής της κατηγορίας να περιπλανώνται στις θάλασσες επί πολύ χρόνο ή να μένουν αγκυροβολημένα «εν αναμονή εντολών».(14/20)