Μια διεθνής ερευνητική ομάδα στην οποία συμμέτειχαν τρείς ερευνητές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, αποκάλυψε στο Science ότι η έντονη σεισμική δραστηριότητα οφειλόταν σε μια γιγαντιαία μαγματική διείσδυση που εξαπλώθηκε για πάνω από 20 χλμ. σε βάθος μεγαλύτερο των 10 χλμ. κάτω από τον θαλάσσιο πυθμένα.
Ήταν άνοιξη (κι αυτό αποδεικνύεται από σπόρους και γυρεόκοκκους, που βρέθηκαν στην ηφαιστειακή τέφρα) του 1.613 π.Χ., όταν έγινε η μεγαλύτερη έκρηξη ηφαιστείου, που έχει γνωρίσει η Ανθρωπότητα τα τελευταία τουλάχιστον 10.000 χρόνια, η οποία κατάστρεψε ολοσχερώς τη Θήρα και τα κοντινά νησιά σε ακτίνα πολλών χιλιομέτρων.
Από την έκρηξη σηκώθηκαν παλιρροϊκά κύματα, τα οποία σάρωσαν τις ακτές των κοντινών νησιών και της βόρειας Κρήτης. Αυτά κατέστρεψαν μεν κάποιους παραθαλάσσιους οικισμούς, δεν μπορεί να προκάλεσαν όμως, την έναρξη της παρακμής του Μινωικού Πολιτισμού, σύμφωνα με τον ηφαιστειολόγο δρ Γιώργο Βουγιουκαλάκη, ερευνητή του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.) και αντιπρόεδρο της Εταιρείας Στήριξης Σπουδών Προϊστορικής Θήρας.
Ο κ. Βουγιουκαλάκης σε συνέντευξη, που παραχώρησε στην «Ελεύθερη Έρευνα» έθεσε υπ’ όψη μας τα νέα επιστημονικά δεδομένα, που προέκυψαν από τη χρήση μεθόδων ραδιενεργού άνθρακα (C 14), δεντροχρονολόγησης και παγοχρονολόγησης, σύμφωνα με τα οποία η έκρηξη έγινε τουλάχιστον 100-150 χρόνια νωρίτερα από τη συμβατική ημερομηνία (1.500 π.Χ.), η οποία είχε βασιστεί σε συγκριτικές μελέτες της τεχνικής των αγγείων και σε Αιγυπτιακές πηγές. Πρόσφατα δε, μετά την εξέταση από Πανεπιστήμιο της Δανίας ενός κλαδιού ελιάς, που είχε θαφτεί στην τέφρα της έκρηξης, επαληθεύτηκε τελικά, ότι η έκρηξη έγινε το 1.613 π.Χ. και διήρκεσε μόλις 2-3 εικοσιτετράωρα.
«Ε.Ε.»: Κύριε Βουγιουκαλάκη, πότε εντοπίζετε την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας;
– Ουσιαστικά, το θέμα της χρονολόγησης της έκρηξης του ηφαιστείου της Θήρας έχει ήδη εντοπισθεί το 1.613 π.Χ. με μια απόκλιση μερικών χρόνων πριν ή μετά, που όμως δεν ξεπερνούν την δεκαετία. Η βεβαιότητά μας αυτή, επισφραγίσθηκε με το σπουδαίο νεοανκαλυφθέν εύρημα, δηλαδή ένα κλαδί ελιάς, με ρίζες και φύλλα, που βρέθηκαν στην καλδέρα του ηφαιστείου της Θήρας. Οι προηγούμενες χρονολογήσεις, που είχαν γίνει σε φυτά με μικρή διάρκεια ζωής μας άφηναν κενά, ενώ τώρα μπορούμε πάνω στο ίδιο δείγμα να εφαρμόσουμε μια σειρά από χρονολογήσεις C 14. Παράλληλα όμως με αυτό έγιναν και άλλες έρευνες από το Αμερικανικό Πανεπιστήμιο Κορνέλ, και σε πάρα πολλές θέσεις του Αιγαίου, που επιβεβαίωσαν ως χρονολογία έκρηξης του ηφαιστείου το 1.613 π.Χ., με μια ελάχιστη απόκλιση, όπως είπαμε.
«Ε.Ε.»: Το γεγονός ότι δεν βρέθηκαν σκελετοί ούτε στο Ακρωτήρι, ούτε συντρίμμια πλοίων στο πέλαγος σημαίνει, ότι οι κάτοικοι είχαν προβλέψει την έκρηξη και έφυγαν πολύ νωρίτερα;
– Τα στοιχεία που έχουμε εμείς από πλευράς γεωλογίας και ηφαιστειολογίας μας λένε, ότι οι κάτοικοι του νησιού με όσες γνώσεις και εάν είχαν δεν προλάβαιναν να φύγουν. ΄Ηταν πρακτικά αδύνατον ακόμη και για τα σημερινά δεδομένα. Η εικόνα που έχουμε είναι, ότι αυτή η τεράστια κλίμακας έκρηξη εξελίχθηκε τόσο πολύ γρήγορα, που ήταν αδύνατον να εγκαταλειφθεί το νησί. Όταν ξεκίνησαν τα προειδοποιητικά φαινόμενα και κατάλαβαν, ότι κάτι πολύ κακό συμβαίνει οι κάτοικοι δεν είχαν καμμιά δυνατότητα διαφυγής, γιατί ήταν πάρα πολλοί. ΄Ηταν πάνω από 10.000. Ακόμη και εάν όλα τα εμπορικά τους πλοία, που ήταν και πάρα πολλά, είχαν συγκεντρωθεί για να τους βοηθήσουν, πάλι δεν θα προλάβαιναν να εκκενώσουν την πόλη, λόγω του αριθμού τους.
Αλλά το ότι δεν βρέθηκαν ούτε σκελετοί, ούτε συντρίμμια πλοίων στο Ακρωτήρι, οφείλεται στο γεγονός, ότι είναι το μόνο κομμάτι της ξηράς που βρέθηκε και ερευνήθηκε. Το αρχαίο λιμάνι όμως, ακόμη δεν βρέθηκε και μόνον όταν το ανακαλύψουμε και ανασκαφούν τα σημεία, που ήταν συγκεντρωμένοι οι κάτοικοι, γιατί σίγουρα στο λιμάνι θα είχαν συγκεντρωθεί, τότε θα έχουμε σημαντικές και πολύτιμες πληροφορίες για τις τελευταίες δραματικές ώρες της πόλης, όπως και για την τύχη των κατοίκων της. Πιστεύουμε, ότι στο βυθισμένο αρχαίο λιμένα θα βρούμε σκελετούς, όπως έγινε και στο Ερκολάνο, που καταστράφηκε από την έκρηξη του Βεζούβιου.
Στην πρώτη φάση της καταστροφής σημειώθηκε ένας πολύ ισχυρός σεισμός και σίγουρα το Ακρωτήρι εγκαταλείφθηκε, διότι οι κάτοικοι του νησιού αυτού είχαν μεγάλη εμπειρία από σεισμούς, όπως φαίνεται από τις συνεχείς ανασυγκροτήσεις και τα διάφορα επίπεδα καταστροφών, που έχει υποστεί η πόλη πριν από την μοιραία τελική της. Βλέπουμε, ότι καταστρέφεται ξανά και ξανά από αλεπάλληλους σεισμούς και ξαναχτίζεται ακόμη καλύτερη, όπως μας δείχνουν οι επεμβάσεις στα κτίρια μετά από κάποιο χτύπημα του Εγκέλαδου. Αμέσως η πόλη εκκενώνεται και τα σωστικά συνεργεία αναλαμβάνουν δράση, όπως γίνεται και σήμερα με την ΕΜΑΚ. Επεμβαίνουν επιλεκτικά σε κτίρια, που μπορεί να έχουν μέσα εγκλωβισμένους ανθρώπους και πολύτιμα αγαθά. Το κομμάτι του Ακρωτηρίου που μελετάμε τώρα, έχει καταστραφεί από παλαιότερο σεισμό, όπως διαπιστώνουμε από τις επεμβάσεις των κτιρίων. Οι δε κάτοικοι, έχοντας πάρει μαζί τους ό,τι πολύτιμο και χρήσιμο είχαν, εγκατέλειψαν την πόλη.
Τέσσερις φάσεις καταγράφονται στους μηχανισμούς απόθεσης των προϊόντων της έκρηξης.
Κατά την πρώτη φάση, δημιουργείται μια μεγάλη εκρηκτική στήλη από τέφρα ύψους 35-36 χλμ. Διαρκεί περίπου 4-6 ώρες και τινάζει στον αέρα περίπου 2 κυβ. χλμ. (4,6 δισεκατομμύρια τόνους) μάγματος. Η τεράστια ενέργεια, που ελευθερώνεται από την εξάτμιση του νερού κονιορτοποιεί μεγάλες ποσότητες μάγματος και τις εκτινάσσει με μεγάλες ταχύτητες (80-150 μέτρα ανά δευτερόλεπτο) και θερμοκρασίες (150-200ο C) καλύπτοντας όλη τη Σαντορίνη με λευκή τέφρα. Οι αλλεπάλληλες αυτές εκρήξεις δημιουργούν συχνά έντονα ωστικά κύματα, τα καταστροφικά αποτελέσματα των οποίων έχουν καταγραφεί σε τμήματα οικιών του προϊστορικού οικισμού.
Στη δεύτερη εκρηκτική φάση νέφος ατμών και τέφρας κινούνται με υψηλές ταχύτητες ακτινοειδώς γύρω από την περιοχή της έκρηξης.
Κατά την τρίτη φάση η περιοχή καλύπτεται με τεράστια ποσά ηφαιστειακής τέφρας.
Κατά την τελευταία φάση εκτοξεύονται παχιά σύννεφα ζεστής κόκκινης τέφρας, η οποία τελικά εναποτίθεται στη γή, ή βυθίζεται στη θάλλασσα.
Το όλο συμβάν, από τις πρώτες εκρήξεις μέχρι και τη δημιουργία της καλδέρας, δεν πρέπει να είχε διάρκεια μεγαλύτερη από λίγα (2-3) εικοσιτετράωρα. Ο όγκος του υλικού, που εκτινάχτηκε υπολογίστηκε σε τουλάχιστον 60 km3 μάγματος ή περίπου 150 δισεκατομμύρια τόνων πετρώματος!
«Ε.Ε.»: Τι ισχύος ήταν αυτή η έκρηξη ; Τι στοιχεία έχουμε;
– Ήταν τεράστια. Ήταν η μεγαλύτερη ηφαιστειακή έκρηξη, που γνώρισε ποτέ η Ανθρωπότητα. Σαν να ήταν πολλές βόμβες Χιροσίμα μαζί. Τα πρώτα εικοσιτετράωρα, της έκρηξης σταμάτησε κάθε είδος ζωής σε ακτίνα 100 χιλιομέτρων! Στην συνέχεια, αρχίζουν τα «τσουνάμι».
Η πρώτη έρευνα που έγινε, για να εντοπισθεί η ισχύς της έκρηξης ήταν, όπως πάντα, στην ξηρά. Αλλά τα στοιχεία για το μέγεθός της, προέρχονται κυρίως από τον υποθαλάσσιο χώρο γύρω από την Σαντορίνη. Τα στοιχεία της ξηράς είναι ο όγκος του μάγματος, που παρήγαγε και ενώ το 2005 εκτιμούσαμε, ότι ο όγκος αυτός ήταν 30 κυβικά χιλιόμετρα, τα έτη 2006 και 2007 μια νέα καλή έρευνα μας έδειξε 60 κυβικά χιλιόμετα πράγμα που αλλάζει πολλά πράγματα, όπως τα « τσουνάμι», στα οποία είχαν αναφερθεί τόσο ο κ. Μαρινάτος, όσο και ο κ. Γαλανόπουλος, αλλά δεν μπορούσαμε να τα τεκμηριώσουμε επακριβώς. Σήμερα όμως, είμαστε σε θέση να επιβεβαιώσουμε, ότι υπήρξαν «τσουνάμι», τα οποία όμως, δεν ξεπερνούσαν τα 10 μέτρα ήταν δηλαδή μεσαίου μεγέθους. Η έρευνα υπαίθρου, που έγινε στην Κρήτη, έδειξε, ότι τα κύματα είχαν ύψος γύρω στα 8 μέτρα. Το Αιγαίο, μπορεί να είναι Αρχιπέλαγος, αλλά είναι κλειστή θάλασσα και δεν ευνοούνται τα μεγάλα κύματα. Η μοντέρνα κοινωνία, έζησε την έκρηξη του Πιρατούντο, που είναι 20 φορές μικρότερη της Σαντορίνης, όπως και εκείνη του Ταμπόρα, που έχει καταγραφεί στους ιστορικούς χρόνους και είναι ακόμη μικρότερη.
«Ε.Ε.»: Τα « τσουνάμι» είναι που κατέστρεψαν την Μινωϊκή Κρήτη;
– Η Κρήτη, επηρεάζεται από τα συνεχόμενα «τσουνάμι», αλλά έπληξαν μόνον τις παράκτιες περιοχές. ΄Εχουμε εντοπίσει μαζί με τους Αμερικανούς συναδέλφους μας τουλάχιστον τέσσερις θέσεις στην Κρήτη, που έχουν καταστραφεί από αυτά. Αλλά δεν ήταν αρκετά για να καταρρεύσει ξαφνικά ένας τεράστιος πολιτισμός, όπως ο Μινωϊκός. ΄Αλλωστε η Κνωσσός ήταν μακρυά για να επηρεασθεί.
Ακόμη δεν ξέρουμε τα αίτια της καταστροφής του Μινωϊκού Πολιτισμού. Ίσως να ήταν κοινωνικά, μια φυσιολογική παρακμή ενός πολιτισμού, που εξάντλησε τα περιθώρια της εξέλιξής του και όταν μια κοινωνία οδεύει προς την κάθοδο, τότε οι φυσικές καταστροφές την επιταχύνουν. Χαρακτηριστικό είναι, ότι στην εποχή της παρακμής τους αρχίζουν να χτίζουν οχυρωματικά έργα, να οχυρώνουν τις πόλεις με τείχη κ.λπ. ενώ πιο πρίν δεν υπήρχαν. Σίγουρα η καταστροφή του κεντρικού Αιγαίου, που παρέσυρε και τα τριγύρω νησιά θα έπαιξε πολύ σοβαρό ρόλο στην ψυχολογία κατάπτωσης, αλλά και πάλι ήταν αδύνατον να οδηγήσει μια υγιή κοινωνία σε εξαφάνιση. Ακόμη είναι ένα αίνιγμα, ένα άλυτο μυστήριο.
«Ε.Ε.»: Στην Σαντορίνη, τι είδους κοινωνία είχαμε;
– Στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης, στη «συνοικία των πλουσίων», που έχει ανασκαφεί είναι εμφανές, ότι όλοι οι κάτοικοι περνούν καλά, η ευτυχία είναι διάχυτη και δεν υπάρχουν έντονες αντιθέσεις. Εάν αυτή η εικόνα είναι αντιπροσωπευτική, τότε δείχνει μια κοινωνία υγιή, δείχνει μια συσσώρευση πλούτου από την δουλειά τους, όπως και την κατανομή αυτού του πλούτου ισομερώς, για να μην υπάρχουν αντιπάθειες. Δεν υπάρχει θεοκρατία, ούτε στυγνή εξουσία. Οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι, χαλαροί, έχουν ωραιότατα σπίτια με τουαλέττες στον δεύτερο όροφο(!), εργάζονται με χαρά, είναι πλούσιοι και απολαμβάνουν την ζωή τους.
«Ε.Ε.»: Στην περίφημη τοιχογραφία του Ακρωτηρίου οι κωπηλάτες, που εμφανίζονται, έχουν σπαστά κουπιά, για να αντιμετωπίζουν τα κύματα.
– Στην προϊστορική Θήρα η Ναυσιπλοϊα ήταν πάρα πολύ ανεπτυγμένη και επιπλέον διέθεταν και πάρα πολύ προηγημένη Τεχνολογία. Αυτό, αποδεικνύεται από το σχήμα του πλοίου, την θέση των κωπηλατών και το πηδάλιο. Κατασκεύαζαν δηλαδή πολύ γερά πλοία, ικανά να ταξιδεύουν πολύ μακρυά με ασφάλεια. Αλλά για το παράξενο σχήμα των κουπιών ακόμη δεν μπορούμε να αποδείξουμε τίποτα. Η τοιχογραφία του Ακρωτηρίου, που είναι πανάρχαια, γιατί δεν βρήκαμε κάτι πιο παλιό επιβεβαιώνει την επικοινωνία της Σαντορίνης με την Πελοπόννησο, γιατί στα απέναντι πλοία, είναι Μεσσήνιοι. Αυτό αποδεικνύεται από τα κράνη τους και γενικά από όλη την αναπαράσταση, που δείχνει να είναι μία πομπή, που έχει σχέση με την Πελοπόννησο.
Ο κλώνος της ελιάς, βάσει του οποίου αναθεωρούνται όλα τα ως τώρα δεδομένα για τις σχέσεις Μινωικού, Μυκηναϊκού και Αιγυπτιακού Πολιτισμών. Αριστερά η τρύπα, απ’ όπου πάρθηκε ο κλώνος της ελιάς, της οποίας οι ρίζες φτάνουν έως κάτω στη σκουρόχρωμη επιφάνεια. Επάνω δεξιά φαίνεται η τρύπα με τον κλώνο και κάτω ο ενός μέτρου κλώνος.
«Ε.Ε.»: Οι σχετικές με τις σχέσεις Μινωικού, Μυκηναϊκού και Αιγυπτιακού Πολιτισμού θεωρίες των αιγυπτιολόγων με τα νέα επιστημονικά δεδομένα ανατρέπονται;
– Πράγματι. Κατ’ αρχάς εάν ψάξετε στην Αίγυπτο για χρονολογήσεις, που να βασίζονται στην μέθοδο του C 14 δεν θα βρείτε ούτε μία. Οι ΄Αγγλοι και οι άλλες Σχολές Αρχαιολογίας δημιούργησαν μια ολόκληρη κλίμακα χρονολόγησης, που είχε ως βάση της τις ηλικίες των Φαραώ και την διάρκεια της βασιλείας τους. Σήμερα όμως, διαπιστώνουν, ότι κάποιοι Φαραώ λείπουν, ενώ μερικοί έχουν ίδια ονόματα. Συνεπώς η χρονολογία έκρηξης, που μας έδωσαν δεν ήταν τεκμηριωμένη, όπως το σημερινό 1.613 π. Χ.. Υπάρχει μεγάλη διαφορά, την οποία δεν μπορούν να καλύψουν.
Εκόνες από τη σημερινή Θήρα, που αποκαλύπτουν τα γεγονότα της έκρηξης του 1.613 π.Χ.. Αριστερά αποθέσεις ηφαιστειακής τέφρας από την τρίτη φάσης της έκρηξης βορειοανατολικά της Οίας. Δεξιά αποθέσεις λεπτόκοκκης τέφρας πυροκλαστικού υλικού της τέταρτης φάσης στο Μονόλιθο.
«Ε.Ε.»: Το ηφαίστειο της Θήρας θα επανενεργοποιηθεί και θα εκραγεί;
– Σίγουρα περιμένουμε, ότι η Σαντορίνη θα έχει και άλλη έκρηξη. Απλά, οι εκρήξεις που περιμένουμε, δεν θα έχουν την ισχύ της Μινωϊκής, διότι η Σαντορίνη δίνει εκρήξεις αυτού του μεγέθους κάθε 15.000 με 20.000 χιλιάδες χρόνια. Τότε έχει την δυνατότητα να συσσωρεύσει την ενέργεια μιάς Μινωϊκής έκρηξης. Στο μεσοδιάστημα, σημειώνονται εκρήξεις, όπως εκείνες που γνωρίσαμε το 1925, το 1940 και το 1950. Είναι αδύνατον να υπάρξει κάτι παρόμοιο, μόνον 3.000 χρόνια μετά. Μετά από 10. 000 χρόνια ίσως, διότι σιγά – σιγά μεγαλώνουν και τα διαστήματα αυτά, λόγω της σύγκλισης των τεκτονικών πλακών. Η όλη διαδικασία, φαίνεται λίγο -λίγο να χαμηλώνει ταχύτητα, που σημαίνει ότι παράγει λιγώτερο μάγμα στον χώρο και συνεπώς, χρειάζεται περισσότερος χρόνος για να συσσωρευθεί.
*Ο Άκης Τσελέντης είναι Έλληνας διδάκτωρ Γεωφυσικής και διευθυντής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου.
Η έκρηξη του 1925 του ηφαιστείου της Σαντορίνης, όπως καταγράφηκε σε φιλμ από τον αείμνηστο καθηγητή Ορυκτολογίας Γεώργιο Γεωργαλά (αρχείο Εργαστηρίου Ορυκτολογίας-Γεωλογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών). Το βίντεο δημιουργήθηκε για εκπαιδευτικούς σκοπούς από αποσπάσματα* της εκπομπής της ΕΡΤ "Ταξιδεύοντας στην Ελλάδα | Σαντορίνη Β’ Μέρος" (https://www.ertflix.gr/docs/taksidevo.... *Τα πλάνα δεν είναι σε χρονική ακολουθία. Το φιλμ είναι χωρίς ήχο. ------ The eruption of Santorini volcano in 1925 (on Nea Kameni island) filmed by the late Georgios Georgalas, professor of Mineralogy (Agricultural University of Athens). ------ Το προηγούμενο ηφαιστειακό επεισόδιο (πριν από αυτό του 1925-1928) ήταν του 1866-1870. Επακολούθησε ένα διάστημα ηρεμίας 55 ετών που διακόπηκε από μικρές σεισμικές δονήσεις τον Ιούλιο του 1925, οι οποίες προανήγγειλαν την εκ νέου αφύπνιση του ηφαιστείου. Η δραστηριότητα άρχισε τον Αύγουστο του 1925 στην περιοχή των Κόκκινων Νερών με αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας, έντονη αλλαγή στο χρώμα των νερών και ταυτόχρονη καθίζηση των ανατολικών ακτών της Νέας Καμένης. Πολύ γρήγορα εμφανίστηκαν πίδακες νερού και υδρατμών και οι πρώτες λάβες. Λίγο αργότερα η δραστηριότητα μετατοπίστηκε 200 μ. νοτιοδυτικά σχηματίζοντας τον θόλο και τους κρατήρες της Δάφνης, όνομα προς τιμήν του πρώτου πολεμικού πλοίου που κατέφτασε μετά την έκρηξη. Ακολούθησε μια εκρηκτική φάση με ισχυρές φρεατομαγματικές εκρήξεις που σχημάτιζαν εκρηκτικές στήλες από στάχτη και ηφαιστειακές βολίδες ύψους έως 3,2 χλμ. Η φάση αυτή συνεχίστηκε μέχρι τον Ιανουάριο του 1926, οπότε και σταμάτησε για τέσσερις μήνες. Τον Μάιο του 1926 μία σύντομη δραστηριότητα παρήγαγε φρεατικές εκρήξεις συνοδευόμενες από μικρές πυροκλαστικές ροές. Ακολούθησε μια δεύτερη παύση για ενάμισι χρόνο, την οποία διαδέχτηκε τον Ιανουάριο του 1928 μία έντονη εκρηκτική φάση από τέσσερις ισχυρές φρεατομαγματικές εκρήξεις. Επακόλουθη εκρηκτική και εκχυτική διαδικασία σχημάτισε έναν νέο θόλο λάβας, τον Ναυτίλο, που πήρε το όνομά του από το ομώνυμο υποβρύχιο στο μυθιστόρημα του Ιουλίου Βερν «20.000 λεύγες κάτω από τη θάλασσα», όταν αυτό αναδύθηκε στα νερά της Σαντορίνης. Ο θόλος αυτός δεν φαίνεται σήμερα, διότι καλύφθηκε από τις λάβες της επόμενης έκρηξης του 1939-1941. Στο τέλος της έκρηξης του 1925-1928 ο όγκος της λάβας, που υπολογίστηκε στα 100.000.000 κυβικά μέτρα, σχημάτισε δύο βραχίονες επιφάνειας 0,8 τετρ.χλμ. περίπου που περιέβαλαν τη Μικρή Καμένη και την ένωσαν με τη Νέα Καμένη.
Το Ισραήλ αρχίζει τις προετοιμασίες για τις επιπτώσεις από πιθανό τσουνάμι από τη Σαντορίνη, τόνισε ο αναπληρωτής επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας.Προκαταρκτική έκθεση αξιολόγησης σχετικά με τους σεισμούς στη Σαντορίνη εξέδωσε και η AFAD, η τουρκική υπηρεσία του υπουργείου Εσωτερικών για τη Διαχείριση Καταστροφών και Εκτάκτων Αναγκών.Η AFAD επισημαίνει ότι «οι σεισμικές δονήσεις είναι πιθανό να οδηγήσουν σε ηφαιστειακή δραστηριότητα». Σημειώνεται ότι η AFAD προβαίνει για δεύτερη φορά σε ανακοίνωση για το θέμα της σεισμικής ακολουθίας στο Αιγαίο.
Ο Κ. Συνολάκης, ακαδημαϊκός και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας, μιλώντας στο ΕΡΤΝews αναφερόμενος στην αυριανή επίσκεψή του στη Σαντορίνη μαζί με τον πρωθυπουργό, σημείωσε: «Ένα πράγμα το οποίο καταλάβαμε ότι έλειπε από την περιοχή, δεν υπήρχε ο παλιρροιογράφος. Είναι ένα επιστημονικό όργανο που μετράει τη στάθμη της θάλασσας» (σ.σ.: δείχνει πολλά για το «πού πάει το πράγμα»).
Όπως είπε ο Κ. Συνολάκης, αυτή τη στιγμή υπάρχουν 10 τέτοια όργανα σε όλο το Αιγαίο, «αλλά θέλουμε τέσσερις στην περιοχή για να μπορέσουμε να κοιτάξουμε τις αλλαγές της στάθμης σε περίπτωση που γίνει ένα τσουνάμι», και σημείωσε ότι μαζί με τον Νίκο Καλογέρη από το Αστεροσκοπείο «κάναμε έναν αγώνα δρόμου να βρούμε στην Ελλάδα παλιρροιογράφους. Μας έχουν υποσχεθεί ότι θα είναι ένας έτοιμος την Παρασκευή, αύριο. Βέβαια, χρειάζεται να πάει να εγκατασταθεί, αλλά και επίσης άλλος ένας την επόμενη εβδομάδα».
Και συνέχισε με μία άκρως ανησυχητική διαπίστωση:
«Εγώ πιστεύω ότι υπάρχει ροή ρευστών υγρών, τα οποία ανεβαίνουν σιγά-σιγά σε μεγάλο βάθος προς την επιφάνεια και πηγαίνουν προς την Άνυδρο.
Και αν αυτό ισχύει, τότε θα βλέπουμε για πρώτη φορά στον κόσμο τη γένεση ενός καινούργιου ηφαιστείου.
Μιλώντας με ηφαιστειολόγους, υπάρχει αυτή η αίσθηση ότι αυτό είναι ένα από τα σενάρια που συμβαίνει.
Αυτό σημαίνει ότι το ηφαιστειακό σύμπλεγμα της Σαντορίνης μπορεί να μεγαλώνει και ξαφνικά να έχουμε εκεί όπου είχαμε τη Σαντορίνη, το Κολούμπο, μερικούς άλλους κρατήρες».
Έξι ασθενείς σεισμικές δονήσεις άνω των 3 Ρίχτερ σημειώθηκαν μέσα σε μια ώρα.
Από τις 12:59 τα μεσάνυχτα της Πέμπτης μέχρι και τις 01:41 είχαν σημειωθεί δονήσεις 3,7R, 3,2R, 3,3R, 3,6R, 3,5R και 3,4R όλες στον θαλάσσιο χώρο ανάμεσα σε Σαντορίνη και Αμοργό.
Ανησυχία και ετοιμασίες στη Τουρκία
Η κίνηση από πλευράς Τουρκίας είναι προληπτική, δηλώνοντας ότι «σε περίπτωση που υπάρξει ηφαιστειακή δραστηριότητα στην περιοχή, ενδέχεται να επηρεάσουν την Τουρκία οι επιπτώσεις της, όπως μεταφορά μικρών σωματιδίων ηφαιστειακής τέφρας, οι πυροκλαστικές ροές που μπορεί να αναπτυχθούν λόγω του ύψους και της κατάρρευσης της ηφαιστειακής στήλης, καθώς και τσουνάμι που ενδέχεται να προκληθεί μετά την έκρηξη ή τον σεισμό».
Η ανακοίνωση της AFAD προσθέτει πως «στην ίδια περιοχή είχε παρατηρηθεί παρόμοιας έντασης σεισμική δραστηριότητα για 14 μήνες το 2011-2012, αλλά δεν οδήγησε σε ηφαιστειακή δραστηριότητα».
Το Ισραήλ είναι μέρος ενός περιφερειακού συστήματος προειδοποίησης για τσουνάμι, το οποίο μπορεί να εκδώσει προειδοποιήσεις αμέσως μόλις εντοπιστεί κύμα τσουνάμι. Η χώρα έχει επίσης εγκαταστήσει ειδικούς αισθητήρες σε διάφορα σημεία κατά μήκος της ακτής.
Πόλεις όπως η Χάιφα έχουν αναπτύξει σχέδια εκκένωσης με σαφή σήμανση που κατευθύνει τους κατοίκους σε ασφαλείς τοποθεσίες. Οι αξιωματούχοι συμβουλεύουν τους κατοίκους να απομακρύνονται με τα πόδια και όχι με το αυτοκίνητο, ώστε οι δρόμοι να παραμένουν ελεύθεροι για τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
Η Διοίκηση Εσωτερικού Μετώπου του Ισραήλ προτρέπει τις οικογένειες να προετοιμαστούν συζητώντας το ενδεχόμενο ενός τσουνάμι, δημιουργώντας ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης και διασφαλίζοντας ότι κάθε μέλος γνωρίζει τι πρέπει να κάνει σε περίπτωση κινδύνου. Η εξοικείωση με τα τοπικά σχέδια εκκένωσης και ο εντοπισμός των πλησιέστερων οδών διαφυγής από το σπίτι ή την εργασία μπορεί να αποβεί σωτήρια για τη ζωή.
Υπογραμμίζεται δε ότι στο νησί της Σαντορίνης, χιλιάδες μικροί σεισμοί που καταγράφηκαν τις τελευταίες ημέρες έχουν εγείρει ανησυχίες ότι ένας μεγάλος σεισμός θα μπορούσε να είναι επικείμενος, προκαλώντας ενδεχομένως τσουνάμι στη Μεσόγειο.
Η Διοίκηση Εσωτερικού Μετώπου προέτρεψε τις οικογένειες να προετοιμαστούν συζητώντας το ενδεχόμενο ενός τσουνάμι, δημιουργώντας ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης και διασφαλίζοντας ότι κάθε μέλος γνωρίζει τι πρέπει να κάνει σε περίπτωση κινδύνου.
«Η εξοικείωση με τα τοπικά σχέδια εκκένωσης και ο εντοπισμός των πλησιέστερων οδών διαφυγής από το σπίτι ή την εργασία μπορεί να αποβεί σωτήρια», σημειώνεται στην ίδια ανακοίνωση.
Ο Ariel Heimann, γεωλόγος στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS), σχολίασε τις ανησυχίες για πιθανό τσουνάμι μετά την πρόσφατη σεισμική δραστηριότητα στην Ελλάδα: «Περίπου 2.000 σεισμοί σημειώθηκαν στη Σαντορίνη την τελευταία εβδομάδα, με τους ισχυρότερους να έχουν μέγεθος μεταξύ 4 και 5,3 Ρίχτερ, εκ των οποίων 24 τις τελευταίες 24 ώρες. Αυτοί οι σεισμοί είναι αποτέλεσμα της σύγκρουσης της αφρικανικής και της ευρωπαϊκής τεκτονικής πλάκας, ένα φαινόμενο που οδηγεί επίσης σε ηφαιστειακές εκρήξεις», εξήγησε.
Ο Α.Heimann σημείωσε ότι «ένα τέτοιο σύμπλεγμα σεισμών θα μπορούσε να προηγηθεί ενός μεγάλου σεισμού που μπορεί να συμβεί σύντομα».
Αν και η κατάσταση χρήζει προσοχής, ο Α.Χάιμαν διαβεβαίωσε ότι το Ισραήλ απέχει περίπου 1.200 χιλιόμετρα από τη Σαντορίνη, πράγμα που σημαίνει ότι ακόμη και ένας ισχυρός σεισμός εκεί δεν θα γινόταν αισθητός – ή αν γινόταν, δεν θα προκαλούσε ζημιές. Ωστόσο, δεδομένου ότι τα επίκεντρα αυτών των σεισμών βρίσκονται στη θάλασσα, μια ισχυρή δόνηση θα μπορούσε να δημιουργήσει κύματα τσουνάμι που θα μπορούσαν να φτάσουν στις ακτές του Ισραήλ.
«Χρειάζεται χρόνος για να ταξιδέψει ένα κύμα τσουνάμι στη Μεσόγειο, και ακόμη και αν ένας σεισμός προκαλέσει ένα τέτοιο κύμα, θα υπήρχε αρκετός χρόνος για να εκδοθεί προειδοποίηση πριν φτάσει.Ως εκ τούτου, πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση αλλά όχι σε συναγερμό. Αυτή είναι μια ευκαιρία να θυμηθούμε ότι ένας μεγάλος σεισμός στο Ισραήλ δεν είναι ζήτημα του αν, αλλά του πότε, και είναι ζωτικής σημασίας να προετοιμαστούμε αναλόγως για αυτή την απειλή», είπε.
Το "άγνωστο" ενεργό ηφαίστειο της Σαντορίνης "Κολούμπο"
Το 1978 όταν έγιναν οι μεγάλοι σεισμοί στη Θεσσαλονίκη και έπεσαν οι πολυκατοικίες και σκοτώθηκε κόσμος, αν θυμάστε, εγώ ήμουν τότε φοιτητής και έτυχε να είχε έρθει ο πατήρ Παΐσιος στη Σουρωτή,στο μοναστήρι αυτό στο οποίο ετάφη.
Λίγοι γνωρίζουν ότι τα ηφαίστεια στην Ελλάδα φτάνουν τα 39, ενώ πέντε από αυτά είναι ακόμα ενεργά
Στην Ελλάδα τα ενεργά ηφαίστεια είναι διατεταγμένα σε ένα τόξο (Ελληνικό Ηφαιστειακό Τόξο) και περιλαμβάνουν από Δυτικά προς Ανατολικά τα εξής ηφαίστεια: Σουσάκι, Μέθανα, Μήλος, Σαντορίνη, Γυαλί, Νίσυρος και Κως.
Ελαφρώς παλαιότερη και όχι πλέον ενεργή είναι η ηφαιστειότητα στα εξής μέρη: Ν. Βλυχάδες (Β. Ευβοϊκός κόλπος), Μικροθήβες (Ν. Μαγνησίας), Βόρειες Σποράδες και Αλμωπία. Εκτεταμένη ηφαιστειακή δράση στο ΒΑ Αιγαίο (Λήμνος, Λέσβος, κ.ά.) προκάλεσε την απόθεση πολλών σχηματισμών και τη δημιουργία των απολιθωμένων δασών στα νησιά αυτά.
Νότια της Κρήτης, κάτω από τη γαλάζια θάλασσα λαμβάνει χώρα η υποβύθιση της αφρικανικής πλάκας κάτω από την ευρωπαϊκή. Εκεί που λεπταίνει η αφρικανική πλάκα, το μάγμα βρίσκει την ευκαιρία και βγαίνει προς τα έξω.
Τα κοιμώμενα ηφαίστεια φαίνεται να μην παρουσιάζουν κινδύνους στους ανθρώπους που μένουν κοντά και η σεισμική δραστηριότητα μπορεί να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου αν τα πράγματα αλλάξουν. Αλλά όταν γίνονται καθιζήσεις και αρχίζει να εμφανίζεται λάσπη στην πλαγιά, δεν υπάρχει καμία προειδοποίηση. Κατά τη διάρκεια των καιρών, η υδροθερμική δραστηριότητα στον τύπο του ζεστού όξινου νερού μετατρέπει τους περιβάλλοντες βράχους σε ένα πιο μαλακό υλικό, το οποίο τελικά παθαίνει καθίζηση.
Δείτε στην gallery που ακολουθεί ποια είναι τα πέντε ενεργά ηφαίστεια αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα:
