 |
| Συλλείτουργο Προκαθημένων στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδοξίας (Ιούνιος 2016) |
Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Οι εν Ελλάδι «παραδοσιακοί» συσχετίζουν το Ουκρανικό Αυτοκέφαλο με μια «νέα Εκκλησιολογία του Φαναρίου», όπως την χαρακτηρίζουν, η οποία θέλει τον Οικουμενικό Πατριάρχη «πρώτο άνευ ίσων». Την χαρακτηρίζουν, μάλιστα, «οικουμενιστική θεωρία» (sic).
Αυτό δεν είναι, φυσικά, εφεύρημα των εν Ελλάδι αντιπατριαρχικών. Αυτοί εγκολπώνονται την θεωρία που ανέπτυξε η Μόσχα και αναπαράγεται συνεχώς από τους εκπροσώπους της Ρωσικής Εκκλησίας: από τον …πολύ Βολοκολάμσκ Ιλαρίωνα, μέχρι – πρόσφατα – από τον …λίγο Πρύτανη της Θεολογικής Ακαδημίας του Κιέβου, Επίσκοπο Μπιλογορόντκας Σίλβεστρο, ο οποίος μας είπε: «Οι εκπρόσωποι του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως σήμερα καθοδηγούνται από την διδασκαλία περί του ειδικού καθεστώτος και των δικαιωμάτων του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως.
Μεταξύ των οπαδών αυτής της διδασκαλίας μπορεί κανείς να ονομάσει, για παράδειγμα, τον Μητροπολίτη Ιωάννη Ζηζιούλα και τον Αρχιεπίσκοπο Ελπιδοφόρο (Λαμπρινιάδη)».
Όμως, ο Γέρων Περγάμου έχει ξεκαθαρίσει την θέση του: «Τὸ πρωτεῖο (στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία) μπορεῖ νὰ ἀσκηθεῖ μόνο στὸ πλαίσιο τῆς συνοδικότητος κατὰ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ 34ου Κανόνος τῶν Ἀποστόλων, τὸν ὁποῖο ἤδη ἐξετάσαμε. Ἡ Σύνοδος δὲν μπορεῖ νὰ ἔχει συμβουλευτικό, ἀλλὰ ἀποφασιστικὸ χαρακτῆρα στὴ λήψη τῶν ἀποφάσεων. Ὁ πρῶτος εἶναι ἐκφραστὴς τῆς ὁμοφωνίας (ἢ τῆς πλειοψηφίας) τῆς Συνόδου του» (Περιοδικὸν Θεολογία, τόμ. 80, 2009, σ. 41).
Σε ποιο κείμενό του - ας μας το υποδείξουν οι Ρώσοι – αναπτύσσει την «θεωρία» περί του Οικουμενικού Πατριάρχου ως «πρώτου άνευ ίσων»;
Το κείμενο του Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ελπιδοφόρου Primus sine paribus, αποτελεί απάντηση στο περί πρωτείου κείμενο του Πατριαρχείου Μόσχας, που είδε το φως της δημοσιότητας στις 26-12-2013, με τίτλο «Position of the Moscow Patriarchate on the problem of primacy in the Universal Church».
Για το κείμενο αυτό ο Βολοκολάμσκ Ιλαρίων είχε πει: «Ελπίζω ότι πρόκειται απλώς δια προσωπική γνώμη του Σεβασμιωτάτου Προύσης κ. Ελπιδοφόρου και όχι δια κοινή θέση της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως».
Είχε δίκιο. Το κείμενο αυτό δεν έχει περιβληθεί συνοδικό κύρος, διότι, άλλωστε, δεν το χρειάζεται. Αποτυπώνει μια πραγματικότητα, που έχει να κάνει με το πρωτεύθυνον του Οικουμενικού θρόνου.
Ο Αμερικής Ελπιδοφόρος είναι σαφής: «τὸ πρόσωπον τοῦ ἐκάστοτε Ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, ὁ ὁποῖος, ὡς ἀρχιερεὺς εἶναι μὲν πρῶτος «μεταξὺ ἴσων», ὡς Κωνσταντινουπόλεως, ὅμως, καὶ συνεπῶς ὡς Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης, εἶναι πρῶτος δίχως ἴσον (primussineparibus)». Αυτό δεν σημαίνει «παπική» εξουσία, όπως διατείνονται οι Ρώσοι και οι εν Ελλάδι θιασώτες τους, αλλά άσκηση των κανονικών προνομίων του Οικουμενικού Θρόνου, ως πρώτου τη τάξει Θρόνου της Ορθοδοξίας.
Θυμόμαστε ότι ο Μόσχας Κύριλλος είχε εγείρει θέμα στις Προσυνοδικές Διασκέψεις της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδοξίας, για το αν ο Οικουμενικός Πατριάρχης κατά το Συλλείτουργο των Προκαθημένων θα καθίσει στο σύνθρονο, πράγμα που του δίνει μια «υπεροχή». Και ο Οικουμενικός Πατριάρχης είπε ότι στο σύνθρονο θα μπει η εικόνα του Χριστού. Ο Μόσχας Κύριλλος δεν πήγε τελικά στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, αλλά ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος τήρησε αυτό που είχε πει. Στο σύνθρονο η εικόνα του Δεσπότου Χριστού.