Το κουρδιστό πουλί

Χαρούκι Μουρακάμι , εκδ. Ωκεανίδα , μτφ. Λεωνίδας Καρατζάς .

Πού πάνε τα όνειρά μας όταν εμείς ξυπνάμε ;

Πού πάνε οι άνθρωποι όταν χάνονται απ' τη ζωή μας ;

Πού πάνε οι αναμνήσεις των ανθρώπων όταν αυτοί φεύγουν απ' τη ζωή ;

Πού πάει το νερό των πηγαδιών όταν αυτά στερεύουν ;

Πού πάει ένας γάτος όταν εξαφανίζεται ;

Ο ήρωας του "Κουρδιστού πουλιού" , ο Τόρου Οκάντα , ένας άνεργος τριαντάχρονος , πασχίζει να δώσει απαντήσεις σε όλα αυτά και σε πολλά άλλα . Μήπως εκτός απ' το δικό μας σύμπαν υπάρχει κι ένα άλλο παράλληλο , "υπόγειο" , όπου όλα όσα ψάχνουμε καταφεύγουν και μέσω διαφόρων τρόπων μας επηρεάζουν ; Μήπως ο Τόρου ανακάλυψε στον πάτο ενός ξεροπήγαδου το μυστικό πέρασμα σ' αυτό το αλλόκοτο σύμπαν ;

Ένα είναι βέβαιο : ο Τόρου στην περιπλάνησή του δε θα πάρει καμιά οριστική απάντηση , όπως άλλωστε κι ο αναγνώστης .

Από τον πάτο ενός πηγαδιού στη Μαντζουρία τη δεκαετία του '30 , στον πάτο ενός πηγαδιού στο Τόκιο του '80 . Από ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Σιβηρία τη δεκαετία του '40 , σ' ένα εργοστάσιο που κατασκευάζει περούκες , στη βόρεια Ιαπωνία . Οι εποχές μπλέκονται , τα πρόσωπα συγχέονται , η πραγματικότητα διαθλάται συνεχώς σε πρίσματα του χώρου και του χρόνου .



"Θέλω να πω η πραγματικότητα είναι φτιαγμένη από διαφορετικά επίπεδα . Έτσι , ίσως σ' εκείνη την πραγματικότητα να μιλούσες σοβαρά όταν έλεγες ότι σκοπεύεις να με σκοτώσεις , αλλά σ' αυτή την πραγματικότητα να συμβαίνει το αντίθετο . Εξαρτάται από ποια πραγματικότητα βλέπεις εσύ κι από ποια βλέπω εγώ".

Στην "Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων" η Αλίκη ακολούθησε έναν κούνελο στην τρύπα του για να βρεθεί στη χώρα των θαυμάτων ... Στο "Κουρδιστό πουλί" ο Τόρου αναζητώντας το χαμένο γάτο του θα βρεθεί σ'ένα αδιέξοδο δρομάκι κι από κει σ' ένα θαυμαστό κόσμο αναμνήσεων , ιστοριών κι ονείρων . Εκατόν τριάντα χρόνια μετά την έκδοση του διάσημου έργου του Λιούις Κάρολ , ο Μουρακάμι έγραψε τη δική του εκδοχή της "Αλίκης στη χώρα των θαυμάτων".

Η αναζήτηση του γάτου θα θέσει σε κίνηση το μηχανισμό ενός κουρδιστού πουλιού . Κι όσο αυτό κελαηδάει , οι εγκιβωτισμένες ιστορίες διαδέχονται η μια την άλλη , άλλοτε συναρπαστικές , άλλοτε μυστηριώδεις , άλλοτε αινιγματικές ...



Βυθίζεσαι στο μυθιστορηματικό κόσμο του Μουρακάμι όπως σε ένα όνειρο και πολύ σύντομα παύεις να διακρίνεις εάν πρόκειται για την πραγματικότητα του ήρωα ή το όνειρό του . Μπερδεύεσαι ανάμεσα στις λεπτομέρειες που περιγράφονται με απόλυτη ακρίβεια και στα πιο αλλόκοτα γεγονότα . Με την απλή , ποιητική και μαγευτική γραφή του κατορθώνει να δημιουργήσει ένα έργο αντάξιο της φήμης του .

Σημείωση:Ο πίνακας με τη γάτα είναι του Ιάπωνα ζωγράφου Hishida Shunso .Η εικόνα με το πηγάδι είναι παρμένη από ένα ιαπωνικό blog που αναφέρεται στο βιβλίο.Η μετάφραση έχει γίνει από τα αγγλικά.(17/20)

Νορβηγικό δάσος

Χαρούκι Μουρακάμι , εκδ. Ωκεανίδα , μτφ. Μ. Αγγελίδου .

" I once had a girl / Or should I say / She once had me ."
Έτσι αρχίζει το δημοφιλές τραγούδι "Norwegian wood" των Beatles , απ' όπου κι ο τίτλος του μυθιστορήματος του Μουρακάμι . Σε αυτούς τους τρεις στίχους μπορεί κάλλιστα να συνοψιστεί η υπόθεση του βιβλίου . Το Νορβηγικό δάσος είναι ένα ιδιόμορφο μυθιστόρημα ενηλικίωσης ... κάτι σαν το "Μαγικό βουνό" του Τόμας Μαν .

Ενώ ο 37χρονος Τόρου Βατανάμπε ακούει το τραγούδι των Beatles ανακαλεί τα ταραγμένα φοιτητικά του χρόνια στο Τόκιο . Το "Norwegian wood" , ως άλλη μαντλέν του Προυστ , τον οδηγεί στα μονοπάτια της περίπλοκης Ναόκο , ένα χρόνο μετά την αυτοκτονία του κοινού τους φίλου .

"Η μουσική άλλαξε . Ίσιωσα τη ράχη μου και κοίταξα έξω από το παράθυρο τα σκούρα σύννεφα που κρέμονταν πάνω από τη Βόρεια Θάλασσα , σκεπτόμενος όλα αυτά που είχα χάσει ήδη στη ζωή μου : τον χαμένο καιρό , τους φίλους που είχαν πεθάνει ή εξαφανιστεί , τα συναισθήματα που δεν επρόκειτο να ξαναζήσω ."

Η μνήμη παίζει περίεργα παιχνίδια γιατί "Μνήμη δεν είναι παρά η περίεργη φυσική να βλέπεις τη σκιά ενώ το αντικείμενο δεν υπάρχει πια" και πράγματι η Ναόκο δεν υπάρχει πια .

"Αλλόκοτο πράγμα η μνήμη . Όταν πατούσα πράγματι με τα δυο μου πόδια σ' εκείνο το λιβάδι , καμιά προσοχή δεν έδωσα στο τοπίο γύρω μου . Στιγμή δεν μου πέρασε απ' το νου ότι θα έμενε χαραγμένο στη μνήμη μου κι ούτε φανταζόμουν ότι δεκαοχτώ χρόνια αργότερα θα το θυμόμουν με τόσες λεπτομέρειες . Τη μέρα εκείνη δεν έδινα δεκάρα για το σκηνικό . Σκεφτόμουν τον εαυτό μου . Σκεφτόμουν την όμορφη κοπέλα που περπατούσε δίπλα μου . Σκεφτόμουν εμάς τους δυο μαζί κι ύστερα πάλι τον εαυτό μου ...ήμουν ερωτευμένος . Ήταν ένας έρωτας με δυσκολίες ."

Ο Τόρου ένας νέος στα τέλη της δεκαετίας του '60 βρίσκεται εν μέσω της δίνης των φοιτητικών ταραχών , της καταθλιπτικής Ναόκο , της αυθόρμητης Μιντόρι και του χαρισματικού αλλά αδίστακτου Ναγκασάβα . Στέκεται στη μέση προσπαθώντας να καταλάβει , αυτός "ένας συνηθισμένος άνθρωπος - από συνηθισμένη οικογένεια , με συνηθισμένη μόρφωση , συνηθισμένο πρόσωπο , συνηθισμένες επιδόσεις στο σχολείο , συνηθισμένες σκέψεις μες στο κεφάλι του ."

Ο θάνατος σαν επιδημία προσβάλλει τους γύρω του δίνοντας συχνά στο μυθιστόρημα μια ατμόσφαιρα ζοφερή αλλά και υποβλητική , που φθάνει στο αποκορύφωμα της κατά την επίσκεψη του Τόρου Βατανάμπε , ως άλλου Χανς Κάστορπ , σε ένα σανατόριο , στο "μαγικό βουνό" στα ορεινά του Κιότο , όπου είχε αποσυρθεί η Ναόκο .

"Περπατώντας προς την πύλη συνάντησα αρκετούς ανθρώπους . Φορούσαν όλοι κίτρινες μουσαμαδιές , σαν της Ναόκο και της Ρέικο , με τις κουκούλες σηκωμένες . Τα χρώματα έλαμπαν με εκπληκτική διαύγεια στη βροχή : το χώμα ήταν σκούρο , σχεδόν μαύρο , τα πεύκα άστραφταν πράσινα , οι περαστικοί με τις κίτρινες μουσαμαδιές έμοιαζαν με πνεύματα από άλλον κόσμο που είχαν την άδεια να βγαίνουν και να περπατούν στη γη μόνο τα βροχερά πρωινά . Δεν περπατούσαν . Πετούσαν πάνω από το έδαφος αθόρυβα , κουβαλώντας εργαλεία , καλάθια , τσουβάλια ."

Μια επίσκεψη που του έδωσε τη δυνατότητα να συνειδητοποιήσει ότι "ο θάνατος υπάρχει , όχι ως το αντίθετο της ζωής αλλά ως μέρος της".

Η Ναόκο αυτοκτονεί και ο Τόρου γραπώνεται στη γήινη Μιντόρι , στο χείλος του "πηγαδιού" . Αφού όπως του είχε πει κι η Ναόκο από την αρχή της γνωριμίας τους : "Εσύ μην ανησυχείς . Δεν θα πάθεις τίποτα . Εσύ δεν πρόκειται να πέσεις στο πηγάδι ποτέ , ακόμα κι αν τρέξεις εδώ μες στα μαύρα μεσάνυχτα".

Ο Μουρακάμι συνθέτει ένα άνισο μυθιστόρημα , που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στο απλό , κοινότοπο και στο ονειρικό και υποβλητικό χωρίς να τα καταφέρνει πάντοτε .Ωστόσο μέσα από το φαινομενικά απλοϊκό του ύφος αναδίδεται μια γοητεία αντίστοιχη με αυτή των τραγουδιών των Beatles , με τους απλούς στίχους και τις σύντομες μελωδίες , σαν αυτή του Norwegian wood .

Η αφήγηση κυλάει αβίαστα σαν ήρεμο ποτάμι με απρόβλεπτα όμως υπόγεια ρεύματα , που κάθε τόσο φανερώνονται δίνοντας στο έργο μεταφυσικές διαστάσεις .

Το "Νορβηγικό δάσος" ξεκινάει εντυπωσιακά , παρασύροντας γλυκά τον αναγνώστη στο μικρόκοσμο των ηρώων του , για να καταλήξει δυστυχώς , στα τελευταία κεφάλαια ,στη μετριότητα .

Σημείωση:Ο πίνακας είναι του Γιοκογιάμα Ταϊκάν (Χιονισμένη κορφή με γερανούς) . Ο Χανς Κάστορπ είναι ο ήρωας του "Μαγικού βουνού" του Τόμας Μαν .Βιβλίο , στο οποίο ο Μουρακάμι κάνει (υπερβολικά) πολλές αναφορές . Τον ορισμό της μνήμης με τους μπλε χαρακτήρες δε θυμάμαι από πού τον έχω ανασύρει . Θα προτιμούσα τον τίτλο του βιβλίου στα αγγλικά αφού πρόκειται για τίτλο αγγλικού τραγουδιού.(14/20)