Αντιοχείς, η άγνωστη συνιστώσα της Ρωμιοσύνης

 

Πολλούς Ελλαδίτες ξενίζει το όνομα «Ρωμιός», προκειμένου για τους Πολίτες, λέξη που οι ίδιοι χρησιμοποιούν για τον αυτοπροσδιορισμό τους. Ο Δημήτρης Μαντατζήογλου, από τους τελευταίους Ρωμιούς της Πριγκήπου, εξηγεί: «Προτιμώ τον όρο όχι επειδή είμαι λιγότερο Ελληνας από τους Ελλαδίτες, αλλά επειδή αντικατοπτρίζει την υπαγωγή μου σε περισσότερες πολιτιστικές επιρροές». Η ομογένεια της Πόλης και ιδιαίτερα η αστική κοινωνία του Πέραν, υπήρξε κοινωνία ιδιαίτερα κοσμοπολίτικη λόγω του δυτικού της προσανατολισμού. Η κοινότητα, παρά το μικρό αριθμό της, εντυπωσιάζει με την ποικιλία της καταγωγής των μελών της, απόρροια και των μικτών γάμων με Αρμένιους ή Εβραίους. Τα τελευταία χρόνια προστέθηκε στο μωσαϊκό της άλλη μία συνιστώσα, την ύπαρξη της οποίας πολλοί πληροφορήθηκαν για πρώτη φορά στο συνέδριο.

Πρόκειται για τους Αραβες Ορθόδοξους της επαρχίας Χατάυ, όπου και η ιστορική Αντιόχεια (Αντάκυα). Οι αραβόφωνοι αυτοί Χριστιανοί, τόνισε ο εκπρόσωπός τους Συμεών Γιλμάζ, ως Ελληνορθόδοξοι θα είχαν υπαχθεί στην ανταλλαγή πληθυσμών. Ομως το Χατάυ τότε δεν ανήκε στην τουρκική επικράτεια, αλλά ήταν γαλλικό προτεκτοράτο. Οι Αντιοχείς ή Αντακυανοί αποτελούν περίπου το ένα όγδοο της κοινότητας. Μετοίκησαν στην Πόλη κατά τη δεκαετία του 1990, αναζητώντας οικονομικές ευκαιρίες και καλύτερη εκπαίδευση.

Η έλευση των Αντακυανών, των οποίων ο πληθυσμός δεν είναι γηρασμένος και οι περισσότερες οικογένειες πολύτεκνες, έδωσε νέα πνοή στην Ομογένεια. Υπολογίζεται ότι οι Αντιοχείς μαθητές αντιπροσωπεύουν πάνω από το 50%, ενώ σε ορισμένα σχολεία φοιτούν μόνο αραβόφωνοι. Εντονη συζήτηση προκάλεσε το θέμα της λειτουργίας των ομογενειακών σχολείων, στις τάξεις των οποίων επικρατεί γλωσσικός κατακερματισμός, και οι μέθοδοι εκμάθησης της ελληνικής κρίνονται ανεπαρκείς, ιδίως για τα παιδιά που δεν την έχουν ως μητρική. Οπως τονίσθηκε όχι μόνο για αραβόφωνους, αλλά και για παιδιά από μικτούς γάμους, στα σπίτια των οποίων ομιλείται μόνο η τουρκική.

Οι αραβόφωνοι, δυναμικό τμήμα της Ομογένειας, έχουν κάποια παράπονα. Ενα από αυτά είναι ότι το ελληνικό κράτος δεν τους επιτρέπει να δίνουν εξετάσεις στα ελληνικά ΑΕΙ με τους ίδιους όρους όπως οι ελληνικής καταγωγής Ρωμιοί. Οπως τόνισε ο Γιλμάζ, διακαής πόθος των Αντακυανών είναι να ενταχθούν πλήρως στην Ομογένεια, πράγμα που δεν έχει ακόμη συντελεσθεί λόγω των προκαταλήψεων κάποιων μελών της κοινότητας.Α. Μασσαβετασ

 Αναδημοσίευση από την Καθημερινή, 8 Ιουλίου 2006 – ναι, πριν από 20 χρόνια!

 

Οἱ Ρωμηοί (Rum) τοῦ Λεβάντε: Ταυτότητα καὶ συνοπτικὴ ἱστορικὴ διαδρομή

Ἀπὸ τὴ Ρωμανία καὶ τὴν Ἀντιόχεια ἕως τὶς σύγχρονες κοινότητες τῆς Συρίας, τοῦ Λιβάνου καὶ τῶν Ἁγίων Τόπων, μία συνοπτικὴ ἀποτύπωση τῆς ταυτότητος καὶ τῆς ἱστορικῆς πορείας τῶν Ρωμηῶν τοῦ Λεβάντε

Εὐχαριστίες

Καταρχὰς θὰ θέλαμε νὰ εὐχαριστήσομε ἀπό καρδιᾶς τὰ μέλη τῆς Ρωμαίικης Πολιτιστικῆς Ἑταιρείας μὲ ἔδρα τὴν Βυρηττό (The Romaian Cultural Society), καὶ ἰδιαίτερα τὸν Πρόεδρό της καθηγητὴ Negib Elias Geahchan καθώς καί τούς κυρίους Nicolas Saba καί Gabriel Andrea γιὰ τὴν πολύτιμη ἀρωγή τους.

 Γράφει Ἰωάννης Κων. Νεονάκης*

Εἰσαγωγή

Μὲ τὸν ὅρο Λεβάντε χαρακτηρίζεται, στὴ νεότερη εὐρωπαϊκὴ ὁρολογία, ὁ γεωγραφικὸς χῶρος τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου, καὶ εἰδικώτερα οἱ ἀνατολικὲς ἀκτὲς της, δηλαδὴ ἡ περιοχή ποὺ περιλαμβάνει κατὰ βάση τὴν Συρία, τὸν Λίβανο, τὴν Παλαιστίνη καὶ τὴν Ἰορδανία. Ὁ ὅρος προέρχεται ἀπὸ τὴ γαλλικὴ λέξη levant («ἀνατολή», «ἐκεῖ ὅπου ἀνατέλλει ὁ ἥλιος»).

Τὸ ὄνομα Ρωμηοί/Ρωμαῖοι (Rum, Romeoi) δὲν εἶναι μιὰ ἁπλὴ ἱστορικὴ ὀνομασία, ἀλλὰ μιὰ δήλωση ταυτότητας καὶ συνέχειας. Προέρχεται ἀπὸ τὴν Ρώμη, ἀρχικὰ τὴν πόλη τῆς Ἰταλίας, καὶ κατόπιν ἀπὸ τὴν Νέα Ρώμη, τὴν Κωνσταντινούπολη, ἡ ὁποία ἱδρύθηκε τὸ 330 μ.Χ. ἀπὸ τὸν Ἅγιο Μεγάλο Κωνσταντῖνο καὶ ἦταν ἡ πρωτεύουσα τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, δηλαδὴ τῆς πατρίδας μας τῆς Ρωμανίας (τῆς κακῶς καί δολίως ἐπονομαζόμενης Βυζάντιο).

Ἑλληνικὲς πόλεις στὴν περιοχή τοῦ Λεβάντε ἀναφέρονται ἤδη ἀπὸ τὸν 7ο π.Χ. αἰῶνα. Φοίνικες (Χαναναῖοι) καὶ Ἀραμαῖοι, σὲ συνεχή ἐπαφὴ καὶ ἀνάμιξη μὲ τὸν Ἑλληνικὸ κόσμο (πληθυσμοὶ ἀπὸ Κύπρο, νησιὰ τοῦ Αἰγαίου, τὴν Μικρὰ Ἀσία), συγκρότησαν βαθμηδὸν ἕνα ἐνιαῖο πολιτισμικὸ σῶμα. Τὴν ἐποχὴ τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου καὶ τὴν μετέπειτα Σελευκιδικὴ περίοδο ὁ ἐξελληνισμὸς ἦταν βαθύτατος καὶ πλήρης, μὲ τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα νὰ καθίσταται ἡ κοινὴ γλῶσσα ζωῆς, διοικήσεως καὶ παιδείας, ἰδιαίτερα στὶς δυτικὲς ἐπαρχίες (σημερινὸς Λίβανος, Παλαιστίνη καὶ Δυτικὴ Συρία).

Ἀπὸ τὸν Σέλευκο Α΄ τὸν Νικάτορα, τὸν στρατηγὸ τοῦ Ἀλεξάνδρου, θὰ ἱδρυθεῖ καὶ ἡ Ἀντιόχεια ἡ Μεγάλη, μὲ τοὺς πρώτους οἰκιστὲς της νὰ εἶναι κυρίως Ἀθηναῖοι καὶ Μακεδόνες. Ἡ Ἀντιόχεια θὰ εἶναι λίκνο τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, καὶ ἀργότερα τοῦ χριστιανισμοῦ, ἐνῶ ἡ ὅλη περιοχή θὰ ἀποτελέσει γιὰ ἑκατοντάδες χρόνια κεντρικὸ πυλῶνα τῆς Ρωμανίας. Μέχρι σήμερα ἡ Ἀντιόχεια διατηρεῖ τὴν ἔδρα τοῦ Ὀρθοδόξου Ρωμαίικου Πατριαρχείου, μαρτυρώντας τὴν ἀδιάσπαστη ἐκκλησιαστικὴ καὶ ἱστορικὴ συνέχεια.

Ὅλες σχεδὸν οἱ μεγάλες πόλεις τοῦ Λεβάντε ἒφεραν ἑλληνικὰ ὀνόματα ἀπό την ἀρχαιότητα ἀκόμη. Μερικά διατηρήθηκαν ὡς σήμερα, ἂλλα ἐξαραβίστηκαν ἐν μέρει ἐνώ κάποια ἀντικαταστάθηκαν ἀπὸ ἀραβικὰ: Πτολεμαΐς (Ἄκρα / Acre), Τύρος (Tyre), Σαρεπτά (Sarafand), Σιδών (Sidon / Saida), Πορφυρεών (Jiyeh), Βηρυτός (Beirut), Βύβλος (Byblos / Jbeil), Βότρυς (Batroun), Τρίπολις (Tripoli), Ἀρκαδία (Arqa), Ἀντάραδος (Antaradus/Tartus), Ἄραδος (Arwad), Ἡλιούπολις (Baalbek), Σελεύκεια (Σουκαϊλαμπίγια), Πανεάς (Banias), Καισάρεια (Caesarea) κ.ἄ

Ὅταν τὸ Λεβάντε ἐντάχθηκε στὴν Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία, οἱ κάτοικοί του ἔγιναν Ρωμαῖοι πολῖτες, χωρὶς ὅμως νὰ ἀπολέσουν τὸ γλωσσικὸ καὶ πολιτισμικὸ τους ὑπόβαθρο. Ἡ ἑλληνικὴ παρέμεινε ἡ ζῶσα γλῶσσα τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ κράτους. Αὐτὸ ἀποτυπώνεται ξεκάθαρα στὴν Καινὴ Διαθήκη, ποὺ γράφτηκε ἐκεῖ, στὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα.

Ἐκχριστιανισμός

Πρὶν τὸ 313 μ.Χ., ὁ Χριστιανισμὸς παρέμενε κυρίως μία πραγματικότητα τῶν πόλεων, ἀφορώντας ἕνα σχετικά μικρὸ μέρος τοῦ πληθυσμοῦ (10-20%). Ὅμως μὲ τὴν ἐμφάνιση τοῦ Ἁγίου Μεγάλου Κωνσταντίνου καὶ τὴν ἱστορικὴ στροφὴ ποὺ ἐπέφερε, ἀρχίζει μία νέα περίοδος γιὰ τὴν Ρωμανία. Ἡ μεταφορὰ τῆς πρωτεύουσας στὴν Νέα Ρώμη/Κωνσταντινούπολη δὲν ἦταν μία ἁπλὴ διοικητικὴ πράξη, ἀλλὰ μία βαθιὰ τομὴ ποὺ ἐπανακαθόρισε τὴν πορεία τῆς Αὐτοκρατορίας. Ἡ πόλη αὐτὴ ἀναδείχθηκε ὡς τὸ κέντρο τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ ἔκτοτε ἡ Ρωμανία δὲν εἶναι ἁπλῶς μία αὐτοκρατορία, ἀλλὰ μία χριστιανικὴ πολιτεία, ὅπου ἡ πίστη διαμορφώνει ἐν πολλοῖς τὴν ταυτότητα, τὴν κοινωνία καὶ τὸν τρόπο ὓπαρξης τῶν Ρωμηῶν. Ἀπὸ τὸν 4ο αἰῶνα καὶ ἐξῆς, ὁ πληθυσμὸς τοῦ Λεβάντε, ὅπως καὶ ὁλόκληρης τῆς Αὐτοκρατορίας, κατέστη σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου χριστιανικός.

Χριστιανικὰ Σχίσματα

Ἡ Ἀντιόχεια, μία μητρόπολη τῆς Ρωμανίας μὲ πληθυσμὸ ποὺ ἔφτασε τὶς 500.000 κατοίκους, ἀποτέλεσε κέντρο θεολογίας καὶ σκέψεως, ἀλλὰ ταυτοχρόνως καὶ πεδίο πολλαπλῶν ἐντάσεων. Μέσα σὲ αὐτὸ τὸ περιβάλλον γεννήθηκαν μεγάλες αἱρέσεις, ποὺ δὲν ἦταν ἁπλῶς δογματικὲς διαφορές, ἀλλὰ ρήγματα ποὺ ἐπηρέασαν βαθιὰ τὴν ἐνότητα τοῦ ρωμαίικου σώματος:

• 325: Ἀρειανισμός
• 430: Νεστοριανισμός (Church of the East)
• 451: Μονοφυσιτισμός/Μιαφυσιτισμός (Συριακοί – Syriac Orthodox Church, Κόπτες – Coptic Church)
• 685: Μονοθελητισμός (Μαρωνίτες – Maronite Church)

Μετὰ τὴν Δ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο τῆς Χαλκηδόνος (451), ὁ χῶρος τοῦ Λεβάντε δὲν διασπάστηκε μόνο θεολογικῶς, ἀλλὰ καὶ πολιτισμικῶς καὶ γλωσσικῶς. Στὰ δυτικὰ μέρη, ἡ πλειονότητα παρέμεινε ἐντὸς τῆς ρωμαίικης παραδόσεως, Ὀρθόδοξη καὶ ἑλληνόφωνη. Ὅμως στὰ ἀνατολικὰ ἀναπτύχθηκαν κοινότητες ποὺ ἀπομακρύνθηκαν δογματικὰ (Μονοφυσιτισμός, Συριακοὶ ἢ Ἰακωβῖτες – Syriac Orthodox Church) ἐνώ διατήρησαν και τὴν ἀραμαϊκὴ γλωσσικὴ ταυτότητα.

Ἡ Δ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος τῆς Χαλκηδόνος πραγματικὰ ἦταν ἕνα βαθὺ ρῆγμα ποὺ διέσπασε τὸν χῶρο τοῦ Λεβάντε. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα διαμορφώνονται καθαρά δύο διακριτοὶ κόσμοι: στὰ δυτικὰ, ὁ Ρωμαίικος, Χαλκηδόνιος καὶ Ὀρθόδοξος, ἐνῶ στὰ ἀνατολικά, ἕνας ἄλλος χῶρος, μὲ ἐθνικὸ καὶ γλωσσικὸ χαρακτῆρα, ποὺ ἐκφράζεται μέσα ἀπὸ τὴ Συριακὴ Μονοφυσιτικὴ παράδοση.

Δύο αἰῶνες ἀργότερα, ἡ ΣΤ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος (685) ἔφερε μία νέα διάσπαση, αὐτὴ τὴν φορά μέσα στὰ δυτικὰ μέρη τοῦ Λεβάντε, ὅπου ἀναδύθηκε μία τοπικὴ ἐκκλησιαστικὴ πραγματικότητα στὰ ὀρεινὰ τοῦ Λιβάνου, ποὺ θὰ καταλήξει στὸ Μαρωνιτικὸ Πατριαρχεῖο.

Ἔτσι, ὁ χῶρος ποὺ κάποτε ἀποτελοῦσε ἕνα ἐνιαῖο Ρωμαίικο καὶ ἐκκλησιαστικὸ σῶμα τεμαχίζεται. Τὰ σχίσματα αὐτὰ διαμόρφωσαν νέες ταυτότητες καὶ ἔθεσαν τὰ ὅρια μεταξὺ τοῦ Ρωμαίικου κόσμου καὶ τῶν ἀποσχισμένων κοινοτήτων, μὲ συνέπειες ποὺ φθάνουν μέχρι σήμερα.

Οἱ μεγάλοι αὐτοκράτορες τῆς Ρωμανίας, ἀπὸ τὸν Κωνσταντῖνο καὶ τοὺς Θεοδοσίους μέχρι τὸν Ἰουστινιανό, τὸν Μαυρίκιο καὶ τὸν Ἡράκλειο, δὲν ὀργάνωσαν μόνο ἕνα πανίσχυρο κράτος, ἀλλὰ ἔπλασαν ἕναν ὁλόκληρο κόσμο. Στὸν χῶρο τοῦ Λεβάντε ἔδωσαν μορφὴ σὲ μία καθαρὰ χριστιανικὴ πολιτεία: ἀνακαίνισαν καὶ ἀνέδειξαν πόλεις (Ἱεροσόλυμα, Βηθλεέμ, Δαμασκός, καθὼς καὶ τὶς λεγόμενες «λησμονημένες πόλεις» τῆς Ἀπάμειας), ἔκτισαν μοναστικὰ κέντρα ποὺ ἔγιναν μεγάλοι πνευματικοὶ πυρῆνες (Ἁγίου Σάββα, Ἁγίας Αἰκατερίνης, Παναγίας Σαϊντανάγιας), καὶ ἀνύψωσαν ναοὺς ποὺ ἐξέφραζαν τὴν πίστη ὡς δημόσια καὶ συλλογικὴ πραγματικότητα [Γεννήσεως, Ἀναστάσεως, Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ στὴν Δαμασκὸ (Ὀμεϋάδικο Τέμενος) κ.ἄ.]. Δὲν πρόκειται γιὰ μεμονωμένα ἔργα, ἀλλὰ γιὰ μία συνειδητὴ μεταμόρφωση τοῦ χώρου: ὁλόκληρη ἡ περιοχή ἐντάχθηκε σὲ ἕναν ἐνιαῖο Ρωμαίικο καὶ Ὀρθόδοξο πολιτισμό, ὅπου ἡ πόλη, ὁ ναὸς καὶ τὸ μοναστήρι συγκροτοῦν μαζί τὸν τρόπο ζωῆς.

Ἡ Βηρυτός δὲν ἦταν μία ἁπλὴ πόλη τοῦ Λεβάντε, ἀλλὰ ἕνα ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα πνευματικὰ καὶ θεσμικὰ κέντρα τῆς Ρωμανίας. Ἡ Νομικὴ της Σχολή, ἰσάξια μὲ ἐκείνη τῆς Κωνσταντινουπόλεως, διαμόρφωσε τὸ ρωμαϊκὸ δίκαιο καὶ συνέβαλε καθοριστικὰ στὴ συγκρότηση τοῦ Κώδικα τοῦ Ἰουστινιανοῦ.

Παραλλήλως, ὁ χῶρος τοῦ Λεβάντε ἀναδείχθηκε σὲ μήτρα ἁγιότητος καὶ θεολογίας. Ἀπὸ ἐκεῖ ἀναδύθηκαν μεγάλες μορφὲς τῆς Ἐκκλησίας μας ὅπως ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, ὁ Ἅγιος Ρωμανὸς ὁ Μελωδός, ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, ὁ Ἅγιος Σάββας, ἡ Ἁγία Βαρβάρα, ἡ Ἁγία Θέκλα, ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Μελωδός, ἐπίσκοπος Μαϊουμᾶ, ὁ Ἅγιος Ἰσαὰκ ὁ Σύρος κ.π.ἄ., Ἅγιοι ποὺ σφράγισαν τὴν πίστη, τὴν θεολογία καὶ τὴν λατρεία.

Ἐδῶ φαίνεται καθαρὰ ὅτι τὸ Λεβάντε δὲν ἦταν μία περιφέρεια, ἀλλὰ ἕνας ζωντανὸς πυρήνας τῆς πατρίδας μας, ποὺ παρήγαγε δίκαιο, λόγο καὶ ἁγιότητα, δηλαδὴ πολιτισμὸ στὴν πληρότητά του.

Τὸ Ἰσλάμ στὸ Λεβάντε

Στὸν 7ο αἰῶνα, ὁ χῶρος τοῦ Λεβάντε δέχεται μία ριζικὴ τομή: τὴν Ἀραβικὴ Ἰσλαμικὴ εἰσβολή. Ἡ νέα αὐτὴ δύναμη, ποὺ ἀναδύεται ἀπὸ τὴν Ἀραβικὴ Χερσόνησο, ἐμφανίζεται ἀκριβῶς στὰ ὅρια τῆς Ρωμανίας καὶ συντόμως κατακτᾶ τὶς ἐπαρχίες τοῦ Λεβάντε.

Τὸ Ἰσλάμ δὲν γεννιέται σὲ κενό, ἀλλὰ μέσα σὲ ἕνα περιβάλλον ὅπου κυκλοφοροῦν ἤδη ποικίλες χριστιανικὲς καὶ ἰουδαϊκὲς ἀντιλήψεις. Ἐπηρεάζεται, μεταξὺ ἄλλων, ἀπὸ ρεύματα ποὺ ἀρνοῦνται τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ, ὅπως ὁ Ἀρειανισμός, καθὼς καὶ ἀπὸ ἰουδαιοχριστιανικὲς κοινότητες ὅπως οἱ Ναζωραῖοι, ποὺ βλέπουν τὸν Χριστὸ ὡς ἀπεσταλμένο, ἀλλὰ ὄχι ὡς Θεό.

Ἡ ἔλευση τῶν Μουσουλμάνων δὲν ἀντιμετωπίζεται ὁμοιομόρφως: οἱ Μονοφυσίτες, ἤδη ἀποξενωμένοι ἀπὸ τὴν Ρωμανία, τοὺς βλέπουν συχνὰ θετικά, ἐνῶ οἱ Ὀρθόδοξοι τοὺς ἀντιλαμβάνονται ὡς μία νέα αἵρεση, ὅπως χαρακτηριστικὰ διατυπώνεται στὸ ἔργο τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ. Ἔτσι, ἡ ἰσλαμικὴ κατάκτηση δὲν ἀποτελεῖ μόνο μία πολιτικὴ μεταβολή, ἀλλὰ καὶ μία βαθιὰ ἀλλαγὴ τοῦ θρησκευτικοῦ καὶ πολιτισμικοῦ χάρτη τοῦ Λεβάντε.

Ἡ μεταχείριση τῶν Χριστιανῶν ἀπὸ τοὺς Μουσουλμάνους – Τὸ καθεστὼς τῶν Ντίμμοι (sic, Dhimmi)

Ντίμμοι (Dhimmi) ἦταν οἱ μὴ μουσουλμάνοι ποὺ ἐπιτρεπόταν νὰ ζοῦν ὑπὸ μουσουλμανικὴ ἐξουσία, ἀλλὰ μὲ καθεστὼς κατωτερότητος. Τὸ καθεστὼς αὐτὸ τῶν ντίμμοι δὲν ἀποτελοῦσε ἰσοπολιτεία, ἀλλὰ μία θεσμοθετημένη μορφὴ ἀνεκτικῆς ὑποταγῆς. Οἱ μὴ μουσουλμανικοὶ πληθυσμοὶ καὶ κυρίως οἱ Ρωμηοί διατηροῦσαν μὲν τὴν πίστη τους, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν προϋπόθεση ὅτι δὲν θὰ τὴν προέβαλλαν δημοσίως καὶ δὲν θὰ ἀμφισβητοῦσαν τὴν κυριαρχία τοῦ Ἰσλάμ.

 Οἱ dhimmi εἶχαν:

• δικαίωμα τελέσεως θρησκευτικῶν ἀκολουθιῶν, ἐφόσον δὲν ἐνοχλοῦσαν τοὺς Μουσουλμάνους,
• δικαίωμα κατοχῆς περιουσίας καὶ ἐργασίας, μὲ ἐξαίρεση ἐπαγγέλματα ἀποκλειστικὰ γιὰ Μουσουλμάνους (πολιτική, δικαιοσύνη, διδασκαλία),
• καταβολὴ τοῦ τζίζια (Jizya, κεφαλικοῦ φόρου) ἔναντι προστασίας, μὲ ἀπαγόρευση συμμετοχῆς σὲ πολεμικὲς ἐνέργειες κατὰ Μουσουλμάνων,
• ἀπαγόρευση ἐπιδείξεως θρησκευτικῶν συμβόλων (σταυροῦ, εἰκόνων), χριστιανικῆς ἐνδυμασίας καὶ δημοσίας προβολῆς χώρων λατρείας,
• ἀπαγόρευση ἀκουστῆς προσευχῆς ἐκτὸς ναῶν,
• ἀπαγόρευση κωδωνοκρουσίας,
• ἀπαγόρευση ἀνεγέρσεως ἢ ἐπισκευῆς ναῶν χωρὶς μουσουλμανικὴ ἄδεια,
• ἀπαγόρευση “προσηλυτισμοῦ” Μουσουλμάνων (εὐαγγελισμοῦ),
• ἀπαγόρευση γάμου μὲ μουσουλμάνα γυναῖκα,
• ἀπαγόρευση κληρονομίας ἀπὸ Μουσουλμάνους,
• καὶ, σὲ ὁρισμένες ἱστορικὲς περιόδους, ὑποχρεωτικὴ ἐνδυμασία διακριτικὴ τῶν Χριστιανῶν, ἀπαγόρευση ἱππασίας ἵππων καὶ καμήλων καὶ ὑποχρέωση βαδίσματος στὰ ἀριστερὰ Μουσουλμάνου σὲ δημόσιους χώρους.

Οἱ λεγόμενες «προστατευόμενες» κοινότητες εἶχαν δικαιώματα μόνον ἐντὸς προκαθορισμένων ὁρίων, ἐνῶ ἡ θέση τους ἐξαρτιόταν πάντοτε ἀπὸ τὴν βούληση τῆς ἐξουσίας καὶ τὶς ἱστορικὲς συγκυρίες. Ἔτσι, ἡ «ἀνοχή» τοῦ συστήματος δὲν ἦταν ἰσοτιμία, ἀλλὰ μία ρυθμιζόμενη καὶ ἀνακλητὴ παραχώρηση.

Τί συνέβη μετὰ τὴν Ἀραβομουσουλμανικὴ Κατοχὴ τοῦ Λεβάντε;

• 630–640: Ἀραβικὴ Ἰσλαμικὴ εἰσβολὴ στὸ Λεβάντε.
• 640–1920: Ἀκολουθία εἰσβολῶν καὶ πολλαπλὴ ἀλλοτρίωση ἀπὸ ξένες πολιτισμικὲς ἐπιρροές:
• Ἐντατικὸς ἐξαραβισμὸς καὶ ἐξισλαμισμός (Ὀμεϋάδες, Ἀββασίδες, Φατιμίδες, Μαμελούκοι): ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα ἀντικαταστάθηκε ἀπὸ τὴν ἀραβική· ἐφαρμογὴ τοῦ καθεστῶτος τῶν Ντίμμοι.
• Σταυροφορίες: Λατινοποίηση.
• Ὀθωμανοί (μετὰ τὸ 1516): σύστημα μιλέτ (Millet system).

Μετὰ τὴν Ἀραβικὴ κατάκτηση τοῦ 7ου αἰῶνα, ὁ χῶρος τοῦ Λεβάντε εἰσέρχεται σὲ μία μακρὰ περίοδο μετασχηματισμῶν καὶ διαδοχικῶν ἐπιβολῶν, ποὺ ἀλλοιώνουν βαθιὰ τὴν ἀρχικὴ Ρωμαίικη ταυτότητα.

Σταδιακὰ ἐπικρατεῖ ὁ ἐξαραβισμὸς καὶ ὁ ἐξισλαμισμός: ἡ ἑλληνικὴ, ποὺ ἦταν ἡ γλῶσσα τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς πίστεως, παραχωρεῖ τὴν θέση της στὴν ἀραβική, καὶ οἱ Ρωμηοὶ περιορίζονται στὸ καθεστὼς τοῦ ντίμμοι. Δὲν πρόκειται μόνο γιὰ πολιτικὴ κυριαρχία, ἀλλὰ γιὰ βαθιὰ πολιτισμικὴ μετάλλαξη.

Στὴν συνέχεια, οἱ Σταυροφορίες ἐπιφέρουν μία νέα ἐξωτερικὴ παρέμβαση, μὲ ἔντονα λατινικὰ χαρακτηριστικά, ἐπιχειρώντας νὰ ἐπαναπροσδιορίσουν τὸν χῶρο μὲ ὅρους δυτικοὺς καὶ ξένους πρὸς τὴν Ρωμαίικη παράδοση.

Τέλος, μὲ τὴν ὀθωμανικὴ κυριαρχία, ἐδραιώνεται ἕνα διοικητικὸ σύστημα ποὺ ἀναγνωρίζει μὲν τοὺς Ρωμηοὺς ὡς θρησκευτικὴ κοινότητα, ἀλλὰ τοὺς ἐντάσσει ὁριστικὰ σὲ ἕνα πλαίσιο ὑποταγῆς καὶ διαχωρισμοῦ (Rum milleti).

Κατὰ τὴν Ὀθωμανικὴ κατοχή, οἱ Ρωμηοί τοῦ Λεβάντε εἶδαν τὴν κατάστασή τους νὰ βελτιώνεται ἐν μέρει:

• ἐπανῆλθαν σὲ ἐπαφὴ μὲ τοὺς ἄλλους Ρωμηοὺς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῶν Βαλκανίων,
• ἐντάχθηκαν στὸ σύστημα τῶν μιλέτ, ὑπὸ τὴν ἐγγύηση τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, καί
• ἐπετράπη νὰ ἐπισκευάζουν ἢ νὰ ἀνεγείρουν νέους ναούς, νὰ ἔχουν κάποια σχολεῖα κ.ο.κ.

Οἱ μείζονες συνέπειες τῆς μακρᾶς μουσουλμανικῆς κυριαρχίας (13 αἰώνες)

Ἡ μακραίωνη κατοχὴ τοῦ Λεβάντε ὁδήγησε σὲ μία βαθιὰ καὶ σταδιακὴ ἀλλοίωση τῆς ταυτότητος.

Ὁ ἐξαραβισμὸς ἀπομάκρυνε τοὺς Ρωμηοὺς ἀπὸ τὸν φυσικὸ τους κορμό. Ἡ ζωντανὴ τους σχέση μὲ τὴν Κωνσταντινούπολη ἀδυνάτισε, ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα ὑποχώρησε ἀπὸ τὴν καθημερινὴ ζωή καὶ περιορίστηκε κυρίως στὴν λατρεία, ἐνῶ ἀκόμη καὶ τὰ ὀνόματα ἀντικαταστάθηκαν σταδιακὰ ἀπὸ ἀραβικά, σηματοδοτώντας μία βαθύτερη πολιτισμικὴ μετατόπιση.

Παραλλήλως, ὁ ἐξισλαμισμὸς ἦταν εὐρύς. Μέσα ἀπὸ τὶς κοινωνικὲς καὶ θεσμικὲς πιέσεις τοῦ καθεστῶτος τῶν ντίμμοι, πολλοὶ ὁδηγήθηκαν μαζικὰ στὴν ἀλλαγὴ πίστεως, ἰδίως στὰ ἀστικὰ κέντρα. Ναοὶ μετατράπηκαν σὲ τεμένη, ἡ δημόσια χριστιανικὴ παρουσία περιορίστηκε, καὶ ἡ παιδεία ἀποδυναμώθηκε, καθὼς οἱ Χριστιανοὶ ἐν γένει δὲν διέθεταν σχολεῖα.

Δυτικὴ παρέμβαση καὶ ρωσικὸς ρόλος

Κατὰ τὴν ὀθωμανικὴ περίοδο, ὁ χῶρος τοῦ Λεβάντε γίνεται πεδίο ἀνταγωνισμοῦ ξένων δυνάμεων. Οἱ κρατικὲς συμμαχίες Ὀθωμανῶν καὶ Φράγκων ἔδωσαν προνομιακὴ θέση στὴν Παπικὴ Ἐκκλησία, ἡ ὁποία ἐπιχείρησε συστηματικὴ διείσδυση μὲ ὄργανό της τὴν διαβόητη Propaganda Fide (Sacra Congregatio de Propaganda Fide). Ἐπρόκειτο γιὰ ἕναν μηχανισμὸ τῆς Ρώμης γιὰ τὴν παγκόσμια ἐξάπλωση τοῦ Παπισμοῦ, μὲ συντονισμὸ ἱεραποστόλων, σχολείων, τυπογραφείων καὶ κάθε δυνατοῦ μέσου.

Ἔτσι, οἱ Ἅγιοι Τόποι τέθηκαν ὑπὸ γαλλικὴ «προστασία» (γιὰ περίπου 100 χρόνια), οἱ Μαρωνῖτες ἔγιναν καθολικοὶ (1580) καὶ δυστυχῶς ἐμφανίστηκαν ρήγματα μέσα καὶ σὲ αὐτὸ καθαυτὸ τὸ Ρωμαίικο σῶμα, ὅπως ἔγινε στὸ σχίσμα τοῦ 1724. Τότε τὸ Ρωμαίικο σῶμα διασπάστηκε σὲ αὐτοὺς ποὺ παρέμειναν Ὀρθόδοξοι Ρωμηοὶ καὶ στοὺς Ἑνωτικούς (Μελχίτες καθολικοί, οἱ ἐπονομαζόμενοι καί Οὐνίτες ἐκ τοῦ Unia, Ἑνωση), ποὺ ἦλθαν σὲ κοινωνία μὲ τὴν Ρώμη.

Ἀπὸ τὶς ἀρχὲς τοῦ 19ου αἰῶνος προστίθεται καὶ ὁ ἰσχυρὸς προτεσταντικὸς παράγοντας, μὲ ἀποστολὲς ἀπὸ τὴν Πρωσσία, τὴν Ἀγγλία καὶ τὴν Ἀμερική, ποὺ ἐπιχειροῦν νὰ ἀναδιαμορφώσουν τὴν ταυτότητα τῶν τοπικῶν πληθυσμῶν, μὲ φορεῖς ὅπως ἡ Church Missionary Society (Λονδίνο) καὶ τὸ American Board of Commissioners for Foreign Missions (Νέα Ἀγγλία).

Ἐπιπλέον, ἐπεβλήθη ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ἐθνικισμοῦ ἀπὸ τὴν Δύση, ὡς ἐργαλείου ἀποδυνάμωσης καὶ κατακερματισμοῦ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας (πολλοὶ Ρωμηοὶ προσέλαβαν ἀραβικὸ ἢ συριακὸ ἐθνικισμό).

Μέσα σὲ αὐτὸ τὸ πλαίσιο, ἐμφανίζεται καὶ ἡ Ρωσία πολλὲς φορὲς ὡς ἀντίβαρο. Ἀπὸ τὸν 17ο αἰῶνα καὶ ἔπειτα, ἀναπτύσσει σχέσεις μὲ τὰ Πατριαρχεῖα καὶ ἐπεμβαίνει ἐπιδιώκοντας τὴν προστασία τῶν Ὀρθοδόξων. Παρότι ἡ πολιτική της δὲν ἀπέφυγε τὰ λάθη, καὶ μάλιστα σημαντικά, ἡ Ρωσσία, μέσα ἀπὸ τοὺς πολέμους μὲ τὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία, τὴν διπλωματικὴ της δράση καὶ τὴν διείσδυσή της, συνέβαλε στὴν ἄρση τῆς γαλλικῆς προστασίας ἐπὶ τῶν Ἁγίων Τόπων, στὴν χαλάρωση τῶν περιορισμῶν τοῦ καθεστῶτος τῶν ντίμμοι καὶ ἐν πολλοῖς στήριξε τὴν ἀνασυγκρότηση τῆς ἐκκλησιαστικῆς καὶ παιδευτικῆς ζωῆς τῶν Ρωμηῶν τοῦ Λεβάντε.

Ἔτσι, ὁ χῶρος μετατρέπεται σὲ πεδίο συγκρούσεως Δύσεως καὶ Ἀνατολῆς, μὲ τοὺς Ρωμηοὺς νὰ βρίσκονται στὸ ἐπίκεντρο αὐτῆς τῆς γεωπολιτικῆς καὶ πνευματικῆς ἀντιπαραθέσεως.

Σήμερα οἱ Ρωμηοί, μετὰ τὸ σχίσμα τοῦ 1724, διαιροῦνται σὲ δύο θρησκευτικὲς κοινότητες: τοὺς Ὀρθοδόξους καὶ τοὺς Καθολικούς (Παπικούς). Ἀντιστοίχως, ὑπάρχουν δύο Ὀρθόδοξα Πατριαρχεῖα (Ἀντιοχείας καὶ Ἱεροσολύμων) καὶ ἕνα Καθολικὸ Πατριαρχεῖο, τοῦ ὁποίου ἡ δικαιοδοσία καλύπτει τὰ πεδία τῶν Πατριαρχείων Ἀλεξανδρείας, Ἀντιοχείας καὶ Ἱεροσολύμων. Μετὰ ἀπὸ ὅλα αὐτὰ εἶναι ἕνα μεγάλο ἱστορικὸ θαῦμα πῶς οἱ ἑκατοντάδες χιλιάδες Ὀρθόδοξοι Ρωμηοὶ τοῦ Λεβάντε ἄντεξαν καὶ συνεχίζουν μέχρι σήμερα ὑπερηφάνως καὶ ἀγλαοφανῶς νὰ δηλώνουν καὶ νὰ προασπίζονται τὴν ταυτότητά τους. Ὅλοι ἐμεῖς τοὺς ὀφείλομε πολλὰ καὶ πάνω ἀπὸ ὅλα τὸν ἀμέριστο σεβασμὸ καὶ τὴν συμπαράστασή μας.

Γιά τούς Ρωμηούς τοῦ Λεβάντε ὃμως θα ἐπανέλθομε.

* Ἐπικεφαλῆς Θεματικῆς Ὁμάδας Ρωμηοσύνης τῆς ΝΙΚΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ

 

120 χρόνια, πλεγμένα με θυσία, ανθεκτικότητα και αδιάσπαστο πνεύμα.

Από τις πρώτες Ελληνικές οικογένειες που έφτασαν με λίγη ελπίδα, στην ακμάζουσα, περήφανη κοινότητα που γιορτάζουμε κάθε χρόνο, η Ελληνική Κοινότητα του Μεγάλου Μόντρεαλ στέκεται ως ζωντανή απόδειξη μιας κληρονομιάς που διατηρείται προσεκτικά και ενός πολιτισμού που συνεχίζει να ανθίζει.

Αλλά μια κληρονομιά δεν είναι κάτι που απλά κληρονομούν, είναι κάτι που επιλέγουν να τιμούν και να συνεχίζουν..

Στέκονται υπερήφανα με την κοινοτητά τους. Κρατάνε τη γλώσσα μας, την Ορθόδοξη πίστη και τις παραδόσεις μας και το πνεύμα του Ελληνισμού ζωντανό για τις επόμενες γενιές.

ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΑΔΕΛΦΙΑ

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ, Ο ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ

ΦΑΡΑΣΑ- ΜΕΓΑΛΟ ΣΑΒΒΑΤΟ

 

 

Τό Μεγάλο Σάββατο οί Φαρασιώτες θέλοντας νά προαναγγείλουν τήν Ανάσταση τού Κυρίου, έβγαζαν τά μαύρα καί τά αντικαθιστούσαν μέ τό χρώμα τής χαράς, τό κόκκινο.

Στίς εξώπορτες κρεμούσαν κόκκινες κορδέλες καί στεφάνια φτιαγμένα από κόκκινα λουλούδια.

Σέ κάθε σπίτι, ακόμη καί στό πιό φτωχικό, τό πανεράκι μέ τά κόκκινα αυγά έπαιρνε τή θέση του στό τραπέζι.

Γι’αυτό έλεγαν πώς τό Μεγάλο Σάββατο ό Βαρασός ντυνόταν στά κόκκινα.

Τή μέρα εκείνη όλα ήταν διαφορετικά.

Οί αυλές άστραφταν από καθαριότητα καί τά σπίτια φρεσκοασβεστωμένα μύριζαν πάστρα καί ασβέστη.

Όλα τά τζάκια καί οί φούρνοι κάπνιζαν.

Οί νοικοκυρές ζύμωναν καί έπλαθαν τσουρέκια καί κουλούρια καί ετοίμαζαν τό τραπέζι τής μεγάλης μέρας τής Λαμπρής. Όλοι ήταν χαρούμενοι καί εύχονταν ό ένας στόν άλλον «Καλή Ανάσταση».

Νωρίς τό βράδυ μαζεύονταν όλοι στά σπίτια καί έπεφταν γιά ύπνο μέ τά πρώτα σκοτάδια. Πίστευαν πώς, γιά νά πάρουν τή «Μεταλαβή», τή Θεία Κοινωνία, έπρεπε νά κοιμηθούν έστω καί γιά λίγο. Μόνον οί νοικοκυρές έμεναν άγρυπνες, γιά νά φτιάξουν τή μαγειρίτσα πού θά έτρωγαν, όταν θά επέστρεφαν από τήν Ανάσταση.

(ΤΑ ΦΑΡΑΣΑ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ

μνήμες Φαρασιωτών γερόντων)

Η παρουσία τής Ρωμηοσύνης στο σύγχρονο γίγνεσθαι

Γράφει ο  Κωνσταντίνος Χολέβαs

Η παρουσία της Ρωμηοσύνης στο σύγχρονο γίγνεσθαι καθορίζεται από τα πνευματικά συστατικά στοιχεία της: Την Ελληνική παιδεία και πολιτιστική συνέχεια. Την Ορθόδοξη Χριστιανική Πίστη και παράδοση. Το βυζαντινορωμαϊκό Δίκαιο. Την αίσθηση ότι «η Ρωμανία κι αν πέρασε ανθεί και φέρει κι άλλο», όπως τραγουδά ο Ποντιακός θρήνος για την Άλωση. Την πεποίθηση ότι «η Ρωμηοσύνη εν να χαθή όντας ο κόσμος λείψη», όπως είναι τα λόγια του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού, τα οποία κατέγραψε με ποιητική χάρη ο Κύπριος βάρδος Βασίλης Μιχαηλίδης. Την παρακαταθήκη του Αγίου Αυτοκράτορος της Νικαίας Ιωάννου Γ΄ Βατάτζη, ο οποίος γράφει προς τον Πάπα Νικόλαο Θ΄ το 1250 ότι ο τίτλος του είναι βασιλεύς Ρωμαίων, αλλά γνωρίζει την καταγωγή του από το ελληνικόν γένος, από το οποίο διεδόθη η σοφία σε όλον τον κόσμο και στο οποίο δια του Μεγάλου Κωνσταντίνου πέρασε η κληρονομιά του κράτους των Ρωμαίων*. Την συγκινητική υπόμνηση του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου προς τους τελευταίους υπερασπιστές της Βασιλεύουσας ότι «είμασθε απόγονοι Ελλήνων και Ρωμαίων», γι’ αυτό πρέπει να αγωνισθούμε για την Πίστη, την Πατρίδα και τους συγγενείς μας. Και την επίκαιρη υπογράμμιση του μακαριστού π. Ιωάννου Ρωμανίδη ότι ο Ρωμηός κάνει κατά καιρούς συμμαχίες για το συμφέρον του Έθνους, αλλά δεν γίνεται δούλος των συμμάχων, ούτε πιστεύει στην συγχώνευση των πολιτισμών.

Η παρουσία της Ρωμηοσύνης ανιχνεύεται και πρέπει να γίνει ακόμη πιο δυναμική στους εξής τομείς:

1) Πολιτιστική ταυτότητα. Η ελληνορθόδοξη Ρωμηοσύνη σέβεται το δικαίωμα κάθε λαού να έχει την εθνική, θρησκευτική και πολιτιστική ταυτότητά του, αλλά πρωτίστως αγωνίζεται για να διαφυλάξει την δική της ταυτότητα, την δική της πολιτιστική ιδιοπροσωπεία. Μελετά τους άλλους πολιτισμούς και διαλέγεται με αυτούς. Αφομοιώνει ορισμένα στοιχεία από τους άλλους, αλλά δεν αφομοιώνεται. Διδάσκεται από τον Μέγα Βασίλειο να στέκεται επιλεκτικά απέναντι σε κάθε άνθος και να παίρνει τον χυμό αποφεύγοντας τα αγκάθια. Αναγνωρίζει την σημασία της ευρωπαϊκής προσπάθειας για στενότερη συνεργασία των λαών και αποφυγή των συγκρούσεων. Όμως αξιοποιεί την συνεργασία αυτή για να διαδώσει τον δικό της πολιτισμό στην Ευρώπη και αρνείται να προδώσει την ταυτότητά της με το επιχείρημα ότι «αυτό επιβάλλει η Ευρώπη». Η Ρωμηοσύνη πιστεύει ότι η ευρωπαϊκή προσπάθεια θα προχωρήσει θετικά μόνον αν τηρήσει αυτό που καταγράφεται στα επίσημα κείμενά της, δηλαδή τον σεβασμό στην εθνική και πολιτιστική ιδιαιτερότητα κάθε λαού.

Η Ρωμηοσύνη κατανοεί ότι οι λαοί της Δυτικής Ευρώπης διαφοροποιούνται πολιτιστικά διότι αυτοί πέρασαν μέσα από την διαδικασία του Διαφωτισμού και επηρεάζονται, άλλοι λίγο άλλοι πολύ, από τα εκκοσμικευμένα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Η Ρωμηοσύνη σήμερα συνυπάρχει αρμονικά με τους δυτικούς λαούς, γνωρίζει, όμως, ότι τα φραγκικά και τα Διαφωτιστικά στοιχεία της δυτικής κληρονομιάς δεν είναι πλήρως συμβατά με τον ρωμαίικο πολιτισμό. Διδάσκει στα παιδιά της τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, τους θυμίζει όμως και τις υποχρεώσεις τους προς τον Θεό και προς τον συνάνθρωπο. Συμφωνεί ότι πρέπει να αξιοποιήσουμε ορισμένα θετικά στοιχεία από την πολιτική κληρονομιά της Δυτικής Ευρώπης. Υπενθυμίζει, όμως, ότι δεν περιμέναμε εμείς οι Ρωμηοί τον Δυτικό Διαφωτισμό για να συνειδητοποιήσουμε τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Στην Κωνσταντινούπολη του 1100, επί Κομνηνών, το Νοσοκομείο της Μονής Παντοκράτορος προέβλεπε γυναίκες ιάτραινες, άρα η βυζαντινή Ρωμηοσύνη επέτρεπε και στα κορίτσια να αποκτούν ανωτάτη μόρφωση. Μετά από 700 χρόνια το πρώτο Σύνταγμα της Γαλλικής Επαναστάσεως καθιερώνει την υποχρεωτική δημόσια παιδεία μόνον για τα αγόρια. Ας μην βλέπουμε, λοιπόν, με σύμπλεγμα κατωτερότητος τον δυτικό πολιτισμό. Τον σεβόμεθα, όπως και κάθε άλλο πολιτισμό, αλλά φροντίζουμε πρωτίστως να γνωρίσουμε και να αξιοποιήσουμε την δική μας κληρονομιά.

2) Οικουμενικότητα και Πατρίδα. Η Ρωμηοσύνη απορρίπτει τον εθνοφυλετισμό, τον ρατσισμό, τον ιμπεριαλισμό και την αποικιοκρατία. Απορρίπτει, όμως, εξ ίσου και τον άπατρη κοσμοπολιτισμό, τον υλιστικό διεθνισμό και την ηττοπάθεια. Δεν έχει ούτε ξενομανία ούτε ξενοφοβία. Καταφάσκει τον υγιή πατριωτισμό και την καλλιέργεια μιας αφανάτιστης ιστορικής συνειδήσεως. Δεν χρησιμοποιεί πολεμοχαρή συνθήματα ούτε όμως δέχεται στο όνομα μιας δήθεν ειρηνικής συνυπάρξεως να σβήνεται η Ιστορία, να παραγράφονται γενοκτονίες, να συκοφαντείται ο ρόλος της Εκκλησίας και να σπιλώνεται η μνήμη Νεομαρτύρων, ηρώων και αγωνιστών. Η Ρωμηοσύνη έχει πάντα κατά νουν ότι τα Πρεσβυγενή Πατριαρχεία της ζουν και συνυπάρχουν με μεγάλες ομάδες Μουσουλμανικού θρησκεύματος. Δεν δέχεται να γίνει ο πολιορκητικός κριός μιας αντιισλαμικής σταυροφορίας ούτε όμως αποδέχεται τον ισλαμικό φανατισμό. Προωθεί τον διάλογο και όχι την σύγκρουση των Πολιτισμών και έχει την απαίτηση από τους άλλους λαούς να σέβονται την Πίστη της, την Ιστορία της και τα εδάφη της.

Η Ρωμηοσύνη πιστεύει ότι η Ορθόδοξη Πίστη είναι Οικουμενική και το μήνυμα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού είναι παναθρώπινο. Κατανοεί, πάντως, ότι η Οικουμενικότητα συνυπάρχει και δεν αντιφάσκει με τον υγιή πατριωτισμό. Ο Άγιος Δημήτριος π.χ. τιμάται από την Εκκλησία μας ως «Υπέρμαχος της Οικουμένης» (Απολυτίκιο) και είναι πράγματι Οικουμενικός, διότι τον σέβονται και τον προσκυνούν οι Ορθόδοξοι Σλάβοι και οι Αραβόφωνοι Ρωμηοί. Ταυτοχρόνως δε είναι και πατριωτικός Άγιος. Έσωζε και διεφύλαττε, όπως μας καταγράφουν τα βυζαντινά κείμενα, την πόλη του την Θεσσαλονίκη από επιβολές και εισβολές και έτσι υμνείται ως «σωσίπατρις και φιλόπολις» και «Θεσσαλονίκης μέγας φρουρός». Άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα συνυπάρξεως του Οικουμενικού με το πατριωτικό στοιχείο είναι ο Ακάθιστος Ύμνος. Ψάλλεται με σεβασμό προς την Παναγία από όλους τους Ρωμηούς οικουμενικά. αλλά περιέχει και το πατριωτικό περιεχόμενο: Την ευχαριστία προς την Υπέρμαχο Στρατηγό για την σωτηρία της Βασιλευούσης από τους Αβάρους. Ακριβώς αυτόν τον υγιή πατριωτισμό, ο οποίος γνωρίζει να σέβεται και τον πατριωτισμό των άλλων λαών, περιγράφει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος στην 37^η Επιστολή του: «Μητέρα τιμάν των οσίων. Μήτηρ δε άλλη μεν άλλου, κοινή δε πάντων πατρίς».

3) Ελληνορθόδοξη Παιδεία. Η απάντηση της Ρωμηοσύνης στο ερώτημα περί Παιδείας φυσικά λαμβάνει υπ’ όψιν της τις σύγχρονες συνθήκες, ανάγκες και εξελίξεις, είναι όμως βαθειά ριζωμένη στις αιώνιες και πάντοτε επίκαιρες διδαχές των Αγίων μας. Είναι η Παιδεία των Τριών Ιεραρχών, το σχολείο του Πατροκοσμά, το οποίο πρέπει να μας μαθαίνει για τον Θεό και την Παναγία, είναι η ελληνορθόδοξη παιδεία που μας κράτησε πνευματικά ζωντανούς επί Τουρκοκρατίας, είναι τα γράμματα που έμαθε ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, ο οποίος χειριζόταν άριστα και την Ομηρική και την αττική και τη νεοελληνική μορφή της ελληνικής γλώσσας. Η Παιδεία, την οποία πρεσβεύει η Ρωμηοσύνη, απαντά πρωτίστως στο ερώτημα: Τι άνθρωπο θέλουμε να πλάσουμε; Πώς θα μορφώσουμε, δηλαδή θα δια-μορφώσουμε χαρακτήρες, πώς θα μεταδώσουμε ήθος και όχι μόνον ξερές γνώσεις. Η Παιδεία είναι έννοια ευρύτερη της Εκπαιδεύσεως. Η Εκπαίδευση αναφέρεται στην παροχή γνώσεων για να βρουν οι νέοι ένα επάγγελμα. Η Παιδεία δεν θέλει ανθρώπους ρομπότ, γεμάτους πληροφορίες, αλλά ανθρώπους με συνείδηση ευθύνης προς τον Θεό, την Πατρίδα, την Δημοκρατία, τον συνάνθρωπο. Η Παιδεία της Ρωμηοσύνης αποδέχεται και την τεχνολογία και τους ηλεκτρονικούς υπολγιστές και το Διαδίκτυο και τις ξένες γλώσσες, αλλά τα αξιοποιεί όλα αυτά για την προώθηση των στόχων της για την προβολή του ελληνορθοδόξου πολιτισμού και για την κοινωνικοποίηση των παιδιών μας. Η Ρωμηοσύνη σήμερα δεν διδάσκει στους νέους να είναι κλεισμένοι στο καβούκι τους. Τους διδάσκει ή μάλλον προσπαθεί να τους διδάξει την ουσιαστική κοινωνικότητα που δεν ταυτίζεται με την αργόσχολη κοσμικότητα, αλλά με την αίσθηση προσφοράς, συμμετοχής και ανθρωπιάς.

Η Παιδεία της Ρωμηοσύνης πιστεύει στην ανάγκη τονώσεως των Ανθρωπιστικών Σπουδών και στην σωστή διδασκαλία της Αρχαίας Ελληνικής και της Πατερικής Γραμματείας και της Ορθόδοξης Χριστιανικής Αγωγής. Διαφωνεί με την γλωσσική παρακμή των νέων μας και με τις τάσεις υποβαθμίσεως του μαθήματος των Ορθοδόξων Θρησκευτικών. Για τους Ρωμηούς σήμερα ισχύει η συμβουλή της Α.Θ.Π. του Οικουμενικού Πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου, ο οποίες ομιλών τον Σεπτέμβριο του 2005 στην Φλώρινα τόνισε ότι η Ορθόδοξη Χριστιανική Αγωγή πρέπει να αρχίζει από το Νηπιαγωγείο. Παραλλήλως η Παιδεία της Ρωμηοσύνης δεν υποτιμά τις πρακτικές και εμπορικές επιστήμες, διότι έχει κατά νουν ότι η πρώτη Σχολή Δοικήσεως Επιχειρήσεων στη Ρωμαίικη Ανατολή ιδρύθηκε το 1850 από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Ήταν η Εμπορική Σχολή της Χάλκης με πρώτο Σχολάρχη ένα μοναχό: Τον Βαρθολομαίο Κουτλουμουσιανό. Η Ρωμηοσύνη σέβεται την προσφορά όλων των επιστημών και των επαγγελμάτων, αλλά ενδιαφέρεται κυρίως για τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα του ανθρώπου, ο οποίος θα ασκήσει την κάθε τέχνη, το κάθε επάγγελμα.

4) Κοινωνία και Κοινοτισμός: Ο Ρωμηός έχει ως θεμέλιο της κοινωνικής του συνειδήσεως την αλληλεγγύη και την φιλανθρωπία. Θυμάται την προτροπή των Αυτοκρατόρων της Βυζαντινής Ρωμανίας «ένδυσε πένητα γυμνόν, χόρτασε πεινασμένον, θλιμμένους παρηγόρησον, αρρώστους επισκέπτου». Θυμάται επίσης ότι η Βυζαντινή Ρωμηοσύνη ανέδειξε ως υποχρέωση της Πολιτείας την φιλανθρωπία και καθιέρωσε ως αξίωμα τον Μέγαν Ορφανοτρόφον. Η Ρωμηοσύνη μπροστά στο σύγχρονο γίγνεσθαι εμπνέεεται από τις κοινότητες των Ρωμηών επί Τουρκοκρατίας, οι οποίες αποτελούσαν την προέκταση της Ορθόδοξης ενορίας και καλλιεργούσαν το πνεύμα συνεργασίας και αλληλεγγύης. Ενώπιον της σημερινής διεθνούς καταστάσεως η Ρωμηοσύνη απορρίπτει τον καταναγκαστικό κολλεκτιβισμό και την βιαία κρατικοποίηση των αγαθών που οδήγησε σε ανθρώπινες τραγωδίες και στρατόπεδα συγκεντρώσεως, αλλά απορρίπτει και τον άκρατο ατομοκεντρισμό, την υλοφροσύνη, τον καταναλωτισμό και την αδιαφορία για την κοινωνική πρόνοια. Προτείνει τον Κοινοτισμό ως την ελληνορθόδοξη λύση αντί των διαφόρων κοινωνικών συστημάτων, τα οποία αγνοούν τον άνθρωπο, αποθεώνουν την ύλη και διχάζουν τις κοινωνίες.

Έγραφε το 1908 στο περιοδικό ΝΟΥΜΑΣ ο Ίων Δραγούμης: «Όταν βρεθούν δέκα Ρωμηοί φτειάνουν κοινότητα. Συνάζουν πρώτα χρήματα για την Εκκλησία. Άμα την χτίσουν φέρνουν παπά. Έπειτα και τις γυναίκες τους. Ύστερα με τους δίσκους της Εκκλησίας συνάζουν χρήματα και φτειάνουνε σχολειό. Τέλος φέρνουνε δάσκαλο για τα παιδιά τους και νά την η κοινότητα.... Ο Ελληνισμός είναι μία οικογένεια από ελληνικές κοινότητες.... Το έθνος μας ολάκερο πάλι, με κοινότητες πρέπει να κυβερνηθεί και μόνο με κοινότητες θα προκόψη».

5) Παγκοσμιότητα ή υλιστική Παγκοσμιοποίηση; Στο βιβλίο του «Παγκοσμιότητα και Ορθοδοξία» (εκδ. ΑΚΡΙΤΑΣ, Αθήνα 2000) ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας κ. Αναστάσιος επισημαίνει: «Η οικουμενικότητα είναι μέσα στο αίμα των ορθοδόξων, το οποίο αδιάκοπα καθαίρεται από το αίμα του Χριστού, του Λυτρωτού του κόσμου. Στη θέση μιας παγκοσμιοποιήσεως που μετατρέπει λαούς και ανθρώπους σε πολτό χρήσιμο για τους οικονομικούς σκοπούς μιας ανώνυμης ολιγαρχίας, το ορθόδοξο βίωμα και όραμα προτείνει και καλεί σε προσπάθεια για κοινωνία αγάπης..... Η θέση της Ορθοδοξίας δεν είναι στο περιθώριο της ιστορίας, αλλά στο κέντρο των κοινωνικών ζυμώσεων, στην πρωτοπορία της προόδου». Και εμείς συμπληρώνουμε ότι η Ρωμηοσύνη σήμερα αντιπροτείνει απέναντι στην ισοπεδωτική παγκοσμιοποίηση την Παγκοσμιότητα της Ορθοδοξίας και την Οικουμενικότητα του Ελληνικού Πνεύματος. Διαφωνεί με τη νομοτελειακή αντίληψη ορισμένων ότι η παγκοσμιοποίηση θα προχωρήσει πάση θυσία με τη σημερινή υλιστική μορφή της. Εμείς οι Ρωμηοί γνωρίζουμε καλά ότι νομοτέλειες δεν καθορίζονται από ανθρώπους ή από πολιτικές και κοινωνικές ιδεολογίες. Όσοι το πίστευσαν αυτό αιματοκύλισαν την Ανθρωπότητα. Τις νομοτέλειες τις καθορίζει μόνον ο Θεός. Ο Θεός της αγάπης και της ειρήνης. Ο Θεός που καλεί κάθε Ορθόδοξο Ρωμηό να συνυπάρχει με τους άλλους ανθρώπους και τους άλλους πολιτισμούς χωρίς να απεμπολεί την Ρωμηοσύνη του. Η Ρωμηοσύνη είναι η Ορθόδοξη αντιπρόταση στις αρνητικές συνέπειες μιας παγκοσμιοποιήσεως, η οποία ισοπεδώνει τις εθνικές και πολιτιστικές ταυτότητες και προωθεί την επικράτηση των ισχυρών, τις παραθρησκείες και τον θρησκευτικό συγκρητισμό. Το χρέος μας ως Ρωμηών μας καλεί να αντισταθούμε στην ισοπέδωση όχι με τάσεις απομονωτισμού, αλλά με δημιουργικό πνεύμα και με διάθεση να διαδραματίσουμε έναν Οικουμενικό ρόλο: Να διαδώσουμε σε όλη την ανθρωπότητα τον πολιτισμό και τις αξίες της Ελληνορθόδοξης Ρωμηοσύνης. Γι’ αυτό επικαλούμεθα την βοήθεια του Θεού και την ευλογία του Παναγίου Τάφου!

Στο Συνέδριο του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων (Αθήναι, 31-5-2009)

* Σημείωση : Αυτό λέχθηκε το 1250, μια εποχή που δεν έχει στην κατοχή του την Ν. Ρώμη - Κων/πολη, μια εποχή ΠΑΡΑΚΜΗΣ της αυτοκρατορίας που γυρνάμε στο παλαιό "Ελληνικό Μοντέλο": μικρά κράτη που αλληλομάχονται. Έπρεπε να βρει κάτι να πει, κάποιο επιχείρημα, γιατί τότε αν δεν είχες στην κατοχή σου την Ν. Ρώμη, δεν ήσουν συνεχιστής της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, αλλά απλά ένας "Γραικός", που έπρεπε να απαντήσει σε κάποιον που βρισκόταν στην Παλαιά Ρώμη. Οπότε του απαντά καταλλήλως, χωρίς αυτό να σημαίνει πως η απάντηση είναι 100% ορθή. Άλλωστε το λέει και παρακάτω ο συγγραφέας: «Την συγκινητική υπόμνηση του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου προς τους τελευταίους υπερασπιστές της Βασιλεύουσας ότι ‘είμασθε απόγονοι Ελλήνων και Ρωμαίων’», πράγμα που σημαίνει πως το 1453 υπήρχε συνείδηση της συγχώνευσης, όχι απλά Ρωμαϊκού κράτους και Ελληνισμού, αλλά Ρωμαϊκής και Ελληνικής ταυτότητας.

Σημαντικό έργο για την κατανόηση της αλήθειας αυτής είναι και η λεγόμενη «Χρονογραφία του Θεοφάνους». Το έργο αυτό αποτελεί μία από τις χρησιμότερες πηγές ιστορικής γνώσης για την Αυτοκρατορία. Ο Όσιος Θεοφάνης έζησε τον 9ο αιώνα και το έργο του καλύπτει τα έτη 284-812. Σε ολόκληρο το έργο χρησιμοποιούνται οι όροι «Ρωμαίος» - «Ρωμανία» για την αυτοκρατορία και τους κατοίκους της. Όταν χρησιμοποιείται ο όρος «Έλληνας» είναι απλά και μόνο για να δηλώσει τους ειδωλολάτρες. Κάτι άλλο εξίσου σημαντικό που προσέξει ο αναγνώστης του έργου είναι η συνέχεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στα χρόνια τα οποία καλύπτονται από την «Χρονογραφία» φαίνεται σταθερή η συνέχεια, χωρίς να υπάρχει η παραμικρή νύξη για κάποια αλλαγή σε «Βυζαντινή» ή άλλη αυτοκρατορία. Η μόνη αλλαγή που μπορεί να καταλάβει κάποιος είναι η ολοκληρωτική επικράτηση του Χριστιανισμού. Το ότι σε όλα αυτά τα χρόνια επικρατούσε ο Ελληνι(στι)κος πολιτισμός, βέβαια, επίσης δεν αμφισβητείται.

Το 1261, ο ελευθερωτής της Ν. Ρώμης – Κωνσταντινούπολης Μιχαήλ Η΄ θα πει: «Η Κωνσταντινούπολη, η Ακρόπολη του κόσμου, η αυτοκρατορική πρωτεύουσα των Ρωμαίων, η οποία σύμφωνα με το θέλημα του Θεού βρισκόταν στα χέρια των Λατίνων, ήρθε και πάλι στην εξουσία των Ρωμαίων. Τούτο ήταν θέλημα Θεού να συμβεί από εμένα». [Α.Α. Βασίλιεφ, «Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας»].

Hüseyni Saz Semâî - Lavtaci Andon

 Ο Αντώνης Κυριαζής (Lavtaci Andon) γεννήθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα στην Πόλη και ήταν ο μεγαλύτερος από τα τέσσερα αδέρφια Γιάννη (Civan), Χρήστο και Εριφύλη. Έπαιζε λαούτο (εξ ου και lavtaci, δηλ. λαουτιέρης) και ούτι και με τα αδέρφια του είχαν την περίφημη ορχήστρα μουσικής Fasıl κι έπαιζαν στα μεγάλα meyhane του Πέραν. Συχνά με την ορχήστρα τους επισκέπτονταν το Παλάτι όπου έδιναν παραστάσεις και τύγχαναν της εύνοιας του Σουλτάνου και των αξιωματούχων. Ο Αντώνης Κυριαζής συνέθεσε κυρίως οργανικές συνθέσεις και λίγα τραγούδια. Τα πιο γνωστά από αυτά είναι τα Hüseyni Peşrev και Saz Semai, τα οποία περιλαμβάνονται πολύ συχνά σε κλασικές φόρμες Fasıl μουσικής. Πέθανε το 1925 στο Σκουτάρι, όπου ζούσε τα τελευταία χρόνια της ζωής του.

ΛΑΜΠΕΙ Ο ΗΛΙΟΣ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ

Αστική φορεσιά Ιωαννίνων

 

Αγιασμένες πνοές της Ρωμιοσύνης…

 

Στίχοι
Τὸν σὴν ἀπαγγείλαντα σάρκωσιν Νόα,
Τιμῇ πρεπούσῃ πᾶσα σὰρξ τιμᾷ, Λόγε.
Εἰκάδι ἀμφ᾿ ὕμνους Γαβριὴλ κτίσιν ἕκτῃ ἐγείρει

 
Σήμερον της σωτηρίας ημών το κεφάλαιον, και του απ’ αιώνος Μυστηρίου η φανέρωσις. Ο Υιός του Θεού Υιός της Παρθένου γίνεται, και Γαβριήλ την χάριν ευαγγελίζεται. Διό και ημείς συν αυτώ τη Θεοτόκω βοήσωμεν˙ Χαίρε Κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου.

Μετά την μπόρα την δαιμονική θά ‘ρθει η λιακάδα η Θεϊκή.

Αιωνία η ευγνωμοσύνη μας στους Αγωνιστές του 1821

Αγιασμένες πνοές της Ρωμιοσύνης…
Το ηρωικότερο επεισόδιο του Αγώνα, από την Έξοδο του Μεσολογγίου

«Ήταν πρωί, Σάββατο του Λαζάρου, 10 Απριλίου του 1826, όταν συγκροτήθηκε το νεκροδόξαστο εκείνο συμβούλιο αποφάσεως. Ήταν ένα συμβούλιο θανάτου. Οι καπεταναίοι είχαν αναλάβει να διερευνήσουν, με ανιχνευτές την ύπαρξη μυστικού δρόμου-διόδων για ακίνδυνο πέρασμα των Ελεύθερων Πολιορκημένων στην ελευθερία. Κανένας όμως δεν έφερε ελπιδοφόρα πληροφορία. Οι λόγχες και οι στενωποί φυλάγονταν άγρυπνα από τους πολιορκητές σε βάθος χώρου και τόπου. Γενική ήταν η κατήφεια και η σιωπηλή θλίψη. Την σιωπή της στιγμής έσπασε η βροντώδης και σταθερή έκρηξη του τρανοδύναμου αρχηγού της Φρουράς, του Θανάση Ραζη-Κότσικα.
– Υπάρχει δρόμος ωρέ!
– Ποιος είναι, στρατηγέ, και δεν τον λες τόση ώρα; Διαμαρτυρήθηκαν όλοι οι παριστάμενοι.
– Είναι ο δρόμος του Θεού, φωνάζει».,
από το βιβλίο του Ν. Βούλγαρη Το Μεσολόγγι των Ιδεών, ερμηνεία της απόφασης της Εξόδου)

***

 

Η θυσία του αγίου Πατριάρχη μας Γρηγορίου

«Επειδή η οδός ήτο ανωφερής και ο γέρων Πατριάρχης, συντετριμμένος ών εκ των ταλαιπωριών, δεν ηδύνατο να βαδίση, υπεβαστάχθη υπό δύο τούρκων στρατιωτών και ούτω διήλθε διά μέσου του κατακλύσαντος τον περί το Πατριαρχείον χώρον και την αυλήν αυτού τουρκικού και ιουδαϊκού όχλου μέχρι της πύλης του Πατριαρχείου ». Εκεί ο δήμιος « βοηθούμενος από πολυαρίθμων Ιουδαίων » ετοίμασε την αγχόνην.
Εν τω μεταξύ: « Ο Πατριάρχης ίστατο κατά την τραγικήν εκείνην σκηνήν, σιωπηλώς προσευχόμενος και έχων κεκλιμένην την κεφαλήν επί του δεξιού ώμου. Ατάραχος και μετά χριστιανικής γαλήνης υφίστατο το ηθικόν εκείνο μαρτύριον ».
Τελικά ένας « ρωμαλέος αχθοφόρος » …ύψωσεν αυτόν επί των ώμων προς τον επί της κλίμακος ιστάμενον δήμιον, όστις περιβολών τον τράχηλον αυτού διά του βρόχου, αφήκεν αυτόν μετέωρον, εν μέσω των αλλαλαγμών μέν των τούρκων και Ιουδαίων…
Oι τούρκοι και ιουδαίοι έρριπτον λίθους επί το αίωρούμενον εκ της αγχόνης λείψανον αυτού, βλασφημούντες και λοιδορούντες…»
« Το λείψανον του Γρηγορίου έμεινε κρεμάμενον επί τρεις ημέρας, μάτην δέ προσεπάθησεν ο Πατριάρχης Ευγένιος να εξαγόραση αυτό και θάψη.
Tη 13η Απριλίου εικοσαμελής επιτροπεία Εβραίων δι” 800 γροσίων ηγόρασε το λείψανον παρά του δημίου, όστις παρέδωκεν αυτό εις την διάθεσιν του απανταχόθεν της Κων/πόλεως συρρεύσαντος εβραϊκού όχλου.
Ούτος δέ προσδέσας το απογυμνωθέν μέν αλλά φέρον τον βρόχον λείψανον του ιερομάρτυρος από των ποδών, μετά κραυγών χαράς καί αρών κατά της χριστιανικής θρησκείας έσυρεν αυτό ανά τας οδούς…
Ούτω φρικωδώς λίαν έβλεπε τις τα σώματα του τε Πατριάρχου και των λοιπών μαρτύρων, μολυνόμενα διά χειρών βέβηλων, συρρόμενα εντός του πηλού των ρυάκων και χρησιμεύοντα ως παίγνιον του αγρίου μίσους των απογόνων του θεοκτόνου λαού…» .
«Συναξαριστή Νεομαρτύρων», εκδ. «Ορθοδόξου Κυψέλης» Θεσ/νίκη 1984, σελ. 439 – 442.,763

Κατά την πολιορκία της Τριπόλεως από τους Ελληνες, οι εβραίοι μετήλθαν τα γνωστά εβραϊκά τεχνάσματα για να σωθούν:
«Οι Εβραίοι, μιά νύχτα, μπόρεσαν να βγάλουν μερικούς δικούς τους έξω από το κάστρο. Γλίστρησαν ως την καλύβα του Υψηλάντη και του πρότειναν να τους αφήσει να βγουν, να τους εγγυηθεί ασφάλεια ζωής και περιουσίας κι αυτοί θάδιναν ένα μεγάλο ποσό στους πολιορκητές.
Μά ποιος μπορούσε ν” ακούσει τέτοιες προτάσεις.
Ούτ” ένα παλικάρι δεν ήταν στο στρατόπεδο που να μήν ξαίρει τον άθλιο ρόλο πούχαν παίξει στην τραγωδία της κρεμάλας του πατριάρχη, το μίσος και το φανατισμό πούχαν δείξει βρίζοντας το λείψανο τον, σέρνοντάς το στους δρόμους, οι Εβραίοι της Πόλης.
Τους έδιωξαν μ” άγριες φοβέρες ».φοβέρες ».
Σπύρος Μελάς «Ο Γέρος του Μοριά» έκδ. «Μπίρης» Αθ. 1975, σελ. 290

***

 

Γονάτισε ο Γέρος του Μωριά μπροστά στήν εικόνα της Παναγίας…
‘‘Βόηθα, βόηθα Παναγιά μου, τούς Έλληνες να ψυχωθούνε… φώτισε τούς.”
Φώτισε τούς να βρούνε το σώστο δρόμο για την Λευτεριά τούς.
Τα μάτια του γιομίσανε δάκρυα… σηκώθηκε και έκαμε το σταυρό του.
Στράφηκε δίπλα του…
– Συλλογισμένο σε βλέπω κουμπάρε Μουρτζινέ…
– Ήρθε ένας μαντατοφόρος του πασά, πήγε στού Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.
Ρωτούσε για σένα…
– Χμ.. ο Κολοκοτρώνης έκαμε ενα μορφασμό χαμογελώντας.
– Τούς έζωσαν τα φίδια απο τον ερχομό σου… απάντησε ο Μουρτζινός.
Μπορεί να πληρώσουν ανθρώπους να σε βγάλουν απο την μέση…
– Αν είναι θέλημα Θεού… είπε ατάραχος ο Γέρος του Μωριά.
– Φυλάξου!
– Δεν ήρθα στο Μωριά για να φυλάγομε!
Αφέντη -αφέντη! Μπήκε μέσα αναψοκοκκινισμένος ένας εργάτης, ”Έρχεται ο Πετρόμπεης με δυο αρματομένους..!”
Κίνησαν φουριόζοι κατά την αυλή… να υποδεχτούν τον μουσαφίρη.
– Δεν μου έστηλες μήνυμα πως έρχεσε αδελφέ Πετρόμπεη… είπε ο Μουρτζινός
Ο Πετρόμπεης στράφηκε ευθείς αμέσως πρός τον Κολοκοτρώνη. ”Έλαβα σήμερα μήνυμα του Μώρα Μαλεσή..”
– Τι λέει… είπε βλοσυρός ο Κολοκοτρώνης.
– Διάβασε…
– Τι λέει! απάντησε επιτακτικά ο Στρατηγός…
– Να σε δέσω και να σε στείλω στη Τριπολιτσά…
– Και να δεν σταθώ;…
– Να σε σκοτώσουμε… Αλλιώς μου πέρνει το κεφάλι. (…)
– Είναι δύσκολο να διαλέξεις Πετρόμπεη…
– Διάλεξα κιόλας… είπε ο Πετρόμπεης και έκαμε το χαρτί κομμάτια.
Έπεσε ο ένας στήν αγκαλιά του άλλου.
– Κολοκοτρώνη! Ζυγώνει η ώρα της Λευτεριάς!

***

Ο Θ. Κολοκοτρώνης διηγείται τον παρακάτω διάλογο με τον Άγγλο Ναύαρχο Χάμιλτον για τα περί συμβιβασμού με τους Τούρκους :
« Ἡ ἐπανάστασις ἡ ἐδική μας δὲν ὁμοιάζει μὲ καμμιὰν ἀπ᾿ ὅσες γίνονται τὴν σήμερον εἰς τὴν Εὐρώπην. Τῆς Εὐρώπης αἱ ἐπαναστάσεις ἐναντίον τῶν διοικήσεών των εἶναι ἐμφύλιος πόλεμος.Ὁ ἐδικός μας πόλεμος ἦτον ὁ πλέον δίκαιος, ἦτον ἔθνος μὲ ἄλλο ἔθνος, ἦτον μὲ ἕνα λαόν, ὁποὺ ποτὲ δὲν ἠθέλησε νὰ ἀναγνωρισθεῖ ὡς τοιοῦτος, οὔτε νὰ ὁρκισθεῖ, παρὰ μόνο ὅ,τι ἔκαμνε ἡ βία. Οὔτε ὁ Σουλτάνος ἠθέλησε ποτὲ νὰ θεωρήσει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὡς λαόν, ἀλλ᾿ ὡς σκλάβους».
«Μίαν φοράν, ὅταν ἐπήραμεν τὸ Ναύπλιον, ἦλθε ὁ Ἅμιλτον νὰ μὲ ἰδεῖ· μοῦ εἶπε ὅτι: “πρέπει οἱ Ἕλληνες νὰ ζητήσουν συμβιβασμόν, καὶ ἡ Ἀγγλία νὰ μεσιτεύσει”. Ἐγὼ τοῦ ἀποκρίθηκα ὅτι: “Αὐτὸ δὲν γίνεται ποτέ, ἐλευθερία ἢ θάνατος. Ἐμεῖς, Καπετὰν Ἅμιλτον, ποτὲ συμβιβασμὸν δὲν ἐκάμαμεν μὲ τοὺς Τούρκους. Ἄλλους ἔκοψε, ἄλλους ἐσκλάβωσε μὲ τὸ σπαθί καὶ ἄλλοι, καθὼς ἡμεῖς, ἐζούσαμεν ἐλεύθεροι ἀπὸ γενεὰ εἰς γενεά».
« Ὁ βασιλεὺς μας ἐσκοτώθη, καμμία συνθήκη δὲν ἔκαμε· ἡ φρουρά του εἶχε παντοτινὸν πόλεμον μὲ τοὺς Τούρκους καὶ δύο φρούρια ἦτον πάντοτε ἀνυπότακτα”. Μὲ εἶπε: “Ποία εἶναι ἡ βασιλικὴ φρουρά του, ποῖα εἶναι τὰ φρούρια;” – “Ἡ φρουρὰ τοῦ Βασιλέως μας εἶναι οἱ λεγόμενοι Κλέφται, τὰ φρούρια ἡ Μάνη καὶ τὸ Σούλι καὶ τὰ βουνά”. Ἔτζι δὲν μὲ ὁμίλησε πλέον».
(«Κολοκοτρώνη Απομνημονεύματα», Τερτσέτη Άπαντα, εκδόσεις Χρ. Γιοβάνης, τόμος Γ’, σελ. 179)

***

Μάρκος Μπότσαρης ο αγνός «Σταυραετός του Σουλίου»,
ο νεομάρτυς, ο λεοντόκαρδος οπλαρχηγός

Πέρα από στρατιωτική ευφυΐα, ο Μπότσαρης διακρινόταν και από πολιτικά χαρίσματα, προβλέποντας διορατικά σε σωζόμενη χειρόγραφη προκήρυξή του ότι «Όπου κυματίζει η Αγγλική σημαία, οι λαοί είναι δούλοι»…
Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, συμπολεμιστής του Μπότσαρη σε πλειάδα μαχών, δεν έκρυβε τον σεβασμό του για τον στρατηγό των Σουλιωτών: «Ο Μάρκος ήταν τρανός. Είχε νου που δεν είχε άλλος. Είχε καρδιά λιονταριού και γνώμη δίκαιη σαν του Χριστού. Εμείς όλοι ούτε στο δάχτυλό του δεν φθάνουμε». Ο Καραϊσκάκης θρήνησε αργότερα την άψυχη σορό του μεγάλου αγωνιστή στο Μοναστήρι του Προυσού με τη σπαρακτική οιμωγή του: «Ωρέ, σαν τον Μάρκο ήρωα γυιό, μάνα δεν ματαγεννάει».
Κι όταν ο Λόρδος Βύρων έφτασε στο Μεσολόγγι την 5η Ιανουαρίου 1824, μέσα στην πανηγυρική ατμόσφαιρα που του επιφύλαξε ο λαός και η πολιτική ηγεσία, εκείνος κατευθύνθηκε πρώτα στο μνήμα του Μάρκου Μπότσαρη, όπου δακρυσμένος ορκίστηκε στη μνήμη του άδολου πολεμιστή να δώσει ακόμα και τη ζωή του για την ελευθερία της Ελλάδας.

Ο παπάς στις ντάπιες

Όταν πήγε ο Όθων το 1837 στο Μεσολόγγι, γνώρισε και τον παπα-Παναγιώτη Μπουγάτσα [εφημέριο του Αγίου Παντελεήμονος εκ Μποχωρίου]. Ο παριστάμενος καπετάνιος Δ. Μακρής, όταν ο βασιλιάς ζήτησε πληροφορίες για τον ιερέα, του είπε: «Αυτόν να τον προσκυνούμε ως άγιο, μεγαλειότατε, για τις υπηρεσίες του στην πατρίδα. Από την αρχή του αποκλεισμού στο Μεσολόγγι, η μόνη δουλεία που έκανε ο παπάς αυτός, άμα άρχιζε το ντουφέκι-και αυτό ήταν καθημερινό, νύχτα και μέρα- να τρέχει στην εκκλησιά. Έπαιρνε το δισκοπότηρο στα χέρια και ξεσκούφωτος με το φαναράκι του, επήγαινεν από τάπια σε τάπια και μεταλάβαινε τους βαριά πληγωμένους και τους παρηγορούσε με καλά λόγια. Και εγκαρδίωνε τους άλλους να πολεμούν με όρεξη και με ψυχή, για να έχουν την βοήθεια του Θεού. Σου ορκίζομαι στην πίστη μου βασιλιά ότι δεν πέρασε μέρα ή νύχτα, που να μην τον δω γύρω σε όλες τις πολεμίστρες και μέσα στην χώρα από σπίτι σε σπίτι. Και στο γιουρoύσι της εξόδου ήταν μαζί μας και βόλι δεν τον πείραξε. Λοιπόν, δεν είναι άγιος ο παπάς αυτός;…». (Από Αναγνωστικό Έκτης Δημοτικού του 1952, “Ο Αληθινός Κληρικός” Του Ν.Δ. Μακρή).

***

Η Καπετάνισσα Μπουμπουλίνα είπε στους Προκρίτους και στους Δημογέροντες:
«Έχασα τον σύζυγόν μου. Ευλογητός ο Θεός! Ο πρεσβύτερος υιός μου έπεσε με τα όπλα ανά χείρας. Ευλογητός ο Θεός! Ο δεύτερος και μόνος υιός μου, 14ετής την ηλικίαν, μάχεται μετά των Ελλήνων και πιθανώς να εύρη ένδοξον θάνατον. Ευλογητός ο Θεός! Υπό το σημείον του Σταυρού θα ρεύση επίσης το αίμα μου. Ευλογητός ο Θεός! Αλλά θα νικήσωμεν ή θα παύσωμεν μεν ζώντες, αλλά θα έχωμεν την παρήγορον ιδέαν, ότι εν τω κόσμω δεν αφήσαμεν όπισθεν ημών δούλους τους Έλληνας».

***

[

Γράφει ο στρατηγός Ιωάννης Μακρυγιάννης στα Aπομνημονεύματά του]:
Εκεί-οπού ᾿φκειανα τις θέσες εις τους Μύλους ήρθε ο Ντερνύς [Φιλέλληνας Γάλλος ναύαρχος Δεριγνύ] να με ιδή.
Μου λέγει:
– Τι κάνεις αυτού; Αυτές οι θέσες [στρατιωτικές οχυρωματικές θέσεις] είναι αδύνατες τι πόλεμον θα κάμετε με τον Μπραΐμη [Ιμπραήμ] αυτού;
– Του λέγω, είναι αδύνατες οι θέσες κ᾿ εμείς, όμως είναι δυνατός ο Θεός οπού μας προστατεύει και θα δείξωμεν την τύχη μας σ’ αυτές τις θέσες τις αδύνατες. Κι᾿ αν είμαστε ολίγοι εις το πλήθος του Μπραΐμη, παρηγοριόμαστε μ᾿ έναν τρόπον, ότι η τύχη μας έχει τους Έλληνες πάντοτε ολίγους.
Ότι αρχή και τέλος, παλαιόθεν και ως τώρα, όλα τα θερία πολεμούν να μας φάνε και δεν μπορούνε τρώνε από ᾿μάς και μένει και μαγιά. Και οι ολίγοι αποφασίζουν να πεθάνουν κι᾿ όταν κάνουν αυτείνη την απόφασιν, λίγες φορές χάνουν και πολλές κερδαίνουν. Η θέση οπού είμαστε σήμερα εδώ είναι τοιούτη και θα ιδούμεν την τύχη μας οι αδύνατοι με τους δυνατούς.
– Τρε-μπιέν [πολύ καλά], λέγει κι᾿ αναχώρησε ο ναύαρχος.
[…]με πλήγωσαν εις το δεξί χέρι.
Ήταν από μουσκέτο [εμπροσθογεμές μακρύ πυροβόλο όπλο] και το μολύβι [σφαίρα] μεγάλο και μο᾿ ᾿φαγε όλα τα κόκκαλα. Μο᾿ ᾿πεσε το σπαθί από το χέρι -ήμουν κι᾿ αναμμένος οπού ᾿τρεχα εις τα πόστα και τους έδινα πολεμοφόδια. Δεν βαστιέταν το αίμα τύλιξα το χέρι εις το πουκάμισο να μην το ιδούνε οι άνθρωποι.
Όμως τσακίστηκαν οι Τούρκοι… Αφού ο πόλεμος τελείωσε, με πήραν και με πήγαν εις την φεργάδα [φρεγάδα] την Γαλλική -έστειλε φελούκα ο ναύαρχος κι᾿ αξιωματικούς. Άμα πλησιάσαμεν εις την φεργάδα, έβαλε την μουσική και βαρούσε [απόδοση στρατιωτικών τιμών].
Γύρευαν να με κρατήσουν μέσα-εις την φεργάδα δια-να με γιατρέψουν. Εγώ δεν θέλησα. Μο᾿ ᾿δεσαν οι γιατροί της φεργάδας το χέρι και με συντρόφεψαν αυτείνοι και πεντέξι αξιωματικοί ᾿σ τ᾿ Ανάπλι σουρουπώνοντας καλά, και με δέχτηκαν οι κάτοικοι του Αναπλιού και η Κυβέρνηση.
Αφού είδε αυτόν τον πόλεμον ο ναύαρχος Ντερνύς έκαμε έκθεσιν και την έβαλε εις τις εφημερίδες τις Γαλλικές.
Απόσπασμα από το έργο «Στρατηγού Μακρυγιάννη Απομνημονεύματα». Μεταγραφή από το πρωτότυπο Γιάννης Βλαχογιάννης

***

Η ατρόμητη αρχόντισσα Μαντώ Μαυρογένους,
μια γυναίκα με πάθος και ατσάλινη ψυχή

 

Γράφει η Μαντώ στον φιλέλληνα Μ. Ρεμπώ :
«Δεν με νοιάζει τι θα γίνω αν είναι να λευτερωθεί η πατρίδα μου. Όταν θα έχω χρησιμοποιήσει όλα όσα μπορώ να διαθέσω για την ιερή υπόθεση της ελευθερίας, θα τρέξω στο στρατόπεδο των Ελλήνων για να τους ενθαρρύνω με την απόφασή μου να πεθάνω, αν χρειαστεί, για την ελευθερία.»
Με το πέρας της επανάστασης η Μαντώ εγκαθίσταται στο Ναύπλιο (κατά τον Λαμπρινίδη η Μαντώ καταγράφεται ως κάτοικος Ναυπλίου στην απογραφή του πληθυσμού το 1824, ως εξής : «Αριθ. 319, Κοκώνα Μαντώ, μετά του αδελφού της, του θείου της και των υπηρετών της. Εν όλω άτομα έξ»). Ο απαράμιλλος κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας – που θα λάβει και ο ίδιος άδικη αμοιβή απο την πατρίδα για τις πελώριες υπηρεσίες του στην εθνική ανασυγκρότησή της μετά την επανάσταση, πληρώνοντας βαρύ φόρο αίματος με την ίδια του τη ζωή – αισθανόμενος βαρύ το χρέος της Ελλάδας πρός την ακατάβλητη ηρωίδα, θα της αποδώσει τον τίτλο του αντιστρατήγου. Τον οποίον η Μαντώ είναι και η μοναδική ελληνίδα που τον φέρει μέχρι σήμερα, και θα της αναθέσει ακόμα την εποπτεία του Ορφανοτροφείου που ιδρύει στην Αίγινα.
Την περίοδο αυτή θα ανθήσει ένα ειδύλλιο μεταξύ του πρίγκιπα Δημητρίου Υψηλάντη και της Μαντούς που γοητεύεται τόσο απο την απαράμιλλη αυτοθυσία της και τον ηρωισμό της για την πατρίδα, όσο και απο την ομορφιά της.
Ο Ιωάννης Κωλέττης, εκπρόσωπος των γαλλικών συμφερόντων στην Ελλάδα, διαβάλλει στον Υψηλάντη την Μαντώ, τρομοκρατώντας τον για την ζωή του, αν επιμείνει σ΄ αυτήν την σχέση. Στην χυδαία αυτή προσπάθειά του, δεν θα διστάσει να οργανώσει ακόμα και απαγωγή της Μαντούς απο το Ναύπλιο στην Μύκονο, αφού έχει προηγηθεί και η πυρπόληση του σπιτιού της στο Ναύπλιο. Όμως καταλυτικό ρόλο στην τραγική εξέλιξη των γεγονότων, θα διαδραματίσει η βαρύτατα θραυσμένη υγεία του πρίγκιπα Υψηλάντη, που βιολογικά εξασθενημένος – θα πεθάνει ένα χρόνο μετά – δεν μπορεί να αντιδράσει στην ενορχηστρωμένη επίθεση που δέχεται. Έτσι παρακολουθεί αδύναμος να αλλάξει τον ρού των γεγονότων, κάτι που απο την Μαντώ, εκλαμβάνεται σαν «υπαναχώρηση» στην σχέση τους και την βυθίζει σε απέραντη θλίψη. Κοντά όμως στην ψυχολογική καταρράκωση της μεγάλης ελληνίδας, έχει εγκύψει και η σοβαρή οικονομική της ένδεια, μέχρις του σημείου να μην μπορεί να ανταπεξέλθει στα βιοποριστικά της έξοδα, που την ισοπεδώνει στην κυριολεξία ολοκληρωτικά. Έτσι εγκαταλελειμμένη καταφεύγει σε συγγενείς της στην Πάρο, για να εξασφαλίσει ένα κομμάτι ψωμί. Μάλιστα υπάρχουν και αναφορές της Μαντούς πρός το Βουλευτικό, μέσω των οποίων ζητά απο την κυβέρνηση οικονομική βοήθεια για να ζήσει. Αρχικώς η κυβέρνηση εγκρίνει την παροχή βοηθείας. Μεταγενέστερες εκκλήσεις της όμως για βοήθεια, θα απορριφθούν απο την έμπλεη απο μίσος εναντίον της κυβέρνηση Κωλέττη «να λάβη πρόνοιαν η Διοίκησις να εξοικονομήση και αυτήν δυστυχούσαν ήδη, δυστυχώς απερρίφθησαν μετά πολλών βαΐων» !!!
Η αρχοντοπούλα της Βλαχίας, που είχε δωρίσει ολάκερη την μυθώδη περιουσία της στην πατρίδα, τα ολόδροσά της νιάτα και την ίδια της την ψυχή …. Κατάμονη και λησμονημένη θα πεθάνει στην Πάρο το 1840, απο τυφοειδή πυρετό. Ενταφιάστηκε με δημόσια δαπάνη στο προαύλιο της εκκλησίας της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής.

Με την απελευθέρωση του Ναυπλίου απο τους έλληνες και την παράδοση της πόλης, πολλά απο τα σπίτια των Τούρκων διοικητικών παραγόντων έβγαιναν στον πλειστηριασμό – με το τίμημα υπέρ του ελληνικού δημοσίου – και αγοράζονταν απο τους έλληνες που ήθελαν να αποκτήσουν σπίτι. Ένα απο αυτά τα σπίτια ήταν και του Αλή Μπέη και πήγε να το αγοράσει συμμετέχοντας στον πλειστηριασμό η Μαντώ Μαυρογένους. Στα εκπλειστηριαζόμενα σπίτια των Τούρκων, οι διενεργούντες υπάλληλοι την διαδικασία των δημοπρασιών, επεδίωκαν να τα «ξεπουλάνε» όσο, όσο αποκομίζοντας προφανώς και το «δώρο» τους απο τον οφελούμενο υπερθεματιστή στην δημοπρασία, ο οποίος εξαγόραζε τα σπίτια σε τιμές εξευτελιστικές, εις βάρος του δημόσιου συμφέροντος. Η μεγάλη ελληνίδα με το αδαμάντινο ήθος, όταν συνειδητοποιεί, ότι θα αγοράσει στη δημοπρασία το σπίτι του Αλή Μπέη σε τιμή πολύ κατώτερη της αξίας του, εις βάρος του συμφέροντος της πατρίδας, αντιδρά ακαριαία και επιβάλει η ίδια την επανάληψη της διαδικασίας, για να προασπίσει το συμφέρον του κράτους, εις βάρος του δικού της συμφέροντος, έστω και εαν η ίδια έχει δωρίσει στην Ελλάδα για τον αγώνα της εθνεγερσίας, 700.000 γρόσια !!!

Ο φιλέλληνας Jules το 1890 θα γράψει «Είναι απορίας άξιον πως τέτοια γυναίκα ελησμονήθη εντελώς, απο όλους τους έλληνες ιστορικούς». Το 1825 ωστόσο έχει κυκλοφορήσει στα γαλλικά το βιβλίο του φιλέλληνα T. Ginouvier υπο τον τίτλο «Mavrogenie ou L heroine de la Grece» (Μαυρογένους, μια ηρωΐδα της Ελλάδος», όπου με παραστατική ενάργεια ο γάλλος ιστορικός περιγράφει ακριβοδίκαια, τον πολύτροπο βίο της μεγάλης ελληνίδας, όπως τον διαισθάνθηκαν και με ηθική ένταση τον αποτύπωσαν, οι ρομαντικοί φιλέλληνες συγγραφείς της εποχής.

***

Κολοκοτρώνης είπε στον Όθωνα, “οι βιολιτζήδες άλλαξαν…

Το καλοκαίρι του 1841, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης –φημισμένος για τη μυστικοπάθεια του– μάθαινε τις αντιδράσεις του λαού για τον Όθωνα και τις κυβερνήσεις του, λόγω της κακής οικονομικής κατάστασης. Όπως λοιπόν μας παρέδωσε ο πλέον αξιόπιστος μάρτυρας, ο εγγονός του Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, γιος του Γενναίου, που έμεινε γνωστός με το ψευδώνυμο «Φαλέζ», ο Γέρος του Μοριά επισκέφτηκε τον βασιλιά και του επισήμανε ότι ήταν ανάγκη να αλλάξει κυβέρνηση και πολιτική πορεία…
Ο Όθων, μεταξύ άλλων, φαίνεται πως έδωσε βαρύτητα και στην επισήμανση του πολύπειρου Γέρου, όταν μετακαλούσε από το Λονδίνο τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο για να αναλάβει την πρωθυπουργία και το υπουργείο Εξωτερικών. Παραξενεύτηκε όμως γιατί ο Κολοκοτρώνης δεν παρουσιάστηκε, όπως συνήθιζε, για να τον ευχαριστήσει που άκουσε τη συμβουλή του. Έκανε λοιπόν παράπονα στον γιο του Γενναίο, ο οποίος με τη σειρά του έπεισε τον πατέρα του να πάνε στο Παλάτι. Τότε ο Όθων τον ρώτησε:
― Γέρο Κολοκοτρώνη, μου υποδείξατε να αλλάξω την κυβέρνησιν και το έπραξα, είσθε ευχαριστημένος;
― Όχι, μεγαλειότατε, απάντησε σοβαρά ο Γέρος, διότι οι βιολιτζήδες άλλαξαν, αλλ’ ο χαβάς μένει ο ίδιος. Ο σκοπός ήταν ν’ αλλάξει ο χαβάς!
Ο βασιλιάς τού γύρισε την πλάτη και εξέφρασε πικρά παράπονα στον γιο του. Τότε ο Γενναίος απευθύνθηκε πάλι στον πατέρα του:…
― Τι έκαμες, πατέρα, και δυσαρέστησες πικρά τον βασιλιά;
― Σώπα, τον διέκοψε ο Γέρος θυμωμένος. Σείς εκεί μες το κορίτο – όπως έλεγαν τότε την Αυλή– δεν βλέπετε ως τη μύτη σας. Και κάλλιο λόγια στο χ ωράφι, παρά μάγκανο στ’ αλώνι. Πέστε του βασιλιά ν’ αλλάξει δρόμο γιατί θα ξημερώσει…
Ο Γενναίος Κολοκοτρώνης γύρισε στο Παλάτι προβληματισμένος. Για πολύ καιρό σκεφτόταν τις κουβέντες του πατέρα το μέχρι που… ξημέρωσε η μεταβολή της 3ης Σεπτεμβρίου 1843!
Πηγή: “Μικρός Ρωμηός” από τον Ελευθέριο Γ. Σκιαδά..

***

Δημήτρης Μακρής, ὁ ἀπροσκύνητος κλέφτης του Ζυγού Αιτωλοακαρνανίας!

 

Δημήτρης Μακρής, ὁ ἀπροσκύνητος κλέφτης του Ζυγού Αιτωλοακαρνανίας! ὁ ἁγνότερος τῶν ἡρώων καὶ ἀφανέστερος τῶν ἐνδόξων, ὁ ἥρωας καπετάνιος, στὴν Ἔξοδο τοῦ Μεσολογγίου. Ἁγνός, φιλόπατρις, ἀνιδιοτελής, ἀνδρεῖος, ἄνθρωπος μαλαματένιος, πραγματικὸς Ἕλληνας «Ὁ ἀνεπίληπτος πατριωτισμός, ἡ ἔξοχος ἀνδρεία, τὰ ἁπλούστατα ἤθη καὶ χεῖρες ἀμίαντοι ἦσαν οἱ χαρακτῆρες τοῦ συμπολίτου μας αὐτοῦ»
«Ἠθέλησε ποτὲ ὁ Ὄθων νὰ διορίση ὑπασπιστήν του ἀγωνιστήν τινα ἀμόλυντον ἀπὸ τοὺς Τούρκους, ἀπροσκύνητον Κλέφτην καὶ ὡς τοιοῦτον ὑπέδειξαν εἰς αὐτὸν τὸν Μακρῆν. Ἐκλήθη τότε καὶ ἦλθεν εἰς Ἀθήνας ὁ παλαιὸς ὁπλαρχηγός, ἀλλ’ ὅταν ἔμαθε διὰ ποῖον λόγον τὸν ἐζήτει ὁ βασιλεύς, ἐστεναχωρήθη πολύ, ἠρνεῖτο καὶ νὰ παρουσιασθεῖ κάν. Εἰς τοὺς φίλους του, τοὺς ἐρωτῶντας αὐτόν, διατὶ ἠρνεῖτο τοιαύτην τιμητικὴν θέσιν, ἀπῆντα σοβαρὸς καὶ κατηφής. “Δεν ξέρω ᾽γὼ νὰ τσακάω τ’ μέση μ’!”. Καὶ ἐπέστρεψεν εἰς Μεσολόγγι. Καὶ οὕτω πως ἔζησε τὸν ὑπόλοιπον βίον του μακρὰν τῶν ἐπιδείξεων, μακράν τῆς πρωτεύουσας μακρὰν τῆς πολιτικῆς…».
Ἀπό τό βιβλίο : Δημήτρης Μακρῆς ὁ Κλέφτης τοῦ Ζυγοῦ, τοῦ Ἰωάννη Δ. Μακρῆ, «Ἑνωμένης Ρωμηοσύνης», σελίδα 228

***

Κάποτε, στὰ πρῶτα χρόνια της βασιλείας του, ὁ Γεώργιος ὁ Α’ ἐπισκέπτεται τὸ Μεσολόγγι. Ἄχνιζε ἀκόμη στὰ σοκάκια τῆς Ἱερᾶς Πόλης τὸ αἷμα τῶν Ἐλεύθερων Πολιορκημένων. Τὸν συνόδευε ἕνας ὑπερόπτης Δανός, σύμβουλός του, ὀνόματι Σπόνεκ, κάθαρμα ὁλκῆς καὶ τυχοδιώκτης, ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἄθλιους «Εὐρωπαίγους», ποὺ λέει καὶ ὁ Μακρυγιάννης, ποὺ ἦρθαν ξεβράκωτοι στὴν πατρίδα καὶ ἔφυγαν μὲ γερὲς ἀποζημιώσεις, τὸ αἷμα κυριολεκτικά τοῦ λαοῦ μας. Αὐτὸς ἀντικρίζοντας τὰ ἐρείπια τῶν θρυλικῶν προμαχώνων, ὅσα ἀπόμειναν ἀπὸ τὴν Ἔξοδο, εἶπε μὲ φράγκικη ἔπαρση καὶ ἀλαζονεία.
-Ἐγώ, ἂν εἶχα 400 Δανούς, θὰ κυρίευα τὸ Μεσολόγγι μὲ μία μόνο ἕφοδο!!
Ὁ παριστάμενος Σουλιώτης, γερο-Νίκας, λείψανο τοῦ Ἀγώνα καὶ ὑπερασπιστὴς κατὰ τὴν πολιορκία, δὲν βάσταξε τὴν προσβολὴ καὶ τοῦ εἶπε:
-Θὰ τὸ πατοῦσες τὸ Μεσολόγγι, λές, μὲ μία μόνο ἔφοδο. Μπορεῖ. Ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε καὶ αὐτοὶ ποὺ ἦταν ἀπὸ μέσα νὰ εἶναι Δανέζοι σὰν καὶ σένα.
Καὶ τὸ «βούλωσε» ὁ τζιτζιφιόγκος… Αὐτὴ εἶναι ὄντως μία σκληρὴ ἀπάντηση, ρωμαίικη, ἀντάξια τῆς ἱστορίας μας καὶ τῶν ἀγώνων τοῦ ἔθνους γιὰ ἐλευθερία καὶ ἀξιοπρέπεια.

***

 

Οι Βαυαροί κλείσαν τα Μοναστήρια όλα. Μεγάλη ιστορία ο Φαρμακίδης. Εσείς γλιτώσατε γιατί ήσασταν στον Τούρκο. Ο Τούρκος δεν σας τα πείραζε τα Μοναστήρια. Οι Βαυαροί, οι Γερμαναράδες, οι Προτεσταντάδες και οι Καθολικοί, ο Καθολικός ο Όθωνας..
Πού το ‘χατε ξαναδεί;
Ορθόδοξος λαός, Καθολικός βασιλιάς, Προτεσταντική αντιβασιλεία. Άντε βγάλε άκρη. Καταλάβατε τί βάλανε;
Και σ’ όλα αυτά τί κάναμε; Ποιόν αντιτάξαμε; Τον Παπουλάκο.
Και να ‘ναι ο Φαρμακίδης με τον Καΐρη, και ο ένας ο Καΐρης να λέει βασφημίες κατ’ Αυτής της Κυρίας Θεοτόκου. Να αρνείται το Αειπάρθενο της Παναγίας ..
Και πάει μια μέρα ο Κολοκοτρώνης και τον πιάνει απ’ τα γένια τον Καΐρη, που ήταν παπάς!
Προσέξτε. Έχουμε κι αυτά, έχουμε τους τάχα καλλιεργημένους, τους μορφωμένους, τους λιμοκοντόρους, έχουμε κι αυτούς. Και είπε ότι η Παναγία δεν είναι Αειπάρθενος. Γιατί είχε πάει στις Εσπερίες ο Καΐρης.
Και πάει ο Κολοκοτρώνης και ο Μακρυγιάννης και τον εσπάνε στο ξύλο και του λένε:
«Αυτό, για την Αειπαρθενία της Παναγίας», του είπανε.
«Εσύ», λέει, «πράγμα τζιβαέρικο που είναι η Πίστη μας, θα πεις εσύ για την Παναγία; Να και τούτη, να και τ’ άλλη.»
Τον εκάμαν τον παπά μαύρο.
Το καταλάβατε; Τον Καΐρη. Τον Θεόφιλο Καΐρη, που του ‘χουνε αδριάντα εκεί στην Άνδρο. Του ‘χουνε μία προτομή με τα γένια του κει πέρα. Τί να τον κάμεις; Φτύσιμο θέλεις αφού είπες για την Παναγία μας. Και είχε κακό θάνατο κιόλας.
απόσπασμα ομιλίας π. Ευάγγελου Παπανικολάου

Δεν ήταν μόνο γενναίος πολεμιστής, ήταν και μεγάλος χωρατατζής και πολύ μερακλής στο χορό. Αφού ελευθερώθηκε η Ελλάδα και μεταφέρθηκε η πρωτεύουσα στην Αθήνα, μετακόμισε εκεί και ο Γέρο-Κολοκοτρώνης. Τον καλούσαν όλοι στις γιορτές και στα γεύματα τους. Μια κυρία λοιπόν νεο-αριστοκράτισσα η οποία τον κάλεσε σε γιορτή ντρεπόταν να πει ολόκληρο το επώνυμο του και τον έλεγε ”κύριε Κοτρώνη”. Όταν πήγε ο Γέρος να καθίσει στο γιορτινό τραπέζι της, αυτή του είπε ”Εσείς κύριε Κοτρώνη καθίστε εδώ”. Ο Γέρος σαν να μην άκουσε τίποτα στεκόταν όρθιος. Δεύτερη φορά η κυρία του λέει ”Εσείς κύριε Κοτρώνη εδώ”. Τίποτα αυτός, όρθιος και ατάραχος. Τρίτη φορά η κυρία ”Μα κύριε Κοτρώνη δεν με ακούτε, καθίστε εδώ”. Και της απαντά ο Γέρος ”Μα πώς να κάτσω κυρά μου αφού μου έκοψες τον κώλο;”. Ξέσπασαν όλοι σε γέλια και χειροκροτήματα. Αφού έφαγαν και ήπιαν καλά, ο Γέρος μεράκλωσε και άρχισε το τραγούδι και στη συνέχεια ήθελε και χορό. Η κυρία στριφογύριζε γιατί διαφορετικά και πιο αριστοκρατικά τα είχε προγραμματίσει. Μάλιστα για τη γιορτή αυτή είχε κρεμάσει στο ταβάνι για να φωτίζει, κάτι πολυτελές για την φτωχή τότε Αθήνα. Έναν πολυέλαιο με πολλά κεριά, τον οποίο καμάρωνε. Τραγούδι λοιπόν ο Γέρος, τραγούδι και κάποιοι άλλοι της παρέας, σηκώθηκαν για να χορέψουν τσάμικο. Ο Γέρος όταν χόρευε μεράκλωνε πολύ, έβγαζε ακόμα και τα τσαρούχια του και τα πετούσε στον αέρα. Το ίδιο έκανε και εκεί, με την κυρία να φωνάζει ”Σιγά τον πολυέλαιο, σιγά τον πολυέλαιο”. Δεν ξέρουμε τελικά αν τον έριξε ή όχι, αλλά αυτή η φράση έμεινε μέχρι τις μέρες μας να μας θυμίζει τον μερακλίδικο χορό του Γέρου μας.

***

Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης

Αν σήμερα έχουμε λιγάκι ειρήνη, ξέρεις τι έχουν τραβήξει οι παλιοί; Ξέρεις πόσοι θυσιάσθηκαν; Τώρα τίποτε δεν θα είχαμε, αν δεν θυσιάζονταν εκείνοι. Και κάνω μια σύγκριση• πώς τότε, ενώ κινδύνευε η ζωή τους, κρατούσαν την πίστη τους, και πώς τώρα, χωρίς καμμιά πίεση, όλα τα ισοπεδώνουν! Όσοι δεν έχουν χάσει την εθνική τους ελευθερία, δεν καταλαβαίνουν.
Τους λέω: «Ο Θεός να φυλάξη να μην έρθουν οι βάρβαροι και μας ατιμάσουν!» και μου λένε: «Και τι θα πάθουμε;» Ακούς κουβέντα; Άντε να λείψετε, χαμένοι άνθρωποι! Τέτοιοι είναι οι άνθρωποι σήμερα. Δωσ’ τους χρήματα, αυτοκίνητα, και δεν νοιάζονται ούτε για την πίστη ούτε για την τιμή ούτε για την ελευθερία.
Την Ορθοδοξία μας σαν Έλληνες την οφείλουμε στον Χριστό και τους αγίους Μάρτυρες και Πατέρες της Εκκλησίας μας• και την ελευθερία μας την οφείλουμε στους ήρωες της Πατρίδας μας, που έχυσαν το αίμα τους για μας.
Αυτήν την αγία κληρονομιά οφείλουμε να την τιμήσουμε και να την διατηρήσουμε και όχι να την εξαφανίσουμε στις μέρες μας. Είναι κρίμα να χαθή ένα τέτοιο έθνος! Και βλέπουμε τώρα, όπως πριν αρχίση ένας πόλεμος στέλνουν ατομικές προσκλήσεις, έτσι και ο Θεός με ατομικές προσκλήσεις μαζεύει ανθρώπους, για να κρατηθή κάτι και να σωθή το πλάσμα Του.
Δεν θα αφήση ο Θεός, αλλά πρέπει και εμείς να κάνουμε ό,τι μπορούμε ανθρωπίνως και για ό,τι δεν μπορούμε να κάνουμε ανθρωπίνως, να κάνουμε προσευχή να βοηθήση ο Θεός.
(Όσιος Παΐσιος: ΛΟΓΟΙ Α’ – (Ησυχαστήριον – Σουρωτή Θεσσαλονίκης, σελ. 360-362)

 conandlight