"ΤΟΠΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ" - ΟΙ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΤΩΝ ΚΩΣΤΑ ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΙ ΧΑΡΗ ΘΕΟΔΩΡΕΛΛΗ - ΡΗΓΑ (ΒΙΝΤΕΟ)

Το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη στο πλαίσιο των πολιτιστικών του δράσεων και της προβολής της ιστορικής Συλλογής Σακκουλίδη, η οποία στεγάζεται στο Σισμανόγλειο Μέγαρο, σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης της καθ’ Ημάς Ανατολής διοργανώνει κύκλο διαδικτυακών διαλέξεων υπό τον τίτλο «Τόποι και Πρόσωπα της Πόλης» για την πρόσφατη ιστορία του Ελληνισμού της Πόλης. 

Ακαδημαϊκός συντονισμός προγράμματος: Ευαγγελία Αχλάδη, Υπεύθυνη Βιβλιοθήκης Σισμανογλείου Μεγάρου Σάββας Τσιλένης, Πρόεδρος της Εταιρείας Μελέτης της Καθ’ Ημάς Ανατολής. 

Τρίτη 15 Ιουνίου 2021

Κώστας Σταματόπουλος, Δρ Ιστορίας, Από την Προποντίδα στον Κεράτιο και από το Γεντί κουλέ στις Βλαχέρνες: η ζώνη των χερσαίων τειχών. 

"ΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ": ΤΡΕΙΣ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΧΘΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ (ΒΙΝΤΕΟ)

Το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη στο πλαίσιο των πολιτιστικών του δράσεων και της προβολής της ιστορικής Συλλογής Σακκουλίδη, η οποία στεγάζεται στο Σισμανόγλειο Μέγαρο, σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης της καθ’ Ημάς Ανατολής διοργανώνει κύκλο διαδικτυακών διαλέξεων υπό τον τίτλο «Τόποι και Πρόσωπα της Πόλης» για την πρόσφατη ιστορία του Ελληνισμού της Πόλης. Ακαδημαϊκός συντονισμός προγράμματος: Ευαγγελία Αχλάδη, Υπεύθυνη Βιβλιοθήκης Σισμανογλείου Μεγάρου Σάββας Τσιλένης, Πρόεδρος της Εταιρείας Μελέτης της Καθ’ Ημάς Ανατολής.

Τρίτη 8 Ιουνίου 2021

«Τόποι και Πρόσωπα της Πόλης» 

- Σάββας Τσιλένης, Ο πολεοδομικός σχηματισμός του Μεγάλου Ίσιου Δρόμου του Πέρα. 

- Iώ Τσοκώνα, Το Πέρα των Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη του χθες και του σήμερα. 

- Αντώνης Χατζόπουλος, Το Σταυροδρόμι της Πόλης και τα πέριξ.

   

ΕΝΑ ΣΠΟΥΔΑΙΟ ΜΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥΗΛ ΔΟΥΚΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΑΦΗ ΑΠΟ ΤΟΝ π. ΓΕΩΡΓΙΟ ΤΣΕΤΣΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ακούω τον μέγιστο π. Γεώργιο Τσέτση, Μέγα Πρωτοπρεσβύτερο του Οικουμενικού Θρόνου να ψάλλει το Ο Θεός ήλθοσαν έθνη σε ήχο πλ. δ’ και μεταφέρομαι πραγματικά στη Βασιλεύουσα του Μανουήλ Δούκα του Χρυσάφη λίγο μετά την Άλωση. 

Την ηχογράφηση αυτού του ειδικού και μοναδικού στην ιστορία μέλους οφείλουμε στον κράτιστο Μανόλη Χατζηγιακουμή, ο οποίος στη σειρά Σύμμεικτα Εκκλησιαστικής Μουσικής έχει εκδώσει τον Άμωμο κατά την παράδοση της Κωνσταντινούπολης (cd 6o: Άμωμος - Νεκρώσιμα και Επιμνημόσυνα, Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων, Αθήνα 2005). 

Ο σπουδαίος αυτός ψηφιακός δίσκος – πραγματική καταγραφή και συμβολή – κλείνει με τη σύνθεση του Χρυσάφη (ακμή περ. 1440 – 1465) «εις την ανάλωσιν της Κωνσταντινουπόλεως». 

Ο π. Γεώργιος Τσέτσης ερμηνεύει εδώ την μοναδική σύγχρονη μεταγραφή του μέλους από τον πατριαρχικό μουσικό Μάρκο Βασιλείου. Η μεταγραφή δεν στοιχείται στην μεταγραφική παράδοση των Τριών Διδασκάλων, αλλά στη νεώτερη των Δυτικών εξηγητών (ας το πούμε έτσι κάπως συμβατικά).

"ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ο ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ" ΤΟΥ ΜΑΝΩΛΗ ΚΑΛΟΜΟΙΡΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

«...Πιστεύω πως μέσα στον Παλαιολόγο έκλεισα όλους τους ψαλμούς και τους χυμούς της γέρικης καρδιάς μου, σαν το παλιό δέντρο που, πριν φύγει για πάντα και γείρει τους κλώνους του να πέσει στη μαύρη γης, θέλει να ανθίσει μια τελευταία φορά και να χαρίσει στον κάμπο τη στερνή του ευωδιά και τα τελευταία του φύλλα. Γι' αυτό αντικρίζω τη μουσική του Παλαιολόγου με κάποιο δέος, ξέροντας πως είναι το στερνό μου τραγούδι...».

Με τις παραπάνω φράσεις συνόδευε στα 1961 ο 78χρονος τότε Μανώλης Καλομοίρης, ο Σμυρνιός, την πέμπτη, τελευταία και πλέον μεγαλόπνοη όπερά του με τίτλο «Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος», βασισμένη στο ομώνυμο έργο του Νίκου Καζαντζάκη. Μια μουσική τραγωδία - θρύλος!

Με τον «Κωνσταντίνο Παλαιολόγο» κλείνει ο κύκλος της δημιουργίας αλλά και της ζωής του Μανώλη Καλομοίρη αφού λίγους μόλις μήνες μετά την ολοκλήρωση της σύνθεσης ο μεγάλος έλληνας συνθέτης ­η δημιουργική πορεία του οποίου συνδέθηκε με την ιδέα μιας συμφωνικής μουσικής που θα «συμπύκνωνε» τα χαρακτηριστικά της εθνικής παράδοσης ­ έφυγε από τη ζωή. Ο θάνατος τον βρήκε στις 3 Απριλίου 1962 χωρίς να προλάβει να δει επί σκηνής το κύκνειο άσμα του, η πρεμιέρα του οποίου δόθηκε από την Εθνική Λυρική Σκηνή στις 12 Αυγούστου του ίδιου χρόνου και στο πλαίσιο του τότε Φεστιβάλ Αθηνών. Διηύθυνε ο Ανδρέας Παρίδης. 

Η σύνθεση της τριμερούς όπερας είχε ολοκληρωθεί στις 23 Φεβρουαρίου 1961 και λίγο αργότερα εκδιδόταν η παρτιτούρα του έργου από την Εθνική Λυρική Σκηνή. Οι στίχοι και το εν γένει κείμενο του Καζαντζάκη διατηρήθηκαν αυτούσιοι ­ εκτός από κάποιες μικρές παρεμβολές ­ ενώ για λόγους «μουσικής οικονομίας», όπως ο ίδιος ο Καλομοίρης δήλωνε, η δραματική πλοκή τροποποιήθηκε ελαφρώς με τη συντόμευση ορισμένων σκηνών, χωρίς ωστόσο να αλλοιωθούν «ο χαρακτήρας και το χρώμα του έργου του μεγάλου συγγραφέως». Δημοτικό τραγούδι, βυζαντινό μέλος και θρύλοι απεδείκνυαν για μία ακόμη φορά την έντονη έλξη που ασκούσαν στον συνθέτη.
Η όπερα έχει διάρκεια 2 ώρες και 15 λεπτά. 

Στιγμιότυπο από την παράσταση του Φεστιβάλ Αθηνών 2001

Η ΑΓΙΑ ΠΥΛΗ ΣΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΟΥ ΚΕΡΑΤΙΟΥ

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Κεκρυμμένη διασωθείσα βυζαντινή πύλη στα τείχη του Κερατίου στο ύψος του Αγίου Νικολάου Τζιμπαλή φέρει την ονομασία Αγία Πύλη /Aya kapı, με ελάχιστες πληροφορίες για την προέλευση της ονομασίας της. Προφανώς είναι μία από τις πολλές που υπήρχαν και η συγκεκριμένη συνδέεται ενδεχομένως με ονομασία εκκλησίας της περιοχής. Λίγα χιλιόμετρα μετά και πλησίον της εκκλησίας των Βλαχερνών υπήρχε πάλαι ποτέ και η πύλη του Μπαλατά (παλάτιον)/Balata kapısı, η Βασιλική Πύλη, η οποία έφερε και ανάγλυφη παράσταση της θεάς νίκης, που εκτίθεται σήμερα στο Αρχαιολογικό μουσείο της Κωνσταντινουπόλεως/Istanbul Arkeoloji Müzesi. Η πύλη κατεστράφη δυστυχώς στον σεισμό του 1894. Πλησίον αυτής, στην συνοικία Κοσμίδιον, νυν Eyüp, υπήρχε και ναός της Αγίας Φωτεινής. Στο δε σημείο αυτό παλαιά ξύλινη γέφυρα ένωνε τις δύο ακτές του Κερατίου κόλπου και εν συνεχεία κατά την εποχή του Ιουστινιανού μετετράπη σε λίθινη. Συνολικά στα χερσαία, θαλάσσια και στα του Κερατίου τείχη της Πόλης σώζονται σήμερα περί τις 50 ιστορικές πόρτες και σε κάποιες από αυτές υπάρχουν εισέτι ιστορικές επιγραφές ελληνιστί και τουρκιστί. 

ΤΟ ΓΕΝΕΘΛΙΟΝ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

«Α, σήμερα ήταν, δεν το θυμόμουν, ευχαριστώ μαμά» 

Η μικρή υπενθύμιση για την ίδρυση της Πόλης προς τα μέλη της οικογένειας μου έπιασε τόπο! Μια μέρα γιορτής που δεν ξεχνάμε να γιορτάσουμε στο σπίτι, έστω και με ένα μήνυμα. Άξια μνήμης γιατί σε αυτήν οφείλουμε το είναι μας. 

Άξια επαίνου και χαράς στη συνέχεια η εξαιρετική ανάρτηση του κ. Παναγιώτη Ανδριόπουλου. Για να θυμηθούμε το Γενέθλιον και να μην ξεχνιόμαστε, όπως ευφιέστατα και παρακλητικά σημειώνει. Με την μεταφορά του σπουδαίου ιστορικού κειμένου από την πέννα της Μαριάννας Κορομηλά. 

ΓΙΑ ΤΑ ΓΕΝΕΘΛΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ (11 ΜΑΪΟΥ 330)

Για το Γενέθλιον της Κωνσταντίνου-πόλεως, που σύμφωνα με τη χιλιόχρονη παράδοση εορταζόταν στις 11 Μαΐου κάθε χρόνου (απόσπασμα από το βιβλίο της Μαριάννας Κορομηλά, "Οι Έλληνες στη Μαύρη Θάλασσα από την εποχή του Χαλκού έως τις αρχές του 20ού αιώνα", έκδ. της Πολιτιστικής Εταιρείας Πανόραμα, Αθήνα 1991, δεύτερη επαυξημένη έκδοση 2001), για να μην ξεχνιόμαστε και να μην ξεχνούμε. 

«Η διφυής και δισυπόστατη Κωνσταντίνου πόλις. Η ιστορική τομή στην εξέλιξη της ελληνορωμαϊκής πόλεως [δηλ. του αρχαίου Βυζαντίου] χρονολογείται από το φθινόπωρο του 324 και συνδέεται άμεσα με την κορύφωση και την κατάληξη της σύγκρουσης ανάμεσα στους συναυτοκράτορες Κωνσταντίνο και Λικίνιο, όταν η Αδριανούπολις, το Βυζάντιον-Αντωνίνια, η Χρυσούπολις στη μικρασιατική ακτή απέναντι κι ολόκληρη η περιοχή της Προποντίδας ως τα Δαρδανέλλια, μεταβλήθηκαν σε θέατρο μαχών και ναυμαχιών. Ο Λικίνιος νικήθηκε κατά κράτος σε στεριά και θάλασσα τον Σεπτέμβριο του 324. 

Ο μονοκράτωρ Κωνσταντίνος, κύριος μιας επικράτειας που εκτεινόταν από τη Βόρειο Αγγλία ως την Ερυθρά Θάλασσα κι από τις υπώρειες του Άτλαντα ως τις υπώρειες του Καυκάσου, μπορούσε τώρα να μεταφέρει την πρωτεύουσά του στη ρωμαιοκρατούμενη ελληνική Ανατολή. Να μεταφέρει ή να οικοδομήσει την πρωτεύουσα της νέας Αυτοκρατορίας που είχε οραματιστεί, όταν αποφάσισε ότι ήταν αναγκαίο να εγκαταλείψει την εκβαρβαρισμένη Δύση. 

‘Θα ακολουθήσω τη δύναμη που με οδηγεί προς την Ανατολή’, είχε κάποτε ομολογήσει, χωρίς ποτέ να διευκρινίσει αν ήταν ο Αήττητος Ήλιος ή ο Θεός των Χριστιανών η δύναμη που τον οδηγούσε στις αρχές του αυτοκρατορικού του βίου από την Αγγλία στην Κεντρική και Δυτική Ευρώπη, κι από κει στη Νοτιοανατολική, για να καταλήξει το 324 στην Προποντίδα. Από τη Βιθυνία άλλωστε καταγόταν η μητέρα του, μια Ελληνίδα ταπεινής καταγωγής αλλά με εξαιρετικά δυναμική ιδιοσυγκρασία. Και ο ίδιος είχε περάσει τα νιάτα του σε ‘χρυσή’ ομηρεία στη Νικομήδεια, την ελληνική μεγαλούπολη της Βιθυνίας όπου είχε εγκατασταθεί ο μέγας μεταρρυθμιστής –και μέγας διώκτης των Χριστιανών– αυτοκράτορας Διοκλητιανός (284-305). Συνοδεύοντάς τον στις ανατολικές του περιοδείες, ο νεαρός Κωνσταντίνος ήρθε σε επαφή και με τον κυρίαρχο ελληνικό κόσμο της Συρίας, της Παλαιστίνης, της Αιγύπτου.

"ΚΑΙ Η ΧΙΩΝ ΕΓΙΝΕ ΣΙΝΔΩΝ" ΣΤΟ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΣΙΣΛΙ (ΦΩΤΟ)

Μεγαλώνυμος Κοινότης Σταυροδρομίου 

Σήμερα Κυριακή 17 Ιανουαρίου 2021 το πολυπόθητο χιόνι έκανε την εμφάνιση του. Μετά από πολλούς μήνες ανομβρίας η ανάγκη χιονόπτωσης ήταν επιτακτική καθώς τα αποθέματα νερού στον Δήμο Κωνσταντινούπολης μειωνόταν αισθητά. 

Στιγμιότυπα από το χιονισμένο Şişli, ένα αληθινό μουσείο αρχιτεκτονικής και γλυπτικής με δυτικότροπες και αρχαιοελληνικές κατασκευές που μεταφέρθηκαν από το Ταξείμ γύρω στο 1865. Ένα μνημείο παγκόσμιου πολιτισμού που έχει βραβευτεί από την Ένωση Ευρωπαϊκών Κοιμητηρίων.

ΧΙΟΝΙΣΜΕΝΑ ΤΑΤΑΥΛΑ (ΦΩΤΟ)

Φωτογραφίες από την χιονισμένη, σήμερα (17-1-2021), Κωνσταντινούπολη και συγκεκριμένα από την Κοινότητα του Αγίου Δημητρίου Ταταούλων. 

ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ: ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΕΡΙ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΥΖΙΚΗΝΟΥ

ὑπὸ Γέροντος Χαλκηδόνος Ἀθανασίου 

Ἡ Δρ. M. Fındıkgil ἐξέδωσε ἐσχάτως εἰς τὸ περιοδικὸν Sankt Georgs Blatt τοῦ Αὐστριακοῦ Κολλεγίου τοῦ Ἁγ. Γεωργίου ἐν Κων/πόλει, μικρὰ καὶ ἐνδιαφέροντα ἄρθρα ὑπὸ τὸν τίτλον: "Καλοκαιριναὶ ἕδραι τῶν πρεσβειῶν τῆς Πόλεως"1, αἱ ὁποῖαι εὐρίσκονται εἰς μαγευτικὰς θέσεις τῶν παραλίων τοῦ Βοσπόρου καὶ συνιστοῦν μνημειώδη ξύλινα ἢ πέτρινα τοῦ 19. κυρίως αἰῶνος καὶ εἰς διαφόρους ρυθμοὺς κατασκευασθέντα κτήρια, πολλάκις ἐντὸς μεγάλων καταπρασίνων κήπων. Τὰ κτήρια αὐτὰ τὰ ὁποῖα κοσμοῦν ὡς μαργαρῖται τὸ Κατάστενον, τεκμαίρουν ὄχι μόνον τὰς ἀγαθὰς σχέσεις τῆς τότε Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας μὲ τὰς Μεγάλας Δυνάμεις τῆς Δύσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ πνεῦμα τῆς ἀνοχῆς καὶ τοῦ κοσμοπολιτικοῦ χαρακτῆρος αὐτῆς. 

ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ: Οι Ρωμιοί αρχιτέκτονες της Πόλης

Οι “Ρωμιοί Αρχιτέκτονες της Πόλης στην περίοδο του εκδυτικισμού” ήταν ένα μεγαλόπνοο πρόγραμμα που εμπνεύστηκε και υλοποίησε ο Σύνδεσμος Αποφοίτων Ζωγραφείου, του οποίου πρόεδρος τότε ήταν ο Λάκης Βίγκας, σε συνεργασία με τον Οργανισμό Istanbul 2010 Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. 

Ένα πρόγραμμα διαχρονικό, με μεγάλη απήχηση. 

Η ιδέα για τους Ρωμιούς αρχιτέκτονες της Πόλης στην περίοδο του εκδυτικισμού προήλθε από την επιθυμία να αναδειχθούν οι τομείς εκείνοι στους οποίους οι Ρωμιοί της Πόλης ασκούσαν εξαιρετική επιρροή και άφησαν ανεξίτηλα τα σημάδια τους. 

Στόχος της έκθεσης, που ήταν κύριος κορμός του προγράμματος, ήταν να αναδείξει τo αποτύπωμα της ελληνορθόδοξης κοινότητας στο δομημένο περιβάλλον της Κωνσταντινούπολης παρουσιάζοντας στο ευρύ κοινό 104 διαφορετικά κτίρια 57 αρχιτεκτόνων που έδρασαν από τα μέσα του 19ου έως τα μέσα του 20ου αιώνα μέσα από φωτογραφίες και αρχειακό υλικό.  

Επίσης, πραγματοποιήθηκε η έκδοση ενός βιβλίου-καταλόγου με επιστημονικά άρθρα δεκατριών Ελλήνων και Τούρκων ερευνητών και καθηγητών αναφορικά με τη συμβολή των Ρωμιών αρχιτεκτόνων στη διαμόρφωση του αστικού τοπίου της Κωνσταντινούπολης. Τα κείμενα του βιβλίου παρουσιάζονται σε τρεις γλώσσες, τουρκικά, ελληνικά και αγγλικά ενώ περιέχει πρόσφατες φωτογραφίες επιφανών κτιρίων καθώς και σχεδίων που υπάρχουν σε διάφορα αρχεία της Ελλάδας και της Τουρκίας.

Στη συνέχεια παραθέτουμε ένα πολύ ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ για το θέμα, από την Μεγαλώνυμο Κοινότητα Σταυροδρομίου, σε επιμέλεια Γρηγόρη Οικονομίδη και Συνδέσμου Αποφοίτων Ζωγραφείου. 

 

ΑΓΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΟ ΒΑΦΕΟΧΩΡΙΟΝ ΤΟΥ 1953 (ΦΩΤΟ)

Τα δώρα του κυρ Βασίλη 

Χρονιάρες μέρες και οι Χριστιανοί ανταλλάσσουν εόρτια μηνύματα μεταξύ τους. Έθος παλαιϊκό. Ο τόπος, ο χρόνος, η απόσταση˙ μεγέθη ανίσχυρα την σήμερον ημέρα. Ο κόσμος όλος -ελέω internet- ένα χωριό, μιά γειτονιά, ένας μαχαλάς. 

Ένα από τα πολλά μηνύματα στο whatsapp μοιράζομαι σήμερα μαζί σας. Αποστολεύς ο κυρ Βασίλης Χατζέτογλου, Βαφεοχωρίτης εν Καναδά: «Χρόνια πολλά πάτερ και καλή χρονιά» και από κάτω τσούπ, να σου και δυό φωτογραφίες με την επικεφαλίδα «Βαφεοχώριον, αγιασμός των υδάτων 1953». Δώρο δικό μου, τώρα και δικό σας. 

Να 'σαι καλά κυρ Βασίλη˙ σ' ευχαριστούμε για τις ευχές και τις φωτογραφίες σου. Να 'σαι βέβαιος ότι όλους τους Βαφεοχωρίτες του dünya μας έχεις καλοκαρδίσει.  

Βαφεοχώριον, Άγια Θεοφάνεια 2021 

Αρχιμ. Τιμόθεος Ραϊλάκης - Βρανάς 

Ιερατικώς Προϊστάμενος Ευαγγελιστρίας Βαφεοχωρίου 

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

Το φετινό ημερολόγιο, το οποίο εκδίδουν από κοινού η Κοινότητα Μεγάλου Ρεύματος Βοσπόρου με την εν Αθήναις Αδελφότητα Κωνσταντινουπολιτών Μεγάλου Ρεύματος Βοσπόρου «Ο Ταξιάρχης», αποτελεί συνέχεια του περσινού ημερολογίου με τίτλο «Τριάντα Δάσκαλοι» που υπηρέτησαν την ομογενειακή Παιδεία.

Του Συμεών Σολταρίδη

Το χωριό μου, το Μέγα Ρεύμα στον Βόσπορο, αναφέρεται σε πολλούς ιστορικούς. Από τον Στράβωνα και Πολύβιο που το αναφέρουν ως «Εστίαι», αφού ενώνει τον Πόντο με την Προποντίδα, από τον Σωζόμενο που το αναφέρει ως «Μιχαήλιον» , από το Ναό του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, από τον Φραντζή ως «Ασώματος» ή «Ασωμάτου κώμη» ή «χώρα των Ασωμάτων». Τέλος όπως αναφέρει στο πόνημα του ο Μητροπολίτης Ηλιουπόλεως Γεννάδιος σχετικά με την ιστορία του οικισμού επισημαίνει ότι στον μικρό Κώδικα αναφέρεται ως «Μέγα Ρεύμα» από το ισχυρό θαλάσσιο ρεύμα που οδηγούσε από το ακρωτήρι του χωριού στο Βανίκιοϊ , στην Ασιατική πλευρά του Βοσπόρου. Τέλος από την εποχή του Μωάμεθ του Β΄1468 έφθασαν αιχμάλωτοι Αλβανοί και εγκαταστάθηκαν στον οικισμό του «Αρναβούτκιοϊ» (Arnavutkoy) όπως φαίνεται σε έγγραφο του Σελήμ του Β΄ και έχει την ημερομηνία 1568. 

Δυναμική και πληθυσμιακά ισχυρή η κοινότητα η οποία είχε φθάσει περίπου τις 7.000 άτομα, οι κάτοικοί της ασχολούνταν σαν υπάλληλοι, έμποροι και επιχειρηματίες που μετέβαιναν στην Πόλη και είχαν τα καταστήματά τους, με τοπικό εμπόριο και τέχνη, με την αγροτική ζωή λόγω των υψωμάτων και ασχολούνταν με την φράουλα, τους αμπελώνες και αλιείς μιας και οι ψαράδες με τα καϊκια τους στον οικισμό ήταν γνωστοί σε όλο τον Βόσπορο. 

Σε όλο το Ρωμαίικο οι κοινότητες συναγωνίζονταν στην προσφορά στην κοινότητα, αλλά και σε άλλους οικισμούς, στην τήρηση των εκκλησιαστικών και πολιτιστικών ηθών και εθίμων και κυρίως της παιδείας. Είναι γνωστό εξάλλου ότι οι τρεις πυλώνες εκκλησία, παιδεία και πολιτισμός, αποτελούν την βάση της διαμόρφωσης των Ρωμιών στην Πόλη,  όταν οι κυρίαρχες δυνάμεις και εξουσίες αγωνίζονται προς άλλες κατευθύνσεις. 

Το «Μιχαήλιον» λοιπόν ή «Μέγα Ρεύμα» είχε ανεπτυγμένο το θρησκευτικό αίσθημα και αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι εκτός του κεντρικού Ναού των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, είχε μεγάλο Νεκροταφειακό Ναό με ιδιόκτητο μεγάλο νεκροταφείο και τουλάχιστο δέκα Αγιάσματα, όπως αναφέρει στην μελέτη του ο καθηγητής μου στην Θεολογική Σχολή, Βασίλης Σταυρίδης, σχετικά με τον οικισμό μας. 

Los últimos griegos de Constantinopla - Αφιέρωμα στους Έλληνες της Πόλης στην ισπανική El Periόdico

Το Σάββατο 28 Νοεμβρίου 2020, μία από τις 5 μεγαλύτερες Ισπανικές εφημερίδες, η El Periόdico, αφιέρωσε 3 σελίδες για τον Ελληνισμό της Πόλης. Το κείμενο αναδημοσιεύτηκε και σε άλλες τρεις εφημερίδες σε μια μέρα: Público, La Provincia, Diario de las Palmas. 

ΚΕΙΜΕΝΟ & ΦΩΤ.: ADRIÀ ROCHA CUTILLER 

Ο Νίκος Μιχαηλίδης δεν μπορούσε να συγκρατήσει τα δάκρυα του όταν για πρώτη φορά ύστερα από 30 χρόνια μπόρεσε να επισκεφτεί, το 1994 την Ιστανμπούλ ή την Κωνσταντινούπολη, τον τόπο όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε. Πώς θα μπορούσε λοιπόν να συγκρατήσει τα δάκρυα του, όταν σε ηλικία 48 ετών και όταν είχαν πια περάσει τα μισά χρόνια της ζωής του, επισκέφτηκε το παλιό του το σχολείο, την εκκλησία του και τον παλιό του αθλητικό σύλλογο. 

Η πόλη που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει όταν ήταν 18 ετών, η Πόλη του, τώρα έμοιαζε σαν μια πόλη-φάντασμα. «Δεν υπήρχε τίποτα από το παρελθόν. Όλα είχαν αλλάξει. Ήταν μια πόλη διαφορετική. Εγώ που είχα φύγει πολύ θυμωμένος και αφάνταστα φανατισμένος, τώρα είχα ηρεμήσει. Από τότε προσπαθώ και την επισκέπτομαι συχνά μια και δεν νιώθω το ίδιο όπως παλιά. Για όσα μας έκαναν τους έχω συγχωρέσει αλλά δεν τα ξεχνώ», λέει ο Νίκος Μιχαηλίδης από την Αθήνα, όπου ζει, από τότε που εκδιώχθηκε μαζί με την οικογένειά του. Αυτά συνέβησαν το 1964, όταν η Τουρκική κυβέρνηση αποφάσισε να απελάσει όλους τους Έλληνες πολίτες, χωρίς εξαίρεση, από τη χώρα. Η οικογένεια του Νίκου ήταν μια από τις 15.000 οικογένειες που απελάθηκαν και υποχρεώθηκαν να φύγουν με 20 δολάρια και δύο βαλίτσες. «Τα πάντα έμειναν εκεί και χάθηκαν για πάντα. Τη μια από τις δύο βαλίτσες μας την έκλεψαν στην Θεσσαλονίκη. Οι Τούρκοι κατάσχεσαν το τριώροφο κατάστημα που είχε ο πατέρας μου. Ήμασταν μια εύπορη οικογένεια. Εγώ που ήθελα να σπουδάσω ιατρική αναγκάσθηκα να πάω να εργαστώ στα φορτηγά πλοία», μας είπε ο Μιχαηλίδης. 

ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Στην διαπολιτισμική Πόλη, στο σταυροδρόμι δύο Ηπείρων, αλλά και στον από αιώνων τόπο συνάντησης πολιτισμών, προ δύο περίπου αιώνων άρχισαν να εκδίδονται οι πρώτες εφημερίδες στην τουρκική, στην ελληνική, στην αρμενική, στην ισπανική (Ladino), στη γαλλική και στην αγγλική γλώσσα. Η Takvim-i Vekayi είναι η πρώτη τουρκική (οθωμανική) εφημερίδα στην Πόλη και εκδόθηκε το 1831, εν συνεχεία δε και με φύλλα στην ελληνική, αλλά και στην γαλλική. Ακολούθησε μετά από λίγα χρόνια η Ceride-i Havadis. Η πρώτη ελληνόγλωσση εφημερίδα της Πόλης, ο «Οθωμανικός Μηνύτωρ» εκδόθηκε το 1835 και ήταν δίγλωσση, οθωμανικά και ελληνικά, αλλά αργότερα και στα γαλλικά. Κάποιες εφημερίδες δε εκδίδονταν στα καραμανλίδικα, ήτοι τουρκιστί με ελληνικό αλφάβητο. Ας σημειωθεί ότι στη Σμύρνη εκδόθηκε το 1831 η πρώτη εφημερίδα στην ελληνική, ο Φίλος των νέων.

ΚΕΡΑΤΙΟΣ ΚΟΛΠΟΣ (ΣΚΑΛΑ ΦΑΝΑΡΙΟΥ) ΣΗΜΕΡΑ ΤΟ ΠΡΩΙ

Κεράτιος κόλπος (σκάλα Φαναρίου), σήμερα το πρωί.

Πέμπτη, 5 Νοεμβρίου 2020. 

ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ: ΕΝΑΛΙΑΙ ΤΕΡΨΕΙΣ ΤΗΣ ΒΟΣΠΟΡΙΔΟΣ

ὑπὸ Γέροντος Χαλκηδόνος Ἀθανασίου 

Ὁ διαπρεπὴς Abdülhak Şinasi Hisar γράφων περὶ τοῦ τρόπου ζωῆς τῆς Βασιλίδος ἐχρησιμοποίησεν τὸν χαρακτηρισμόν "Πολιτισμὸς τοῦ Βοσπόρου". 

Οὕτως πολλὰ ἦσαν τὰ ἀξιοθέατα τὰ κοσμοῦντα τὸν Βόσπορον, ὡς τὰ πανέμορφα ἀνάκτορα καὶ ἀρχοντικά (Yalı, Köşk, Kasır ) εἰς τὰ χείλη τῆς θαλάσσης (Leb-i Derya), ὡσὰν πολύτιμα καὶ πολύχρωμα πετράδια αὐτῆς. 

Ἐκτὸς λοιπὸν αὐτῶν ὑπῆρχον καὶ πολλὰ κτήρια ἀποβαθρῶν (βαπορόσκαλες) χαριτωμέναι, μαρτυροῦσαι τὴν λεπτότητα καὶ φινέτσαν τῆς ὀθωμανικῆς ἀρχιτεκτονικῆς, πολλὰ τῶν ὁποίων σήμερον δὲν ὑπάρχουν, ἔχουν δυστυχῶς "μεταμορφωθεῖ" ἀπὸ μεταγενεστέρας ἐπεμβάσεις διὰ λόγους συχνάκις ὠφελιμιστικοὺς καὶ ἄλλους, ἢ κατασκευάσθησαν ἐκ νέου. 

Καὶ εἰς αὐτὰς τὰς βαπορόσκαλας ἄραζαν τὰ πλοῖα τοῦ γραφικοῦ στόλου τῆς ὀνομαστῆς τότε Şirket-i Hayriye ποὺ διέθετεν ἐντὸς 100 ἐτῶν τρία μεταγωγικά, ἑβδομήκοντα τέσσερα ἐπιβατικά, τρία τοῦ ἄνθρακος καὶ περιπάτου, συνολικῶς 80, μὲ τοὺς ἕλικας πλαγίως (Yandan Çarklı) πλεούμενα καὶ τοὺς πολλοὺς μέλαινας καπνοὺς τοῦ καρβούνου ἀπὸ τὰ ὑψηλά "περήφανα" φουγάρα τους, ποὺ ἐνοχλοῦσαν πολλούς1. 

Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΣΤΟΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΝΑΟ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΣΕΡΓΙΟΥ ΚΑΙ ΒΑΚΧΟΥ (7/10/2014 - ΦΩΤΟ)

Κείμενο - φωτογραφίες: Νίκος Μαγγίνας

Με αφορμή την μνήμη των Αγίων Μαρτύρων και Βάκχου (7 Οκτωβρίου) δημοσιεύουμε φωτογραφίες του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου στον βυζαντινό Ναό των Αγίων Σεργίου και Βάκχου, της εποχής του Ιουστινιανού, που σήμερα είναι τέμενος με την ονομασία Küçük Ayasofya camii (Τέμενος Μικρή Αγία Σοφία).

Σε εκείνη την επίσκεψη (7-10-2014) ο Πατριάρχης "ἐδεήθη ὑπέρ τῶν κτιτόρων αὐτοῦ καί πάντων τῶν διά μέσου τῶν αἰώνων ἐν αὐτῷ διακονησάντων καί λειτουργηθέντων". 

Ο ναός χτίστηκε από τον Ιουστινιανό Α΄ (527-565) και τη σύζυγό του Θεοδώρα στο παλάτι του Ορμίσδα, που ήταν η ιδιωτική τους κατοικία, πριν γίνει αυτοκράτορας ο Ιουστινιανός. Μια εντυπωσιακή αναθηματική επιγραφή, που περιτρέχει το εσωτερικό γείσο του κυρίως ναού, παραδίδει τα ονόματα των δωρητών. Τα κιονόκρανα επίσης φέρουν τα μονογράμματα του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας.

ΜΕΝΕΛΑΟΥ ΜΑΥΡΙΔΗ: ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΝΑΟΙ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ

Οι "Βυζαντινοί Ναοί στην Πόλη" (Αθήνα 1986) του Μενέλαου Μαυρίδη, είναι μία έκδοση του Συνδέσμου Αποφοίτων του Ιωακειμείου Παρθεναγωγείου. 

Πρόκειται για ένα κλασικό βιβλίο, που αφορά σε βυζαντινούς ναούς της Πόλης, που σώζονται μέχρι σήμερα, αλλά και σε άλλους που εξαφανίστηκαν στο διάβα της ιστορίας. 

Την έκδοση αυτή συμβουλεύονται και παραπέμπουν ακόμα και αρχιτέκτονες. 

Ο Μενέλαος Μαυρίδης (1910-2000) γεννήθηκε στο Μακροχώρι της Κωνσταντινούπολης. Μετά το οκτατάξιο σχολείο της κοινότητάς του, συνέχισε στο Ελληνογαλλικό Λύκειο του Πέρα. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη σχολή Μαθηματικών-Αστρονομίας του Πανεπιστημίου της Πόλης. Παρακολούθησε επίσης μαθήματα γλυπτικής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της γενέτειράς του. Ως καθηγητής Μέσης Εκπαίδευσης υπηρέτησε επί 41 χρόνια στα Γυμνάσια-Λύκεια του Ζαππείου, Ιωκειμείου, στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και το Ζωγράφειο. Μετά τη συνταξιοδότησή του εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Ήταν μέλος της Εθνικής Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών. Έχει γράψει βιβλία, με χρονογραφήματα (από δημοσιεύσεις σε εφημερίδες και περιοδικά), παιδικό θέατρο και μυθιστορήματα, διηγήματα, μελέτες, που έχουν εκδοθεί σε βιβλία (από το 1962 μέχρι και τον θάνατό του). Εκτός από τις «Ψηφόπετρες» (1985) εκδόθηκαν σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο Ιωακειμειάδων της Αθήνας και «Οι Βυζαντινοί ναοί στην Πόλη» (1986). Έργο ζωής του Μενέλαου Μαυρίδη. Πολύπλευρο ταλέντο ασχολήθηκε ακόμη, με τη φωτογραφία, τα σλάιτς, τη ζωγραφική, τα μωσαΐκά, τη γλυπτική, τη μουσική ιδιαίτερα με τη Βυζαντινή την οποία υπηρέτησε ως ιεροψάλτης. Έχει δώσει διαλέξεις με θέματα Αστρονομίας, Βυζαντινολογίας και Αρχαίας Ελληνικής γραμματείας και στην Αθήνα και στην Πόλη.

ΚΟΣΜΟΒΡΙΘΗ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ΦΥΤΩΡΙΑ

Γιώργος Σ. Πατριαρχέας

Το υποτρέμον
ελάχιστον.
Συντηρείται
ιστορούμενον.
Έαρος ώρη.
Λελάτρευται
τα ανθηρά.
Λελάξευται
τα σιωπηρά.
Τα ενήδονα.
Τα δίκην ποινής.
Επωδύνως.


Εξανθήσαντες
τολμηροί
μίσχοι
ετμήθησαν.


Εσίγησαν
κηπευθέντες
παλμοί
μελωδοί.

Φωτογραφίες των τάφων στον περίβολο του Ι. Ναού Αγίου Νικολάου Νεοχωρίου στο Βόσπορο.

Οι στίχοι είναι του Πολίτη ποιητή Γιώργου Σ. Πατριαρχέα (1908-1999), ο οποίος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου το 1949 ξεκινά την προσπάθεια μεταγραφής των ποιημάτων του κορυφαίου των συμβολιστών ποιητών Στεφάν Μαλαρμέ, την οποία θα συνεχίσει ακολούθως στην Αθήνα, όταν απελαύνεται το 1957, παράλληλα με την έκδοση των ποιητικών του συλλογών. Τελικά η μετάφραση των ποιημάτων του Μαλαρμέ εκδίδεται το 1975 και επανεκδίδεται το 1992 από τον Χ.Α. Δάρρα των εκδόσεων Ιδεόγραμμα. Χαρακτηριστική για το συγκεκριμένο έργο είναι η ρήση του ποιητή Ανδρέα Καραντώνη πως "ο Γ.Σ.Π είναι μια Χίμαιρα, όπως μια εξαίσια και ανεπανάληπτη Χίμαιρα είναι και ο Στ. Μαλαρμέ. Και πως είναι εύλογη η περιέργεια να δει κανείς πώς μια Χίμαιρα θα μετεμψυχώσει και θα λεκτικοποιήσει σε μιάν άλλη γλώσσα μιαν άλλη Χίμαιρα...". Ο ποιητής πέθανε, όπως έζησε, αθόρυβα, σάμπως να ήθελε να επισφραγίσει την ίδια του την ποίηση με την έσχατη πράξη κατάδυσης στο τίποτα. Κεντρική μέριμνα του έργου του υπήρξε ακριβώς η ψηλάφηση του τίποτα, μια ψηλάφηση κυριολεκτική, κατά την οποία κάθε λέξη αναλογεί σε μια αίσθηση και κάθε στίχος σε μια πλήρη συγγυμνασία των αισθήσεων. Όμως, με επιμονή και σεμνότητα πέτυχε να κατεργαστεί αυτή τη μηδενική ποιότητα του σημερινού κόσμου και να την μετουσιώσει σε λόγο, να τη διαυγάσει και να την αρθρώσει σε εύκοσμο και ευάγωγο σύνολο, κτήμα εσαεί της ελληνικής παράδοσης.