Ολέθριος κυπριωτισμός!
ΤΗΣ ΔΑΝΑΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ*
Θα αναφερθούμε σε τέσσερα γεγονότα των ημερών μας, ενδεικτικά του
τρόπου με τον οποίο τα τελευταία χρόνια γίνεται συστηματική προσπάθεια
από διάφορους κύκλους για υπόσκαψη της εθνικής συνείδησης ημών, των
Ελλήνων της Κύπρου, και για υπονόμευση του ανεκτίμητης αξίας ιστορικού
και παιδευτικού κληροδοτήματος στο οποίο μετέχουμε από τα πανάρχαια
χρόνια, μέσω της γλώσσας και της ιστορίας μας. Στόχος και θύμα της
κατάστασης είναι ασφαλώς η νέα γενιά. Συγκεκριμένα:
1. Η εβδομαδιαία ψυχαγωγική εκπομπή του Ρ.Ι.Κ. ΤΤΙΚΚΙ ΤΤΟΚΚΟ:
Πρόκειται για ένα φαινομενικά «αθώο» παιγνίδι γνώσεων για την κυπριακή
διάλεκτο (ΚΔ), διανθισμένο με κυπριακή παραδοσιακή μουσική και
εμπλουτισμένο με ένα φιλμάκι διαρκείας ενός λεπτού, στο οποίο
επεξηγείται κάθε φορά, από τον επιστημονικό σύμβουλο της εκπομπής, ένα
φαινόμενο της ΚΔ. Στην εκπομπή, η οποία μεταδίδεται σε ώρα υψηλής
θεαματικότητας, δεν προβάλλεται η ΚΔ των μεγάλων διαλεκτικών μας
ποιητών, η οποία μας κάνει υπερήφανους για την εκφραστική δύναμη και
ζεστασιά της, αλλά, αντίθετα, τονίζονται κυρίως οι ξένες επιρροές που
δέχθηκε η διάλεκτος κατά καιρούς και ανασύρονται σπάνιοι και ξεχασμένοι
τύποι. Επιπλέον, σκόπιμα αποσιωπώνται τα γνωρίσματα στα οποία η ΚΔ
συμπίπτει με την πανελλήνια ποικιλία -τη νεοελληνική κοινή (ΝΕ)-, που
είναι αμέτρητα, ενώ, αντίθετα, προβάλλονται και υπερτονίζονται εκείνα τα
λίγα στα οποία διαφέρει. Ταυτόχρονα, αποκρύπτεται εσκεμμένα το γεγονός
ότι τέτοιες διαφορές συναντώνται και σε πολλές άλλες νεοελληνικές
διαλέκτους. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται να εννοηθεί ότι η ΚΔ έχει τόσο
έντονες αποκλίσεις από την υπόλοιπη ελληνική, που, ενδεχομένως να
μπορεί να θεωρηθεί ως διαφορετική γλώσσα. Επιπλέον, μέσα από συνεχείς
συγκρίσεις της ΝΕ με την ΚΔ, εκφράζεται εμμέσως πλην σαφώς υποτίμηση για
την ΝΕ και αφήνεται επίσης να νοηθεί ότι η ΚΔ είναι ανώτερη ποικιλία.
Τέλος, με κάθε ευκαιρία γίνεται προσπάθεια να υποβαθμιστεί η σχέση της
ΚΔ με την αρχαία Ελληνική και δηλώνεται ευθέως ότι πλανώνται όσοι
υποστηρίζουν ότι σχετίζονται.
Δεν χρειάζονται ιδιαίτερες γνώσεις ή μαντικές ικανότητες για να
αντιληφθεί κανείς πως όσα λέγονται ή υπονοούνται αποτελούν εκ του
πονηρού επίθεση κατά της ελληνικής γλώσσας της Κύπρου, η οποία έχει ζωή
3.500 χρόνων, και πως απώτερος στόχος είναι η αναγνώριση της κυπριακής
ποικιλίας ως επίσημης γλώσσας στην Κύπρο. Αν οι αρμόδιοι, πέραν της
ψυχαγωγίας, υπηρετούσαν μόνο την επιστήμη και την αλήθεια, το
συγκεκριμένο πρόγραμμα θα διαμορφωνόταν έτσι, ώστε τόσο τα παιγνίδια όσο
και τα διδακτικά φιλμάκια να προέβαλλαν τις αρετές της ΚΔ, το βάθος των
αρχαιοελληνικών της καταβολών και να αναδείκνυαν την ομοιότητά της με
άλλες ανατολικές διαλέκτους της Ελλάδας (Ρόδος, Κάρπαθος, Κως, Κρήτη
κτλ).
2. Η επίσημη τελετή με την ευκαιρία της ανάληψης της Κυπριακής
Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Η εκδήλωση οργανώθηκε
από το Υφυπουργείο Πολιτισμού και περιλάμβανε -εκτός από ομιλίες-
καλλιτεχνικό μέρος με αναδρομή στην ιστορία της Κύπρου. Πουθενά δεν
είδαμε να γίνεται λόγος για την Κύπριδα Αφροδίτη του Ομήρου, τη θεά της
ομορφιάς, που γεννήθηκε κατά την ελληνική μυθολογία στην Κύπρο και για
την οποία εκατομμύρια τουρίστες έρχονται κάθε χρόνο στο νησί μας.
Πουθενά δεν αναγράφηκε ή ακούστηκε η λέξη Έλληνας, Ελλάδα, ελληνικός,
ούτε έγινε αναφορά στον πολιτισμό που δημιούργησαν εδώ οι Μυκηναίοι,
αντίστοιχο με αυτόν των μεγάλων μυκηναϊκών κέντρων. Καμιά αναφορά δεν
έγινε γενικότερα στα ελληνικά χαρακτηριστικά του νησιού (ιστορία,
γλώσσα, ήθη και παραδόσεις, θρησκεία), τα οποία παραμένουν αναλλοίωτα
από τα πανάρχαια χρόνια, ούτε σε σημαντικούς σταθμούς ελληνικής ιστορίας
της Κύπρου (Ονήσιλος, Κίμων, Ευαγόρας κτλ) ή σε αρχαιολογικούς χώρους
(Σαλαμίνα, Κούριο, Πάφος κτλ) και στην ελληνικότητά τους ή σε
πνευματικούς ανθρώπους που ξεχώρισαν (Ζήνων ο Κιτιεύς: ιδρυτής της
φιλοσοφικής σχολής του Στωικισμού στην Αθήνα). Αντίθετα, δόθηκε έμφαση
μόνο στις σχέσεις της Κύπρου με ανατολικούς λαούς κατά την αρχαιότητα
και εμφανίστηκαν με τη σειρά οι κατοπινοί κατακτητές της Κύπρου (έγινε
λόγος για Ρωμαιοκρατία, Φραγκοκρατία, Ενετοκρατία, Οθωμανική περίοδο).
Όσο για τα νεότερα χρόνια, η προσέγγιση ήταν «επιδερμική» και άγγιζε
μόνο μέρος της ιστορικής αλήθειας. Έτσι, π.χ., έγινε αναφορά στον αγώνα
της ΕΟΚΑ («απελευθερωτικός αγώνας»), όχι όμως και στον σκοπό του, δηλαδή
την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Προβλήθηκαν επίσης εικόνες της
βομβαρδισμένης από τους Τούρκους Αμμοχώστου (που παρέπεμπαν στα τραγικά
γεγονότα του 1974), πουθενά όμως δεν δηλώθηκε με το όνομά της η Τουρκία,
η εισβολή και η κατοχή. Το πλέον ανεπίτρεπτο, όμως, είναι ότι οι
διοργανωτές εκμεταλλεύθηκαν την ηρωική δασκάλα του Ριζοκαρπάσου, Ελένη
Φωκά, την οποία ανέβασαν για μερικά δευτερόλεπτα πάνω στη σκηνή. Την
είδαμε να ψελλίζει κάτι, αλλά δεν ακούσαμε τι είπε, αφού η μουσική ήταν
δυνατή και η ίδια δεν είχε μικρόφωνο. Κι όμως, απ’ ό,τι είπε μετά σε
συνέντευξή της, η ίδια αποδέχθηκε την πρόταση να συμμετάσχει στην
παράσταση, αφού πήρε τη διαβεβαίωση πως θα της έδιναν μικρόφωνο για να
φωνάξει «Λευτεριά στην Κύπρο μας». Αυτό δυστυχώς δεν έγινε ποτέ.
Οι Ευρωπαίοι που τυχόν παρακολούθησαν την τελετή και όσοι δεν
γνωρίζουν καλά την ιστορία της Κύπρου, σίγουρα δεν αποκόμισαν την
ιστορική αλήθεια, αφού ως κυπριακός ελληνισμός δεν θελήσαμε να
αναδείξουμε την ελληνικότητα του τόπου μας μέσα από την τέχνη, τη γλώσσα
και τον πολιτισμό, ούτε να διαφωτίσουμε με συγκροτημένο και
αντικειμενικό τρόπο για το κυπριακό πρόβλημα και να απαιτήσουμε την
υποστήριξη της Ευρώπης.
Το αποκορύφωμα ήταν το γεγονός ότι στο καλλιτεχνικό μέρος
απαγγέλθηκαν ποιήματα, στη συντριπτική τους πλειονότητα, στη διάλεκτο –
λες και η νεοελληνική είτε δεν έχει ποίηση άξια λόγου είτε είναι γλώσσα
δεύτερης διαλογής στην Κύπρο και συνεπώς δεν αρμόζει σε μία τελετή που
παρουσιάζει την ιστορία της Κύπρου! Το γεγονός ότι η ΝΕ είναι η επίσημη
γλώσσα της Κυπριακής Δημοκρατίας και του εκπαιδευτικού μας συστήματος
και έχει τη θέση που έχει στη ζωή μας, απεκρύβη επιμελώς από τους
διοργανωτές. Αν αυτοί ενεργούσαν αντικειμενικά και χωρίς σκοπιμότητα,
αποκλείεται να μη σκέφτονταν να εντάξουν σε μια εκδήλωση ευρωπαϊκής
εμβέλειας ένα ποίημα του Σεφέρη ή του Ελύτη. Ολόκληρη ποιητική συλλογή
έγραψε ο Νομπελίστας Γιώργος Σεφέρης για την Κύπρο και τους αγώνες της –
είναι άξιο απορίας γιατί δεν καταδεχτήκαμε κάτι από αυτήν.
3. Το επίσημο φιλμάκι του Υφυπουργείου Πολιτισμού για την Κυπριακή
Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Βρίσκεται στο ίδιο κλίμα, αφού
αποφεύγεται σε αυτό οποιαδήποτε αναφορά στην ελληνικότητα της Κύπρου.
Επί λέξει η αναφορά: «...μια παράδοση με Ευρωπαϊκές, Βυζαντινές και
Μεσανατολικές αποχρώσεις, που καθρεφτίζουν την ψυχή ενός νησιού, στο
σταυροδρόμι τριών ηπείρων... που εδώ και αιώνες υφαίνει γέφυρες ανάμεσα
σε λαούς και πολιτισμούς». Ελληνικές «αποχρώσεις» στην Κύπρο δεν είδαν
οι εμπνευστές του κειμένου; Η προσέγγιση αυτή ασφαλώς δεν
αντικατοπτρίζει την πραγματική μας ιστορία, αφού σκόπιμα δίδεται έμφαση
μόνο στις άλλες επιδράσεις που δέχθηκε το νησί μας (ας μην ξεχνάμε τη
γεωγραφική του θέση). Η προσπάθεια είναι να παρουσιαστεί η Κύπρος ως μία
χώρα χωρίς ταυτότητα και ρίζες, πολυπολιτισμική, έρμαιο των κατά
καιρούς κατακτητών και όσων εγκαθίστανται σε αυτήν. Ανάμεσα στα πολλά,
βέβαια, οι εμπνευστές του κειμένου αναφέρονται και στην «Ευρωπαϊκή» μας
παράδοση, αλλά μάλλον δεν έχουν αντιληφθεί ότι, αν αρνηθούμε την
ελληνική μας φύση, σίγουρα δεν μπορούμε να επικαλεστούμε ούτε
«Ευρωπαϊκή» φυσιογνωμία. Θα μείνουμε με τη «Μεσανατολική» και, αν και
ανήκουμε στον πολιτισμό που έδωσε τα φώτα στην Ευρώπη και σε όλον τον
δυτικό κόσμο, οι Ευρωπαίοι θα μας θεωρούν φτωχούς συγγενείς.
4. Το τραγούδι του Ρ.Ι.Κ. για τον φετινό Διαγωνισμό της Γιουροβίζιον:
Ούτε ο τίτλος («Jalla») ούτε η μουσική παραπέμπουν σε κάτι «οικείο» για
τους Έλληνες της Κύπρου. Αντίθετα, μάλλον αραβική προέλευση και
συνθήκες παρακμής υποβόσκουν στο φιλμάκι του τραγουδιού. Για να
περιοριστούμε όμως μόνο στη γλώσσα, αν οι δημιουργοί και οι υπερασπιστές
του τραγουδιού ήθελαν να προβάλουν την ΚΔ, όπως διατείνονται, θα
πρόφεραν τον τίτλο όπως προφέρεται από τους φυσικούς ομιλητές της
διαλέκτου που τη νοιάζονται και τη σέβονται, και θα τον έγραφαν με τρόπο
που να αφορά ελληνική λέξη. Δεν μέμφομαι την τραγουδίστρια -ένα κορίτσι
της παροικίας, που προσπαθεί με όσα ξέρει να κτίσει την καριέρα της-
αλλά τις διαδικασίες επιλογής των τραγουδιών, που θα έπρεπε, εφόσον
πρόκειται για ευρωπαϊκό διαγωνισμό, να ήταν αυστηρές, απόλυτα διαφανείς
και να αποσκοπούσαν στην επιλογή του πιο αντιπροσωπευτικού -για τη χώρα
μας και τον πολιτισμό της- τραγουδιού. Το επιχείρημα το οποίο
επικαλούνται κάποιοι -ότι δηλαδή η Γιουροβίζιον απευθύνεται σε νέους ή
ότι δεν είναι αξιόλογος ως θεσμός και συνεπώς δεν πρέπει να μας
απασχολεί το ποιος μας εκπροσωπεί- απευθύνεται σε αφελείς και δεν
αλλοιώνει τις ευθύνες αυτών που επέλεξαν το τραγούδι.
Αναφέρθηκαν μόνο τέσσερα γεγονότα -από τα πάμπολλα που συμβαίνουν
καθημερινά στον τόπο μας-, τα οποία αφορούν έναν κρατικό φορέα και έναν
ημικρατικό. Αυτά αποδεικνύουν ότι η Κύπρος αλλάζει -πράγμα απολύτως
θεμιτό και αναμενόμενο-, δεν αλλάζει όμως με τρόπο φυσικό και αβίαστο,
αλλά μεθοδευμένα και, δυστυχώς, χωρίς η μεγάλη πλειονότητα του λαού να
αντιλαμβάνεται τι συντελείται. Μια νέα «ταυτότητα» επιχειρείται να
δημιουργηθεί και να αποδοθεί στους Έλληνες του νησιού: αυτή ενός δήθεν
κυπριακού «έθνους» (από κοινού με τους Τουρκοκυπρίους;) με ιδιαίτερα
χαρακτηριστικά, διαφορετικού και αποκομμένου από τον ελληνισμό.
Χρειάζεται δουλειά πολλή για να πετύχουμε την ανάσχεση του ολέθριου
κυπριωτισμού. Κύρια μέριμνά μας πρέπει να είναι ασφαλώς η παιδεία –
κυρίως η ενδυνάμωση των παιδιών μας με στέρεη ανθρωπιστική παιδεία, με
γνώση για την ελληνική ιστορία και τις καταβολές τους, για τις αξίες που
κουβαλά ο ελληνικός πολιτισμός και η ελληνική γλώσσα. Πρέπει να
ενισχυθεί η διδασκαλία και καλλιέργεια της ελληνικής, καθώς και η
γνωριμία με τα δημιουργήματα και τους δημιουργούς της από την αρχαιότητα
μέχρι τις μέρες μας. Διότι πάνω στη γνώση της γλώσσας και των
επιτευγμάτων της οικοδομείται και η εθνική συνείδηση κάθε λαού και ο
σεβασμός σε αυτό που είναι.
Πρέπει ακόμα να συμβάλουμε ώστε να νιώσουν τα παιδιά μας την αξία και
την ελληνικότητα της διαλέκτου μας. Να αντιληφθούν ότι η χρήση της δεν
αντιπαλεύει την πανελλήνια νεοελληνική -όπως προσπαθούν η ανθελληνική
και η νεοκυπριακή προπαγάνδα να καλλιεργήσουν- αλλά, αντίθετα, τη
συμπληρώνει με τρόπο αρμονικό εδώ και εκατοντάδες χρόνια. Πρέπει όλοι
μας -ενήλικες, εκπαιδευτικό σύστημα, ΜΜΕ, ΜΚΔ, πολιτικοί, δημοσιογράφοι-
μέσα από το δικό μας παράδειγμα να βοηθούμε τα παιδιά μας να έχουν
αποσαφηνισμένα τα όρια της κάθε γλωσσικής ποικιλίας και τον διαφορετικό
ρόλο που μπορούν και πρέπει αυτές να υπηρετούν. Έτσι δεν θα υποβόσκει
στην ψυχή των παιδιών μας το ψευδο-δίλημμα «κυπριακή διάλεκτος ή
νεοελληνική κοινή», αλλά η καθεμιά θα έχει τη θέση που της αρμόζει στο
μυαλό και την καρδιά τους.
*Επιθεωρήτρια Φιλολογικών Μαθημάτων (ΥΠΑΝ)
