Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤΟ ΒΟΣΠΟΡΟ

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Δυο θερινές εορτές του Ιωάννου του Βαπτιστού εορτάζονται με ιδιαίτερη λαμπρότητα στην Ι. Μητρόπολη Δέρκων. Τίποτε δεν είναι όμως τυχαίο στην Ιστορία! Εντός των σημερινών ορίων της Μητροπόλεως, στο πάλαι ποτέ ιστορικό Έβδομο (Μακροχώρι-Μακρήκιοϊ-Bakırköy), το 391 τελέστηκαν τα εγκαίνια του πρώτου Ναού του Προδρόμου και ο Άγιος Ιωάννης έγινε ο πρώτος προστάτης της Κωνσταντινουπόλεως. Στην δε Πόλη υπήρχαν συνολικά 34 Ναοί του Προδρόμου! 

Σήμερα - ω της συμπτώσεως - και πάλι εντός των ορίων της Μητροπόλεως Δέρκων στην Κοινότητα της Νέας Συνοικίας (YENI MAHALLE) του άνω Βοσπόρου υπάρχει Ιερός Ναός που τιμάται στο Γενέθλιο του Προδρόμου - ο μοναδικός στην Πόλη - και θα εορτάσει την εύσημο ταύτη ημέρα στις 24 Ιουνίου. Ο περικαλλής ιστορικός ναός που βρίσκεται λίγα μόνο χιλιόμετρα πριν από τις «συμπληγάδες» του Βοσπόρου και σύμφωνα με την εντοιχισμένη επιγραφή της εισόδου του «βλέπει» την Μαύρη θάλασσα και είναι ο τελευταίος προς βορράν Ναός της Ευρωπαϊκής πλευράς του Βοσπόρου. Ας σημειώσουμε ότι εκατομμύρια Χριστιανοί σε όλο τον κόσμο φέρουν το ιερό όνομα του Ιωάννου με διάφορες παραλλαγές. Και αυτό είναι η απόδειξη της μεγάλης ευλάβειας των ανθρώπων προς τον μεγαλύτερο άνθρωπο που γεννήθηκε ποτέ. 

Η ΑΓΙΑ ΠΥΛΗ ΣΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΟΥ ΚΕΡΑΤΙΟΥ

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Κεκρυμμένη διασωθείσα βυζαντινή πύλη στα τείχη του Κερατίου στο ύψος του Αγίου Νικολάου Τζιμπαλή φέρει την ονομασία Αγία Πύλη /Aya kapı, με ελάχιστες πληροφορίες για την προέλευση της ονομασίας της. Προφανώς είναι μία από τις πολλές που υπήρχαν και η συγκεκριμένη συνδέεται ενδεχομένως με ονομασία εκκλησίας της περιοχής. Λίγα χιλιόμετρα μετά και πλησίον της εκκλησίας των Βλαχερνών υπήρχε πάλαι ποτέ και η πύλη του Μπαλατά (παλάτιον)/Balata kapısı, η Βασιλική Πύλη, η οποία έφερε και ανάγλυφη παράσταση της θεάς νίκης, που εκτίθεται σήμερα στο Αρχαιολογικό μουσείο της Κωνσταντινουπόλεως/Istanbul Arkeoloji Müzesi. Η πύλη κατεστράφη δυστυχώς στον σεισμό του 1894. Πλησίον αυτής, στην συνοικία Κοσμίδιον, νυν Eyüp, υπήρχε και ναός της Αγίας Φωτεινής. Στο δε σημείο αυτό παλαιά ξύλινη γέφυρα ένωνε τις δύο ακτές του Κερατίου κόλπου και εν συνεχεία κατά την εποχή του Ιουστινιανού μετετράπη σε λίθινη. Συνολικά στα χερσαία, θαλάσσια και στα του Κερατίου τείχη της Πόλης σώζονται σήμερα περί τις 50 ιστορικές πόρτες και σε κάποιες από αυτές υπάρχουν εισέτι ιστορικές επιγραφές ελληνιστί και τουρκιστί. 

Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ Δ' ΚΑΙ Η ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΗΣ ΧΑΛΚΗΣ

Πατριάρχης Γερμανός Δ' - Αρχείο Θεολογικής Σχολής Χάλκης 

«Το της ζωής μου προσφιλέστατον καύχημα» 

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος, 

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Χθες 12 Μαΐου τιμήθηκε η μνήμη του ΚΠολίτη Αγίου Γερμανού Πατριάρχου, που απεβίωσε σε ηλικία 100 ετών το έτος 740. Ο επίσης ΚΠολίτης φερώνυμος πεφωτισμένος διάδοχός του Πατριάρχης Γερμανός Δ’, ακριβώς 1102 χρόνια μετά, το 1842, ξεκίνησε αυτό που από ετών είχε κατά νουν: «Εθέμεθα κατά νουν να ανοικοδομήσωμεν το ιερὀν τούτο καταγώγιον της Παναγίας Τριάδος και να αναδείξωμεν το μοναστήριον τούτο Σχολήν», [Απομνημονεύματα Γερμανού Δ’, Τα κατά την ανακαίνισιν της ι. μονής της αγίας Τριάδος και την ίδρυσιν Θεολογικής Σχολής, σελ. 89, στο Μητρ. Σάρδεων και Πισιδίας Γερμανού (1931), Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Γερμανός Δ' (ο από Δέρκων), Τύποις «Φαζιλέτ]. Ήθελε να μετατρέψει δηλ την ιστορική Μονή Αγίας Τριάδος Χάλκης σε Θεολογική Σχολή. Ο ίδιος όπως αναφέρει είχε αγανακτήσει από την γύμνωση της Εκκλησίας από πεπαιδευμένους και ενάρετους κληρικούς και αρκετοί εκ των συγχρόνων του κληρικών είχαν γίνει αιτία ψυχρότητας και ανευλαβείας του λαού. 

Ο Πατριάρχης Γερμανός Δ΄ εν πρώτοις, με χίλιες μύριες βέβαια δυσκολίες, ανακαίνισε τον Ναό της Αγίας Τριάδος, που είχε καεί λίγα χρόνια πριν, κρατώντας όμως μυστική την σκέψη του για ίδρυση Θεολογικής Σχολής, φοβούμενος προφανώς αντιδράσεις. Ο στόχος του ήταν ένας: «Θέλομεν συστήσει Θεολογικήν Σχολήν εν τη ιερά μονή, [Απομνημονεύματα σ.92]. Υπήρξαν πολλές καθυστερήσεις κατά την κατασκευή του κτιρίου της Σχολής, με παρεμβάσεις και καταδόσεις αντιθέτων ομογενών λαϊκών, αλλά και ιεραρχών όπως αναφέρει ο ίδιος, πολλοί εκ των οποίων έλεγαν «γιατί να σπαταλώνται ποσά στο βουνό», ενώ οι ίδιοι ουδόλως είχαν συνεισφέρει. 

Η μουσική στην Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης

Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Η Κυριακή των Βαΐων και οι Νυμφίοι ήταν το πρώτο μας δύσκολο τεστ στο αναλόγιο. Είχαν προηγηθεί εντατικά μαθήματα από τον Άρχοντα Πρωτοψάλτη κυρ Βασιλάκη Νικολαΐδη, όλο το προηγούμενο διάστημα. Ο πράος υπομονητικός, ήρεμος και πάγκαλος δάσκαλός μας, ερχόταν στην Σχολή και μας δίδασκε βυζαντινή μουσική προαιρετικώς δύο φορές την εβδομάδα. Σπάνιος άνθρωπος με ήθος και όπως είχε πει ο Πατριάρχης μας πριν ανέβει στο αναλόγιο προσκυνούσε όλες τις εικόνες της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου. Ήθελε όλοι να μάθουμε μουσική, άλλωστε τον είχα καθηγητή της ευρωπαϊκής μουσικής και στο Ζωγράφειο και γνώριζα τις ευαισθησίες του. Πολλές πρόβες, πολλά βράδια ευχάριστα. Πολλοί από μας που λεγόμαστε ψάλτες, σε αυτόν οφείλουμε την εκμάθηση της μουσικής. Αυτοί που είχαν φωνή, έλεγε, να έρχονται στο ψαλτήρι να γεμίζει το αυτί τους. Στα μαθήματα όταν κάποια θέση δεν μπορούσαμε να την εκτελέσουμε λόγω απειρίας αμέσως κατέγραφε μία νέα θέση που ήταν πιο απλή. Παραθέτω το «Δέξαι μου τας πηγάς» της Κασσιανής, που την ώρα του μαθήματος έγραψε με μεγάλη άνεση φυσικά, και μας το έδωσε για να μπορέσουμε να τα ψάλλουμε καλύτερα. Τρέμαμε την Μ. Εβδομάδα μην κάνουμε λάθη, χάρι στην υπομονή και την ενθάρρυνση του δασκάλου μας τα καταφέρναμε όμως, καίτοι νέοι και άπειροι. Αυτή ήταν η ευγενική ψυχή του αείμνηστου διδασκάλου μας κυρ Βασιλάκη Νικολαΐδη. 

Εκδόσεις τινές πολίτικες

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Ο 19ος αιώνας υπήρξε ο αιώνας της μεγάλης εκδοτικής δράσεως στην Πόλη, αλλά όμως και ο 20ός με την φθίνουσα μεν, αλλά ανθούσα δε παραγωγή δεν υπολείπεται αυτού. Οι χιλιάδες σελίδες των ελληνόγλωσσων εφημερίδων, κυρίως μετά το 1835, των βιβλίων, των περιοδικών και των εντύπων αποτελούν ανεξάντλητη ιστορική πηγή πληροφοριών, και είναι από τις πλέον αξιόπιστες και ουσιαστικές πηγές της ιστορίας. Και φυσικά παράλληλα με αυτές και οι οθωμανικές παρόμοιες πηγές. 

Ας σημειώσουμε ότι ο Σουλτάνος Abdülmecit ο Α’ το 1850 δίνει εντολή και εκδίδεται στο Αυτοκρατορικό Τυπογραφείο σε συνεργασία Ελλήνων και Τούρκων η πρώτη Οθωμανική Γραμματική. 

ΟΙ 40 ΜΕΡΕΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Αρχίζει εντός ολίγων ημερών, την Καθαρά Δευτέρα συν Θεώ, η Νηστεία του Πάσχα, η κύρια Νηστεία του έτους και εις μίμησιν της οποίας καθιερώθηκαν σταδιακά η Νηστεία των Χριστουγέννων, του 15Αυγούστου και των 12 Αποστόλων. Και ενώ όλη η σχετική Υμνογραφία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι προσανατολισμένη στη θεολογική ερμηνεία και την σημασία της Νηστείας για τον άνθρωπο, στις υπόλοιπες προαναφερθείσες Νηστείες δεν υπάρχουν σχετικές αναφορές. 

Ο μουσικός Δεσπότης Μελισσηνός

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Η πρόσφατη επιλογή του Σεβ. Μητροπολίτου Καλλιουπόλεως και Μαδύτου Στεφάνου, του και μουσικολογιωτάτου, ως Αρχιερατικώς Προϊσταμένου των Ταταούλων της Πόλης έφερε στο νου μου έναν επίσης μουσικό προκάτοχό του, ο οποίος υπηρέτησε στην ίδια θέση πρίν από 100 και πλέον χρόνια: ο θρακιώτης Μελισσηνός Χριστοδούλου, επίσκοπος Παμφίλου και μετέπειτα Μαρωνείας (1855-1921). Είναι από τους επισκόπους του Πατριαρχείου, που είχε ουσιαστική συμβολή στα θέματα της μουσικής, αλλά ήταν και συγγραφέας αξιόλογων βιβλίων. Απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής, για λίγο επαγγέλθηκε τον δάσκαλο και στη συνέχεια σπούδασε στην Αθήνα Νομικά, όπου και αναγορεύτηκε διδάκτωρ Νομικής. Είχε διατελέσει και ψάλτης πριν την χειροτονία του. Στα τέλη του 19ου αιώνα ο τύπος της Πόλης τον επαινεί για την αγάπη του προς την εκκλησιαστική μουσική, αλλά και ο ίδιος δημοσίευε συχνά τις περί μουσικής σκέψεις και απόψεις του, [Ανώνυμο σημείωμα, Εφημερίς Κωνσταντινούπολις, 6.10.1899 και Μελισσηνού Χριστοδούλου, Περί της καθ’ ημάς Εκκλησιαστικής Μουσικής, στην ίδια, 23.10.1899, 9-10.11.1899 και 9.12.1899]. 

ΕΜΜΕΛΗΣ ΑΠΑΓΓΕΛΙΑ ΤΩΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΚΟΠΩΝ

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε δυστυχώς ότι αρκετοί ιερουργοί, κυρίως σε ημέρες εκτενών Ακολουθιών, αντί της μελωδικής απαγγελίας των Ευαγγελικών Περικοπών-της επικρατούσης τόσο στην Μεγάλη Εκκλησία, όσον και αλλαχού- αναγιγνώσκουν χύμα τα ιερά Ευαγγέλια με σκοπό, όπως ισχυρίζονται, την καλύτερη κατανόηση των νοημάτων από το εκκλησίασμα. Μάλλον εν αγνοία τους καταστρατηγούν μια παράδοση αιώνων, που επιβάλλει σύμφωνα με τις πηγές, την μελωδική απαγγελία, η οποία είναι σε άμεση συνάρτηση με το νόημα της Περικοπής που έχει επιλεγεί και η οποία έχει διαμορφωθεί ως ολότητα για την κάθε ημέρα. Οι Περικοπές για αυτόν ακριβώς τον λόγο υφίστανται ορισμένες παραλλαγές εν σχέσει με το πρωτότυπο κείμενο, δίχως φυσικά αυτό να μεταβάλλει το περιεχόμενο και το νόημά τους. Οι γνωστές φράσεις με τις οποίες αρχίζουν, Είπεν ο Κύριος, εν ταις ημέραις εκείνες, τω καιρώ εκείνω, κ.ἀ. είναι μικρές μόνο εισαγωγικές παραλλαγές στην ευαγγελική Περικοπή, η οποία λαμβάνεται από μεγάλη συνάφεια. Για παράδειγμα το «έλεγεν ούν ο Ιησούς προς τους πεπιστευκότας αυτώ Ιουδαίους» Ιωαν 8, 31-42 το βρίσκουμε στην αρχή άλλων περικοπών με την μορφή «είπεν ο Κύριος προς τους πεπιστευκότας αυτώ Ιουδαίους». Επίσης στο τέλος αρκετών Περικοπών προστίθεται το «ο έχων ώτα σκούειν ακουέτω», ειλημμένο από τον Λουκά, 8,8. Με άλλα λόγια εν προκειμένω αντικαθίστανται, αφαιρούνται ή προστίθενται λέξεις στην αρχή και στο τέλος της ευαγγελικής περικοπής για καλύτερη κατανόηση των ιερών νοημάτων. Οι παραλλαγές αυτέ δεικνύουν το ενδιαφέρον των διαμορφωτών των Περικοπών για την καλύτερη κατανόηση του θείου λόγου με μία ενιαία και αυτοτελή νοηματική ενότητα. 

Πρώτος ο συνθέτης-μουσικολόγος Egon Wellesz, το 1929 σε μελέτη του για τα βυζαντινά εκφωνητικά σημάδια είχε αναφερθεί στις ευαγγελικές περικοπές και στις παραλλαγές των, εκφράζοντας την απορία του για την ελλιπή σχετική έρευνα. [Egon Wellesz, Die bzantinischen Lektionszeichen, Zeitschrift für Musıkwıssenschaft 11 (1929)]. Τα ως άνω έχουν να κάνουν φυσικά με την μελωδική απαγγελία, που αποτελεί παράδοση χιλίων και πλέον ετών. 

Ο Σχολάρχης Σταυρουπόλεως Μάξιμος

1971, Αρχείο Αντ. Χατζόπουλου - Τελευταίο Πασχαλινό Γεύμα πριν την άρση λειτουργίας της Σχολής (από αρ.+Σταυρουπόλεως Μάξιμος, Σχολάρχης, Μιχαήλ Μπαλκής (τελευταίος απόφοιτος), Πατρ. Αθηναγόρας, Αρχιμ. Κων/νος Χαρισιάδης (νυν Μητρ. Γέρων Νικαίας), διάκ. Αθανάσιος Παπάς, (νυν Μητρ. Γέρων Χαλκηδόνος)

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Ο μελετηρός Μελέτιος Στεφανάτος, ο φέρελπις και ασκητικός χαλκίτης διάκονος επιμελήθηκε το φετινό Ημερολόγιο της Σχολής μας με εντολή του δυναμικού και σώφρονος Ηγουμένου της Μονής και Σχολής Επισκόπου Αραβισσού Κασσιανού. Τίμησε έτσι η Σχολή μας τον αείμνηστο Σχολάρχη Μητροπολίτη Σταυρουπόλεως Μάξιμο Ρεπανέλλη, αφιερώνοντας το καλαίσθητο Ημερολόγιο 2021 της Σχολής στην τριακοστή επέτειο της κοιμήσεώς του. 

Διετέλεσε Σχολάρχης του σοφού και μεγάλου Πατριάρχου μας Βαρθολομαίου και πολλών εξ ημών, που τον ενθυμούμεθα με αγάπη. Άριστος θεολόγος, σεμνός και μεγαλοπρεπής ιερουργός του Υψίστου, ο Σχολάρχης μας ήταν γνωστός διανοούμενος και φιλόσοφος, αλλά παράλληλα και παιδαγωγός. Διεκρίνετο για το πηγαίο χιούμορ του και την οξυδερκή σκέψη του. Ενέπνεε φόβο και σεβασμό, αλλά ταυτοχρόνως αγαπούσε τους μαθητάς υποστηρίζοντας πάντα το δίκαιο. Έζησε την δόξα και την ακμή, αλλά και την θλίψη και μοναξιά της Σχολής, μετά το άδικο κλείσιμο της 4ετους Ακαδημίας και εν συνεχεία και του Λυκείου της. Υπέστη στεναχώριες πολλές, όπως η απαγόρευση εκδόσεως διαβατηρίου, που είχε ως αποτέλεσμα την τηλεφωνική παρακολούθηση στην Πόλη της κηδείας του ιερέως πατρός του σε Ναό των Αθηνών. Και εμείς οι μαθηταί ζήσαμε αρκετές δυσάρεστες στιγμές στους χαλεπούς εκείνους χρόνους. 

ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ: ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΟ

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος 

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε. 

Οι πλούσιοι εκκλησιαστικοί συμβολισμοί που υπάρχουν στην υμνογραφία, στις εικόνες, στις τοιχογραφίες των Ναών, στα ιερά σκεύη και τα άμφια, αλλά και σε όλα τα τεκταινόμενα στις ιερές Ακολουθίες –όταν τελούνται ευλαβώς με βάση τις υπάρχουσες τυπικές διατάξεις -ουδόλως είναι κενός τύπος, αλλά τύποι και τρόποι που μας οδηγούν στην κατανόηση της Λατρείας. Με αφορμή το Δωδεκαήμερο που διανύουμε καταθέτω βραχέως ορισμένες σκέψεις για ορισμένα εξ αυτών. Το άγιο Δωδεκαήμερο αποτελεί μοναδικό φαινόμενο στον κύκλο του εορτολογίου, καθώς έχουμε τρείς δεσποτικές Εορτές, τα Χριστούγεννα, την Περιτομή του Χριστού και τα Θεοφάνεια. Το νέο έτος ξεκίνησε με την Δεσποτική εορτή της Περιτομής και την μνήμη του δημοφιλούς Αγίου Βασιλείου. Ο Μ. Βασίλειος είναι εκ των Αγίων που έχουν το προνόμιο να τιμώνται την ίδια ημέρα με τον Ιησού Χριστό. Ο σοφός ιερός υμνωδός ενώνει συμβολικά τις δύο εορτές και ανακράζει: «Ὁ τῶν ὅλων Κύριος, περιτομὴν ὑπομένει, καὶ βροτῶν τὰ πταίσματα, ὡς ἀγαθὸς περιτέμνει δίδωσι τὴν σωτηρίαν σήμερον κόσμῳ χαίρει δὲ ἐν τοῖς ὑψίστοις καὶ ὁ τοῦ Κτίστου, Ἱεράρχης καὶ φωσφόρος, ὁ θεῖος μύστης Χριστοῦ Βασίλειος». Περιτέμνει ο Χριστός τα πταίσματα των θνητών και δίνει την σωτηρίαν, χαίρεται και για τούτο ο του Κτίστου Θεού Ιεράρχης και μύστης του Χριστού Βασίλειος. Στην υμνογραφία πολλές φορές τα άψυχα ενδύονται ψυχή ο Άδης βοά, η κτίσις αγάλλεται και χαίρει, οι ουρανοί επαγάλλονται, ο ήλιος και η σελήνη υμνούν τον Κύριο, κ.ά. Στους ύμνους της επικειμένης εορτής των Φώτων παρατηρούμε εξαιρετικό πλούτο συμβολισμών. Σε έναν από αυτούς ο Ιορδάνης ποταμός μιλά και δρα ως άνθρωπος και απορεί για την τιμή που του επεφύλαξε ο Χριστός να βαπτιστεί στα νερά του. Έτσι σύμφωνα με τον υμνωδό (Ιδιόμ. Α’ Ώρας) κατά την στιγμή της Βαπτίσεως, «αγιάζεται των υδάτων η φύσις», ο ποταμός Ιορδάνης «ρήγνυται», διασπά δηλ την συνοχή του βλέποντας τον Δεσπότη στα νερά του, «Δεσπότην ορών ρυπτόμενον», σταματά το ρεύμα δηλ την ροή των υδάτων του «των ιδίων ναμάτων επέχει το ρεύμα» και ως ζων οργανισμός θαυμάζει τα μεγαλεία του Θεού: ο υμνογράφος ερωτά τον Ιορδάνη (Δοξαστικό της Έκτης Ώρας) για τον λόγο της αναχαίτισης των υδάτων του «Τι αναχαιτίζεις σου τα ύδατα ω Ιορδάνη; .. και ου προβαίνεις την κατά φύσιν πορείαν;» και ο ποταμός απαντά έκπληκτος καθώς ήταν συνηθισμένος να δέχεται τους απλούς ανθρώπους στις όχθες του προκειμένου να καθαρίσουν τα καθημερινά τους σκεύη: «Εξίσταμαι και φρίττω την άκραν συγκατάβασιν, ουκ είωθα τον καθαρόν αποπλύνειν αλλά τα ρερυπωμένα σκεύη εκκαθάρειν». Τα παραπάνω έχουν ως σκοπό να προβάλλουν τον συν-εορτασμό της φύσης και των στοιχείων της με τον πιστό, την μύηση στο μυστήριο, αλλά από την άλλη επιβεβαιώνουν το «όπου γαρ βούλεται Θεός νικάται φύσεως τάξις». (Άγ. Ιωάννης Χρυσόστομος). 

ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Στην διαπολιτισμική Πόλη, στο σταυροδρόμι δύο Ηπείρων, αλλά και στον από αιώνων τόπο συνάντησης πολιτισμών, προ δύο περίπου αιώνων άρχισαν να εκδίδονται οι πρώτες εφημερίδες στην τουρκική, στην ελληνική, στην αρμενική, στην ισπανική (Ladino), στη γαλλική και στην αγγλική γλώσσα. Η Takvim-i Vekayi είναι η πρώτη τουρκική (οθωμανική) εφημερίδα στην Πόλη και εκδόθηκε το 1831, εν συνεχεία δε και με φύλλα στην ελληνική, αλλά και στην γαλλική. Ακολούθησε μετά από λίγα χρόνια η Ceride-i Havadis. Η πρώτη ελληνόγλωσση εφημερίδα της Πόλης, ο «Οθωμανικός Μηνύτωρ» εκδόθηκε το 1835 και ήταν δίγλωσση, οθωμανικά και ελληνικά, αλλά αργότερα και στα γαλλικά. Κάποιες εφημερίδες δε εκδίδονταν στα καραμανλίδικα, ήτοι τουρκιστί με ελληνικό αλφάβητο. Ας σημειωθεί ότι στη Σμύρνη εκδόθηκε το 1831 η πρώτη εφημερίδα στην ελληνική, ο Φίλος των νέων.

Η ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΜΙΔΗΣ ΤΩΝ ΛΕΙΨΑΝΩΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΤΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΒΟΣΠΟΡΟΥ (ΦΩΤΟ)

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ 

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΔΕΡΚΩΝ 

ΙΕΡΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ ΑΝΑΚΟΜΙΔΗΣ ΤΩΝ ΛΕΙΨΑΝΩΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΥΡ 

ΣΤΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΒΟΣΠΟΡΟΥ (3 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1844) 

Δρ. Αντωνίου Χατζοπούλου 

Άρχοντος Ιερομνήμονος της Μ.τ.Χ.Ε. 

Θαυματουργικώς και ακριβώς την ημέρα "τῶν ἐγκαινίων τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου ἐν Λύδδῃ, ἤτοι τὴν κατάθεσιν τοῦ ἁγίου σώματος αὐτοῦ” (Συναξάριο της 3ης Νοεμβρίου), διασώθηκαν τα Θεραπειά από μεγάλη πυρκαγιά, στις 3 Νοεμβρίου του 1844, τη επεμβάσει του Αγίου Γεωργίου, σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής. Έκτοτε τιμάται συνεχώς, κάθε χρόνο η επέτειος αυτή. 

Εορτάζετο πάλαι ποτέ στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Γεωργίου των Θεραπειών, μέχρι την αποφράδα ημέρα της κατεδαφίσεώς του το 1958. Από το έτος αυτό και μέχρι σήμερα η Λειτουργία τελείται στον Ναό της Αγίας Παρασκευής. Μετά την Θ. Λειτουργία, ακολουθεί λιτάνευση της Ιεράς του εικόνος στον περίβολο του Ναού. 

Ευρωπαίοι λόγιοι και Πατριαρχείο τον 16ο αιώνα

Οικουμενικός Πατριάρχης, Turcogrecia, σ. 106

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε. 

Κατά τα πρώτα 100 χρόνια που ακολούθησαν την Άλωση δεν μνημονεύονται στις ιστορικές πηγές σημαντικοί δυτικοί περιηγητές-επισκέπτες στην Πόλη. Αν εξαιρέσουμε τον Ιταλό ζωγράφο Gentine Bellini, τον οποίο κάλεσε ο ίδιος ο Πορθητής Μωάμεθ το 1459, προκειμένου να τον απεικονίσει στην γνωστή ιστορική προσωπογραφία, μόλις το 1544 αναφέρεται κάποιος ανώνυμος Πορτογάλος, ως ο πρώτος επισκέπτης- περιηγητής. Δεύτερος ήταν ο Ολλανδός Gerhart, ο οποίος έφερε κατά την επιστροφή του πολύτιμα αντικείμενα (Gerlach), όπως και ο Augeri von Busbeck, ο οποίος μετέφερε κώδικες και χειρόγραφα στη Δύση. Στη συνέχεια αρκετοί δυτικοί διαφορετικών εθνικοτήτων επισκέπτονται την πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. 

Ο Gerlach στο έργο του, που αναφερόμαστε εν συνεχεία, διασώζει 21 ονόματα επισκεπτών της Πόλης μέχρι το 1578. Τρείς όμως Γερμανοί Λουθηρανοί λόγιοι ήταν οι πρώτοι δυτικοί θεολόγοι, που ενδιαφέρθηκαν εις βάθος, παράλληλα με τα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και για τα καθ΄ημάς, ήτοι για την παρουσία της Μεγάλης Εκκλησίας και την ζωή των Ρωμαίων στην Βασιλεύουσα. Η λουθηρανική αυτή τριάδα έκανε εκ νέου γνωστή στην μεσαιωνική Δύση την ξεχασμένη Ορθοδοξία και την Πόλη στα δύσκολα μάλιστα χρόνια της μετάβασης της Ευρώπης από τον Μεσαίωνα στην Αναγέννηση, ήτοι στην πρώιμη νεότερη περίοδο. 

Ο ΧΑΛΚΙΤΗΣ ΑΝΑΧΩΡΗΤΗΣ ΑΡΣΕΝΙΟΣ Ο ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΗΣ ΣΚΗΤΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Απόφοιτος Θεολογικής Σχολής Χάλκης

«Πάμε στον Αρσένιο!» ακούγαμε παιδιόθεν να λένε οι κάτοικοι της Χάλκης. Εννοούσαν την ιστορική Σκήτη του Αγίου Σπυρίδωνος, την επονομαζόμενη τουρκιστί Terki Dünya (εγκατάλειψη του κόσμου), καθότι ήταν πολύ μακριά από τον μοναδικό οικισμό, την Χώρα της Χάλκης. Δικαίως το όνομά του είχε ταυτιστεί με την ίδια τη Σκήτη, καθότι ο ίδιος ήταν ο ιδρυτής της και ο μοναχός με μεγάλη πνευματικότητα και δράση. Έζησε πραγματικό ασκητικό βίο και έγραψε ιστορία. Ακόμη μέχρι και σήμερα ακούμε να λένε πάμε στον Αρσένιο! Ζει στην συνείδηση των πιστών. Ο Αρσένιος δεν ήταν ούτε απόφοιτος της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης μας αλλά ούτε και Πολίτης, ούτε και είχε σπουδάσει πέραν της στοιχειώδους εκπαίδευσης. Είχε όμως την κατά Θεόν μόρφωση, όπως λένε! Είχε έρθει από την Γάνο, αφού είχε ασκηθεί δίπλα στον διάσημο γέροντά του μοναχό Ευστράτιο, ο οποίος του έδωσε την χάρη και το όνομα. Ο Θεός προφανώς τον είχε τάξει στον Άγιο Σπυρίδωνα της Χάλκης. Είναι η εποχή της δεύτερης δεκαετίας λειτουργίας της Θεολογικής μας Σχολής, αλλά και της ολίγον παλαιότερης Σχολής των Ελλήνων Εμπόρων της Χάλκης. Ο Διευθυντής αυτής ο Άνθιμος Μαζαράκης, επίσης επτανήσιος όπως και ο πρώτος Σχολάρχης της Σχολής μας Κωνσταντίνος Τυπάλδος, εκτιμούσε αφάνταστα την πνευματική μόρφωση του Αρσενίου, ο οποίος εν τω μεταξύ είχε χειροτονηθεί ιερέας το 1862 στο Μυριόφυτο. Τον προσέλαβε εφημέριο στο Ναό της Παναγίας Καμαριώτισσας, που βρίσκεται μέσα στην Εμπορική Σχολή και στον οποίο χώρο είχε ασκητέψει και ο Βαρθολομαίος ο Κουτουλμουσιανός ο Ίμβριος. Μετά τον θάνατο του μοναχού Ευστρατίου στη Χάλκη, το 1868 τέθηκε ο θεμέλιος λίθος της Σκήτης, με την στήριξη του κεφαλλήνα Διευθυντή ιερέα Άνθιμου Μαζαράκη, ο οποίος την αφιέρωσε στον Άγιο Σπυρίδωνα.

ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ: ΠΟΛΗ ΚΑΙ ΨΑΛΤΙΚΗ

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος 

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε. 

Η καθιέρωση από το Οικουμενικό Πατριαρχείο του νέου τρόπου γραφής της εκκλησιαστικής μουσικής αποτέλεσε σταθμό στην καθόλου εξέλιξη των μουσικών πραγμάτων για τις επόμενες δεκαετίες. Η μουσική μεταρρύθμιση ήταν επιμελώς προετοιμασμένη καθότι ο ένας από τους τρεις διδασκάλους, ο Χουρμούζιος Γεωργίου, ο μετέπειτα τιμηθείς με το οφίκιο του Χαρτοφύλακος, είχε συγγράψει μία πλήρη, επιστημονική και συστηματική μέθοδο της εκκλησιαστικής μουσικής θεμελιώνοντας έτσι επιστημονικά την νέα μέθοδο [Χουρμουζίου Γεωργίου, (Αυτόγραφο στην ΕΒΕ), Εισαγωγή εις το Θεωρητικόν και Πρακτικόν της Εκκλησιαστικής Μουσικής κατά την νέαν της Μουσικής Μέθοδον, Κωνσταντινούπολις, 1829]. Η πρώτη επίσημη και τολμηρή θα έλεγα ανακοίνωση-κοινοποίηση της νέας μεθόδου της εκκλησιαστικής μουσικής από τη Μεγάλη Εκκλησία έγινε στις 25 Νοεμβρίου του 1815 με την Προκήρυξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, που εκδόθηκε επί της πατριαρχίας του σοφού Κυρίλλου του Στ΄, και η οποία είναι το πρώτο επίσημο κείμενο για την εκκλησιαστική της έγκριση. Στο κείμενο μνημονεύονται ως «εξ επαγγέλματος μουσικοί» οι τρεις άνδρες που πρωταγωνίστησαν στη μελέτη της νέας μεθόδου: «ο ιερολογιώτατος εν διακόνοις κυρ Χρύσανθος, ο Μουσικολογιώτατος Λαμπαδάριος της Μεγάλης εκκλησίας κυρ Γρηγόριος και ο μουσικολογιώτατος κυρ Χουρμούζιος». Η Προκήρυξη αυτή στάλθηκε συνημμένη μαζί με μία Πατριαρχική και Συνοδική Επιστολή-Εγκύκλιο προς τους Αρχιερείς του Θρόνου και με σκοπό να τους παρακαλέσει, αφ’ ενός για τη συλλογή οικονομικών πόρων, αφ’ ετέρου να τους προτρέψει να στείλουν μαθητές για να φοιτήσουν στη νέα Σχολή, που ήδη λειτουργούσε τέσσερεις περίπου μήνες πριν την αποστολή της. 

ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ: ΠΟΛΗ ΚΑΙ ΨΑΛΤΙΚΗ (1)

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος,

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Η σύνδεση όλων σχεδόν των εκκλησιαστικών τεχνών με την Κωνσταντινούπολη είναι τόσο παλιά όσο σχεδόν και η ιστορία της Πόλης. Εξέχουσα θέση μέσα σ’ αυτές κατέχει η βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική, η ψαλτική τέχνη, που έχει τις ρίζες της και στην τοπική μουσική παράδοση. Από την εποχή του εβραϊκής καταγωγής Αγίου Ρωμανού του Μελωδού, στις αρχές του 6ου αιώνα, πού δημιούργησε μέρος των εξεχόντων Κοντακίων του και στην Πόλη μας, στην πρώτη Μονή της Θεοτόκου-Κύρου, αλλά και μέχρι σήμερα, η Βασιλεύουσα δεν έπαυσε να αποτελεί κέντρο της μουσικής δημιουργίας. Οι σπουδαιότεροι εκπρόσωποι της βυζαντινής ψαλτικής τέχνης, πριν και μετά την άλωση, υπήρξαν οφικιάλιοι των χορών της Μεγάλης Εκκλησίας (Αγίας Σοφίας), λόγιοι κληρικοί και λαϊκοί της πατριαρχικής αυλής. Πρόσφατες μελέτες καταδεικνύουν τις πολλαπλές επιδράσεις της ανατολικής εκκλησιαστικής μουσικής στην πολυφωνική μουσική της δύσης, τα δε μουσικά συστήματα και τα μουσικά σημάδια (νότες) ανατολής και δύσης βασίζονται σε μία κοινή παράδοση σημειογραφίας και καταγραφής της μουσικής σύνθεσης (καθηγητής Κ.Φλώρος). Είναι λιγότερο γνωστό ότι ο Πάπας Ρώμης Άγιος Γρηγόριος ο Διάλογος,540-604, ο και δημιουργός του ομοιάζοντος με την βυζαντινή γρηγοριανού μέλους διέμεινε επί μία δεκαετία στο Βυζάντιο. 

ΘΕΡΟΣ ΘΕΡΑΠΕΙΩΝ ΒΟΣΠΟΡΟΥ

φώτο Πασχάλη Βαλσαμίδη, Καθηγητή Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Τα ιστορικά Θεραπειά (Tarabya) του Βοσπόρου, σύμφωνα με παλαιότερες, αλλά και σημερινές προφορικές μαρτυρίες των κατοίκων έλαβαν το όνομά τους από τοn θεραπευτικό αέρα που πνέει διαρκώς στο σημείο όπου, πάλαι ποτέ υπήρχε ο Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Γεωργίου, κατεδαφισθείς από βέβηλους χείρας, καθώς και το Μητροπολιτικό Μέγαρο της Γεροντικής Μητροπόλεως Δέρκων, το οποίο είχε την ίδια τύχη. Κάθε φορά που διέρχομαι από το παραλιακό αυτό πανέμορφο σημείο, όπου δίπλα από τον χώρο του πάλαι ποτέ μητροπολιτικού Οίκου σήμερα υψώνεται μεγάλο ξενοδοχείο, αναπολώ τις ημέρες δόξης της Μητροπόλεως Δέρκων, αλλά συνάμα ευφραινόμενος από τον θεραπευτικό και δροσερό άνεμο των Θεραπείων σκέπτομαι ότι η ζωή και η πίστη δεν μας αφήνει την προσκόλληση στο παρελθόν,αλλά καλό είναι να μας γεμίζει με ελπίδα και με αισιόδοξα αισθήματα. Άλλωστε ο Απ. Παύλος στην προς Εβραίους Επιστολή μας αναφέρει: Έστι δε πίστις ελπιζομένων υπόστασις, πραγμάτων έλεγχος ου βλεπομένων (Εβρ.,11,1).
Ο Ιούνιος και ο Ιούλιος είναι οι μήνες όπου τα Θεραπειά και ο Βόσπορος εορτάζουν με ιδιαίτερη λαμπρότητα: οι εορτές του Γενεθλίου του Προδρόμου στις 24 Ιουνίου, των Αγίων Πρωτοκορυφαίων Πέτρου και Παύλου στις 29 και των Αγίων 12 Αποστόλων στις 30 του ιδίου, αλλά και η Αγία Κυριακή και η Αγία Παρασκευή στις 7 και 26 Ιουλίου αντίστοιχα είναι οι κατ΄εξοχήν εόρτιες ημέρες της Κοινότητος.

Τα περί ιδρύσεως της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης το 1844

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Πριν από λίγες μέρες αναδημοσιεύτηκε κάποιο άρθρο, σύμφωνα με το οποίο η ίδρυση της Σχολής μας αποτελούσε δήθεν αντίπραξη και διαμαρτυρία του Οικουμενικού Πατριαρχείου προς το αυτοκέφαλο της ελλαδικής Εκκλησίας!! Ούτε λίγο ούτε πολύ λοιπόν η ίδρυση της Σχολής μας ήταν -αν είναι δυνατόν- προϊόν παιδαριώδους αντιζηλίας και αντιδικίας μεταξύ ελλαδικής Εκκλησίας και Πατριαρχείου! 

Η ίδρυση της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης από τον πεφωτισμένο και σοφό Πατριάρχη Γερμανό Δ΄, ουδεμία βέβαια σχέση έχει σχέση με τους ισχυρισμούς του άρθρου και έγινε με προσωπική πρωτοβουλία του Οικ. Πατριάρχη, ο οποίος άλλωστε έχει να επιδείξει τεράστιο πνευματικό έργο στην διπλή πατριαρχία του. Εν πρώτοις ανακαίνισε την Μονή της Αγίας Τριάδος Χάλκης και στη συνέχεια ίδρυσε την Σχολή μας, πράγμα ι το οποίο ήταν και ο κύριος σκοπός του. Υπήρξαν πολλές καθυστερήσεις στην ανακαίνιση της Μονής, με παρεμβάσεις και καταδόσεις αντιθέτων ομογενών λαϊκών και Ιεραρχών, οι οποίοι έλεγαν γιατί να σπαταλώνται ποσά για μία Μονή στο βουνό, ενώ οι ίδιοι ουδόλως είχαν συνεισφέρει!. Ο σκοπός όμως του Πατριάρχου ήταν η ίδρυση της Θεολογικής Σχολής, στον χώρο της Μονής (να αναδείξωμεν το μοναστήριον τούτο θεολογικήν σχολήν) για την μόρφωση του ιερού κλήρου, αλλά αυτό δεν ήταν και εύκολη υπόθεση. Η επιμονή του όμως έφερε καρπούς. Με εράνους, με συνδρομές του ιδίου, Αρχιερέων, εσναφίων, κληρικών και λαϊκών, ανωνύμων και επωνύμων τα νέα κτήρια και η λιθόκτιστη περικαλλής βιβλιοθήκη ήταν έτοιμα.

ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΗΣ ΧΑΛΚΗΣ

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος 

Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

100 χρόνια πριν την αποφοίτησή μας από το Λύκειο της Σχολής (1974), είχε εκδοθεί ο κατά σειράν 4ος Κανονισμός λειτουργίας της Σχολής, αυτός του 1874. Οι προηγούμενοι ήταν των ετών 1845, 1853 και 1867. Τι ήταν όμως οι Κανονισμοί; Ειδικές διατάξεις (Κεφάλαια και άρθρα), που κυκλοφορούσαν σε τεύχος και οι οποίες ρύθμιζαν την λειτουργία των πάσης φύσεως Σωματείων, Συλλόγων, Συνδέσμων, Σχολείων, Μουσικών Σχολών, Επιτροπών του Πατριαρχείου, Συντεχνιών, Κοινοτήτων, πόλεων, επαρχιών του Θρόνου αλλά και ολόκληρων κοινωνικών ομάδων, όπως για παράδειγμα ήταν οι Εθνικοί Κανονισμοί. Αποτελούν πολύτιμη ιστορική πηγή πληροφοριών και ήταν οι Νόμοι της εποχής. Οι πρώτοι Kανονισμοί των Σχολείων, αλλά και των άλλων φορέων άρχισαν να εκδίδονται το 1845 και μεταξύ αυτών ο πρώτος Κανονισμός της Σχολής μας. Εκείνα τα χρόνια κάθε Σχολή ήταν αυτόνομη στη σύνταξη του Κανονισμού και λειτουργούσε σύμφωνα με τις ανάγκες των μαθητών και τους στόχους του ιδρύματος, οι οποίοι περιγράφονταν αναλυτικά σε αυτούς. Και είναι εντυπωσιακό το γεγονός της ευελιξίας, όσον αφορά στη σύνταξη και στην τροποποιημένη ανάλογα με τις ανάγκες της εποχής νέα έκδοση των Κανονισμών. 

Fanum-Φανατισμός (και δη θρησκευτικός)

Δρ Αντώνιος Χατζόπουλος
Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε.

Η λέξη φανατισμός προέρχεται από το λατινικό fanum=ιερό-ναός και ερμηνεύεται ως υπερβολικός ζήλος υπέρ της θρησκείας. Είναι λοιπόν ο φανατισμός κυρίως θρησκευτικός, προέρχεται από τον στρεβλό ζήλο και πιστεύω ότι είναι από τους πλέον επικίνδυνους. Αλλά και το κράμα θρησκευτικού και εθνικιστικού φανατισμού ακόμη χειρότερο. Και τις δυο παραλλαγές δυστυχώς τις βλέπουμε γύρω μας. Τις παρατηρούμε σχεδόν παντού: στην Εκκλησία, στην κοινωνία, σε αρκετά κόμματα, στην πολιτική. Δεν είναι τρόπος ζωής και σκέψης, είναι πνεύμα αντιλογίας και φιλαρχίας με σκοπό όλοι να ασπαστούμε αυτή την θεώρηση των πραγμάτων. Και το ίδιον του φανατικού: όλοι πρέπει να γίνουμε όπως αυτοί, αυτό είναι το εθνικά και θρησκευτικά ορθό. Δεν ακούμε τους άλλους, δεν μας ενδιαφέρει το τι θα ειπωθεί. 

Δυστυχώς αυτές οι νοοτροπίες καλλιεργούνται πολλές φορές και από κάποιους ταγούς της Εκκλησίας: πριν από λίγα χρόνια εκτοξεύτηκαν από χείλη ορθοδόξου Αρχιερέως ακατανόητες και ακατάληπτες θεωρήσεις και ερμηνείες του ολοκαυτώματος των Εβραίων και προσβολή της μνήμης των εκατομμυρίων αθώων θυμάτων. Ούτε λίγο ούτε πολύ θεωρήθηκε ο ίδιος ο εβραϊκός λαός υπεύθυνος για την βάρβαρη και αιμοσταγή πορεία του Χίτλερ, που θανάτωσε εκατομμύρια ανθρώπων!! Αισθάνθηκα τότε ντροπή ως άνθρωπος για τα λόγια αυτά που βγήκαν από τα χείλη ενός ποιμένος που υποτίθεται ότι είναι "εις τύπον Χριστού". Στις ημέρες μας παρατηρούμε δυστυχώς την επικίνδυνη "επέλαση" του ναζισμού, ακόμη και στην ίδια την Γερμανία, που προκάλεσε τον όλεθρο σε όλο τον κόσμο και όπου κατάφεραν να μπουν ως τρίτο κόμμα και στην ομοσπονδιακή Βουλή (Bundestag). 

Και τώρα πάλι φανατικός Αρχιερέας της ελληνικής Εκκλησίας, δήθεν αναθεματίζει, τον Πρωθυπουργό της Χώρας και Υπουργούς. Αλήθεια για ποιους υπάρχει η καθαίρεση; Ξεχνά προφανώς το αποστολικό "ευλογείτε και μη καταράσθε". Δεν είναι δε και αδίκημα η θρασεία περιύβριση (με πρόσχημα την θρησκεία) ταγών μιας Χώρας; Ας βγάλουμε το χέρι από την τσέπη της αδιαφορίας, ας κρατήσουμε και ας χρησιμοποιήσουμε την "κάλαμο γραμματέως οξυγράφου" προκειμένου να υπάρξει προσπάθεια ενημερώσεως της κοινωνίας.