Η πλατεία των διαμαντιών

Μέρσε Ροντορέντα, εκδ. Δωρικός, μτφ. Ντίνα Σιδέρη.

"Εμπρός Κολομέτα, τρέχα, πέτα Κολομέτα... με το πρόσωπο σαν άσπρη κηλίδα πάνω στο μαύρο, πένθιμο ρούχο σου... Τρέχα Κολομέτα, πίσω σου σέρνεται όλος ο πόνος του κόσμου. Ξέφυγε από τον πόνο του κόσμου, Κολομέτα. Τρέχα, τρέχα γρήγορα, πιο γρήγορα μη σε φτάσουν οι μπαλίτσες από αίμα, μη σ' αρπάξουν. Πέτα, πέτα ως τη σκάλα σου, ως την ταράτσα, ως τον περιστεριώνα σου...

Κι εγώ έτρεχα να φτάσω σπίτι μου κι όλος ο κόσμος ήταν νεκρός. Νεκροί κι αυτοί που πέθαναν κι αυτοί που είχαν μείνει ζωντανοί. Ακόμα κι αυτοί ζούσαν σα να τους είχαν σκοτώσει".

Έτσι έτρεχε σ' όλη της τη ζωή και η Καταλανή Μέρσε Ροντορέντα (Βαρκελώνη 1908 - 1983). Έφυγε από την πόλη της με το τέλος του εμφυλίου το 1939 για να ζήσει εξόριστη τα περισσότερα χρόνια της ζωής της.

"Έβγαινα από ένα από κείνα τα ταξίδια στην άκρη της νύχτας, όταν το γράψιμο δεν είναι παρά μία ασήμαντη απασχόληση: η φυγή απ' το Παρίσι με τα πόδια βιώνοντας απίστευτες σκηνές, η πυρπόληση της Ορλεάνης, ο βομβαρδισμός του λιμανιού του Μπωζανσύ, τα κάρα με τους νεκρούς... δύο χρόνια στη Λιμόζ πεθαίνοντας καθημερινά, όπως εκείνη τη μέρα, δύο χρόνια στο Μπορντώ, ζώντας εκεί..."

Το 1962 η Ροντορέντα, εξόριστη στη Γενεύη, στέλνει την "Πλατεία των διαμαντιών" που είχε γράψει στα καταλανικά, στην επιτροπή του βραβείου "Sain Jordi"*.Το κείμενο δεν πήρε το βραβείο αλλά τράβηξε την προσοχή κάποιου εκδότη. Κι έτσι δημοσιεύτηκε την ίδια χρονιά για να θεωρηθεί στη συνέχεια ένα από τα σημαντικότερα έργα της καταλανικής λογοτεχνίας. Μεταφράστηκε σε περισσότερες από 30 γλώσσες,γυρίστηκε ταινία, διασκευάστηκε για το θέατρο ενώ στην πλατεία των διαμαντιών στη Βαρκελώνη βρίσκεται το γλυπτό της ηρωίδας της, Κολομέτα.

Η Ναταλία ή Κολομέτα (πιτσουνάκι), όπως ήταν το παρατσούκλι της, αφηγείται τη ζωή της κατά τη διάρκεια της δεύτερης δημοκρατίας, του ισπανικού εμφυλίου και των πρώτων χρόνων της δικτατορίας του Φράνκο. Δίχως να πρωταγωνιστεί στα πολιτικά τεκταινόμενα αλλά όντας στο περιθώριο αυτών, βιώνει στο πετσί της τις παράπλευρες απώλειες: Έχασε τον άνδρα της και τους αγαπημένους της, πείνασε κι αυτή και τα παιδιά της, έφτασε στα όρια της αυτοκτονίας...

Η Ροντορέντα μας περιγράφει τη σταδιακή μεταμόρφωση της Ναταλίας, από μια άβουλη κοπελίτσα σε μια γυναίκα που μπορεί κι αποφασίζει η ίδια για τη ζωή της. Στην ουσία πρόκειται για ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης (Bildungsroman). Η Κολομέτα, η ενσάρκωση της αθωότητας, φθάνει βέβαια στην ωριμότητα μέσα από την απόλυτη δυστυχία.





"Η πλατεία των διαμαντιών" δεν είναι μόνο το πορτρέτο της Ναταλίας αλλά και της Βαρκελώνης. Της Βαρκελώνης του Εμφυλίου, της πείνας, της εξαθλίωσης και της τυραννίας του Φράνκο.

Η γραφή είναι απλή και ποιητική. Η δύσκολη ζωή της ηρωίδας με τις μικρές χαρές της αλλά και τους πόνους της αποκτά μέσα από την απλότητα της αφήγησης έναν οικουμενικό χαρακτήρα. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση έχει έναν τόνο ειλικρίνειας και οικειότητας. Σε αντίθεση με την τριτοπρόσωπη ενός παντογνώστη αφηγητή, αφήνει κενά αναδεικνύοντας το μυστήριο της ζωής . Παράλληλα μεταδίδει στον αναγνώστη μια αβεβαιότητα που κάνει το αξιόλογο αυτό μυθιστόρημα συγκινητικό χωρίς ποτέ να γίνεται μελοδραματικό.

"Κάποια στιγμή, όπως παρατηρούσα την κόρη μου ένιωσα βαρύ πάνω μου το πέρασμα του χρόνου. Δε μιλάω για το χρόνο που αλλάζει τις εποχές, που φέρνει την άνοιξη, το φθινόπωρο, τον ήλιο, τη συννεφιά, που κάνει ν' ανθίζουν ή να μαραίνονται τα λουλούδια. Μιλάω για το χρόνο, μέσα μας που δε φαίνεται και που προχωράει μαζί μας. Αυτός που γυρίζει σαν τροχός μέσα στην καρδιά και μας αλλάζει μέσα κι έξω και που σιγά σιγά μας καταντάει έτσι όπως θα είμαστε τη στερνή μας μέρα".

Σημειώσεις:Τα καταλανικά,τουλάχιστον στην γραπτή τους μορφή,μου έδωσαν την εντύπωση ότι βρίσκονται ανάμεσα στα ισπανικά και στα γαλλικά. Δυστυχώς η έκδοση δεν αναφέρει αν η μετάφραση έγινε από τα καταλανικά ή τα ισπανικά (καστιλιάνικα όπως για ευνόητους λόγους τα αποκαλούν οι Καταλανοί). Στο διαδίκτυο βρήκα μερικά αποσπάσματα στα αγγλικά και στα γαλλικά, όπου διαπίστωσα το "συνοπτικό" χαρακτήρα της ελληνικής μετάφρασης καθώς παραλείπονταν αρκετές λεπτομέρειες. Και το πιο ανησυχητικό ήταν ότι ένα πολύ όμορφο και ποιητικό απόσπασμα της γαλλικής μετάφρασης δεν το βρήκα στην ελληνική...

*Είχα τη τύχη να βρεθώ στη Βαρκελώνη την ημέρα του Sain Jordi (Αγ. Γεωργίου πολιούχου της πόλης), στις 23 Απρίλη. Το έθιμο ορίζει οι άνδρες να χαρίζουν ένα κόκκινο τριαντάφυλλο στις γυναίκες κι αυτές ένα βιβλίο στους άνδρες. Παντού λοιπόν έβλεπες τριαντάφυλλα και βιβλία , είτε στα χέρια των Καταλανών είτε στους πάγκους πλανόδιων πωλητών.
Το γλυπτό στην πρώτη φωτογραφία βρίσκεται στη πλατεία των διαμαντιών στην περιοχή της Gracia κι ο τίτλος του είναι "Κολομέτα". Ενώ ο πίνακας με το βάζο είναι της Ροντορέντα που ήταν και ζωγράφος. Το απόσπασμα με τους μπλε χαρακτήρες είναι από συνέντευξή της.(16/20)