Μισέλ Ουελμπέκ, εκδ. Εστία, μτφ. Κώστας Κατσουλάρης.
"Γνωρίσαμε ένα ζευγάρι συμπαθητικών μαύρων: εκείνη ήταν νοσοκόμα, εκείνος τζαζ ντράμερ... Τελειώσαμε τα ποτά μας, κατευθυνθήκαμε προς τα δωμάτια. Πρότεινε στη Βαλερί μια διπλή διείσδυση. Το αποδέχτηκε, υπό τον όρο ότι εγώ θα ήμουν εκείνος που θα τη σοδόμιζε -ήθελε με το μαλακό, εγώ ήξερα πώς. Η Νικόλ του την έπαιξε για να διατηρήσει τη στύση του, κι έπειτα του φόρεσε ένα προφυλακτικό. Σήκωσα τη φούστα της Βαλερί ως τη μέση, δεν φορούσε τίποτε από κάτω. Ανέβηκε μεμιάς στην ψωλή του Ζερόμ κι έπειτα ξάπλωσε πάνω του. Άνοιξα τα οπίσθιά της, έβαλα λίγο σάλιο, κι άρχισα να της τον χώνω με μικρές προσεκτικές κινήσεις. Τη στιγμή που η βάλανός μου είχε χωθεί μέσα της εντελώς, αισθάνθηκα να αγγίζω τους πρωκτικούς μυς της. Σκλήρυνα μεμιάς, πήρα μια βαθιά αναπνοή, παραλίγο να χύσω. Ύστερα από λίγα δευτερόλεπτα, χώθηκα λίγο βαθύτερα. Φτάνοντας στη μέση της απόστασης, άρχισε να κουνιέται μπρος πίσω, τρίβοντας το εφηβαίο της πάνω στο εφηβαίο του Ζερόμ. Δεν μπορούσα πια να κάνω τίποτε, άρχισε να βγάζει μια μακρόσυρτη και μελωδική κραυγή, ο κώλος της άνοιγε, χώθηκα μέσα της ως τη ρίζα, ήταν σαν να γλιστράς σε ένα επικλινές πεδίο, έφτασε σε οργασμό αστραπιαία. Έπειτα ακινητοποιήθηκε, λαχανιασμένη, ευτυχισμένη".
Είναι αυτό πορνογραφία ή όχι; Και βέβαια είναι, αν θεωρήσουμε ότι στόχος του Ουελμπέκ είναι η σεξουαλική διέγερση του αναγνώστη (400.000 αντίτυπα στη Γαλλία μέσα σε λίγους μήνες). Επίσης, αν, σύμφωνα με την Andrea Dworkin, παρουσιάζει μια διαστρεβλωμένη εικόνα των σεξουαλικών σχέσεων ενδυναμώνοντας τους σεξουαλικούς μύθους κι αν δείχνει τις γυναίκες πάντα γεμάτες επιθυμία για σεξ και δεκτικές στην οποιαδήποτε πρωτοβουλία των αντρών. Η Dworkin, αν ήταν ακόμα εν ζωή, θα τον θεωρούσε οπωσδήποτε πορνογράφο, όπως άλλωστε κάνουν σήμερα κι ένα σωρό αξιόλογοι κριτικοί. Το ότι προσφέρει σε ένα πακετάκι δύο προϊόντα, δηλ. τσόντα μαζί με eau de Camus et Celine, δεν είναι παρά μια ευκαιρία για τους αφελείς αναγνώστες. Και ο Ουελμπέκ τους παρέχει άφθονο υλικό: τριολέ, παρτούζες, πεολειχίες, ταϊλανδέζες πόρνες που φτάνουν σε οργασμό με πελάτη(!!) κλπ. Οι ερωτικές σκηνές του δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά να περιγράφουν, με τρόπο γλαφυρό, βιντεάκια από ένα κοινό χαρντκορ πορνοσάιτ. Άλλωστε, λίγο από το βιογραφικό του να διαβάσεις (διανθισμένο με φωτογραφίες του), λίγο από καμιά συνέντευξή του και προπάντων τις προκλητικές του δηλώσεις, που ανεβάζουν στα ύψη τις πωλήσεις των λιγοστών βιβλίων του, καταλαβαίνεις ότι έχεις να κάνεις με έναν "άρρωστο"...
Θα μπορούσε να είναι ακριβώς έτσι! Δε θα ήταν, άλλωστε, ούτε ο πρώτος ούτε ο τελευταίος. Αλλά με τον Ουελμπέκ δεν ξεμπλέκεις εύκολα... Για τα περί πορνογραφίας, πιθανόν να σου θύμιζε τη ρήση του Chris Marker: "Πορνογραφία είναι ο ερωτισμός των άλλων" και έτσι θα σταματούσε αμέσως τη συζήτηση περί της υποτιθέμενης διαφοροποίησης μεταξύ ερωτισμού και πορνογραφίας, καθώς οι δύο λέξεις αποδεικνύονται ταυτόσημες, ανάλογα με την οπτική γωνία του αναγνώστη! Στη συνέχεια θα σου υπενθύμιζε το τέλος του βιβλίου, όπου δηλώνεται ξεκάθαρα ότι όλο το μυθιστόρημα δεν είναι παρά το γραπτό του πρωταγωνιστή του (που εντελώς τυχαία τον λένε κι αυτόν Μισέλ), μία πρωτοπρόσωπη αυτοβιογραφική αφήγηση. Τώρα, αν σε κάποιο κεφάλαιο η πρωτοπρόσωπη αφήγηση μετατρέπεται σε τριτοπρόσωπη με παντογνώστη αφηγητή, αυτό δεν οφείλεται σε επιπολαιότητα δική του αλλά σε σφάλμα του ήρωά του, που άλλωστε δεν είναι και επαγγελματίας συγγραφέας!
Κι όμως, κι όμως...
"... Να χαρίζεις το κορμί σου σαν απολαυστικό δώρο, να δίνεις δωρεάν ηδονή: να τι δεν ξέρουν πια οι Δυτικοί. Έχουν χάσει εντελώς το αίσθημα της προσφοράς. Όσο κι αν επιδίδονται σ' αυτό, δεν καταφέρνουν πια να συναισθανθούν το σεξ ως κάτι φυσιολογικό. Όχι μονάχα ντρέπονται για το σώμα τους, που δεν είναι στο ύψος των προτύπων της πορνογραφίας, αλλά, για τους ίδιους λόγους, δεν νιώθουν πλέον ουδεμία έλξη για το σώμα του άλλου. Δεν γίνεται να κάνεις έρωτα δίχως μια δόση εγκατάλειψης, δίχως να αποδέχεσαι, έστω προσωρινά, έναν βαθμό εξάρτησης και αδυναμίας. Η συναισθηματική έξαρση και σεξουαλική εμμονή έχουν κοινή καταγωγή, και τα δύο πηγάζουν από μερική λήθη του εαυτού. Είναι ένας τομέας όπου δεν γίνεται να βρεις τον εαυτό σου δίχως να χαθείς. Έχουμε γίνει ψυχροί, ορθολογιστές, έχοντας απόλυτη συνείδηση της ατομικότητάς μας και των δικαιωμάτων μας. Πιο πολύ απ' όλα φοβόμαστε την αλλοτρίωση και την εξάρτηση, κι από πάνω, είμαστε ψυχαναγκαστικοί με την καθαριότητα και την υγιεινή: αυτές δεν είναι καθόλου ιδανικές συνθήκες για έρωτα. Έχοντας φτάσει σ' αυτό το σημείο, ο επαγγελματισμός στο σεξ έχει γίνει στη Δύση αναπόφευκτος".
Τα παραπάνω δεν τα γράφει ο Στηβ ΜακΚουήν ή ο Άμπι Μόργκαν (σεναριογράφοι του εξαιρετικού "Shame") αλλά ο, περί ου ο λόγος: Michel Houellebecq!
Ο Μισέλ Ρενώ είναι το θύμα μιας κοινωνίας που έχει θεοποιήσει τον ατομικισμό εμποδίζοντας κάθε αληθινή συνεύρεση. Μιας κοινωνίας, όπου ο έρωτας δεν είναι μια ανθρώπινη και ουσιαστική εμπειρία, αλλά ένα ακόμα καταναλωτικό αγαθό. Το επάγγελμά του δεν τον γεμίζει και είναι βέβαιος ότι θα ζει, μέχρι το θάνατό του, μόνος:
"...δεν είχα μεγαλώσει σε κάποια οικογενειακή φωλιά ούτε και οπουδήποτε αλλού όπου θα νοιάζονταν για μένα, όπου θα με στήριζαν σε περίπτωση απογοήτευσης κι όπου θα εκστασιάζονταν με τις περιπέτειες και τις επιτυχίες μου... ήμουν εργένης και άτεκνος, ουδείς ποτέ θα σκεφτόταν να στηριχτεί στο δικό μου ώμο. Είχα ζήσει μόνος και μόνος θα πέθαινα, σαν το ζώο".
Κι όμως ο Μισέλ θα γνωρίσει στη Βαλερί (στέλεχος σε τουριστικές επιχειρήσεις) τον έρωτα της ζωής του και μαζί θα συλλάβουν το σχέδιο του σεξουαλικού τουρισμού σε χώρες του τρίτου κόσμου. Ο Μισέλ θα βοηθήσει τη Βαλερί να βγάλει ένα σωρό λεφτά εκμεταλλευόμενος το κενό της ζωής των άλλων, που μέχρι πρότινος ήταν σαν αυτόν! Ο έρωτάς τους θα ανθίσει σε έναν κόσμο, όπου ακμάζει το εμπόριο της σάρκας. Η Ταϊλάνδη, που είναι ένας από τους κορυφαίους προορισμούς σεξουαλικού τουρισμού, γίνεται ο παράδεισός τους αλλά και το ύστατο καταφύγιό του.
Η γραφή του είναι άλλοτε υπέροχη κι άλλοτε θυμίζει βιπεράκι των 14 δραχμών! Το χιούμορ άλλοτε φτηνό κι άλλοτε έξοχο. Η ιστορία του γεμάτη στερεότυπα αλλά και σελίδες που θα τις ζήλευε και ο καλύτερος δοκιμιογράφος. Από τη μία η εύκολη, δημοσιογραφικού τύπου, σάτιρα των ταξιδιωτικών γκρουπ κι από την άλλη ένα μικρό, θαυμάσιο, δοκίμιο για την εξέλιξη των κριτηρίων της σεξουαλικής επιλογής. Από τη μία καταγγέλει την κατάντια του σύγχρονου Δυτικού πολιτισμού κι από την άλλη συμμετέχει σ' αυτήν με το λογοτεχνικό του έργο. Ένας Ουελμπέκ εξίσου αντιφατικός με τον ήρωά του! Εν κατακλείδει, ένα είναι βέβαιο: τα βιβλία του θα τα ξεχάσω σύντομα αλλά τον συγγραφέα τους θα αργήσω, παρά τα όσα λέει ο ήρωάς του στην τελευταία παράγραφο της "Πλατφόρμας":
"Σε αντίθεση με άλλους λαούς, οι Ταϊλανδοί δεν πιστεύουν στα φαντάσματα. Το ενδιαφέρον τους για την τύχη των πτωμάτων είναι μηδαμινό, οι περισσότεροι θάβονται απευθείας σε ομαδικούς τάφους. Κι αφού δεν θα 'χω αφήσει συγκεκριμένες οδηγίες, το ίδιο θα συμβεί και μ' εμένα. Θα συνταχθεί μια πράξη θανάτου, ένα τετραγωνάκι θα συμπληρωθεί πάνω σε κάποιο πιστοποιητικό, πολύ μακριά από εδώ, στη Γαλλία. Ορισμένοι πλανόδιοι πωλητές, συνηθισμένοι να με βλέπουν στη γειτονιά, θα κουνήσουν το κεφάλι. Το διαμέρισμά μου θα νοικιαστεί σ' έναν καινούριο ένοικο. Θα με ξεχάσουν. Θα με ξεχάσουν γρήγορα".
Σημειώσεις: Οι εικόνες, πλην των δύο μικρών στην αρχή, είναι με τη σειρά: i) έργο του Αμερικανού ζωγράφου Nick Weber, ii) έργο του Αμερικανού Terry Rodgers, iii) έργο του Αμερικανού Mark Jones με τίτλο: "Loft bitch", που το είχα πρωτοδεί σε έκθεση στο μουσείο Φρυσίρα, iv) έργο, πάλι, του Nick Weber. Στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο της Dworkin: "Πορνογραφία και ανδροκρατική κοινωνία", εκδ. Ουτοπία. Η ρήση του Marker είναι από το διαφωτιστικό βιβλίο του J.J. Pauvert: "Η ερωτική λογοτεχνία", εκδ. Άγρα. O Marker (1921-2012) είναι ο εξαιρετικός Γάλλος ντοκυμαντερίστας, γνωστός για "Το βάθος τ' ουρανού είναι κόκκινο" και το "Χωρίς ήλιο". Το βιβλίο το διάβασα στη Χίο (αντί Ταϊλάνδης) πριν από λίγους μήνες και είχα ήδη αρχίσει να το ξεχνάω, αλλά ένιωσα την ανάγκη να γράψω γι' αυτό. Πιθανόν να κάνω το ίδιο και για τα άλλα 17 βιβλία που διάβασα όσο καιρό κρατούσε η "Οδύσσειά" μου...
Πριν κλείσω, οφείλω να πω ότι η Χρυσάνθη δεν αποδέχεται αυτή την ανάρτηση και αρνήθηκε να τη διαφημίσει στο facebook της. Ήταν εντελώς αντίθετη με κάποιο απόσπασμα και μία εικόνα, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι διαπράττω παρόμοιο σφάλμα με αυτό του Ουελμπέκ. Εγώ, πάλι, ως άλλος Μισέλ, της αντέταξα το επιχείρημα ότι με αυτόν τον τρόπο θα αυξήσω την επισκεψιμότητά μου τόσο πολύ, που θα μπορώ να βγάλω λεφτά από διαφημίσεις κι έτσι, θα κατορθώσουμε οι δυο μας, ως Μισέλ και Βαλερί, να πάμε στην Ταϊλάνδη! (13/20)
Υ.Γ: Να υπενθυμίσω ότι το 13, στην κλίμακα της αξιολόγησής μου, σημαίνει: ενδιαφέρον. Το 12, που σημαίνει μέτριο, είναι κάτω από τη δική μου βάση και αυτομάτως οδηγεί το βιβλίο εκτός βιβλιοθήκης μου. Όπως γίνεται αντιληπτό, εδώ τα πράγματα είναι αυστηρά κι ο Ουελμπέκ μόλις και μετά βίας κατόρθωσε να παραμείνει στα ράφια της γαλλικής λογοτεχνίας και μάλιστα δίπλα (τι ύβρις!) στον Σελίν.
Ο προκλητικός αλλά και δαιμόνιος Γάλλος παρατηρεί το σύγχρονο κόσμο μας, τον τεμαχίζει και φθάνοντας στα σπλάχνα του μας αποκαλύπτει τους μηχανισμούς του. Θρυμματίζει την εύθραυστη ομορφιά του και κατευθύνεται στον πυρήνα του. Εδώ δε θα συναντήσει κανείς την "ωραία" γλώσσα της γαλλικής λογοτεχνίας ή έστω τη "μουζικούλα" του Σελίν. Εδώ οι φράσεις είναι σύντομες, απλές και χωρίς καλολογικά τερτίπια. Αφήγηση πρωτοπρόσωπη, σχεδόν προφορική, που στόχος της δεν είναι να σε μαγέψει αλλά να σου λύσει τα μάγια...
