Κρυπτοχριστιανικά _Α΄μέρος

 του Δημητρίου Κ. Παπαδόπουλου (Σταυριώτη) 

Κρυπτοχριστιανοί: “Παγιδευμένοι” ανάμεσα στο Ισλάμ και τον Σταυρό

Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης

«Πολλά χρόνι͜α εμπροστά, τετρακόσ̌ι͜α παραπάν’ έρθ’ ένας τρανόν γατάν και εγέντανε Τουρκάντ’. Ο σουλτάνον έλεγεν «’Δέν ’κι λογαρι͜άζομε! Ή θα ’ίνουστουν Τουρκάντ’, ή εσάς θα σπάζομε!» Την πίστην αν έλλαξαν την γλώσσαν ’κ’ ενέσπαλαν. Συντζ̌αίν’νε ποντιακά, ’ξέρ’νε και τα τουρκικά. Πολλοί πίστην έλλαξαν, ένταν μωαμεθανοί. Έπεϊ απέσ’ σ’ ατείντς είναι κρυφοχριστιανοί. Κάθουν ’λόερα σο στόλ’ την πίταν ατείν’ να τρών’. Πριν να κομματι͜άζ’νε ατο ευτάν’ απάν’ ένα σταυρόν», τραγουδούσε το αηδόνι του Πόντου, ο Χρύσανθος, στο «Κατήρκαγια» στον δίσκο «Χρυσή Παράδοση» του 1991.

«Επήγαμε εμείς σον Πόντον κι είνας χότζας οξωπίσ’. Ντό θέλτς, είπαμε, γερίτσο; Γιατί κλαις κι εμάς τερείς; Πώς εξέρτς την καλατσ̌ή μουν; Πόντιος είσαι -ν- εσύ! Γιατί ψαλαφάς, τουρκίτσο, απ’ εμάς έναν κερίν; Πόντιος είμαι Ρωμαίος, το κερίν θα άφτω εγώ. Τη Σουμελάν Παναΐα κλίσκουμαι και προσ̌κυνώ. Ας σ’χωρά με ο Θεόν, το ρωμαίικον θα κρατώ. Την ημέραν είμαι χότζας, τη βραδήν θα λειτουργώ, τραγουδούσε Χρήστος Παπαδόπουλος στο «Είμαι Πόντιος Ρωμαίος», σε στίχους του αείμνηστου Βασίλη Μωυσιάδη, στον δίσκο «Πατρίδα μ’πονεμένον», που κυκλοφόρησε έναν χρόνο αργότερα.

Και τα δύο τραγούδια έχουν ένα κοινό θέμα, το οποίο αποτελεί ένα από τα πιο δύσκολα και ίσως όχι τόσο προβεβλημένα κεφάλαια της ιστορίας του Πόντου: Οι κρυπτοχριστιανοί. Στην ποντιακή διάλεκτο ήταν γνωστοί ως «κλωστοί». Ήταν πληθυσμοί που ασπάστηκαν το Ισλάμ, διατήρησαν την ελληνοφωνία τους, αλλά μυστικά κρατούσαν τη χριστιανική πίστη τους άσβεστη. Το φαινόμενο συναντάται τον 19ο και έως τις αρχές του 20ού αιώνα. Αυτοί αποκαλύφθηκαν για πρώτη φορά επίσημα το 1856 εκμεταλλευόμενοι την έκδοση του σουλτανικού διατάγματος «Χαττί Χουμαγιούν», που υποσχόταν θρησκευτική και πολιτική ελευθερία σε όλους τους υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Ο Hasluck και η ιδιαιτερότητα της Τραπεζούντας

Ο Άγγλος ιστορικός και αρχαιολόγος Frederick William Hasluck (1878-1920) περιγράφει με ψυχραιμία αλλά σαφήνεια το φαινόμενο των Κρυπτοχριστιανών της Τραπεζούντας, βασιζόμενος σε ιστορικές πηγές και επιτόπια γνώση της Μικράς Ασίας. Σύμφωνα με τον Hasluck, αν και ο αριθμός των Κρυπτοχριστιανών στη Μικρά Ασία είχε κατά καιρούς υπερβολικά διογκωθεί, δεν υπήρχε καμία αμφιβολία ότι υπήρξαν πραγματικές περιπτώσεις πληθυσμών που εξαναγκάστηκαν σε εξωτερικό εξισλαμισμό. Τονίζει, ωστόσο, ότι επί Οθωμανών δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις μαζικών μεταστροφών σε όλη τη Μικρά Ασία — με μία καθοριστική εξαίρεση: την περιοχή της Τραπεζούντας.

Η ιδιαιτερότητα της Τραπεζούντας; Ο Hasluck σημειώνει ότι στην περιφέρεια της Τραπεζούντας συναντάται τόσο ιστορική παράδοση εξαναγκασμών όσο και υπαρκτός πληθυσμός που ήταν εξωτερικά μουσουλμανικός αλλά διατηρούσε χριστιανικά στοιχεία, άλλοτε ανοιχτά και άλλοτε μυστικά.

 

Αναφέρει συγκεκριμένα:

Στην περιοχή της Ριζούντας (Rize) υπήρχαν χωριά που, παρότι οι κάτοικοι δήλωναν μουσουλμάνοι, διατηρούσαν μνήμες του βαπτίσματος και μιλούσαν όχι τουρκικά αλλά αρμενικά, ένδειξη παλαιότερης χριστιανικής ταυτότητας.

Οι Κρυπτοχριστιανοί με ελληνικό τυπικό και ελληνική γλώσσα υπήρχαν μέχρι και πρόσφατα (σε σχέση με την εποχή που γράφει), κυρίως γύρω από την Τραπεζούντα.

Ήταν γνωστοί με την ονομασία Σταυριώτες, από το χωριό Σταυρίν, στην εκκλησιαστική περιφέρεια της Αργυρούπολης (Gümüşhane). Ο Hasluck αναφέρει ότι οι Σταυριώτες υπολογίζεται πως έφταναν κάποτε τις 20.000 ψυχές στις επαρχίες Σίβας, Άγκυρας και Τραπεζούντας. Στα τέλη του 17ου αιώνα υπέστησαν διώξεις, οι οποίες οδήγησαν στον εξισλαμισμό περίπου 8.000 οικογενειών και ανάγκασαν πολλούς να φύγουν προς την Κριμαία και άλλες περιοχές. Μέρος αυτών των πληθυσμών εγκαταστάθηκε στη μεταλλευτική περιοχή της Κρώμνης (Kromna), όπου παρέμειναν τυπικά μουσουλμάνοι, αλλά επανήλθαν ανοιχτά στον Χριστιανισμό γύρω στο 1860.

Άλλοι εγκαταστάθηκαν στη Ριζούντα και στον Όφη. Εκεί, ακόμη και όταν είχαν αλλάξει θρησκεία, διατήρησαν τη γλώσσα τους και –το πιο εντυπωσιακό κατά τον Hasluck– προστάτευαν με ζήλο τα χριστιανικά ιερά βιβλία τους.

Ο Άγγλος ιστορικός καταλήγει σε ένα κρίσιμο συμπέρασμα. Στην Τραπεζούντα και την ευρύτερη ποντιακή ενδοχώρα ο εξισλαμισμός δεν σήμαινε κατ’ ανάγκη απώλεια ταυτότητας. Η γλώσσα, η μνήμη και η πίστη επιβίωσαν για γενιές, άλλοτε κρυφά και άλλοτε ημι-φανερά.

Η μαρτυρία του Hasluck, γραμμένη χωρίς πολιτική σκοπιμότητα και πολύ πριν τις σύγχρονες αντιπαραθέσεις, επιβεβαιώνει ότι οι Κρυπτοχριστιανοί της Τραπεζούντας δεν ήταν θρύλος ή φήμη, αλλά ιστορικά τεκμηριωμένη πραγματικότητα.

Το άρθρο της Zeynep Türkyılmaz

Για το ζήτημα των Κρυοπτοχριστιανών είχε αρθρογραφήσει το 2016 η ιστορικός, οθωμανολόγος Zeynep Türkyılmaz, μέσα από το άρθρο με τίτλο «Οι κρυπτοχριστιανοί Έλληνες του Πόντου, παγιδευμένοι ανάμεσα στο Ισλάμ και τον Χριστιανισμό» (τουρκ. «Pontus’un kripto-hristiyan Rumları, İslam ve Hıristiyanlık arasında») . Πρόκειται για μια συστηματική προσέγγιση στο φαινόμενο των Κρυπτοχριστιανών Ρωμιών του Πόντου – πληθυσμών που έζησαν επί αιώνες σε μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα σε δύο θρησκείες, δύο κόσμους και τελικά δύο ιστορικές μοίρες.

Η Türkyılmaz επισημαίνει ότι, ενώ στην Τουρκία έχει αρχίσει να συζητείται –έστω και δειλά– το ζήτημα των εξισλαμισμένων Αρμενίων ή των Χεμσινλήδων, η ύπαρξη εξισλαμισμένων ή διπλοθρησκευτικών Ρωμιών παραμένει σχεδόν άγνωστη ή αντιμετωπίζεται ως ταμπού. Κι όμως, όπως τεκμηριώνει, πρόκειται για υπαρκτές, πολυάριθμες και ιστορικά καταγεγραμμένες κοινότητες.

Στις περιοχές της Τραπεζούντας, της Gümüşhane, της Ματσούκας, της Τορούλ (Άρδασσα) και ευρύτερα στον ανατολικό Πόντο, υπήρξαν Ρωμιοί πληθυσμοί που εξισλαμίστηκαν επιφανειακά κατά την οθωμανική περίοδο, διατηρώντας όμως –κρυφά ή ημι-δημόσια– την ορθόδοξη χριστιανική τους πίστη. Η ιστορικός μιλά για «çift-dinli», δηλαδή διπλοθρησκευτικούς πληθυσμούς, οι οποίοι δεν εγκατέλειψαν απλώς μια ταυτότητα για να υιοθετήσουν μια άλλη, αλλά έζησαν επί δεκαετίες και αιώνες με δύο παράλληλες θρησκευτικές αναφορές. Διπλή πίστη, διπλή ζωή δηλαδή.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των μεταλλωρύχων της κοιλάδας Κουρούμ, κοντά στη Gümüşhane. Στα μέσα του 19ου αιώνα, περίπου 20.000 άνθρωποι εμφανίζονται συλλογικά ενώπιον των οθωμανικών αρχών δηλώνοντας ανοιχτά ότι είναι χριστιανοί και απαιτώντας να ζήσουν πλέον δημόσια με αυτήν την ιδιότητα. Στα οθωμανικά έγγραφα καταγράφεται με αμηχανία το φαινόμενο: «Παρασκευές στο τζαμί, Κυριακές στην εκκλησία».

Η Türkyılmaz τονίζει ότι το φαινόμενο αυτό αποδομεί τη σημερινή, αποστειρωμένη αντίληψη περί «καθαρών» και μονοδιάστατων ταυτοτήτων. Οι Κρυπτοχριστιανοί του Πόντου μιλούσαν ρωμαίικα, συχνά και τουρκικά, εργάζονταν σε καίριους οικονομικούς τομείς (μεταλλεία), και διαπραγματεύονταν διαρκώς τη θέση τους μέσα σε ένα πολυθρησκευτικό και πολυεθνοτικό περιβάλλον.

Η ιστορικός είναι σαφής: δεν υπήρξε μία ενιαία εμπειρία εξισλαμισμού. Υπήρξαν πολλαπλές διαδρομές, διαφορετικές εποχές, άλλες επιλογές και άλλοι εξαναγκασμοί. Άλλοι διατήρησαν διπλή πίστη, άλλοι κράτησαν τη γλώσσα αλλά έχασαν τη θρησκεία, άλλοι αφομοιώθηκαν πλήρως – ιδιαίτερα μετά το 1918.

Καθοριστικό σημείο καμπής υπήρξε η Ανταλλαγή των Πληθυσμών. Όπως υπογραμμίζει η Türkyılmaz, σε αντίθεση με την αρμενική περίπτωση, όπου η γενοκτονία δεν ακύρωνε νομικά την ύπαρξη του «Αρμένιου», η Ανταλλαγή κατέστησε αδύνατη την παραμονή οποιουδήποτε δήλωνε Ρωμιός ή Χριστιανός εντός Τουρκίας. Το μήνυμα ήταν σαφές: αν θέλεις να μείνεις, πρέπει να είσαι μουσουλμάνος.

Έτσι, ένα μεγάλο μέρος αυτών των πληθυσμών σιώπησε. Η γλώσσα –τα ρωμαίικα σε περιοχές όπως ο Όφις, η Τόνια, η Ματσούκα– έμεινε ως ίχνος, αλλά η ιστορία πίσω από αυτήν καλύφθηκε από φόβο και αυτολογοκρισία.

«Ρώτα την καρδιά σου»

Και ας επιστρέψουμε στην αφετηρία αυτού του κειμένου. Τα τραγούδια που αναφέρονται στον πρόλογο γράφτηκαν μετά από ταξίδια (Μωυσιάδη-Χρύσανθου) στον Πόντο στα τέλη της δεκαετίας του ’80, κάτι που ενισχύει την πεποίθηση περί ύπαρξης κρυπτοχριστιανών μέχρι σήμερα. Η ίδια η Türkyılmaz αποφεύγει να απαντήσει στο άρθρο της, αν σήμερα υπάρχουν ακόμη ενεργές κοινότητες Κρυπτοχριστιανών, επισημαίνοντας ότι μια τέτοια συζήτηση, στο σημερινό πολιτικό κλίμα, θα μπορούσε να τους θέσει σε κίνδυνο.

Και καταλήγει σε ένα σαφές συμπέρασμα. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο αν «υπάρχουν» ή «δεν υπάρχουν» σήμερα Κρυπτοχριστιανοί στον Πόντο. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι η τουρκική κοινωνία –και όχι μόνο– δεν διαθέτει ακόμη τον πολιτικό και επιστημονικό χώρο για να μιλήσει ανοιχτά γι’ αυτές τις εμπειρίες χωρίς φόβο, εθνικά στερεότυπα και ιδεολογικές χρήσεις. Βέβαια από το 2016 μέχρι το 2026 έχουν μεσολαβήσει πολλά. Τα τελευταία χρόνια έχουν πάρει διαστάσεις κινήματος τα τεστ dna στην Τουρκία, όπου πολλοί Τούρκοι ανακαλύπτουν, ότι το dna τους δεν έχει καμία σχέση με το αφήγημα, με το οποίο το τουρκικό κράτος τους έκανε πλύση εγκεφάλου μέσω της εκπαίδευσης. Σημειωτέον, ότι το 2010 έσπασε σιωπή αιώνων για πίστη των Κρυπτοχριστιανών του Πόντου με την ταινία «Ρώτα την καρδιά σου» (Yuregine Sor), το οποίο αφορά μία τραγική ιστορία αγάπης, ανάμεσα σε μία Μουσουλμάνα, την Esma και έναν κρυπτοχριστιανό, τον Mustafa. Οπότε υπάρχουν ερεθίσματα για να αναζητήσει κανείς περισσότερες πληροφορίες…

Οι Κρυπτοχριστιανοί του Πόντου, όπως τους παρουσιάζει η Türkyılmaz, δεν είναι ούτε μύθος ούτε εργαλείο πολιτικής. Είναι πραγματικοί άνθρωποι, με επιλογές, διλήμματα και αγώνες, που έζησαν σε μια εποχή όπου η ταυτότητα δεν ήταν γραμμική αλλά ρευστή – και πλήρωσαν βαρύ τίμημα όταν το κράτος απαίτησε να γίνει μονόχρωμη.

Για το ζήτημα των εξισλαμισμών στη Μικρα Ασία και των κρυπτοχριστιανών του Πόντου έχει συγγράψει σχετικό βιβλίο από τις Εκδόσεις Κυριακίδη ο καθηγητής Κωνσταντίνος Φωτιάδης. Όσο για το ερώτημα εάν υπάρχουν σήμερα κρυπτοχριστιανοί στον Πόντο ή σε άλλα μέρη της Τουρκίας, θα μπορούσε να απαντήσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο, όχι επίσημα βέβαια… Η διαχρονική εχθρική στάση του τουρκικού βαθέος κράτους εναντίον του μαρτυρά κάτι που δεν μπορεί να λεχθεί δημόσια…

πηγή

Ελληνες, Κρυπτοχριστιανοί και Γενετική, η νέα «βόμβα» στα θεμέλια του τουρκικού εθνικισμού

Σωτήρης Σκουλούδης

Η Τουρκία έχει ένα «μυστικό», το οποίο κρύβει όσο καλύτερα μπορεί και με όποιον τρόπο μπορεί.

Οι γενοκτονίες, η ακραία καταπίεση, οι βίαιες πρακτικές του Μεσαίωνα, οι διώξεις και οι αναγκαστικοί εξισλαμισμοί, περιλαμβάνονται διαχρονικά στις «αναγκαστικές» μεθόδους διατήρησης αυτού του μυστικού. Ένα μυστικό που ολοένα όμως και αποκαλύπτεται, 202 χρόνια μετά το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης και της αρχής του τέλους, για την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Αυτό που το σύγχρονο τουρκικό κράτος θέλει να διατηρήσει ως μυστικό, δεν είναι άλλο από το γεγονός ότι… οι σημερινοί Τούρκοι, σε ένα συγκλονιστικά υψηλό ποσοστό, μάλλον δεν είναι καθόλου Τούρκοι, τουλάχιστον όχι όσο νομίζουν…

Η ακριβής ιστορική ανάλυση και τα πραγματικά γεγονότα, έρχονται να ταυτιστούν με τη σύγχρονη τεχνολογία και τα επιτεύγματα της γενετικής, δίνοντας μια απάντηση-γροθιά στους υπερεθνικιστές της Τουρκίας, όπως και στους φανατικούς ισλαμιστές: Το μογγολικό φύλο που ξεκίνησε μετά τον 10ο αιώνα από τις στέπες της Μογγολίας και σταδιακά κατέκτησε και «εξαφάνισε» τους γηγενείς πανάρχαιους πληθυσμούς της Ανατολίας, με αποκορύφωμα τις γενοκτονίες του 20ου αιώνα, ουσιαστικά δεν πέτυχε ποτέ τον σκοπό του, αυτόν του εκτουρκισμού της Ιωνίας και άλλων περιοχών.

Κι αυτό διότι η πολιτισμική αλλαγή που επέβαλλε με τις εισβολές, με το τσεκούρι και τους βίαιους εξισλαμισμούς, οι πρακτικές δηλαδή που διαμόρφωσαν αυτό που σήμερα είναι το τουρκικό έθνος, δεν υπήρξε απαραίτητα και πληθυσμιακή…

Εκατομμύρια Τούρκοι σήμερα ανακαλύπτουν την… αλήθεια και το «μυστικό», χάρη στα DNA τεστ του εμπορίου, που κρίνονται ως πολύ αξιόπιστα και σύμφωνα με τα οποία, πάρα πολλοί από αυτούς, δεν έχουν ούτε 1% από αυτό που θεωρούσαν ως «τουρκικό αίμα» στις φλέβες τους, παρά είναι ένα μείγμα – ή και μια ξεκάθαρη εθνότητα- από αυτές τις οποίες εξανδραπόδισαν τα τελευταία 1.000 χρόνια από τα σημερινά όρια του κράτους τους. Δηλαδή Έλληνες, Αρμένιοι, Χεταίοι, Ασσύριοι ή και πολλά ακόμα. Αλλά κυρίως, Έλληνες!

Κατά κάποιες εκτιμήσεις, το ποσοστό αυτό μπορεί να ξεπερνάει και το 70%, όπερ σημαίνει ότι μόλις ο ένας στους τρεις σημερινούς Τούρκους είναι… Τούρκος. Οι υπόλοιποι, είναι εξισλαμισμένοι και πολιτιστικά αποκομμένοι με τις πραγματικές τους ρίζες. Μέχρι σήμερα. Το ερώτημα είναι τι θα συμβεί όταν το καταλάβουν, όλο και περισσότεροι, ενώ ήδη, είναι αρκετοί αυτοί που το γνωρίζουν, ή που δεν ξέχασαν ποτέ…

Το Newsbomb.gr πραγματοποίησε πρόσφατα οδοιπορικό στον Πόντο, όπου διαπίστωσε ότι ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων, σκέφτεται… ποντιακά, μιλάει ποντιακά και γλεντάει ακριβώς όπως οι Πόντιοι στη χώρα μας. Νιώθουν φυσικά Τούρκοι, ωστόσο το διαδίκτυο, η ευρύτερη ενημέρωση της ιστορίας και όχι μόνο αλλά και, τα dna τεστ, που πια εδώ και λίγα χρόνια είναι διαθέσιμα σε όλους, δημιουργούν… εκπλήξεις και ίσως αύριο, αναζητήσεις. Σαν και αυτές, που τρέμει το εθνικιστικό καθεστώς, το οποίο δεν απολογήθηκε, ούτε έχει και καμιά διάθεση, για το στυγερό παρελθόν του, πρόσφατο και απώτατο. [Ν: βλ. το βίντεο στο τέλος της ανάρτησης]

Σε συνεχεία του οδοιπορικού, συνομιλήσαμε με διεθνολόγους, οθωμανολόγους και γενετιστές, προκειμένου να μας αναλύσουν το ερώτημα όχι μόνο για το ποιοι είναι στην πραγματικότητα οι σημερινοί κάτοικοι της Ανατολίας υπό τα όρια του κράτους που προσδιορίζεται ως τουρκικό, αλλά τι… επιπτώσεις μπορεί να έχει η συνειδητοποίηση της πραγματικότητας, τουλάχιστον για τις επόμενες γενιές.

Ο Μελέτης Μελετόπουλος, Διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης, μιλώντας στο Newsbomb.gr δεν διστάζει να τονίσει ότι οι σημερινοί Τούρκοι «στην τεράστια πλειοψηφία τους είναι Έλληνες που εξισλαμίστηκαν μετά το Ματζικέρτ. Πολλοί από αυτούς το ξέρουν, είναι κρυπτοχριστιανοί και ενώ κατά τα άλλα είναι Τούρκοι μουσουλμάνοι διατηρούν μια δευτερεύουσα χριστιανική διάσταση στην προσωπικότητά τους». Η εκτίμησή του, δε, είναι ότι αυτοί ανέρχονται σε πολλά εκατομμύρια.

«Υπάρχουν φυσικά και Τούρκοι που έφτασαν με τις ορδές τον 14ο αιώνα, αλλά αυτά τα τσαντίρια δεν ήταν αρκετά για να φτάνουν σήμερα τα 80 εκατομμύρια. Πρόκειται για το μογγολικό φύλο που φυσικά δεν είναι γηγενείς της Ανατολίας», εκτιμά, ενώ «πλέον χιλιάδες Τούρκοι κάνουν τεστ dna και διαπιστώνουν ότι έχουν ελληνικό ή άλλο dna – συνειδητοποιούν δηλαδή ότι δεν είναι Τούρκοι! Πρόκειται για κατασκευασμένη ταυτότητα που έγινε μετά το 1922».

Κατά τον δρα Μ. Μελετόπουλο, αυτό το γεγονός αποτελεί «δυνητική ατομική βόμβα στο κατασκεύασμα που λέγεται σύγχρονη Τουρκία κι αν δεν συμφιλιωθούν οι Τούρκοι με το μη τουρκικό παρελθόν τους, θα έχουν τεράστιο πρόβλημα». Και καταλήγει: «Η Ελλάδα θα μπορούσε να τους προσεγγίσει όλους αυτούς με την ελληνική παιδεία. Προσδοκώ ένα μέλλον που οι Τούρκοι θα προσεγγίζουν τους Έλληνες μέσω της αυτεπίγνωσης ότι είναι Έλληνες και του μεγαλείου του ελληνικού πολιτισμού».

«Ίσως δούμε τη Χάρτα του Ρήγα να υλοποιείται»

Ο Δημήτρης Σταθακόπουλος, Διεθνολόγος-Νομικός και Τουρκολόγος, γνωρίζει ότι «οι 70 λαότητες που σήμερα είναι Τούρκοι πολίτες, ψάχνουν πια τις ρίζες τους και βοηθά πολύ η τεχνολογία και η επιστήμη σε αυτό».

Ο ίδιος, αναλύει στο Newsbomb.gr τη διαδικασία αλλοίωσης όχι της πληθυσμιακής -αλλά της πολιτιστικής, όλης της Ανατολίας από τους εισβολείς, η οποία έχει οδηγήσει στον τουρκικό εθνικισμό, ενώ στην πραγματικότητα ένα μεγάλος μέρος των Τούρκων είναι… Έλληνες.

 

Παναγία Σουμελά

Αυτό επιτεύχθηκε με τους βίαιους εξισλαμισμούς – ως αποτέλεσμα αυτών μετά από 2-3 γενιές αρκετοί να ξεχάσουν τις πραγματικές τους ρίζες. Αρκετοί ήταν κι αυτοί που προτίμησαν να γίνουν μάρτυρες. Η πρώτη φάση αυτής της διαδικασίας ήταν από τον 11ο αιώνα μέχρι τον 15ο , η δεύτερη κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας και η τρίτη στις αρχές του 20ου αιώνα, αλλά, όπως τονίζει, διατηρείται μέχρι και σήμερα.

«Κατά κάποιον τρόπο, πολεμούσαμε πάντα τον… εαυτό μας», υπογραμμίζει. Όσο για το πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η κατάσταση, ο ίδιος δηλώνει αισιόδοξος ότι ίσως το όραμα του Ρήγα Φεραίου να γίνει πραγματικότητα:

«Μια επαγρύπνηση συνείδησης των Τούρκων θα οδηγήσει σε αναγέννηση πολιτισμού – αυτό δεν μπορεί να σταματήσει με καταστολή και με κανένα μέτρο. Έχει ξανασυμβεί αυτό στην Ιστορία, δεν θα είναι η πρώτη φορά… Η Τουρκία θα μπορούσε να μας ξανασυναντήσει πολιτιστικά κάποια στιγμή, με την επιστροφή στις πολιτιστικές και θρησκευτικές μας ρίζες.

Ίσως δούμε κάποτε τη Χάρτα του Ρήγα να υλοποιείται… Η διαμόρφωση της Ιστορίας, που κάνει σπειροειδείς κύκλους, δεν γίνεται σε μερικές δεκαετίες ή ακόμα και σε μερικούς αιώνες», καταλήγει.

«Η γενοκτονία δεν σταμάτησε ποτέ – Αυτός θα είναι ο λόγος της κατάρρευσής τους»

Ο Σταύρος Καλεντερίδης, Πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος/επικοινωνιολόγος, με καταγωγή από τον Πόντο και ιδιαίτερη ενασχόληση με τα εθνικά ζητήματα, από τα ταξίδια του και τις έρευνές του θεωρεί ότι αρκετοί Τούρκοι πολίτες σήμερα «είναι συνειδητοποιημένοι και θρησκευτικά και εθνικά ως… Έλληνες». Οι κρυπτοχριστιανοί, θεωρεί, ανέρχονται σε εκατομμύρια, αν και δεν είναι δυνατόν να έχουμε στοιχεία.

Ο ίδιος, θυμίζει τις σφαγές των Χριστιανών που διατηρούσαν εκδοτικό οίκο με χριστιανικά βιβλία στη Μαλάτεια, το 2008, λέγοντας ότι η καταπίεση και σήμερα είναι πολύ ισχυρή. «Η γενοκτονία δεν σταμάτησε ποτέ, διότι και πολύ απλά η Τουρκία δεν την έχει αποδεχτεί και δεν έχει λογοδοτήσει για αυτήν».

Κατά τον διεθνολόγο, «είναι ανάθεμα για το τουρκικό κράτος να υπάρχει κάτι μη μουσουλμανικό και μη τουρκικό και το βλέπουν σαν ζωτική απειλή. Η Τουρκία έχει ακόμα το σύνδρομο των Σερβών. Αυτή η μισαλλόδοξη τακτική, που οδηγεί και στις γενοκτονίες, θα είναι και ο λόγος της κατάρρευσής τους».

Τι θα μπορούσε να συμβεί; «Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών θα μπορούσαν σε μια ευνοϊκή συγκυρία να πραγματοποιήσουν καμπάνια, να δείξουν στον κόσμο ότι υπάρχει μια εναλλακτική ταυτότητα, πραγματικά δική τους, την οποία έχουν απωλέσει».

«Το 70% των Τούρκων γενετικά, δεν είναι Τούρκοι»

Τέλος, επικοινωνήσαμε με τον Κώστα Τριανταφυλλίδη, Γενετιστή, πρ. πρόεδρο του Τμήματος Βιολογίας του ΑΠΘ, ο οποίος επιβεβαίωσε ότι «η γενετική σύσταση των σημερινών Τούρκων πολιτών έχει αναλυθεί πλήρως. Το 30% είναι πληθυσμοί της κεντρικής Ασίας – μογγολικής καταγωγής – και το υπόλοιπο 70% προέρχεται από τους γηγενείς της Ανατολίας, δηλαδή πρόκειται για Έλληνες, Αρμένιους, Χιτίτες και άλλες εθνότητες».

«Πρόκειται για μοναδικό παράδειγμα που η πληθυσμιακή μειοψηφία επιβάλλεται πολιτιστικά και όχι μόνο στους γηγενείς», σημειώνει.

Οι σημερινοί Πόντιοι, δε, έχουν παρόμοια γενετική σύσταση με τους σημερινούς Έλληνες και καμία σχέση με τους Τούρκους, ενώ αντίστοιχα οι σημερινοί Έλληνες διατηρούν το ίδιο DNA με τους κατοίκους αυτής της γης πριν από 4.000 χρόνια…

 

Υ.Σ.Δείτε επίσης :Yuregine Sor - Τουρκική ταινία για τους Κρυπτοχριστιανούς του Πόντου! Μια  συγκλονιστική (αλλά και δραματική) Τουρκική ταινία με ελληνικούς υποτίτλους που αποκαλύπτει για πρώτη φορά στην Τουρκική γλώσσα το δράμα και την πίστη των Κρυπτοχριστιανών του Πόντου σπάζοντας τη σιωπή αιώνων. Πρόκειται για μία ταινία του 2010 με τίτλο «Ρώτα την καρδιά σου» (Yuregine Sor) που πραγματεύεται ένα θέμα ταμπού για την Τουρκία: τους κρυπτοχριστιανούς και πιο συγκεκριμένα αυτούς του Πόντου! Μία τραγική ιστορία αγάπης, ανάμεσα σε μία Μουσουλμάνα, την Esma και έναν κρυπτοχριστιανό, τον Mustafa. 

ΕΔΩ 

ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑ ΚΑΙ ΚΡΥΠΤΟΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ

 

Γράφει ο  Σπύρος Αθανασιάδης

 

 Κατά την τριήμερη επίσκεψή μου στην πρωτεύουσα του ελληνικού Πόντου, την Τραπεζούντα μου δόθηκε η ευκαιρία να συναντήσω και να συζητήσω για ώρες με κρυπτοχριστιανούς. Η κωνσταντινουπολίτικη καταγωγή μου και η δυνατότητα που είχαμε να μιλούμε την τουρκική, συνετέλεσε στη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης.Με τον εντοπισμό του πρώτου κρυπτοχριστιανού το κουβάρι ξετυλίγεται μόνο του και εύκολα μπορείς να επεκτείνεις τον κύκλο γνωριμιών, με κάποιους να είναι αρκετά προσεκτικοί στις αποκαλύψεις τους και κάποιους άλλους λαλίστατοι. Σε κάθε περίπτωση εγκυμονεί ο κίνδυνος να έχεις πέσει σε παγίδα και ο συνομιλητής σου να είναι αστυνομικός υπό κάλυψη

Οι περισσότεροι Ελλαδίτες που επισκέπτονται τον Πόντο και είναι αρκετές χιλιάδες βλέπουν με καχυποψία τους κρυπτοχριστιανούς που τους πλησιάζουν όταν ακούν ότι ομιλούν την ελληνική.

Το παράπονο αυτό μου εξέφρασε ένα σοβαρός κρυπτοχριστιανός λέγοντας ότι ενώ οι ίδιοι προσπαθούν να εξυπηρετήσουν τους ομόθρησκούς και ομοεθνείς τους Ελλαδίτες, οι τελευταίοι τους αποφεύγουν.

Μου δόθηκε η ευκαιρία να ακούσω ποντιακή λύρα από έναν επιστήμονα ο οποίος αν και δήλωσε ότι δεν είναι κρυπτοχριστιανός, ανέφερε ότι στην οικογένεια και στο χωριό του πολλοί ήταν αυτοί που μιλούσαν την ελληνική.

Περιττό να σας αναφέρω ότι αριθμός τραγουδιών που τραγουδούσε ήταν στην ελληνική ποντιακή διάλεκτο.

Οι περισσότεροι ελληνικής καταγωγής Πόντιοι στη Μαύρη Θάλασσα προτιμούν τα ποντιακά αντί τα τουρκικά και στη συζήτηση που είχα μαζί τους, από συνήθεια μου μιλούσαν τα ελληνικά του Πόντου και όχι Τουρκικά.

Σύμφωνα με άρθρο του περιοδικού Ακτουέλ (29-10-92) οι κρυπτοχριστιανοί του Πόντου γιορτάζουν το Δεκαπενταύγουστο, τα Χριστούγεννα , τα Θεοφάνια και άλλες γιορτές της Ορθοδοξίας. Μάλιστα, δε, την παραμονή των μεγάλων εορτών τα παιδιά λένε τα κάλαντα.

Ένας κρυπτοχριστιανός μου αποκάλυψε ότι η μητέρα του προτού βάλει το ψωμί στο φούρνο το σταύρωνε. "Τότε , εμείς δεν καταλαβαίναμε το τι σήμαινε αυτό. Νομίζαμε ότι εξυπηρετούσε το κόψιμο του ψωμιού σε τέσσερα μέρη αφού δεν χρησιμοποιούσαμε μαχαίρι. Μετά μάθαμε την αλήθεια ότι επρόκειτο για θρησκευτικό έθιμο των χριστιανών προγόνων μας".Όταν οι τουρκικές αρχές διαπίστωσαν ότι οι κρυπτοχριστανοί άρχισαν να ενδιαφέρονται για την πραγματική τους θρησκεία και να αναζητούν τις ρίζες τους, τους απαγόρευσαν να ομιλούν την ελληνική και δια ροπάλου απαγορεύτηκαν τα μη μουσουλμανικά έθιμα.Ήταν η εποχή του "Εθνοσωτήριου" πραξικοπήματος του 1980. Σημειώθηκαν αρκετά επεισόδια αλλά η τύχη χαμογέλασε τους χριστιανούς με την άνοδο στην εξουσία του Οζάλ (1983) και τους ευρωπαϊκούς προσανατολισμούς του.

Είναι γεγονός ότι τα τελευταία 20 χρόνια οι κρυπτοχριστιανοί ΄΄ψάχνονται΄΄ για την πραγματική τους ταυτότητα . Όπως μου είπαν απαιτείται κάποιο χρονικό διάστημα έως ότου έλθει η ευλογημένη εκείνη μέρα που άφοβα θα φέρουν στο λαιμό τους τον σταυρό.Οι μορφωμένοι συμμετέχουν σε διεθνή συνέδρια και ζητούν από εμάς τους Έλληνες να τους δώσουμε λίγο χρόνο έως ότου να αποκαλύπτουν την ταυτότητά τους χωρίς τον φόβο του γκρίζου λύκου και του χωροφύλακα.

Σύμφωνα με το περιοδικό ΑKTUEL ο κρυπτοχριστιανός Λεμάν δήλωσε στον Τούρκο δημοσιογράφο:

"Ναι. Είμαστε Ρωμιοί. Γιατί να απαρνηθούμε την καταγωγή μας";

Δημοσιεύει επίσης την φωτογραφίας της 95χρονης Βεατρίκης η οποία αν και ακούει στο όνομα Φατζά, δεν γνωρίζει ούτε λέξη Tουρκικά.

Αυτό που ζητούν οι Πόντιοι από την Ελλάδα είναι να ενδιαφερθεί περισσότερο για τον ελληνισμό της περιοχής και όχι μόνο για τους Έλληνες της Σικελίας, του χωριού Χαμιντιγιέ Συρίας ή τους απογόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου στο Πενσαβάρ στα σύνορα Πακιστάν-Αφγανιστάν.

Επερώτηση στη Βουλή των Ελλήνων tο 1992 τρεις βουλευτές της ελληνικής βουλής, κατά τη συζήτηση επερώτησης που αφορούσε τους παλιννοστούντες Ποντίους, επέκριναν την ελληνική πολιτεία επειδή αγνοεί τα αδέλφια μας στον Πόντο.

Πρόκειται για τους βουλευτές Θ.Κατσανέβα, Χ.Καστανίδη και Λ.Κωνσταντινίδη.

Να τι δήλωσαν:

Κατσανέβας: "Η ύπαρξη 300.000 ή και περισσοτέρων Ελλήνων, Ρωμιών, κρυπτοχριστιανών ή εκμουσουλμανισμένων στην Τουρκία, ασφαλώς και πρέπει να ανασυρθεί από τη λήθη της εξωτερικής μας πολιτικής, την ίδια στιγμή που η Τουρκία μιλά για δήθεν καταπίεση της μουσουλμανικής μειονότητας της Δ.Θράκης.

Προτείνεται να διερευνηθεί η δυνατότητα ίδρυσης νέου προξενείου ή η μεταφορά του προξενείου Αδριανούπολης στις περιοχές της Τόνιας όπου κατοικούν οι περισσότεροι Έλληνες".

Καστανίδης : "Η Ελλάδα οφείλει να αποκτήσει μειονοτική πολιτική. Αυτή θα πρέπει να συμπεριλάβει μια σοβαρή κατηγορία ανθρώπων που ζουν στην σημερινή Τουρκία και χαρακτηρίζονται κρυπτοχριστιανοί".

Κωνσταντινίδης: "Βρέθηκα το καλοκαίρι στη Ρωσία και Τουρκία. Συνάντησα εκεί ανθρώπους που βαπτίζουν τα παιδιά τους "Ελλάδα", "Μήδεια", "Πατρίδα" (ένας από τους κρυπτοχριστιανούς που συνάντησα λέγονταν Ερμής). Ο βουλευτής απάγγειλε και ένα απόσπασμα από το βιβλίο: "Οι Έλληνες στη Μαύρη Θάλασσα".

"Μην τυραγνιέσαι Σόνια μουμη βαριοκαρδίζεις θα αλλάξεις το χρόνo όνομα Tουρκικό θα βάλεις.

Άνδρα παίρνεις ολόχρυσο είναι χριστιανοπαίδι στα φανερά Μαχμούτ Αγάς και στα κρυφά Νικόλας και στη Μονή μεσονυκτίς Θα πάτε για στεφάνι.

H τότε Υφυπουργός Εξωτερικών Βιργινία Τσουδερού δεν διαφώνησε με τις εκτιμήσεις των βουλευτών και είπε ότι το ΥΠΕΞ έχει υπόψη του το θέμα. Κρυπτοχριστιανοί στην Κύπρο.

Ο πρώην Υφυπουργός παρά τω Προέδρω Πάτροκλος Σταύρου απαντώντας σε δημοσίευμα της Ελευθεροτυπίας Αθηνών (13-1-2001) για τους κρυπτοχριστανούς της Τουρκίας έγραψε (24-1-01):

"Είναι γνωστό ότι η Τουρκία μετά το 1974 μετέφερε από τα βάθη της Ανατολίας και εγκατέστησε στην Κύπρο δεκάδες χιλιάδες τούρκους. Αρκετοί από αυτούς, άγνωστο πόσοι, που εγκαταστάθηκαν στην Καρπασία, ήταν χριστιανοί. Αλλά και άλλοι, βαθύτερα μουσουλμάνοι, είχαν μέσα τους κοιμούμενη την αρχαία συνείδηση του χριστιανισμού, γιατί όχι και του Έλληνα; Και ήταν πιο ανθρώπινοι προς τους Έλληνες γηγενείς κατοίκους, τους εγκλωβισμένους, όπως τους λέμε. Το προσφιλέστατο διακοσμητικό μοτίβο τους ήταν ο Σταυρός. Τον είχαν κεντημένο σε σεντόνια, πετσέτες και άλλα είδη. "Μας αρέσει, τον βρήκαμε από τους παππούδες μας", δηλώνουν.

Σχόλια Τουρκικού ΤύπουΕφημερίδα Γενή Γιουζγίλ (3-11-1996)"

Έφυγαν οι Έλληνες, έμεινε η γλώσσα τους".

Και σήμερα ακόμη είναι δυνατόν να συναντήσεις ίχνη Ελλήνων στην Τραπεζούντα.

Σε αριθμό χωριών της Τραπεζούντας ομιλείται η ελληνική. Τα περισσότερα παιδιά πρώτα μαθαίνουν την ελληνική και μετά την τουρκική. Άλλαξαν οι ονομασίες των τοπωνυμίων, οι εκκλησίες μετατράπηκαν σε τζαμιά αλλά οι κάτοικοι ομιλούν ακόμη την ελληνική.

Το κεφαλοχώρι Μπεσγιόλ βρίσκεται σε μικρή απόσταση από 5 ελληνόφωνα χωριά .

Ο πληθυσμός τους υπερβαίνει τις 5000. Στην περιοχή Τσαϋκαρά και Οφη υπάρχουν 7 ελληνικά χωριά με πληθυσμό γύρω στις 10.000. Κάποιοι κάτοικοι των χωριών δήλωσαν στον τούρκο δημοσιογράφο:

"Μετά τον πόλεμο στην Κύπρο, κάποιοι συγγενείς μας εγκαταστάθηκαν στην Αμμόχωστο. Αυτοί γλίτωσαν από τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε εμείς".

Εφημερίδα Χουριέτ (29-6-1998)"Οι νέοι του χωριού Τσάμπασι -με 2000 κατοίκους- απαιτούν από τις αρχές όπως δια νόμου να απαγορευτεί η ελληνική που ομιλείται επί αιώνες στην περιοχή.

Αιτία του ξεσηκωμού των νέων είναι η στάση της Ελλάδας στην Κύπρο. Ο κοινοτάρχης διαβεβαίωσε τους νέους ότι του λοιπού τα παιδιά δεν θα μαθαίνουν την ελληνική".

 

 Δείτε επίσης_Yuregine Sor - Τουρκική ταινία για τους Κρυπτοχριστιανούς του Πόντου! 

 

 

Συγκλονιστική (αλλά και δραματική) Τουρκική ταινία με ελληνικούς υποτίτλους που αποκαλύπτει για πρώτη φορά στην Τουρκική γλώσσα το δράμα και την πίστη των Κρυπτοχριστιανών του Πόντου σπάζοντας τη σιωπή αιώνων. Πρόκειται για μία ταινία του 2010 με τίτλο «Ρώτα την καρδιά σου» (Yuregine Sor) που πραγματεύεται ένα θέμα ταμπού για την Τουρκία: τους κρυπτοχριστιανούς και πιο συγκεκριμένα αυτούς του Πόντου! Μία τραγική ιστορία αγάπης, ανάμεσα σε μία Μουσουλμάνα, την Esma και έναν κρυπτοχριστιανό, τον Mustafa.

Μαλακοπή: Η υπόγεια πόλη όπου κρύβονταν οι χριστιανοί της Καππαδοκίας

Το 1963 ένας κάτοικος του χωριού Μαλακοπή (Derinkuyu στα Τουρκικά, που σημαίνει Βαθύ Πηγάδι) στην περιοχή της Καππαδοκίας, γκρεμίζοντας ένα τοίχο στο σπίτι του που ήταν -όπως όλα της περιοχής- σκαμμένο στο βράχο, ανακάλυψε έκπληκτος, ότι πίσω από τον βράχο υπήρχε ένα μυστηριώδες δωμάτιο το οποίο δεν είχε ξαναδεί. Αυτό το δωμάτιο τον οδήγησε σ’ ένα άλλο και μετά σε άλλο και ούτω καθ’ εξής.

 

Οι αρχαιολόγοι άρχισαν να μελετούν την υπόγεια πόλη στη Μαλακοπή και έφτασαν στα 40 μ. βάθος. Τελικά ανακαλύφθηκαν 11 επίπεδα εκ των οποίων μόνο στα οκτώ πρώτα είναι δυνατή η επίσκεψη, κάτι που ξεκίνησε το 1969.

Στα υπόλοιπα γίνονται ακόμα μελέτες και ανασκαφές, από τους αρχαιολόγους. Αρχικά κτίστηκε από τους Φρύγες, μεταξύ 8ου και 7ου αιώνα π.Χ. σύμφωνα με το τουρκικό τμήμα πολιτισμού και μετά διευρύνθηκε κατά τη βυζαντινή εποχή.

Πιθανόν όμως αυτό να έγινε και από τους Χιττίτες ακόμα παλαιότερα όπως το 1.400 π.Χ.

Η αρχαιότερη γνωστή πηγή είναι ο Ξενοφών ο οποίος αναφέρει στο έργο του «Ανάβασις» ότι οι τρωγλοδύτες κάτοικοι της Ανατολίας έσκαβαν υπόγεια τα σπίτια τους με την άνεση να χωρούν ολόκληρη οικογένεια, με οικόσιτα ζώα και αποθήκες τροφίμων.Η υπόγεια πόλη στο σημερινό Derinkuyu έχει όλα τα χαρακτηριστικά στοιχεία που υπάρχουν και στις άλλες υπόγειες πόλεις-συγκροτήματα της ευρύτερης περιοχής της Καππαδοκίας όπως: εργαστήρια κρασιού και ελαίου, στάβλους, κελάρια, δωμάτια αποθήκευσης, τραπεζαρίες και παρεκκλήσια.

Από τη Βυζαντινή εποχή (4ο αιώνα μ.Χ.) έως το 1923 η Μαλακοπή ήταν γνωστή από τους Καππαδόκες κατοίκους ως Μαλακοπέα. Η υπόγεια πόλη επεκτάθηκε σε μεγάλο βαθμό κατά τη μέση Βυζαντινή περίοδο για να χρησιμεύσει ως καταφύγιο από τις επιδρομές των Ουμαγιαδικών Αραβικών και Αβασιδικών στρατευμάτων κατά τη διάρκεια των Αραβοβυζαντινών πολέμων (780-1180). Η υπόγεια πόλη της Μαλακοπής έχει τουλάχιστον οκτώ επίπεδα και βάθος 85 μ. και θα μπορούσε να φιλοξενήσει χιλιάδες ανθρώπους.

Μοναδικό στοιχείο στο συγκρότημα του Derinkuyu, το οποίο βρίσκεται στο δεύτερο επίπεδο, είναι ένα ευρύχωρο δωμάτιο με μια θολωτή οροφή. Έχει αναφερθεί ότι αυτό το δωμάτιο χρησιμοποιήθηκε ως Θρησκευτική Σχολή ενώ τα δωμάτια στο αριστερό του μέρος προοριζόταν για μελέτη.Μεταξύ των τρίτου και τέταρτου επιπέδου υπάρχει μια κάθετη σκάλα. Αυτό το πέρασμα οδηγεί σε μια σταυροειδή εκκλησία στο χαμηλότερο επίπεδο.

Η 55 μ. κυλινδρική στήλη εξαερισμού, εμφανίζεται να χρησιμοποιείται ως φρεάτιο.Η κυλινδρική στήλη παρείχε επίσης το νερό για να πλένονται οι διαμένοντες, όταν ο εξωτερικός κόσμος δεν τους ήταν προσιτός.Την πόλη μπορούσαν να την σφραγίσουν από μέσα με μεγάλες πέτρινες πόρτες. Διέθετε επίσης αποθήκες, πηγές και φρεάτια εξαερισμού που έφταναν μέχρι 30 μ. βάθος, έτσι καθιστούσαν δυνατή τη μακροχρόνια παραμονή σ’ αυτές.

Η υπόγεια πόλη στη Μαλακοπή (Melegubu ή Derinkuyu) είναι η μεγαλύτερη που έχει ανασκαφτεί στην Τουρκία. Το συγκρότημα έχει συνολικά 11 επίπεδα, αν και πολλά από αυτά δεν έχουν ανασκαφεί.Καλύπτει μια έκταση 2.000 τετραγωνικών ποδών, η οποία πιθανόν να φτάνει τα 7.000 τετραγωνικά πόδια (650 τετρ. μέτρα). Κάθε επίπεδο θα μπορούσε να κλείσει ανεξάρτητα από τα άλλα.Η πόλη είναι συνδεδεμένη με άλλες υπόγειες πόλεις με σήραγγες πολλών χιλιομέτρων

Οι βαριές πέτρινες πόρτες, οι οποίες απομόνωναν το υπόγειο συγκρότημα από τον έξω κόσμο έχουν ύψος 1-1,5 μ, 30-50 εκατ. στο πλάτος και ζυγίζουν 200-500 κιλά.Η τρύπα στο κέντρο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να ανοιγοκλείνει η πόρτα-μυλόπετρα, ή για να βλέπουν ποιός είναι στην άλλη πλευρά. Πολλές παγίδες είχαν σχεδιαστεί για να παραπλανήσουν, να απομονώσουν και να φυλακίσουν τους εισβολείς οι οποίοι εάν έπεφταν μέσα ήταν καταδικασμένοι σε αργό και μαρτυρικό θάνατο.

Οι επιτιθέμενοι, γνωρίζοντας τις παγίδες που περιμένουν αυτούς που εισβάλλουν, συνήθως προσπαθούσαν να κάνουν τον τοπικό πληθυσμό να αφήσει τα καταφύγια του, με τη δηλητηρίαση των φρεατίων. Οι κατασκευαστές όμως είχαν προβλέψει και αυτόν τον κίνδυνο και είχαν ανοίξει πηγάδια τα οποία ποτέ δεν έφθαναν στο επίπεδο της επιφάνειας της γης.

Η υπόγεια πόλη στη Μαλακοπή χρησιμοποιείτο για να κρύβονται και οι πρώτοι Χριστιανοί, που κατόρθωναν να ξεφύγουν από τη δίωξη της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.Όλα τα ευρήματα των ανασκαφών, σε αυτές τις υπόγειες κατασκευές ανήκουν στη μέσο βυζαντινή περίοδο, δηλαδή μεταξύ του 5ου και του 10ου αιώνα μ.Χ.

Οι υπόγειες κατασκευές, χρησιμοποιούνται γενικά ως καταφύγιο και για θρησκευτικούς λόγους, οι διαμάχες γύρω από τους οποίους αυξάνονται κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.Οι Ελληνόφωνες χριστιανικές κοινότητες της περιοχής προστατεύονταν κλείνοντας τις πόρτες των καταφυγίων, για να αποφύγουν τις αραβικές επιδρομές του χαλιφάτου Umayad που άρχισαν τον 7ο αιώνα και των Αβασιδών αργότερα.

 

Η πόλη συνέχισε να χρησιμοποιείται ως προστασία από τις μογγολικές επιδρομές του Ταμερλάνου τον 14ο αιώνα. Μετά την κατάληψη της περιοχής από τους Οθωμανούς οι πόλεις χρησιμοποιήθηκαν ως καταφύγια. Ακόμη και τον 20ό αιώνα οι κάτοικοι της πόλης, οι Έλληνες της Καππαδοκίας, εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν τις υπόγειες αίθουσες για να ξεφύγουν από περιοδικά κύματα Οθωμανικών διώξεων. Τελικά όταν υποχρεώθηκαν να φύγουν το 1923 με την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας οι σήραγγες εγκαταλείφθηκαν.

Οι υπόγειες πόλεις στη Καππαδοκία είναι πάρα πολλές (τουλάχιστον 200 με δύο επίπεδα και 40 με τρία και πάνω) και έχουν κοινά χαρακτηριστικά γνωρίσματα όπως δωμάτια για την αποθήκευση τροφίμων, κουζίνες, στάβλους, εργαστήρια κρασιού ή ελαίου και αγωγούς για τον εξαερισμό.

Η υπόγεια πόλη της Μαλακοπής, με τα ένδεκα επίπεδα και το μεγάλο βάθος της των 85 μέτρων, ήταν αρκετά μεγάλη για να προστατεύσει από 3 έως και 50 χιλιάδες ανθρώπων, μαζί με το ζωικό τους κεφάλαιο.

πηγή 

 Εξαιρετικό βίντεο της Σοφίας Θεοδωρίδου

Κρυπτοχριστιανοί

Είναι νύχτα Χριστουγέννων. ..Χτυπούν οί καμπάνες τής εκκλησιάς καί οί Χριστιανοί ξυπνούν, σηκώνονται καί πάνε νά λειτουργηθούν..

Ξυπνά καί ό Μουσταφάς, πού είναι Χρήστος. Ξυπνά αθόρυβα καί τή φαμελιά του, χωρίς ν’ ανάψει φώς

–τή γυναίκα του τήν Εμινέ, πού είναι Μαρία, καί τήν κόρη του τήν Φατμέ, πού είναι Ελένη καί τόν γιο του τόν Χασάνη, πού είναι Γιώργος...

Μαζεύονται σέ κάποιο κατώγι τού σπιτιού. Σηκώνουν κάτι σακιά μέσα σ’ ένα αμπάρι καί βγάζουν τά κονίσματα. ..

Τά στήνουν εκεί μπροστά τους, γονατίζουν κάνουν τό σταυρό τους κι ανάβουν από ένα κερί...

Ό Μουσταφάς παίρνει στό χέρι του μία σύνοψη.

Τήν ανοίγει-δέν ξέρει νά διαβάσει κάποιο τροπάρι, σιγομουρμουρίζει ψαλμουδιστά μέ τά σπασμένα Ελληνικά του.

Κάνουν τό σταυρό τους καί πάλι. ..

Λένε σιγανά όλοι τους τό «Ή γέννησίς σου…». Μέ βουρκωμένα μάτια, μέ σφιγμένη τήν καρδιά φιλιούνται καί ανεβαίνουν στόν οντά τους νά ξαπλώσουν.

Ή πίστη τών ανθρώπων αυτών έχει έναν πόνο, πού αληθινά, δέ λέγεται.

Μά έχει καί τόση αλήθεια, όση ίσως δέν έχει ή πίστη τών άλλων Χριστιανών, αυτών πού λειτουργούνται τήν ίδια ώρα στίς εκκλησιές τους”.

Νίκου Μηλιώρη

Ελληνες, Κρυπτοχριστιανοί και Γενετική, η νέα «βόμβα» στα θεμέλια του τουρκικού εθνικισμού

Η σιωπηρή εξεγερση του Πόντου! Ο μουφτής με τον σταυρό που προκαλεσε σοκ στην Τουρκία…

 

Απο τις στάχτες της γεννιέται παλι η λευτεριά! ΟΤΑΝ ΑΠΕΛΥΣΑΝ ΜΟΥΦΤΗ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΕΠΕΙΔΗ ΦΟΡΟΥΣΕ…ΣΤΑΥΡΟ

+Γράφει ο Νίκος Χειλαδάκης
Την πραγματική καταπληκτική είδηση ότι η «Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων της Τουρκίας», (κάτι ανάλογο με την δική μας Αρχιεπισκοπή), απέλυσε μουφτή από μουσουλμανικό τέμενος γιατί φορούσε… σταυρό, τον οποίο μάλιστα δεν δίστασε να επιδείξει σε επισκέπτες μετά το ναμάζι, (μουσουλμανική προσευχή), έκανε γνωστή η τουρκική εφημερίδα, Cumhürriyet, (22/8), αλλά και πολλά περιφερειακά τουρκικά ΜΜΕ.
Σύμφωνα με τα ίδια τα δημοσιεύματα των τουρκικών ΜΜΕ, ο Nuh Korkmaz, μουφτής της πόλεως του Zonguldak, στον δυτικό Πόντο, επειδή έφερε στο στήθος του ένα χριστιανικό σταυρό σαν να είναι χριστιανός και τον οποίο δεν δίστασε να επιδείξει σε ξένους επισκέπτες στην πόλη του, μόλις έγινε γνωστή αυτή του η πράξη απελύθη από τα καθήκοντα του στο τέμενος της πόλης του Zonguldak. Μάλιστα η απόλυση του σαν θρησκευτικού λειτουργού της μουσουλμανικής θρησκείας, δημοσιεύτηκε και στην επίσημη εφημερίδα της Διεύθυνσης Θρησκευτικών Υποθέσεων της Τουρκίας. Στο σχετικό δημοσίευμα γίνονταν γνωστό ότι κατά την διάρκεια επίσκεψης στην πόλη του ομάδας από ξένους τουρίστες, ο εν λόγω μουφτής και μάλιστα ημέρα Παρασκευή όποτε και τελείται η προσευχή και η τελετή της Παρασκευής, (αντίστοιχο της δικής μας Κυριακάτικης λειτουργίας), επέδειξε στους έκπληκτους επισκέπτες ένα χριστιανικό σταυρό αφήνοντας τους κυριολεκτικά άφωνους μπροστά σε αυτό το πραγματικά αναπάντεχο θέαμα με ένα μουφτή να φορά τον σταυρό στο στήθος.
Αλλά το πιο εκπληκτικό σε όλη αυτή την πραγματικά πρωτοφανή για μουσουλμάνο μουφτή είδηση, ήταν ότι ο ίδιος εξηγώντας αυτή την χειρονομία του δήλωσε στα έκπληκτους ακροατές του ότι η Παναγία εμφανίστηκε μπροστά στο μέτωπο του περιστοιχιζόμενη από αγγέλους και πίστεψε πως αυτή η εμφάνιση θα σημαδέψει το πεπρωμένο του. Προσπαθώντας δε να δικαιολογήσει αυτό το όραμα και την επίδειξη του σταυρού, υποστήριξε ότι πολλοί αναζητητές της αλήθειας, όπως ο ίδιος, έχουν πάντα μεγάλες θρησκευτικές ανησυχίες.
Η πραγματικά καταπληκτική αυτή περίπτωση προκάλεσε, όπως ήταν επόμενο, μεγάλη αίσθηση όχι μόνο στην πόλη του Zonguldak όπου ήταν ο ανωτέρω μουφτής που κρυφά φορούσε ποιος ξέρει επί πόσο καιρό ένα σταυρό, αλλά και ευρύτερα. Σίγουρα η περίπτωση αυτού του μουφτή είναι άλλο ένα επεισόδιο στην μακρά σειρά των επεισοδίων και αποκαλύψεων για την μεγάλη κρίση ταυτότητας, (Kimlik Meselesi), που περνά μεγάλο μέρος της σύγχρονης τουρκικής κοινωνίας που συνθλίβεται από ένα αυταρχικό ισλαμικό καθεστώς, το οποίο αντιδρά με κάθε μέσο σε κάθε προοπτική επανεμφάνισης χριστιανικών προτύπων. Παρά όμως την μεγάλη θρησκευτική καταπίεση, η περίπτωση αυτή είναι και άλλο ένα σημάδι ανάδυσης της κρυμμένης θρησκευτικής ταυτότητας εκατοντάδων χιλιάδων κατοίκων της σημερινής Μικράς Ασίας που την «έχασαν» σε κάποιο βάθος του χρόνου. Κατά περίπτωση όλοι αυτοί εκδηλώνονται σε κάθε ευκαιρία αναζητώντας τις πραγματικές θρησκευτικές τους ρίζες, προκαλώντας κυριολεκτικά «σεισμούς» στο θρησκευτικό κατεστημένο της Τουρκίας.
Ενώ λοιπόν στην Τουρκία αναζητούν τρόπους να εκδηλώσουν την χαμένη τους θρησκευτική ταυτότητα κάτω από ένα ασφυκτικό Ισλάμ, εδώ στο… Ελλαδιστάν κυριαρχούν οι διάφοροι θλιβεροί ισλαμολάγνοι. Τελευταίο τους δε κατόρθωμα, με την συμβολή δήμαρχου συμπρωτεύουσας και υπουργού «Παιδείας», είναι να μετατρέψουν την Θεολογική Σχολή της Θεσσαλονίκης σε… Θολολογική Σχολή του Ισλάμ. 

 

Yuregine Sor - Τουρκική ταινία για τους Κρυπτοχριστιανούς του Πόντου! 

Συγκλονιστική (αλλά και δραματική) Τουρκική ταινία με ελληνικούς υποτίτλους που αποκαλύπτει για πρώτη φορά στην Τουρκική γλώσσα το δράμα και την πίστη των Κρυπτοχριστιανών του Πόντου σπάζοντας τη σιωπή αιώνων. Πρόκειται για μία ταινία του 2010 με τίτλο «Ρώτα την καρδιά σου» (Yuregine Sor) που πραγματεύεται ένα θέμα ταμπού για την Τουρκία: τους κρυπτοχριστιανούς και πιο συγκεκριμένα αυτούς του Πόντου! Μία τραγική ιστορία αγάπης, ανάμεσα σε μία Μουσουλμάνα, την Esma και έναν κρυπτοχριστιανό, τον Mustafa.

Ένα περιστατικό από τους Κρυπτοχριστιανούς του Σταυρί

Ήταν Μάιος μήνας στα 1867. Το ότι οι κάτοικοι της Κρώμνης φανερώθηκαν ως Ορθόδοξοι Έλληνες και στην ψυχή και στην καρδιά, αυτό έδωσε μεγάλο θάρρος στους Σταυριώτες, κι έλεγαν αναμεταξύ τους. «Αφού ο εκατοχρονίτης Μολλά-Μπεχρέμ' ς πέταξε το σαρίκι κι έβγαλε τον κίτρινο τσουμπέ, γιατί κι εμείς να μην πετάξουμε από πάνω μας τη ντροπή του αρνησίθρησκου;» Γι' αυτό οι χωρικοί συγκεντρώθηκαν στο σπίτι του πρωτόπαπα του χωριού, και αφήνοντας κατά μέρος και τα ψέματα, έκαναν την εξής συμφωνία. «Δεν έχει σημασία το ότι οι παπούδες μας αρνήθηκαν το Χριστό μπροστά στους ανθρώπους. Εμείς, κι αν ακόμα μας σφάξουν, είμαστε αποφασισμένοι να κάνουμε όπως έκαναν οι Κρωμέτες. Θα φανερώσουμε την πίστη μας και θα χάσουμε όλα μας τα υπάρχοντα, αρκεί να βγούμε από αυτή την κόλαση». Και αμέσως υπόγραψαν τη συμφωνία και πήραν απόφαση να πάνε στο Κάνι και να ομολογήσουν την πίστη των πατέρων τους μπροστά στο Μουτασερίφη και όλο το Συμβούλιο. Και τότε έβλεπες στο Σταυρί ένα θέαμα που να σπαράζη την ανθρώπινη καρδιά. Όλοι αγκάλιαζαν τις γυναίκες και τα παιδιά τους, έκλαιγαν και τα αποχαιρετούσαν, όχι γιατί φοβούνταν για την απόφαση που έπαιρναν, αλλά για τα βάσανα που θα τους επέβαλε η βάρβαρη κυβέρνηση του τόπου, η οποία ούτε νόμο είχε ούτε πίστη, και η οποία ήταν εξοργισμένη γιατί οι Σταυριώτες πήραν θάρρος από τους Κρωμέτες και από τους Γιαγλί-ντερέδες. Αφού πολύ το σκέφτηκαν και το συζήτησαν, πήγαν και λειτουργήθηκαν στην εκκλησία και μετάλαβαν, έκαναν το σταυρό τους και πήραν του Κανί το δρόμο κι ήρθαν μπροστά στο Μουτεσαρίφ, τον Χάμαλην Γιουσούφ πασά, και άφοβα του είπαν την απόφασή τους. Ο Μουτεσαρίφης, έξυπνος άνθρωπος, όταν βρέθηκε μπροστά σε ογδόντα ανθρώπους έτοιμους να πεθάνουν, επροσκάλεσε το Ινταρέ-Μεζλισίν και το Μουφτή της πολιτείας και μπροστά τους προσπάθησε με καλό τρόπο να τους κάνη ν' αλλάξουν γνώμη. Όταν όμως είδε πως είναι αμετάπειστοι, τους φυλάκισε. Δυο μέρες έμειναν στη φυλακή πεινασμένοι, διψασμένοι, άυπνοι, και κατόπι τους έβγαλε και τους έστειλε σε καταναγκαστικά έργα. Και έβλεπες τους νέους μάρτυρες του χριστιανισμού να κουβαλούν με τη ράχη τους από μέσα από την πολιτεία μεγάλες πέτρες, κάτω από το μαστίγιο των ζεπτιέδων, και να χτίζουν ντουβάρια στη Ρωμαίισσα, στο τούρκικο νεκροταφείο, άλλους να καθαρίζουν αποχωρητήρια σε δημόσια γραφεία, άλλους να κουβαλούν στα λουτρά τα σκεύη των χανουμισσών, άλλους να καθαρίζουν τα χάνια της πολιτείας από τις ακαθαρσίες των υποζυγίων, άλλους να κάνουν κατώτερες δουλειές, ενώ τους έφτυναν, τους ύβριζαν, τους έσπρω­χναν και τους ράβδιζαν. Τί έκαναν οι πρόκριτοι και οι δημογέροντες του Κανί; Η αλήθεια είναι πως δεν κάθισαν με σταυρωμένα χέρια. Ο δεσπότης ο Γερβάσιος Καρνέτης προσκάλεσε σε συνεδρίαση τη Δημογεροντία, που αποτελούνταν από το Χατζή Αναστάση Τσαμουρλή, τον αδελφό του Χατζή Κωνσταντίνο, το Χατζή Κωνσταντίνο Τσαμκιόζη, τον Αναστάση Βαφειάδη, το Γιάννη Τουλούμη, το Χατζή Δημήτρη Μουμτζή, τον Αγαθάγγελο Δημητριάδη. Η Δημογεροντία αποφάσισε και έκρινε καλό να στείλουν πεζοδρόμους στην Τραπεζούντα -γιατί τότε τηλεγραφεία δεν υπήρχαν, και στο ταχυδρομείο τα ελληνικά γράμματα πάντα ανοίγονταν από τους ταχυδρομικούς υπαλλήλους- να δώσουν είδηση στην Αδελφότητα των Αργυροπολιτών και τον εκεί σχολάρχην Γεώργιον Παπαδόπουλον τον Κυριακίδην για τα όσα έγιναν στο Κάνι, και εκείνοι να ειδοποιήσουν τις Πρεσβείες και το Πατριαρχείο και να προλάβουν το κακό. Βρήκαν και έστειλαν τέτοια παλληκάρια, και γρήγορους σαΐδες, το Γιάννη του Λουκά και τον Παντελή Ζαμανόπουλο, που σε 15 ώρες έφτασαν από το Γουλάτι στην Τραπεζούντα. Απ' εκεί ο Κυριακίδης έγραψε αμέσως στο Πατριαρχείο και στις Πρεσβείες και έστειλε αναφορά στην Υψηλή Πύλη και πέτυχαν να σταλούν γρήγορα κυβερνητικές διαταγές, να σταματήσουν οι βασανισμοί των Σταυριωτών και να τους αφήσουν να παν στα σπίτια τους. Και ύστερα από κάμποσες μέρες, στις 29 Ιουνίου, ελεύθεροι, και χωρίς σαρίκι και τσουμπέ, με χαρούμενο το πρόσωπο και γαληνεμένη την καρδιά, γύρισαν τρεχάτοι στα χωριά τους, πήγαν στις εκκλησίες, άναψαν μεγάλες λαμπάδες, χτύπησαν τις καμπάνες, δόξασαν την Αγία Τριάδα, που οι γονείς τους μπροστά τους την αρνούνταν, και άρχισαν τις χαρές και τις διασκεδάσεις. Μονάχα οι Κασίμ-ζαντέδες, επειδή είχαν την πόστα της Τραπεζούντας ως το Ερζερούμ, δεν πήραν μέρος ως τον καιρό της Ανταλλαγής, οπότε κρυφά-κρυφά ένα δυο ήρθαν κι εκείνοι στο Ωραιόκαστρο της Θεσσαλονίκης και φανερώθηκαν και δόξασαν το Θεό.


Περιστατικά κρυπτοχριστιανών - Κωνστ. Αμοιρίδη Κάνεως, -Οι δίπιστοι του Σταυρί. Εφημ. «Ποντιακή Φωνή» 24-5-1964

Ο ΧΟΤΖΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΜΠΟΣΚΟΙΝΙ ΜΕ ΤΟΥΣ 33 ΚΟΜΠΟΥΣ

 

+Γράφει ο Νίκος Χειλαδάκης

Εκείνη την περίοδο αυτός και ο φίλος του ο Μ, ασχολούνταν με το Ισλάμ γι αυτό και περιόδευαν στην εσωτερική Ανατολία παρατηρώντας και μελετώντας ισλαμικές εκδηλώσεις και τελετές.

Σε μια στάση τους είχαν βρεθεί σε ένα πολύ γνωστό προάστιο της πρωτεύουσας όπου κατοικούν ως επί το πλείστον φανατικοί ισλαμιστές. Το προάστιο αυτό είχε γίνει γνωστό γιατί τον Φεβρουάριο του 1998 είχαν γίνει εκεί κάποιες ισλαμιστικές εκδηλώσεις που είχαν προκαλέσει την οργή του τουρκικού στρατού και είχε βγάλει στους δρόμους τα τανκς. Ήταν το περίφημο «Βελούδινο Πραξικόπημα» που ήταν η απαρχή της ανατροπής της τότε πρώτης ισλαμικής κυβέρνησης της Τουρκίας του Νεσμετίν Ερμπακάν. Στο προάστιο αυτό υπάρχει ένα μεγάλο τέμενος που είναι μια απομίμηση από το ομώνυμο ιερό τέμενος της Κωνσταντινούπολης, γνωστός τόπος προσκυνήματος χιλιάδων μουσουλμάνων.

Ήταν απόγευμα όταν εισήρθαν στο τζαμί. Μόλις είχε αρχίσει η προσευχή που την παρακολούθησαν με πολύ προσοχή παρατηρώντας την ευλάβεια των πιστών. Μετά το τέλος πλησίασαν τον χότζα, ένας γύρω στα εξήντα σεβάσμιος με άσπρα γένια, που αφού του συστήθηκαν τους κάλεσε με ευγένεια στο γραφείο του. Εκεί άρχισαν να συζητούν και ο χότζας πήρε γρήγορα τον λόγο και τους είπε, -Εσείς πιστεύετε στην Αγία Τριάδα αλλά πιστεύετε πως η Αγία Τριάδα είναι ένας Θεός, ο Παντοκράτωρ. Εμείς ακριβώς σε αυτόν τον Παντοκράτωρ πιστεύουμε, δηλαδή στο πρώτο πρόσωπο της δικής σας Αγίας Τριάδας και δεν θεωρούμε σωστό και ορθό να τον διαιρούμε σε τρεις γιατί είναι ένας και μοναδικός.

Κατάλαβε πως δεν ήταν ώρα για μακροσκελείς θεολογικές συζητήσεις που άλλωστε δεν θα έβγαζαν και πουθενά. Ξαφνικά του ήρθε μια σκέψη σαν λάμψη. Κοίταξε ένα κομποσκοίνι που βρίσκονταν δίπλα στα χέρια του Χότζα πάνω στο γραφείο. Ο Χότζας τον πρόσεξε πού κοιτούσε το κομποσκοίνι και το πήρε στα χέρια του λέγοντας, -Με αυτό προσευχόμαστε στον Αλλάχ όπως εσείς έχετε το κομποσκοίνι με την ευχή στον δικό σας προφήτη Χριστό. Τον ρώτησε με προσοχή, –Χότζα, πόσους κόμπους έχει το κομποσκοίνι σας ; Αυτός για μια στιγμή κοντοστάθηκε και μετά απάντησε, -Τριάντατρις. -Χότζα μου σκεφτήκατε ποτέ γιατί το κομποσκοίνι σας έχει τριάντατρις κόμπους ; Ο Χότζας τον κοίταξε στα μάτια και αυτός συνέχισε. -Έχει τριάντατρις κόμπους γιατί τριάντα τρία είναι… τα χρόνια του Ιησού Χριστού. Ο Χότζας έμεινε για λίγο σκεφτικός κοιτάζοντας μια αυτόν και μια το κομποσκοίνι. Χωρίς να πει τίποτα με ανέκφραστο ύφος σηκώθηκε όρθιος. -Είναι ώρα να πηγαίνουμε και ευχαριστώ για την επίσκεψη. Σηκώθηκε και αυτός ενώ ένοιωσε  άσχημα γιατί θεώρησε πως κάπου τον είχε προσβάλλει.

Τότε, τελείως αναπάντεχα πριν βγουν έξω από το γραφείο, ο Χότζας τον σταμάτησε και με μια σύσπαση του προσώπου του τον αγκάλιασε ασπάζοντας τον τρεις φορές. Το πρόσωπο του είχε κοκκινίσει και για μια στιγμή νόμιζε πως τα μάτια του είχαν υγρανθεί. Ένα αδιόρατο δάκρυ. Πήγε να πει κάτι, αλλά ο χότζας τον σταμάτησε κάνοντας του το σήμα της σιωπής σαν να του έλεγε πως δεν πρέπει να τον ξαναδούν.

Έφυγαν με πολύ μπερδεμένα συναισθήματα από εκείνο το πανισλαμικό τζαμί με τον χότζα, με το κομποσκοίνι με τους τριάντα τρεις κόμπους, με τον αναπάντεχο συμβολικό ασπασμό.

Αχ αυτή η χώρα, σε κάθε σου βήμα έχει και μια μεγάλη έκπληξη, σε κάθε σου βήμα ανακαλύπτεις μια κρυμμένη σου πιστή που στενάζει κάτω από αντίξοες συνθήκες.

«Από τις περιηγήσεις δυο ελληνορθόδοξων στα βάθη της Ανατολίας», (περισσότερες λεπτομέρειες, φωτογραφίες και ονόματα, για ευνόητους λόγους παραλείπονται).

δείτε επίσης  _Ρώτα την καρδιά σου Yuregine Sor - Τουρκική ταινία για τους Κρυπτοχριστιανούς του Πόντου! 

Συγκλονιστική (αλλά και δραματική) Τουρκική ταινία με ελληνικούς υποτίτλους που αποκαλύπτει για πρώτη φορά στην Τουρκική γλώσσα το δράμα και την πίστη των Κρυπτοχριστιανών του Πόντου σπάζοντας τη σιωπή αιώνων. Πρόκειται για μία ταινία του 2010 με τίτλο «Ρώτα την καρδιά σου» (Yuregine Sor) που πραγματεύεται ένα θέμα ταμπού για την Τουρκία: τους κρυπτοχριστιανούς και πιο συγκεκριμένα αυτούς του Πόντου! Μία τραγική ιστορία αγάπης, ανάμεσα σε μία Μουσουλμάνα, την Esma και έναν κρυπτοχριστιανό, τον Mustafa.