Στο καλό, αγαπητέ… Μνήμη Νίκου Μαγγίνα

Μνήμη Νίκου Μαγγίνα

Του Γιάννη Γιγουρτσή

Συντονιστή Εκπαίδευσης Ομογενειακών Σχολείων

Φωτογραφίες: Στέλιος Γιανσακίδης

Πέθανε τα ξημερώματα του Σαββάτου 10 Απριλίου, από επιπλοκές λόγω κορωνοϊού ο Νίκος Μαγγίνας, ο δημοσιογράφος και προσωπικός φωτογράφος-σκιά του Πατριάρχη Βαρθολομαίου επί δεκαετίες. Έσβησε ήσυχα, στον ύπνο του, μέσα στο δωμάτιό του στο αγαπημένο του Φανάρι. Δεν θα ήθελε και ο ίδιος να γίνει κάπου αλλού. Λίγες μέρες πριν, άκουσα, ήταν να πάει στην Αθήνα, αλλά έχασε το αεροπλάνο. Στο νέο τέστ που χρειάστηκε  για να φύγει ξανά, εμφανίστηκε ο ύπουλος ιός.

Ο Νίκος Μαγγίνας ήταν πολύ περισσότερο από ένας απλός φωτογράφος. Υπήρξε άνθρωπος αγάπης και εμπιστοσύνης, χαμηλών τόνων και ανοιχτόκαρδος, αφοσιωμένος ψυχή τε και σώματι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και τον Πατριάρχη.

Ένας κοσμοκαλόγερος, χωρίς ράσα, μια μεγάλη ψυχή, ένας Ρωμιός άρχοντας που, παρά τους χαμηλούς τόνους που τον διέκριναν, καταπιανόταν με πάθος με ό,τι είχε να κάνει με την Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία και τη Ρωμιοσύνη. Άνθρωπος με ευγένεια, ήθος, αρχές και ένα εξαιρετικό, λεπτό χιούμορ, ο Νίκος Μαγγίνας αφήνει πίσω του ένα δυσαναπλήρωτο κενό  και θα λείψει πολύ σε όλους και μάλιστα σε εμάς τους φίλους του.

Ο Νίκος έφυγε διακριτικά, έτσι όπως έζησε όλα αυτά τα χρόνια, και ας βρισκόταν επί δεκαετίες στο μάτι του κυκλώνα, στο επίκεντρο των γεγονότων.  Τις γνωριμίες που έκανε, τα μέρη που επισκέφθηκε, τα γεγονότα που έζησε από πρώτο χέρι, εκκλησιαστικά και όχι μόνο, θα τα ζήλευαν πολλοί  άνθρωποι εξουσίας, πολιτικοί και εκκλησιαστικοί ηγέτες αλλά και ιστορικοί του μέλλοντος. Ελάχιστοι «κοινοί» άνθρωποι είχαν ή μπορούν να αποκτήσουν την δική του εμπειρία, ζώντας τόσα χρόνια δίπλα σε ένα από τους πλέον επιδραστικούς ανθρώπους στον  κόσμο.

ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΠΥΛΗΣ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙΟΥ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ (ΦΩΤΟ)

Του Γιάννη Γιγουρτσή

Συντονιστή Εκπαίδευσης στα Ομογενειακά Σχολεία της Τουρκίας

Η Κυριακή της Τυρινής είναι μια περίεργη ημέρα. Από τη μία αποτελεί το κορύφωμα της Αποκριάς, από την άλλη σηματοδοτεί την αρχή της Μεγάλης Σαρακοστής με τον κατανυκτικό εσπερινό της συγγνώμης, το ίδιο απόγευμα, ο οποίος σημαίνει και την έναρξη της πιο σημαντικής, εκκλησιαστικά, περιόδου του χρόνου. 

Στην απομακρυσμένη εκκλησία της Παναγίας του Βελιγραδίου, βρέθηκα την Κυριακή της Τυρινής, με τον φίλο μου τον Εντέρ, και νομίζω ήταν μια πολύ καλή επιλογή γι' αυτή την ημέρα. Μια μικρή, φτωχή και άσημη ρωμέικη Κοινότητα που βρίσκεται πολύ κοντά στα χερσαία τείχη της ιστορικής Κωνσταντινούπολης, αμέσως μετά την δεύτερη κατά σειρά πύλη από την πλευρά της Προποντίδας, η οποία λέγεται Πύλη του Βελιγραδίου. Η πύλη, που λεγόταν κατά τη Βυζαντινή εποχή «η του Ρηγίου ή Ξυλόκερκος», πήρε το όνομά της από τους Σέρβους χωρικούς, απογόνους αιχμαλώτων από την περιοχή του Βελιγραδίου, καλλιεργητές χωραφιών στην περιοχή, οι οποίοι έχτισαν μάλιστα το ομώνυμο χωριό εκεί όπου ήταν τα υδραγωγεία, τα Μπέντια, στους λόφους του Βοσπόρου. Εξαιτίας τους ονομάστηκε και το γύρω δάσος Δάσος του Βελιγραδίου. Η σημερινή εκκλησία, που είναι αφιερωμένη στο Γενέθλιο της Θεοτόκου, χτίστηκε στα τέλη του 18ου αιώνα, αλλά καταστράφηκε, σχεδόν ολοσχερώς, στα Σεπτεμβριανά του 1955, εύκολος στόχος λόγω και της απομόνωσής της. 

Ο ΠΕΡΙΚΑΛΛΗΣ ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΙ ΕΛΕΝΗΣ ΣΤΟ ΤΑΡΛΑΜΠΑΣΙ (ΦΩΤΟ)

Ο Πατριάρχης στον Ι. Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Σταυροδρομίου με προσκυνητές 

Σύντομη αφήγηση για μια "μικρή Ελλάδα" χαμένη στης μνήμης το αυλάκι 

Του φιλολόγου - θεολόγου Γιάννη Γιγουρτσή

Ο ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στη περιοχή Ταρλάμπασι αποτελεί κόσμημα και καμάρι της Ρωμιοσύνης του Πέρα. Αν δεν είναι ο μεγαλύτερος σε έκταση είναι ασφαλώς ο υψηλότερος ορθόδοξος ναός της Κωνσταντινούπολης. Λαμπρή εκκλησία που ξεπροβάλλει αγέρωχη ανάμεσα στα πολύ χαμηλότερα σπίτια της υποβαθμισμένης σήμερα συνοικίας. 

Στα χρόνια της ακμής, εδώ ζούσαν εκατοντάδες ελληνικές οικογένειες, τόσες που η περιοχή να αποκαλείται "μικρή Ελλάδα". Δεν ήταν ποτέ μια περιοχή πλούσια το Ταρλάμπασι. Ούτε όμως και φτωχή. Τα "εσνάφια" κατοικούσαν εδώ. Εργάτες, επαγγελματίες, μικρέμποροι. Άνθρωποι του μόχθου, δημιουργικοί, φιλότιμοι και φιλόδοξοι. Αποτελούσαν την μαγιά των ανερχόμενων μικροαστών που πλήθαιναν και πλούτιζαν το αστικό Πέρα. Άνθρωποι της πιάτσας οι περισσότεροι, εργάζονταν σκληρά και προσδοκούσαν σε οικονομική και κοινωνική άνοδο, είτε μεγαλώνοντας το μαγαζί τους είτε κάνοντας έναν καλό γάμο με τις αρχοντοπούλες που ζούσαν πιο πάνω στο Ταξίμι και το Τζιχανγκίρι. Αλλά και οι νέοι από τις πάνω γειτονιές με τα μεγάλα ονόματα αλλά τις λιγότερο γεμάτες τσέπες καλόβλεπαν τα κορίτσια του Ταρλάμπασι για την ομορφιά αλλά και την προίκα που θα τους έφερναν. Έτσι άλλωστε δεν προχωρούσε πάντοτε το ρωμέικο; Κοινωνική κινητικότητα το λένε οι ειδικοί αυτό. Εξηγεί αν θέλετε εν μέρει γιατί στον ελληνικό κόσμο δεν υπήρξε ποτέ μια πραγματικά ισχυρή τάξη αριστοκρατών, αλλά αντίθετα μια ευρεία μεσαία τάξη εμπόρων, επιχειρηματιών και διανοούμενων. 

Η εκκλησία της συνοικίας χτίστηκε μεγάλη για να χωρέσει τον πολύ κόσμο της περιοχής αλλά και εντυπωσιακή, και πλουμισμένη ώστε να μην έχει τίποτα να ζηλέψει από το καμάρι του Ταξιμιοὐ, και όλης της Ρωμιοσύνης της Πόλης, την Αγία Τριάδα. Τα σπίτια τους πάλι άνετα και λειτουργικά. Καλοφτιαγμένα. Ήταν ωστόσο πολύ πιο ταπεινά από τα επιδεικτικά μέγαρα του Ίσιου Δρόμου. "Εμείς δεν κάνουμε λούσα για μας. Τα λεφτά μας πάνε στη δουλειά μας, αλλά για την εκκλησία δεν θα κάνουμε οικονομίες. Θα χτίσουμε την καλύτερη". Έτσι θαρρείς σκέφτονταν και αυτό έπραξαν, όπως μαρτυρά και το αποτύπωμα που άφησαν στην περιοχή. Το σχολείο της εκκλησίας του Αγίου Κωνσταντίνου μετά βίας χωρούσε τους μαθητές. Πιο πάνω το σχολείο στο Αϊναλί Τσεσμέ εξυπηρετούσε την ίδια περιοχή. Τα παιδιά του Ταρλάμπασι διψούσαν για μόρφωση, γιατί τα γράμματα ήταν το βραχιόλι που άνοιγε δρόμους και τους ορίζοντες τους. 

Η ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗ ΜΟΝΗ ΖΩΟΔΟΧΟΥ ΠΗΓΗΣ ΒΑΛΟΥΚΛΗ ΠΟΥ ΠΑΝΗΓΥΡΙΖΕΙ ΣΗΜΕΡΑ

Του Γιάννη Γιγουρτσή

Φιλολόγου - Θεολόγου

Κάθε χρόνο την Παρασκευή της Διακαινησίμου, όσοι είμαστε στην Κωνσταντινούπολη και έχουμε την δυνατότητα, βρισκόμαστε στο Μπαλουκλί, στο γνωστό μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής, έξω από τα ιστορικά τείχη της Πόλης και κοντά στο Ζεϊτίν Μπουρνού, το οποίο σήμερα πανηγυρίζει. 

Το Μπαλουκλί είναι από τους βασικούς τόπους που επισκέπτεται κάθε προσκυνητής της Πόλης. Πόσοι όμως γνωρίζουμε την ιστορία και την παράδοση ετούτου το σπουδαίου μοναστηριού; Πόσοι ακόμα ξέρουμε πως το Μπαλουκλί είναι η αιτία που καθιερώθηκε η μεγάλη εορτή της Ζωοδόχου Πηγής, το πασίγνωστο αγίασμά του είναι κυριολεκτικά η Ζωοδόχος Πηγή, στην οποία καταρχήν αναφερόταν η εορτή, πριν αποκτήσει ευρύτερη συμβολική σημασία και επενδυθεί αναλόγως θεολογικά. Εξηγούμαι:

Η Ιερά Πατριαρχική Σταυροπηγιακή Μονή Ζωοδόχου Πηγής Μπαλουκλί ιδρύθηκε κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο και χτίστηκε για πρώτη φορά από τον αυτοκράτορα Λέοντα Α΄ τον Θράκα (457- 374) στα μέσα του 5ου αιώνα, σε μια ειδυλλιακή και καταπράσινη περιοχή, απέναντι από την πύλη της Σηλυβρίας, ή αλλιώς την πύλη της Πηγής, στο μέρος όπου η Παναγία, σύμφωνα με την παράδοση, αποκάλυψε στον αυτοκράτορα με θαυματουργικό τρόπο τη πηγή. Λέει η παράδοση πως ο όταν ο Λέων ως απλός στρατιώτης έφτασε στην Κωνσταντινούπολη, συνάντησε στη Χρυσή Πύλη, κοντά δηλαδή στο Μπαλουκλί, έναν τυφλό που του ζήτησε νερό. Ψάχνοντας για νερό ο Λέων, μια φωνή του υπέδειξε την πηγή. Πίνοντας ο τυφλός και ερχόμενο το νερό στα μάτια του θεραπεύτηκε. Όταν αργότερα έγινε Αυτοκράτορας, η προφητική φωνή του θύμισε την πηγή και του είπε πως θα έπρεπε να χτίσει δίπλα της μια Εκκλησία. Πράγματι ο Λέων έκτισε μια μεγαλοπρεπή εκκλησία προς τιμή της Θεοτόκου στο χώρο εκείνο, τον οποίο και ονόμασε «Πηγή». Εκατό χρόνια αργότερα και ο μεγάλος αυτοκράτορας Ιουστινιανός θα θεραπευθεί από το νερό της πηγής από λιθίαση, και από ευγνωμοσύνη προς την Παναγία θα χτίσει έναν λαμπρό ναό με το υλικό που είχε απομείνει από την κατασκευή της Αγίας Σοφίας. Ο ναός θα καταρρεύσει από σεισμό 227 χρόνια αργότερα και θα τον ξαναχτίσει η Ειρήνη η Αθηναία γύρω στο 800, ενώ θα το λαμπρύνουν οι αυτοκράτορες της Μακεδονικής Δυναστείας Βασίλειος Α΄ στα μέσα του 9ου και Ρωμανός Λακαπηνός στα μέσα του 10ου αιώνα. Ο τελευταίος θα ξαναχτίσει για τέταρτη φορά τον ναό μετά την καταστροφή του από τον τσάρο των Βουλγάρων Συμεών.

ΚΑΛΑΝΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΩΡΑ...

Του Γιάννη Γιγουρτσή

Φιλολόγου στην Πατριαρχική Μεγάλη του Γένους Σχολή

Την παραμονή των Χριστουγέννων, τα Κάλαντα στην Πόλη είναι μια μοναδική εμπειρία που συγκινεί και δημιουργεί σκέψεις, αναμειγνύει την αίσθηση του καθήκοντος με την χαρά της συμμετοχής, το "είμαι-κι εγώ- εδώ". 

Για ανθρώπους, όπως ο γράφων, που έχουν επιλέξει την Πόλη ως πατρίδα τους, η παρουσία εδώ κάτι τέτοιες στιγμές είναι θέμα προσωπικό, κάτι ισχυρότερο από την "υποχρέωση", είναι αδήριτη ανάγκη Έτσι, ζούμε κοντά είτε μακρυά τέτοιες μέρες βρισκόμαστε εδώ, σωματικά ή ψυχικά. 

Τα Κάλαντα από σπίτι σε σπίτι ρωμέικο δεν σταμάτησαν ποτέ. Ούτε και τα κάλαντα στο Πατριαρχείο και οι ευχές του Πατριάρχη μας από κοντά αυτές τις ημέρες. 

Ωστόσο τα κάλαντα στο Πέρα αναβίωσαν πάλι, μετά από δεκαετίες σιωπής, το 2010, χάρη σε μια θαρραλέα πρωτοβουλία του φωτισμένου διευθυντή του Ζωγραφείου, Γιάννη Δεμιρτζόγλου που ενθάρρυνε ο τότε Γενικός Πρόξενος Βασίλης Μπορνόβας και την οποία υιοθετήσαμε κάποιοι, λίγοι τολμηροί αρχικά, με λίγη τρέλα, πολύ όμως πάθος. Σωστές οι αρχικές επιφυλάξεις κάποιων, καθώς υπήρξαν στιγμές δύσκολες, όπως πριν δυο χρόνια, το 2016, που μια φούχτα άνθρωποι βγήκαμε στον δρόμο, παρά τις (επίσημες) προειδοποιήσεις να το αποφύγουμε, καθώς εκείνη την περίοδο οι μπόμπες της τρομοκρατίας έσκαγαν σαν τα μανιτάρια εκεί που δεν το περιμένεις και εμείς ήμασταν προφανής στόχος. Μια βδομάδα άλλωστε μετά είχαμε το μείζον τρομοκρατικό χτύπημα στο κλάμπ Ρέινα. Είχαμε όλοι ένα σφίξιμο στο στομάχι, μα προχωρήσαμε με χαμόγελα και τραγουδήσαμε πιο δυνατά από ποτέ. Αν κάνουμε πίσω τώρα το χάνουμε το παιχνίδι σκεφτήκαμε, χωρίς να το πούμε δυνατά, και προχωρήσαμε. 

Σήμερα, δύο χρόνια μετά, το σκηνικό έχει αλλάξει άρδην. Συμβαίνει αυτό σε αυτή την υπέροχη, αλλά δύσκολη χώρα που ζούμε. Οι αλλαγές είναι συχνές, κάποτε γίνονται ανατροπές αναπάντεχες, μα ο κόσμος σηκώνεται και συνεχίζει με επιμονή άλλα και στωικότητα, συνδυασμός που μόνο στην καθ' ημάς Ανατολή συναντάται τόσο έντονος. 

"Εδώ είναι Τουρκία" αρέσκονται να λένε κάποιοι φίλοι, εννοώντας πως εδώ είναι "αλλιώς" και η χώρα, είναι ένα κράτος sui generis που δεν κανονίζεται από τις νόρμες του δυτικού κόσμου, τις οποίες άλλωστε ακολουθεί κατ' επιλογήν. 

"Εδώ είναι Τουρκία και δεν ξέρεις τι σου ξημερώνει", θα έλεγε ίσως ένας πιο ορθολογικός, και πάντως δυτικότροπος παρατηρητής. 

Ο ντόπιος θα μιλούσε απλώς για το κισμέτι της στιγμής και το καντέρι της ζωής και θα τον καταλάβαιναν όλοι πλήρως, πιστέψτε με. 

Εκκλησιαστικοί αναλογισμοί (με αφορμή τη συμφωνία Αρχιεπισκόπου Αθηνών και του Πρωθυπουργού)

Του Γιάννη Γιγουρτσή

Καθηγητού στην Πατριαρχική Μεγάλη του Γένους Σχολή

Λίγες μέρες μετά το ηχηρό πυροτέχνημα της κοινής ανακοίνωσης Πρωθυπουργού και Αρχιεπισκόπου, πολλά έχουν γραφτεί, περισσότερα έχουν ειπωθεί και πολλά έπονται για να ειπωθούν και να γραφτούν ακόμα. Ας μοιραστώ κι εγώ μερικές σκόρπιες σκέψεις μαζί σας.

Χωρισμός εκκλησίας - κράτους

Ας μην παίζουμε με τις λέξεις και τα νοήματα, ούτε και με τον καημό όσων από εμάς την θέλουν και την εύχονται για το καλό και των δύο πλευρών Ουδείς χωρισμός εκκλησίας και κράτους συντελείται με την συμφωνία αυτή. Ουδείς πρόκειται επίσης να πραγματοποιηθεί τα επόμενα χρόνια. Από τη στιγμή που ο ΣΥΡΙΖΑ, που είχε πάλαι ποτέ υποσχεθεί πως θα τον κάνει, έχει εξελιχθεί σε κόμμα εξουσίας αυτό δεν μπορεί να γίνει. Αυτά ήταν καλά να τα λέει όταν είχε το 3-4 %. Τότε τα πίστευε κιόλας. Τώρα δεν θα το κάνει, γιατί δεν το θέλει η πλειοψηφία των ψηφοφόρων του, που προέρχονται από έναν συντηρητικό και καθόλου ριζοσπαστικό κοινωνικά χώρο οι περισσότεροι. Έτσι ο ΣΥΡΙΖΑ ως κόμμα λαϊκό (κατά κάποιους λαϊκιστικό) θα ακολουθήσει σε ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα τα "αιτήματα του λαού". Δεν πρόκειται να βγει μπροστά για να διαμορφώσει το θέμα ως κοινωνικό ζητούμενο και να θέσει εκ νέου στον λαό. Κάτι τέτοιοι θέλει χρόνο, έχει κόστος πολιτικό και πλησιάζουν εκλογές. Το έκανε πρόσφατα για το Μακεδονικό, λόγω και των πιέσεων που δέχτηκε από το εξωτερικό, αλλά δεν σηκώνει και δεύτερη ρήξη με το "λαϊκό αίσθημα". 

Τι γίνεται λοιπόν αφού δεν χωρίζουν; 

Αναθεωρούνται οι σχέσεις των δύο πλευρών και τίθενται σε μια νέα βάση. Στην πραγματικότητα συσφίγγονται, με ένα τέτοιο τρόπο που ο οικονομικός παράγοντας εμφανίζεται πλέον ως ο καθοριστικότερος μεταξύ τους. Ειλικρινές οφείλω να πω και πρακτικό, υπό μία έννοια, στην εποχή που ζούμε. Όχι και τόσο πνευματικό βεβαίως. Η συμφωνία θυμίζει περισσότερο ένα deal δύο μεγάλων εταιρειών που γίνεται για το αμοιβαίο συμφέρον με κάθε πλευρά να προσπαθεί να αναδείξει προς τους μετόχους της τα δικά της κέρδη, παρά με μια κίνηση με πνευματικό ή κοινωνικά ανταποδοτικό χαρακτήρα για τον λαό, τον λαό του Θεού και τους πολίτες της χώρας, βεβαίως. 

Τι κέρδισαν λοιπόν οι δύο πλευρές; Και όταν λέω δύο πλευρές εννοώ την (διοικούσα) εκκλησία και τον επικεφαλής αρχιεπίσκοπο από την μια, το κράτος και την κυβέρνηση, με επικεφαλής τον πρωθυπουργό από την άλλη.   

Η εκκλησία λοιπόν: 

- επανεπιβεβαίωσε ως ακλόνητη την κυρίαρχη θέση της στην ελληνική κοινωνία (επικρατούσα θρησκεία, ιστορικά δικαιώματα κλπ). Αυτό γίνεται άλλωστε σαφές και από την πρόταση της κυβέρνησης για το Σύνταγμα. 

- διασφάλισε τα οικονομικά συμφέροντά της και εξασφάλισε μια σταθερή μεγάλη επιδότηση της τάξης των 200-210 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως για τις ανάγκες του προσωπικού της (σε σημερινές αξίες), την οποία θα μπορεί να διαχειρίζεται η ίδια, περίπου όπως θέλει, με βάση τα ως τώρα λεχθέντα 

- μπήκε ως συνεταίρος με το κράτος στην διαχείριση ακίνητων αμφισβητούμενων σε μεγάλο βαθμό από τα οποία θα έχει όφελος 

- αναγνωρίζεται ρητά η παραχώρηση μέρους της ακίνητης περιουσίας της στο κράτος, αλλά και η υποχρέωση του τελευταίου να καλύπτει τα έξοδα του κλήρου. 

Επιπλέον, ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών: 

- προβλήθηκε ως προνομιακός συνομιλητής του Πρωθυπουργού και ως "ηγέτης" της Εκκλησίας της Ελλάδος, και 

- έκανε λοιπόν μια επιθετική κίνηση εκκλησιαστικής πολιτικής, διεκδικώντας τον ρόλο του Πρώτου (που δεν τον έχει καθώς δεν είναι Πατριάρχης) και ευελπιστώντας να κάνει τον κενό περιεχομένου τίτλο "πάσης Ελλάδος" να αποκτήσει νόημα. 

Από την άλλη πλευρά το κράτος: 

- απαλλάσσεται από την διαχείριση των διορισμών, της μισθοδοσίας και της συνταξιοδότησης και εν γένει των θεμάτων προσωπικού των κληρικών, με ένα υψηλό είναι η αλήθεια οικονομικό τίμημα 

- δημιουργεί με τρόπο πλασματικό κενές θέσεις στο δημόσιο για να κάνει διορισμούς (διότι ως γνωστόν οι διορισμοί για πολλά χρόνια ακόμα ελέγχονται από τους θεσμούς και τις συμφωνίες που έχει υπογράψει και δεν μπορεί να κάνει η κυβέρνηση όσους θέλει). 

- μπαίνει συνδιαχειριστής και θα έχει όφελος από μια σημαντική περιουσία που ως τώρα έμενε αναξιοποίητη σε μεγάλο βαθμό για το ίδιο, ευελπιστώντας να βγάλει από εκεί μέρος ή και το όλον του επιδόματος για τους κληρικούς. 

Επιπλέον ο Πρωθυπουργός: 

- πρόβαλε για μια φορά ακόμα προφίλ ηγετικό του "ανθρώπου που δίνει λύσεις" και αιφνιδιάζει τον αντίπαλο. 

- θα προβάλει εν όψει και των εκλογών την συμφωνία ως ένα ριζοσπαστικό βήμα, ενίσχυσης της ανεξιθρησκείας και της θρησκευτικής ουδετερότητας του κράτους 

- θα προσπαθήσει να πείσει, τους διατεθειμένους να πειστούν ψηφοφόρους του ότι προχώρησε σε διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους (ή ότι τέλος πάντων αυτός ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσε να κάνει σε διαχωρισμό) και είναι σύμφωνο με τις αρχές και τις υποσχέσεις του Κυβερνώντος κόμματος. 

- Στο σημείο αυτό θα τονίσει παράλληλα και τις άνευ ουσίας αλλαγές που το κόμμα και η κυβέρνηση προτείνουν επί του θέματος των σχέσεων με την εκκλησία, στην αναθεώρηση του Συντάγματος. 

Πέραν τούτου πρέπει να δούμε και ποιος ζημιώνεται από αυτή την εξέλιξη: 

- ζημιώνεται πρώτον και κύριον ο κατώτερος κλήρος, τα 10.000 πρόσωπα των ιερέων και των διακόνων που απολύονται από το δημόσιο από τη μια μέρα στην άλλη και γίνονται το θύμα της συμφωνίας, χωρίς να έχουν έστω και τυπικά ερωτηθεί. σχετικά (σύνδεσμοι και ενώσει κληρικών υπάρχουν αρκετοί). Με δεδομένη την δεσποτοκεντρική διάρθρωση της ορθόδοξης εκκλησίας, και μάλιστα της ελλαδικής, οι κατώτεροι κληρικοί χάνουν ένα ισχυρό ανάχωμα στις αυθαιρεσίες και τον αυταρχισμό των αρχιερέων τους που, όπως είναι γνωστό πάσι τοις παροικούσι την Ιερουσαλήμ, σε πολλές περιπτώσεις είναι περίπου ανεξέλεγκτοι και κάνουν την ζωή των παπάδων τους δύσκολη. 

Οι δηλώσεις του Μητροπολίτη Δημητριάδος Ιγνατίου, ο οποίος ευθαρσώς καταδίκασε την συμφωνία και προέβαλε τα θέματα των ιερέων του, είναι χαρακτηριστικές και τον τιμούν. 

- χάνουν ακόμη όσοι ελπίζουν και εύχονται να υπάρξει ο πραγματικός διαχωρισμός Εκκλησίας και Κράτους, για ένα πραγματικό μη θρησκευόμενο και ουδετερόθρησκο κράτος και μια πραγματικά ανεξάρτητη εκκλησία που θα βασίζεται στις δικές της δυνάμεις και θα επιτελεί το έργο της απερίσπαστα και χωρίς να ποδηγετείται από το κράτος, έστω και έμμεσα. 

Με την εξέλιξη αυτή, και δεδομένου ότι και η ΝΔ χαιρέτησε ως θετικές τις προτάσεις της συμφωνίας, αναβάλλεται για μία τουλάχιστον γενιά το αίτημα αυτό. Να σημειώσω πάντως εδώ, πως στην δική μου αντίληψη περί χωρισμού εκκλησίας και κράτους αλλού βρίσκονται τα ουσιαστικά και κρίσιμα ζητήματα. Το θέμα της μισθοδοσίας των κληρικών από το κράτος θα έπρεπε να είναι το τελευταίο που θα απασχολούσε τους συνομιλητές και όχι το πρώτο, όπως έγινε σε αυτή την παρωδία διαζυγίου (σαν και αυτά που κάνουν κάποια ζευγάρια την εποχή της κρίσης για φορολογικούς λόγους). 

Και μια ηχηρή απουσία 

Σε όλη αυτή την συζήτηση των δύο ηγετών, υπήρξε μια μεγάλη και ηχηρή απουσία, μια προκλητική παράλειψη. Αυτή του Οικουμενικού Πατριαρχείου και του Οικουμενικού Πατριάρχη. Η συμφωνία όλη έγινε λες, με τρόπο που προσπαθεί να αμφισβητήσει ευθέως τον ρόλο και τον λόγο του στα εκκλησιαστικά πράγματα της Ελλάδος. Όταν περισσότερο από την μισή Ελλάδα βρίσκεται υπό την πνευματική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και δύο σημαντικά τμήματά της, η Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, βρίσκονται σε άμεση διοικητική σχέση και εξάρτηση από το Φανάρι, δεν μπορεί να λαμβάνεται μια τόσο σημαντική συμφωνία και ο Πατριάρχης, όχι μόνο να μην έχει ερωτηθεί ή έστω ενημερωθεί, αλλά να πληροφορείται τα νέα από την τηλεόραση. Και αυτό το θέμα μπορεί να είναι συγγνωστό και ως ένα βαθμό κατανοητό σε ότι αφορά το κράτος και μια κυβέρνηση που δεν γνωρίζει τα της εκκλησίας καλά, βάζει σε ορισμένες θέσεις κλειδιά της εκκλησιαστικής πολιτικής φιλόδοξα μειράκια ή καιροσκόπους και μαθαίνει την δουλεία στον τομέα αυτό "στου κασίδη το κεφάλι". 

Θέλω να ελπίζω πως θα βρεθεί κάποιος εχέφρων και γνώστης των θεμάτων, που θα ενημερώσει τον Πρωθυπουργό για το ατόπημα και πως θα καταλάβουν στην κυβέρνηση ότι η υποστήριξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, κομβικό σημείο της ελληνικής πολιτικής από το 1923 και εξής, από τα λίγα σταθερά σημεία αναφοράς της εξωτερικής μας πολιτικής επί ένα αιώνα - δεν μπορεί να περιορίζεται σε κάποια οικονομική ενίσχυση, ωραία λόγια στις επισκέψεις των πολιτικών παραγόντων στο Φανάρι και την παρουσία του Γενικού Προξένου στις εκκλησίες δίπλα στον Πατριάρχη, όταν λειτουργεί. Αν τα παραπάνω ισχύουν για το Κράτος, για την Εκκλησία της Ελλάδος ωστόσο δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για τη συμπεριφορά αυτή, γιατί τα ξέρει πολύ καλά όλα αυτά. 

Η μη ενημέρωση και η μη συνεργασία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο έγινε εκ μέρους των Αθηνών επί σκοπού και δολίως, με μόνο στόχο να θίξει και να υπονομεύσει τα δίκαια του Πατριαρχείου στον ελλαδικό χώρο, γιατί βεβαίως δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να του στερήσει λάμψη, κύρος και διεθνή επιρροή. (Πού βρίσκεται και ποιος είναι ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος διεθνώς και ποιος ξέρει τον Αθηνών Ιερώνυμο έξω από την Ελλάδα;) 

Θίγει όμως η κίνηση αυτή το Πατριαρχείο μέσα στην Ελλάδα και βεβαίως δεν μπορεί να μείνει αναπάντητη η πρόκληση. Η αχαριστία από την Ελλαδική εκκλησία προς το Πατριαρχείο και η ζήλια (για να το πω με τρόπο εύσχημο) των περισσοτέρων Αθηνών προς τον εκάστοτε Οικουμενικό Πατριάρχη είναι υπόθεση παλιά και ξεκινά από την επεισοδιακή ίδρυση της Εκκλησίας της Ελλάδος με πραξικοπηματικό τρόπο δύο σχεδόν αιώνες πριν (1833). 

Το Πατριαρχείο έχει μάθει να αντιμετωπίζει με υπομονή αλλά και αποφασιστικότητα τέτοιες συμπεριφορές, και όχι μόνο βεβαίως εκ μέρους της Ελλαδικής εκκλησίας, ωστόσο όταν τα βέλη είναι εξ ιδίων, πληγώνουν βαθύτερα. 

Δυστυχώς και ο τελευταίος Αρχιεπίσκοπος δεν αποδείχτηκε και στον τομέα αυτό καλύτερος από τον προκάτοχό του. Απλώς, ο μακαριστός Χριστόδουλος, υπήρξε περισσότερο εξωστρεφής, ανοιχτά φιλόδοξος και αποκάλυψε γρήγορα τους στόχους του. Αντίθετα ο νυν Αθηνών λειτουργεί αλλιώς. Είναι πιο εσωστρεφής και κινείται πιο μεθοδικά στο παρασκήνιο, οπότε αποκαλύπτεται δυσκολότερα, αλλά και γι' αυτό μπορεί να γίνει και πιο επικίνδυνος. 

Προς το παρόν διάβασα μόνο δηλώσεις του εξαιρετικού Μητροπολίτη Ρόδου Κύριλλου για το θέμα. Ελπίζω η Σύνοδος της Εκκλησίας της Κρήτης που συνεδριάζει επί τούτου σήμερα Σάββατο, να έχει το θάρρος και την παρρησία να πάρει δημόσια θέση για ένα καυτό θέμα, το οποίο άλλωστε την αφορά άμεσα. Εδώ θα είμαστε για να παρακολουθήσουμε τις εξελίξεις σε μια υπόθεση που δεν φαίνεται πως θα λήξει τόσο γρήγορα, ανώδυνα και θριαμβευτικά, όπως ξεκίνησε.

Ο π. ΔΟΣΙΘΕΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΡΟΠΟΔΩΝ ΤΑΤΑΟΥΛΩΝ (ΒΙΝΤΕΟ)

Του Γιάννη Γιγουρτσή
Φιλολόγου της Μεγάλης του Γένους Σχολής

Το καλύτερο μνημόσυνο για τον πατέρα Δοσίθεο Αναγνωστόπουλο που πέθανε χτές στην Γερμανία, είναι το βίντεο αυτό που ανεβάζω εδώ από την σελίδα του φίλου Σάββα Τσιλένη. 

O Σάββας συνεργάστηκε με τον επίσης αείμνηστο σκηνοθέτη Γρηγόρη Οικονομίδη για την δημιουργία ενός εξαιρετικού ντοκυμανταίρ με τιτλο " Ρωμιοί Αρχιτέκτονες της Πόλης", συνέχεια και συμπλήρωμα της αντίστοιχης έκθεσης που είχε γίνει λίγα χρόνια πριν στην Κωνσταντινούπολη και μεταφέρθηκε σε πολλές πόλεις της Ελλάδας και του εξωτερικού. 

Στο απόσπασμα που θα δείτε ο πατήρ Δοσίθεος, μέσα στον ναό της Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Προπόδων Ταταούλων, την Ευαγγελίστρια του Ντολάπντερε, όπως την ξέρει ο πολύς κόσμος, μιλά με αγάπη και ζέση για την ιστορία και το παρόν του πανέμορφου αυτού ναού που ξεχωρίζει με την επιβλητική εκλεκτιστική αρχιτεκτονική του στην υποβαθμισμένη συνοικία του Ντολάπντερε, δημιουργώντας μια υπέροχη, απρόβλεπτη παραφωνία με τον γύρω χώρο. Ένας λαμπρός ναός, χτισμένος σε μια λαϊκή συνοικία με το υστέρημα των κατοίκων της, που ήταν κυρίως μεροκαματιάρηδες, εργάτες στα γειτονικά ναυπηγεία του Κασίμπασα, και τεχνίτες. Οι άνθρωποι αυτοί που θέλησαν να κάνουν τον ναό που αφιέρωσαν στην Παναγία πολύ πιο όμορφο από το σπίτι που ονειρεύονταν και δεν θα μπορούσαν ποτέ να αποκτήσουν. Μια εκκλησία που χτίστηκε με πολύ κόπο, σε πολύ χρόνο- 40 χρόνια από την θεμελίωση μέχρι την αποπεράτωση - και πολλή αγάπη. 

Με πολλή αγάπη εποίμανε και ο πατήρ Δοσίθεος την ενορία αυτή και με το βάρος της παρουσίας και του λόγου του την έκανε πόλο έλξης για τους Ρωμιούς ενορίτες του και όχι μόνο, και πολλούς άλλους ορθόδοξους από την Πόλη και το εξωτερικό. 

Πέρα από τη λαμπρή εορτή του Ευαγγελισμού, και δη του Εσπερινού όπου παρευρίσκεται πάντοτε ο Πατριάρχης, η Ευαγγελίστρια υπήρξε πάντα μια ωραία ενορία με ιδιαίτερη ατμόσφαιρα, κατάλληλη για να παρακολουθήσεις κάποια από τις ακολουθίες των μεγάλων εορτών ή μια κυριακάτικη θεία λειτουργία. Για μένα, προσωπικά, που είναι σε ίση περίπου απόσταση από την άλλη και μεγαλύτερη ενορία των Ταταούλων, τον Άγιο Δημήτριο, ήταν πάντα η εναλλακτική εκκλησία για την γειτονιά. 

Ο πατήρ Δοσίθεος επέμενε με χιούμορ πως ανήκω στο δικό του ποίμνιο και έλεγε ότι μου βάζει απουσίες, όταν δεν πηγαίνω εκεί. Ο ίδιος με γλυκόπικρη περηφάνια επισημαίνει στο βίντεο που θα δείτε πως από τους 25 ενορίτες της Ευαγγελίστριας έρχονται κάθε Κυριακή από 20-22. "85% του ποιμνίου μας είναι εδώ. Ποία ενορία, όχι στην Πόλη, στον κόσμο όλο, έχει τέτοιο ποσοστό συμμετοχής των ενοριτών της" τονίζει.  

Σήμερα, 8 Σεπτεμβρίου, είναι η εορτή του Γενεσίου της Θεοτόκου, εορτάζει λοιπόν και το ομώνυμο αγίασμα στην βόρεια πλευρά του ναού της Ευαγγελίστριας. Ο πατήρ Δοσίθεος, αν ήταν εκεί, θα λειτουργούσε σήμερα και εμείς θα περνούσαμε να ανάψουμε ένα κεράκι. 

Ας το ανάψουμε λοιπόν σήμερα στην μνήμη του, που προσευχόμαστε να είναι αιώνια.

ΓΙΑ ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΚΧΩΡΗΣΕΩΣ ΑΥΤΟΚΕΦΑΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ

Οι φωτογραφίες είναι από την ιστορική, επίσημη επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχου στο Κίεβο τον Ιούλιο του 2008. 

Του Γιάννη Γιγουρτσή
Καθηγητού της Μεγάλης του Γένους Σχολής

Μια πολύ σημαντική εκκλησιαστική είδηση με μεγάλη πολιτική βαρύτητα σε διεθνές επίπεδο, που μάλλον πέρασε στα ψιλά στα μάλλον ομφαλοσκοπούντα ελληνικά ΜΜΕ, στα περισσότερα από τα οποία δεν βλέπω καν να αναφέρεται. 

Η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου αποφάσισε να εξετάσει το αίτημα για παραχώρηση αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας. Πρόκειται για ένα αίτημα δεκαετιών της Ουκρανικής εκκλησίας και κοινωνίας, το οποίο υποστηρίζει σθεναρά η πολιτική ηγεσία της χώρας. 

Ο Πρόεδρος της χώρας έχει ο ίδιος επισκεφθεί τον Πατριάρχη και έχει ζητήσει την παραχώρηση της αυτοκεφαλίας, αλλά το Πατριαρχείο ως τώρα καθυστερούσε το θέμα μέχρι οι συνθήκες να γίνουν κατάλληλες και το θέμα να ωριμάσει. Ένας βασικός λόγος αναμονής ήταν και η δυσαρέσκεια της Μόσχας, καθώς η Ουκρανία ανήκει αυτή τη στιγμή εκκλησιαστικά στο Πατριαρχείο Μόσχας, το οποίο είναι βέβαιον πως θα αντιδράσει και δεν θέλει την απόσχιση ενός τμήματος της δικαιοδοσίας του, και μάλιστα τόσο μεγάλου. 

Οι πολύ κακές ωστόσο σχέσεις μεταξύ Μόσχας και Κιέβου, τόσο σε πολιτικό όσο και σε εκκλησιαστικό επίπεδο, καθιστούν την κίνηση αυτή αναγκαία. Άλλωστε, στην Ουκρανία υπάρχει ήδη η οργανωτική δομή μιας αυτοκέφαλης εκκλησίας και οι σχέσεις με την Μόσχα έχουν ουσιαστικά διακοπεί. Ωστόσο η εκκλησία αυτή δεν μπορεί να συσταθεί κανονικά (σύμφωνα με το εκκλησιαστικό δίκαιο) αν δεν την αναγνωρίσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το μόνο αρμόδιο για να της παραχωρήσει την αυτοκεφαλία. Στη συνέχεια οι υπόλοιπες (14 μαζί με το Οικουμενικό Πατριαρχείο) Ορθόδοξες εκκλησίες αναγνωρίζουν την νέα εκκλησία και την εγγράφουν στα Δίπτυχα, γεγονός που γίνεται δημόσια με την μνημόνευση του πρώτου των υπολοίπων εκκλησιών από τον Πρώτο κάθε εκκλησίας (Πατριάρχη ή Αρχιεπίσκοπο), όταν ο ίδιος λειτουργεί. 

Πρέπει να θεωρηθεί βεβαία η σφοδρή αντίδραση της Μόσχας στην προοπτική της αυτοκεφαλίας και η προσπάθειά της να επηρεάσει άλλες εκκλησίες να μην την αναγνωρίσουν. Ωστόσο και η ίδια η Μόσχα ξέρει, πως η παραχώρηση της αυτοκεφαλίας από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως είναι το μεγάλο βήμα που δεν έχει επιστροφή και, αργά ή γρήγορα, θα συμβιβαστεί.. Σίγουρο είναι επίσης πως ένα μέρος των κατοίκων της Ουκρανίας, στην ανατολική Ουκρανία κυρίως, που δηλώνουν Ρώσοι, δεν θα θελήσουν να ενταχθούν στην νέα εκκλησία. Η Μόσχα θα προσπαθήσει επίσης να επηρεάσει και άλλες εκκλησίες ώστε να μην αναγνωρίσουν την νέα αυτοκέφαλη εκκλησία, γεγονός που θα οδηγήσει, για μία ακόμα φορά, σε ένα εκκλησιαστικό μπρα ντε φερ, με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. 

Το Πατριαρχείο της Μόσχας δυσανασχετεί με την πρωτοκαθεδρία και τον συντονιστικό ρόλο που έχει το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως εντός του Ορθόδοξου κόσμου και προσπαθεί πολλές φορές να τον υποβαθμίσει και να τον υπονομεύσει με τρόπους πολλούς και ποικίλους. Ειδικότερα τις τελευταίες δεκαετίες, μετά την πτώση του κομμουνισμού, η εκκλησία έχει γίνει όργανο της ρωσικής πολιτικής και ο Πατριάρχης Μόσχας στενός εταίρος του Προέδρου Πούτιν. Οι σχέσεις Μόσχας και Κωνσταντινούπολης έχουν ενταθεί και μετά από την προσπάθεια της Μόσχας να υπονομεύσει την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης που έγινε σε Ηράκλειο και Κολυμπάρι το 2016. 

Συστηματικές είναι οι προσπάθειές της, επίσης, να διεισδύσει σε περιοχές δικαιοδοσίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ακόμα και στην ίδια την Τουρκία, με το πρόσχημα των Ρώσων ή ρωσόφωνων χριστιανών. Για να αποφύγει αυτό το ενδεχόμενο, το Πατριαρχείο έχει συστήσει ενορίες και κάνει λειτουργίες, τακτικά ή περιοδικά, στα σλαβονικά (αρχαία ρωσικά, η εκκλησιαστική γλώσσα των περισσότερων σλαβικών εκκλησιών) όχι μόνο στην Κωνσταντινούπολη, όπου υπάρχει ρωσική παροικία και ρωσόφωνες εκκλησίες εδώ και 100 και πλέον χρόνια, αλλά και στην Αττάλεια, την Αλάνια, την Σμύρνη, την Προύσα κ.α. 

Πέρα από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ο ρωσικός εκκλησιαστικός ιμπεριαλισμός εκδηλώνεται και στον χώρο δικαιοδοσίας του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, στους Αγίους Τόπους, ενώ εκκλησίες όπως αυτή τη Αντιόχειας - λόγω και των πολιτικών συνθηκών στην Συρία - είναι λίγο πολύ υπό την άμεση επιρροή της. 

Η Ρωσία διεκδικεί τον ρόλο της τρίτης (και τελευταίας) Ρώμης, μέσα από θρύλους και μυθεύματα, ήδη από τον 16ο αιώνα και μαζί τόσο την αυτοκρατορική όσο και την εκκλησιαστική κληρονομία της Κωνσταντινούπολης. Πάρα τις ιστορικές αλλαγές που μεσολάβησαν, τα πάνω και τα κάτω, η Μόσχα ουδέποτε έπαψε να διεκδικεί τον ρόλο αυτό, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο έντονα και αποτελεσματικά. Σημειώνεται πως ο Μητροπολίτης Μόσχας διεκδίκησε και πήρε - περίπου εκβιαστικά - τον αξία του Πατριάρχη, από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Ιερεμία Β΄τον Τρανό το 1589, σε μια επίσκεψη του τελευταίου στην Ρωσία, όπου είχε πάει να να ενισχύσει οικονομικά το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Η πατριαρχική αξία της Μόσχας αναγνωρίστηκε λίγο αργότερα από την σύνοδο του Πατριαρχείου. Έκτοτε η Μόσχα βρίσκεται στην 5η κατά σειρά ιεραρχίας θέση μεταξύ των ορθοδόξων εκκλησιών, γεγονός πού πάντως δεν φαίνεται να αρέσει ιδιαιτέρως ούτε να αρκεί στον επικεφαλής της, και μάλιστα στον σημερινό Πατριάρχη Κύριλλο. 

Σημειώνεται πως η αυτοκεφαλία στην Ουκρανική Εκκλησία δεν παραχωρήθηκε ακόμα, αλλά θα παραχωρηθεί μετά από διαπραγματεύσεις και ενημέρωση των άλλων εκκλησιών, πλην το πρώτο και αποφασιστικό βήμα έγινε με τη απόφαση της τελευταίας Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου. 

Σημείωση: Το όσα προαναφέρονται, υπογραμμίζουν, νομίζω, τον εξέχοντα και όλως ιδιαίτερο ρόλο που έχει σε διεθνές εκκλησιαστικό (και εν μέρει πολιτικό) επίπεδο το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Αυτό αν το δούμε σε συνδυασμό με τις ιδιαίτερες και γνωστές συνθήκες της παρουσίας του στην Κωνσταντινούπολη, καθιστούν τον ρόλο του εξαιρετικά σημαντικό μεν, την θέση του εξαιρετικά ευαίσθητη και ιδιαίτερη δε. Αυτό για όσους με ευκολία, επιπολαιότητα, αλλά κάποτε με μη αποκρυπτόμενη σκοπιμότητα, κριτικάρουν, κατηγορούν ή διαβάλουν το Πατριαρχείο και τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο για τις ενέργειες και τις αποφάσεις του. Τίποτα από όσα κάνει το Φανάρι δεν είναι τυχαίο, ασχέτως αν κάποιοι δεν μπορούν να διακρίνουν ή να καταλάβουν τους λόγους κάποιων ενεργειών. Όλα όσα πράττει το Φανάρι έχουν σε τελική ανάλυση έναν σκοπό. Την διαφύλαξη και το συμφέρον της Ορθοδοξίας καθώς και την συνέχιση ενός αρχαίο θεσμού που μετρά 17, σχεδόν πλήρεις, αιώνες ζωής. 

(Για πείτε μου κάποιον θεσμό διεθνή και με τέτοιο κύρος που μπορεί να σταθεί δίπλα ισότιμα σε μια τέτοια ιστορία και ζωντανή παράδοση). 

ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΟ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΓΕΡΟΝΤΑ ΠΡΙΓΚΗΠΟΝΝΗΣΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟ

Του Γιάννη Γιγουρτσή
Καθηγητού της Μεγάλης του Γένους Σχολής 

Μία εξαιρετική επιλογή για την χηρεύουσα Μητρόπολη Πριγκηποννήσων από την Αγία και Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου. 

Με εισήγηση του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου, νέος Μητροπολίτης Πριγκηποννήσων εξελέγη ο Μητροπολίτης Σεβαστείας Δημήτριος. Επιπλέον η Μητρόπολη Πριγκηποννήσων απέκτησε εν τω προσώπω του την αξία της Γεροντικής Μητρόπολης, μια επιπλέον τιμή που διατηρούν και οι γειτονικές μητροπόλεις Χαλκηδόνος και Δέρκων. Η ενθρόνιση του νέου ποιμενάρχη των Πριγκηποννήσων θα γίνει το Σάββατο 28 Απριλίου στην Πρίγκηπο. 

Ο μέχρι σήμερα Μητροπολίτης Σεβαστείας Δημήτριος Κομματάς είναι μια από τις πλέον αξιόλογες προσωπικότητες του Φαναρίου, αρχιερέας που κοσμεί την Αγία και Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου και κληρικός με τεράστια εμπειρία, σύνεση και βαθιά γνώση των ζητημάτων της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας. 

Γεννήθηκε το 1952 στα Ταταύλα, σπούδασε στην Μεγάλη του Γένους Σχολή, στην Θεολογική Σχολή της Χάλκης και στην Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ (όπου και αναγκάστηκε να ολοκληρώσει τις σπουδές του, μετά από το κλείσιμο της Χάλκης). Υπήρξε επί τριάντα και πλέον χρόνια μέλος της Πατριαρχικής αυλής. Από Μέγας Αρχιδιάκονος εξελέγη Μητροπολίτης Σεβαστείας το 1990 και χειροτονήθηκε από τον γέροντά του Πατριάρχη Δημήτριο. Επί πατριαρχίας Βαρθολομαίου υπηρέτησε επί 16 και πλέον χρόνια ως διευθυντής του ιδιαίτερου πατριαρχικού γραφείου (1991-2008). Ανέλαβε και διεκπεραίωσε με επιτυχία δύσκολες και σύνθετες εκκλησιαστικά αποστολές. Θα επισημάνω δύο από αυτές, τον κομβικό ρόλο του για να αντιμετωπιστούν και να λυθούν τα ζητήματα που μεσολάβησαν στο μεσοδιάστημα από την παραίτηση του Αρχιεπισκόπου Ιακώβου μέχρι την σύνταξη του νέου Συντάγματος της Αρχιεπισκοπής Αμερικής (1996-2003). Επίσης υπήρξε ένας από τους πλέον ενεργούς υπερασπιστές των δικαιωμάτων του Οικουμενικού Θρόνου κατά την διάρκεια της κρίσης με την Ελλαδική Εκκλησία για το ζήτημα των Νέων Χωρών. Καρπός αυτής της προσπάθειας είναι και το μνημειώδες έργο του, η κριτική και συγκριτική μελέτη, με τίτλο «Ἡ Πατριαρχική καί Συνοδική Πρᾶξις τοῦ 1928 παρακωλυομένη τοῖς ὅροις», (2006). Τα τελευταία χρόνια μετέχει περιοδικά στις συνεδριάσεις της Αγίας και Ιεράς Συνόδου και είναι μέλος πολλών Συνοδικών Επιτροπών. 

Πέραν των αποδεδειγμένων ικανοτήτων του ως αρχιερέα, ο νέος Μητροπολίτης Γέρων Πριγκηποννήσων, είναι άνθρωπος χαμηλών τόνων, ολίγων λόγων, ελάχιστης προβολής- και καθόλου αυτοπροβολής- , που προτιμά την σιωπηλή και ουσιαστική δουλειά και τα έργα ουσίας. Είναι ακόμα ένας κληρικός μορφωμένος, με βαθιά εκκλησιαστική και κοινωνική παιδεία, εξαιρετικά ευγενής και προσηνής, μία από τις προσωπικότητες που εκφράζουν με τρόπο ιδανικό την μεγάλη φαναριώτικη πατριαρχική παράδοση, ένας πραγματικός Φαναριώτης άρχοντας λοιπόν, που έχει συγχρόνως κληρονομήσει το υψηλό εκκλησιαστικό ήθος και την ταπεινότητα του πνευματικού του πατέρα, αειμνήστου Πατριάρχου Δημητρίου. Έτσι τα Πριγκηπόννησα και οι νησιώτες της Πόλης μας, μετά την πρόωρη εκδημία ενός άξιου ποιμενάρχη, του Μητροπολίτη Πριγκηποννήσων κυρού Ιακώβου, αποκτούν έναν πανάξιο αντικαταστάτη που αναμένεται να συνεχίσει και να διευρύνει το έργο του προκατόχου του, στο πρόσωπο του μέχρι σήμερα Μητροπολίτη Σεβαστείας Δημητρίου. 

Άξιος και εις έτη πολλά!

ΤΟ ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΗΘΟΣ ΤΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΤΗΣ Μ. ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΣΤΟ ΦΑΝΑΡΙ

Του Γιάννη Γιγουρτσή

Καθηγητή της Πατριαρχικής Μεγάλης του Γένους Σχολής

Το πρώτο μισό της Μεγάλης Εβδομάδας χαρακτηρίζεται από την κατανυκτική ακολουθία του Νυμφίου, που συνεχίζεται και κορυφώνεται με τα Θεία Πάθη, την Ταφή και φυσικά τον θρίαμβο της Ανάστασης. Στον πατριαρχικό ναό η απαρέγκλιτη τήρηση της τάξης που ανάγει τις ρίζες της στην βυζαντινή εποχή, αλλά και η μουσική συνέπεια του Πατριαρχικού ύφους, συμβάλλουν όσο τίποτε άλλο στην διατήρηση και την προβολή του πνεύματος των ημερών. Ούτε υπερβολές ούτε απλοποιήσεις, τίποτα δεν είναι πολύ, τίποτα δεν είναι λίγο. 

Σε καμία εκκλησία δεν νιώθει κανείς το συναίσθημα που νιώθει όταν παρακολουθεί τις ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας (και όχι μόνο αυτές) στο Πατριαρχείο. Μόνο στο Άγιον Όρος μπορεί να συναντήσει κανείς παρόμοια τήρηση της τάξης, της παράδοσης και την αντίστοιχη κατάνυξη, όμως εκεί το κλίμα είναι διαφορετικό και αξίζει άλλης θεώρησης και άλλης ανάρτησης. 

Η εικόνα του Νυμφίου στον πατριαρχικό ναό δεν μπαίνει στο κέντρο του ναού, όπως γίνεται σε όλους τους υπόλοιπους, αλλά στο δεξί κλίτος και τίθεται δίπλα στην εφέστια εικόνα της Παναγίας Παμμακαρίστου. Υπάρχει όμως και ένας ακόμα λόγος. Στο κλίτος αυτό βρίσκεται και το ιερότερο ίσως κειμήλιο του Πατριαρχείου, το κομμάτι από την κολώνα της φραγκελώσεως, τον στύλο όπου δέθηκε και βασανίστηκε ο Ιησούς, πριν σταυρωθεί. 

Στο Οικουμενικό Πατριαρχείο βρίσκεται ένα μεγάλο τμήμα της κολώνας αυτής. Το υπόλοιπο βρίσκεται στα Ιεροσόλυμα και ένα μικρό μέρος στο Βατικανό. Εκεί λοιπόν, ο Πατριάρχης, συνοδευόμενος από τον Μ. Αρχιδιάκονο, τον Μ. Πρωτοσύγκελλο και την υπόλοιπη Πατριαρχική Αυλή θα πάει για να προσκυνήσει και να φιλήσει με την εικόνα του Νυμφίου, την στιγμή που η τάξη το προβλέπει. 

Στην συνέχεια, μετά τον Πατριάρχη, ακολουθούν με ιεραρχική σειρά τα μέλη της Πατριαρχικής Αυλής, ο αρχικλητήρας και οι κλητήρες και ακολούθως όλοι οι υπόλοιποι πιστοί. 

 Βαδίζοντας λοιπόν προς το Θείο Πάθος ομολογούμε και ελπίζουμε στην Ανάσταση του Κυρίου με καρδιά καθαρά και τεταπεινωμένη. 

Καλή Ανάσταση!

Η ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΕΝΝΑΔΙΟ ΣΧΟΛΑΡΙΟ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗ ΜΕΓΑΛΗ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΣΧΟΛΗ

Η Πατριαρχική Μεγάλη του Γένους Σχολή τίμησε στις 15 Νοεμβρίου 2017 τον ιδρυτή της, Πατριάρχη Γεννάδιο Β΄ Σχολάριο, διοργανώνοντας ημερίδα υπό τον τίτλο «Χρέος μνήμης προς τον Άγιο Γεννάδιο Β’ Σχολάριο». 

Η ημερίδα έγινε σε συνεργασία της Σχολής με τον Σύλλογο Φίλων της Μεγάλης του Γένους Σχολής, που εδρεύει στην Αθήνα. 

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος έθεσε υπό την αιγίδα του την εκδήλωση, παρέστη αυτοπροσώπως, ομίλησε σχετικώς και κήρυξε την έναρξη της. 

Εν συνεχεία την εκδήλωση χαιρέτησαν και καλωσόρισαν τους παρευρισκομένους,  ο καθηγητής Γιάννης Γιγουρτσής, εκ μέρους της Μεγάλης του Γένους Σχολής, και η κ. Νέλα Ηλιοπούλου, εκ μέρους των Φίλων της Μεγάλης του Γένους Σχολής. 

Ακολούθησαν οι ενδιαφέρουσες ομιλίες των τριών εισηγητών οι οποίοι ήταν οι: 

Χρήστος Αραμπατζής, Καθηγητής Πατρολογίας, στο Τμήμα Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Ευαγγελία Αμοιρίδου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Εκκλησιαστικής Ιστορίας, στο Τμήμα Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Διάκoνος Stefan Toma, Διδάκτωρ Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Υφηγητής (Habilitand) στην Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Christian-Albrechts του Κιέλου, Γερμανία. 

Χαιρετισμό με αναφορές στο θέμα της ημερίδας απηύθηνε και ο κ. Στάθης Λιαντής, Ειδικός Γραμματέας Θρησκευτικής Πολιτικής του ΥΠΕΞ. 

Ακολούθησε συζήτηση των ομιλητών με το κοινό, ενώ η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με δεξίωση στην είσοδο της Σχολής.

Τέλος εποχής (Δημήτρης Φραγκόπουλος 1928-2017)

Του Γιάννη Γιγουρτσή
Φιλολόγου της Μεγάλης του Γένους Σχολής

Η μέρα στην Πόλη ξεκίνησε συννεφιασμένη, ψυχρή κατάλληλο τοπίο για νέα θλιβερά. Νωρίς το πρωί της Παρασκευής, 29 Σεπτεμβρίου, άφησε την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο Βαλουκλή, μετά από σύντομη νοσηλεία ο τ. Διευθυντής του Ζωγραφείου, φιλόλογος, Δημήτρης Φραγκόπουλος.

Ο «Δάσκαλος του Γένους» όπως μας αρέσει, δικαίως, να τον αποκαλούμε, υπήρξε ο άνθρωπος που για δεκαετίες συμβόλιζε την περήφανη και αξιοπρεπή στάση της Ρωμιοσύνης που αντιστέκεται, της Ρωμιοσύνης που αγωνίζεται και επιμένει να μείνει ζωντανή και να συνεχίσει να δημιουργεί στην κοιτίδα της, την Κωνσταντινούπολη. Διευθυντής του ιστορικού Ζωγραφείου Λυκείου επί τριάντα πέντε χρόνια, έζησε μέσα στο μάτι του κυκλώνα όλη την θυελλώδη περίοδο της μεγάλης κρίσης για την Ρωμιοσύνη, των πιέσεων στην Ομογένεια και της φυγής των Ρωμιών της Πόλης από τις πατρογονικές εστίες του. Σεπτεμβριανά, απελάσεις, η κίνηση «πολίτη μίλα τουρκικά», και μαζί η αγανάχτηση, η κούραση, το σύνδρομο της “μαύρης πέτρας”, που οδήγησε δεκάδες χιλιάδες ομογενείς να εγκαταλείψουν την Πόλη από τις αρχές του 1960 μέχρι τουλάχιστον τα τέλη της δεκαετίας του 1990. 

Ο Δημήτρης Φραγκόπουλος κράτησε ψηλά την σημαία στο μετερίζι του αγώνα για την Ρωμιοσύνη, μέσα από τον χώρο όπου κυριάρχησε με την παρουσία του, τον χώρο της παιδείας. Δεν σταμάτησε ποτέ να αγωνίζεται με πάθος για το σχολείο του, για τα παιδιά, για την παιδεία και δεν εγκατέλειψε την προσπάθεια, παρά τις ανυπέρβλητες κάποτε δυσκολίες, τις μεγάλες απογοητεύσεις και τα χτυπήματα, γενόμενος ο ίδιος παράδειγμα με την στάση της δική του ζωής, τόσο δημόσιας όσο και της ιδιωτικής. Δάσκαλος ως το μεδούλι των οστών του, ο Φραγκόπουλος, ήξερε πως πρώτα ο ίδιος με την δική του στάση όφειλε να δίνει το μέτρο και το παράδειγμα και έθεσε, πρώτα για τον εαυτό του, τον πήχη υψηλά. Μετέφερε στην συνέχεια τις αξίες, την συνέπεια και το πάθος του πρώτα στις κόρες τους και κατόπιν σε όλους τους μαθητές τουˑ και οι μαθητές του υπήρξαν αμέτρητοι, τόσο στην Μεγάλη Σχολή και στο Ζωγράφειο, όσο και πάρα πολλοί ακόμα που δεν υπήρξαν υπό την στενή έννοια μαθητές του, αλλά είδαν, βίωσαν το παράδειγμά του και πήραν το θάρρος να το μιμηθούν. Ο Δημήτρης Φραγκόπουλος υπήρξε αταλάντευτος στους υψηλούς στόχους του και όποτε χρειάστηκε φάνηκε και δυνατός και σκληρός, προκειμένου να τους υπηρετήσει, βάζοντας πάντα το «εγώ» και τις δάφνες του καταξιωμένου και επιφανούς μέλους μιας ιστορικής κοινότητας πίσω από το «εμείς» και τις πραγματικές ανάγκες της πολίτικης Ρωμιοσύνης, της οποίας υπήρξε σε όλη του την ζωή πιστός υπηρέτης και θεράπων. 

Φτιαγμένος από μία πάστα ανθρώπων που πολύ δύσκολα βρίσκει κανείς πια, ο Δάσκαλος ήταν υπόδειγμα ήθους, συνέπειας, αξιοπρέπειας, αρχοντιάς. Ίσως αυτό το τελευταίο να τα συνοψίζει όλα. Ο Δημήτρης Φραγκόπουλος υπήρξε ο τελευταίος πραγματικός Άρχοντας της Πόλης. Μαζί του κλείνει θαρρείς, η μακρά σειρά των ταγών και των διανοουμένων του Γένους μας που ξεκίνησε την πορεία της εκεί κάπου στα τέλη του 16ου, αρχές του 17ου αιώνα, στα παρασόκακα και τις ανηφόρες του Φαναρίου, ανάμεσα στην Παμμακάριστο και τον Άγιο Γεώργιο, για να μεταφερθεί αργότερα στο κοσμοπολίτικο Πέρα, αφήνοντας τα σημάδια του στα πλούσια χωριά του Βοσπόρου, την αρχοντική Χαλκηδόνα, και στον παράδεισο των Νησιών. Άλλωστε σε ένα από τα Νησιά, το μεγαλύτερο, την Πρίγκηπο, γεννήθηκε και ο Δημήτρης Φραγκόπουλος. 

Μαζί του τελειώνει σήμερα μια ολόκληρη εποχή. Η Ρωμιοσύνη της Πόλης, χάρη και στις προσπάθειες του Δημήτρη Φραγκόπουλου, των μαθητών του, των διαδόχων του, χάρη στους αγώνες του Πατριάρχη μας, χάρη στην βοήθεια εκλεκτών, σύγχρονων, ηγετών της κοινότητας μας, χάρη στην πίστη για το μέλλον της Ρωμιοσύνης όλων μας, πίστη που ο ίδιος σε μεγάλο βαθμό μας ενέπνευσε, θα συνεχίσει να υπάρχει και να δημιουργεί. Η Ρωμιοσύνη αλλάζει ωστόσο, έχει ήδη αλλάξει, και παίρνει πια μια μορφή άλλη, την οποία όλοι μας εδώ πιστεύουμε, υπηρετούμε και ενισχύουμε κατά τις δυνάμεις μας. Ο κόσμος όμως που ο Φραγκόπουλος αντιπροσώπευε με την παρουσία του στις συνειδήσεις και στις ζωντανές μέχρι σήμερα αναμνήσεις μας, φεύγει μαζί του οριστικά. Φεύγει αλλά δεν χάνεται. Αλλάζει.  

Η προσωπική γνωριμία μου μαζί του τα τελευταία 10-12 χρόνια και η μαθητεία μου κοντά του υπήρξε μια εμπειρία ζωής. Τον θεωρώ τον άνθρωπο που με έμαθε να καταλαβαίνω την Πόλη και την Ρωμιοσύνη και νιώθω ευγνωμοσύνη για τα μαθήματα ζωής που μου έδωσε, την αγάπη που μου έδειξε και το προνόμιο που μου παραχώρησε, όταν κάποτε του το ζήτησα, να μπορώ να τον αποκαλώ Δάσκαλό μου. 

Ο Δάσκαλος υπήρξε, εκτός των άλλων, ένας εξαιρετικά γλυκύς, χαρισματικός, λαμπερός άνθρωπος με χιούμορ και ανοιχτή καρδιά, που ήξερε και ήθελε να μοιράζεται τον πλούτο της ψυχής και του λαμπρού μυαλού του (γιατί υλικό πλούτο δεν είχε ούτε θέλησε να αποκτήσει), πέρα από την οικογένειά του με όλους τους ανθρώπους, και κυρίως τους νεότερους, που με σεβασμό και αγάπη τον προσεγγίζαμε. 

Θέλω να μεταφέρω από εδώ πιο ειλικρινή συλλυπητήρια μου, εκφράζοντας, είμαι βέβαιος, το αίσθημα χιλιάδων μαθητών και φίλων του προς όλους τους δικούς του ανθρώπους. Πρώτα από όλα στην οικογένειά του, τις δύο εξαιρετικές κόρες του, την Αιμιλία και την Μάγδα, τους γαμπρούς του, τα εγγόνια του. Οι κόρες του υπήρξαν συγχρόνως και οι δυο καλύτερες μαθήτριές του, αφού εκείνες πέρα από την βιολογική συνέχεια, αναδεικνύονται, μέσα από την αγωγή και το ήθος τους, συνεχιστές της δικής του συνέπειας, των αρχών και της προσφοράς του στην Ομογένεια, και μάλιστα στον τομέα της παιδείας. 

Συλλυπητήρια θέλω να εκφράσω σε όλους τους μαθητές του, και πάνω από όλα στον καθ' όλα άξιο συνεχιστή του στην διεύθυνση του Ζωγραφείου, τον σημερινό διευθυντή του Γιάννη Δεμιρτζόγλου. Όταν κάποτε είχε επισημάνει στον δάσκαλο πως «Ο Γιάννης κάνει εξαιρετική δουλειά στο Ζωγράφειο, συνεχίζει το έργο σας, ωστόσο, αν και μαθητής σας, είναι, νομίζω, πολύ διαφορετικός από εσάς στο ύφος και στη μέθοδο» μου απάντησε αφοπλιστικά. "Οι σημερινές εποχές είναι διαφορετικές από τις δικές μου. Ως διευθυντής του σχολείου οφείλει να προσαρμόζει την διοίκησή του με βάση τις συνθήκες. Αυτό άλλωστε έκανα και εγώ. Από την άλλη, αν έβγαζα μαθητές ίδιους με εμένα δεν θα ήμουν καλός δάσκαλος, αλλά ικανός τύραννος". 

Το τέλος εποχής λοιπόν για την Ομογένεια, για τον καθένα από εμάς που ζει την Πόλη και την Ρωμιοσύνη. Τέλος, αλλά και υπόσχεση για μια νέα αρχή, για συνέχιση της πορείας στην νέα εποχή που ανατέλλει. Άλλωστε αυτή είναι η παραμυθία για όλους εμάς που θα μας λείψει η μορφή, η παρουσία, ο λόγος του Δημήτρη Φραγκόπουλου. Η υπόσχεση να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη και, κυρίως την σπουδαία παρακαταθήκη του. 

Στο υπόσχομαι, στο υποσχόμαστε, Δάσκαλε. 

Θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να είναι καρπίσει η κληρονομιά που μας άφησες και να την κληροδοτήσουμε και εμείς, αύριο μεθαύριο στα δικά μας παιδιά, στους δικούς μας μαθητές. 

Αντίο Δάσκαλε 

Καλό ταξίδι. 

Αιωνία η μνήμη σου!

ΤΟ ΑΓΙΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΔΩΔΕΚΑ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΣΤΟ ΜΠΕΜΠΕΚ

Κείμενο - φωτογραφίες:
Γιάννης Γιγουρτσής
Καθηγητής στην Πατριαρχική Μεγάλη του Γένους Σχολή

Το αγίασμα των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων είναι ένα από τα εκατοντάδες αγιάσματα που υπάρχουν στην Κωνσταντινούπολη και ένα από τα ελάχιστα που βρίσκονται εκτός ναών, σε χώρους συνήθως ιδιωτικούς, και λειτουργούνται ακόμα. 

Στην Πόλη κάθε εκκλησία σχεδόν έχει και το δικό της αγίασμα που είναι αφιερωμένο σε άλλον άγιο από αυτόν του κυρίως ναού και γιορτάζει ξεχωριστά. Τα σημαντικότερα από αυτά τα αγιάσματα είναι αυτό της Βλαχέρνας, της Παναγίας Βεφά, του Αγίου Δημητρίου στην Ξηροκρήνη κ.α. Το κορυφαίο και το πιο γνωστό όλων των αγιασμάτων της Πόλης είναι αυτό του Βαλουκλή, η Ζωοδόχος Πηγή, από όπου πήρε την ονομασία της και η σχετική εορτή. Όμως υπάρχουν και εκατοντάδες άλλα αγιάσματα που βρίσκονται σε σπίτια, μαγαζιά, ιδιωτικούς χώρους. Το καθένα έχει την ιστορία του και τους λόγους που προέκυψε. Το αγίασμα είναι συνήθως μια πηγή, ή και ένα πηγάδι του οποίου το νερό θεωρείται ιερό. Τα αγιάσματα ήταν χαρακτηριστικό των ορθόδοξων χριστιανών. Οι Αρμένιοι δεν είχαν και δεν έχουν. Εξαίρεση, το Σουλού Μανάστηρ (το μοναστήρι με τα νερά), μια αρμένικη εκκλησία στην περιοχή των Υψωμαθείων, η οποία έχει αγίασμα. Ο ναός όμως αυτός είναι στην θέση της βυζαντινής Παναγίας Περίβλεπτου, η οποία αφαιρέθηκε από τους Ρωμιούς και παραχωρήθηκε στους Αρμένιους από τους Οθωμανούς. 

Στα αγιάσματα ερχόταν να προσευχηθεί και να πιεί νερό, να αγιαστεί πολύς κόσμος και μάλιστα όχι μόνο οι Ρωμιοί, μα και οι Τούρκοι, οι Αρμένιοι, οι Εβραίοι της γειτονιάς, κάποτε και από πιο μακριά έσπευδαν για να πάρουν κάτι από την χάρη του αγίου. Ο ιδιοκτήτης του αγιάσματος είχε την υποχρέωση να το έχει προσβάσιμο στον κόσμο. Και αν αυτό δεν ήταν εφικτό συνεχώς, φρόντιζε να το ανοίγει για κάποιες ώρες ή μέρες. 

Ένα τέτοιο ιδιωτικό αγίασμα είναι και αυτό που πήγαμε το απόγευμα της εορτής των Αγίων Αποστόλων, ακολουθώντας τον Πατριάρχη που πηγαίνει κάθε χρόνο αυτή τη μέρα για να προσκυνήσει και να ψάλει τον παρακλητικό κανόνα. Το αγίασμα ανήκει στην κοινότητα Βεβεκίου, όπως έχει εξελληνιστεί το τουρκικό Μπεμπέκ, μία μικρή και φτωχή κοινότητα στο πιο κοσμικό μέρος της δυτικής ακτής του Βοσπόρου. Το αγίασμα είναι ενσωματωμένο στο ισόγειο ενός παλιού εντυπωσιακού αρχοντικού που ήταν γνωστό ως το «κονάκι της Κοκκολής». 

Το πέτρινο ισόγειο του κτηρίου, πρέπει να έχει προέλευση βυζαντινή. Οι επάνω ξύλινοι όροφοι, τρεις συνολικά, είναι ξύλινοι και η κατασκευή τους προέρχεται από τον 18ο, αρχές 19ου αιώνα. Η μαρμάρινη επιγραφή πάντως πάνω από την πόρτα του αγιάσματος γράφει πως ο χώρος ανακαινίσθηκε στο 1742 από κάποιον Σταυράκη. Το αγίασμα είναι πολύ μικρό και πρέπει να σκύψεις για να φτάσεις να πιεις το νερό που έρχεται λίγο λίγο από την πηγή και γεμίζει την γούρνα. Στο πολύτιμο βιβλίο του Νίκου Ατζέμογλου για τα αγιάσματα, διαβάζω πως αυτή είναι μόνο η είσοδος. Το αγίασμα εκτείνεται σε μία χαμηλή σπηλιά 15 μέτρων, η οποία ωστόσο δεν είναι πλέον προσβάσιμη

Σήμερα το εντυπωσιακό αυτό κτήριο έχει πουληθεί σε έναν πάμπλουτο Τούρκο της Αμερικής, όπως πληροφορηθήκαμε, ο οποίος σκοπεύει να το επισκευάσει, αφού λάβει βεβαίως τις σχετικές άδειες για ένα σπίτι που έχε κηρυχτεί διατηρητέο μνημείο. Το Πατριαρχείο ενδιαφέρθηκε να αγοράσει το ακίνητο, όταν πωλείτο, αλλά η τιμή ήταν υπερβολικά υψηλή. Είναι προφανές πως το μεγάλο αρχοντικό, για το οποίο άλλες πληροφορίες δεν μπόρεσα να συλλέξω περιβαλλόταν από έναν πολύ μεγάλο κήπο. Σήμερα έχει μείνει μόνο ένα μικρό κομμάτι στην είσοδο, που πάντως δίνει την αίσθηση και την εικόνα του μεγαλείου και την εποχής που το παλιό ρωμέικο αυτό αρχοντικό ήταν σε άνθηση.

Η "ΚΑΣΣΙΑΝΗ" ΣΤΟ ΦΑΝΑΡΙ - ΚΑΤΑΝΥΞΗ ΚΑΙ ΜΟΝΑΞΙΑ

Κείμενο - φωτογραφίες του Γιάννη Γιγουρτσή
Φιλολόγου της Μεγάλης του Γένους Σχολής

Κατάνυξη και μοναξιά! Μεγάλη Τρίτη απόγευμα, ο όρθρος της Μεγάλης Τετάρτης και το τροπάριο της Κασσιανής με την υπέροχη μουσική, τους ποιητικά υψηλούς στίχους και την ιστορία του ανολοκλήρωτου αυτοκρατορικού έρωτα που τη συνοδεύει, αποτελούν το αποκορύφωμα της βραδιάς και μια από τις κορυφαίες στιγμές της Μεγάλης Εβδομάδας. 

Η εκτέλεση του τροπαρίου, που είναι μακρύ και δύσκολο, αποτελεί συχνά μεγάλη φωνητική δοκιμασία για τους ψάλτες και μεγάλη απόλαυση για τους πιστούς, όταν η εκτέλεση είναι καλή και άρτια. Στον κορυφαίο ναό της Κωνσταντινούπολης, στον πατριαρχικό ναό του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι, πολλοί, περισσότερο ή λιγότερο πιστοί, πηγαίνουν για να απολαύσουν τις καλύτερες ψαλμωδίες της πόλης. Ο Άρχων Πρωτοψάλτης και ο Άρχων Λαμπαδάριος, αποτελούν τους θεματοφύλακες της συνέχειας και της τήρησης του περίφημου πατριαρχικού μουσικού ύφους.

Η εκτέλεση και η ακρόαση του τροπαρίου είναι κάθε φορά ξεχωριστή εμπειρία. Ντόπιος κόσμος Ρωμιοί, δεν έχουν μείνει πια πολλοί. Αυτό το ξέρουμε δα εδώ και καιρό. Και οι εκκλησίες που λειτουργούν συγχρόνως είναι πολλές Πού να πρωτοπάει κανείς.Το ένιωθες κάπως σαν χρέος να πηγαίνεις σε διαφορετική εκκλησία τις Κυριακές μα και τέτοιες μέρες εορταστικές. Μια στην κοντινή εκκλησία, την ενορία σου στα Ταταύλα, λίγο πιο πέρα στο Φερίκιοϊ ή στην ταπεινή μα ζεστή ενορία του Ντολάπντερε και στην φιλόξενη Ευαγγελίστρια του π. Δοσίθεου, μια στο Πέρα, στην εντυπωσιακή Αγία Τριάδα είτε στην Παναγία που φέρει μαζί της όλο το βάρος της Ρωμιοσύνης του Σταυροδρομίου, κάποτε στο Νιχώρι ή το Μέγα Ρεύμα, μα κάποιες φορές και στη εντυπωσιακή αρχόντισσα της Χαλκηδόνας, την Αγία Τριάδα, σπανιότερα στο πολυεθνοτικό κάποτε Κουζκουντζούκι ή στο Τσεγκέλκιοϊ με τις υπέροχες θέες της Πόλης και την κολοβωμένη εκκλησία του να σου σφίγγει την καρδιά. Όλο και κάπου έβρισκες να πας πάντως, για "να πιάσει τόπο" η παρουσία σου, συντροφιά στους ελάχιστους ντόπιους που θα έβρισκες να λειτουργούνται.

Για το Πατριαρχείο δεν ένιωθες πάντως ιδιαίτερη έγνοια. Κόσμο θα έχει σκεφτόσουν, και όντως είχε... Η παρουσία του Πατριάρχη, η λειτουργική τάξη και οι καλοί χοροί είναι πάντα ένα ισχυρό κίνητρο.σκεφτόσουν. Το Πατριαρχείο δε μένει μόνο του. Άκουγες βέβαια για παλιές δύσκολες εποχές, με ελάχιστο κόσμο,για τις πόρτες της αυλής που έκλειναν, για τους και απέξω που πετούσαν πέτρες στα παράθυρα και φώναζαν και άλλα πολλά, μα θεωρούσες πως αυτά έχουν τελειώσει ανεπιστρεπτί. Άλλωστε τώρα η ασφάλεια είναι ισχυρή, μέσα και έξω από΄το πατριαρχείο, επεισόδια δε γίνονται και τα πούλμαν από την Ελλάδα φέρνουν κόσμο που κάνει ουρές για να μπει στο Πατριαρχικό ναό και ειδικά την Μεγάλη Εβδομάδα. 

Μα ξαφνικά όλα αυτά σταμάτησαν, έτσι ξαφνικά όπως ξεκίνησαν. Τα πούλμαν δεν έρχονται, οι τουρίστες αποφεύγουν την Πόλη και ο φόβος, έστω και με άλλη μορφή, έχει επιστρέψει. 

Την Μεγάλη Τρίτη όλα έγιναν όπως πρέπει στον πατριαρχικό ναό. Οι χοροί, οι κληρικοί εκεί. Ο Πατριάρχης στο παραθρόνιο,,. στην θέση του. Όλα έγιναν σύμφωνα με την τάξη. Όλα όπως πάντα άρτια και σωστά. Μα αν κοιτούσες ένα γύρω δεν θα έβλεπες πάνω από λίγες δεκάδες ανθρώπους να παρακολουθούν ήσυχα και σιωπηλά την ακολουθία. Ανάμεσά τους κληρικοί της αυλής και κλητήρες, ο στενός δηλαδή κύκλος του πατριαρχικού οίκου. Διακριτικά παραέξω άνθρωποι της ασφάλειας μας χαιρετούσαν ευγενικά. Γνωριζόμαστε πια όλοι μεταξύ μας εδώ... Ηρεμία, κατάνυξη μα και μια αδιόρατη θλίψη να πλανιέται. Μαζί και πίστη για την σωτηρία, μια σωτηρία που έχει όψεις πολλές.

Φεύγοντας σκεφτόμουν τους στίχους της Κασσίας: 

"Δέξαι μου τας πηγάς των δακρύων, 

ο νεφέλαις διεξάγων της θαλάσσης το ύδωρ, 

κάμφθητί μοι προς τους στεναγμούς της καρδίας, 

ο κλίνας τους ουρανούς τη αφάτω σου κενώσει.". 

Βασιλόπιτα 2017 με τον Πατριάρχη και τους νέους της Ομογένειας (φωτό)

Του Γιάννη Γιγουρτσή
φιλολόγου της Μεγάλης του Γένους Σχολής

Έγιναν όλα έτσι όπως ακριβώς έπρεπε για την περίσταση. Με μεγαλοπρέπεια, αλλά με την λιτότητα που ταιριάζει στον υψηλό τιμώμενο, με σοβαρότητα αλλά και θέρμη, με την τάξη και το πρωτόκολλο που προσιδιάζει σε ένα τέτοιο γεγονός, αλλά όχι απρόσωπα και ψυχρά. Έγιναν όλα πολίτικα, ρωμέικα, αρχοντικά. Άλλωστε αν υπάρχει ένας τόπος, μία πόλη εντός του ελληνικού κόσμου όπου η λέξη αρχοντιά και άρχοντας συναντά την κυριολεξία της, αυτή δεν είναι άλλη από την Κωνσταντινούπολη. 

Το βάρος της Ιστορίας 

Η Κωνσταντινούπολη υπήρξε επί σειρά αιώνων, για μιάμιση τουλάχιστον χιλιετία, το κέντρο του ελληνικού κόσμου. Για τόσον χρόνο δηλαδή όσο κανένα άλλο κέντρο του ελληνισμού διαχρονικά, της Αθήνας φυσικά συμπεριλαμβανομένης . Εδώ, στη σκιά τριών αυτοκρατοριών, δημιουργήθηκε και αναπτύχθηκε η αριστοκρατία, η πνευματική και πολιτική ηγεσία της ρωμιοσύνης επί αιώνες. Εδώ σχηματίστηκε αργότερα μια ευρεία και βαθειά αστική κουλτούρα, ίσως η ευρύτερη και βαθύτερη, αν όχι η μόνη πραγματικά, αστική παράδοση του ελληνικού κόσμου. Βεβαίως, αυτό που σήμερα απομένει ζωντανό στην πόλη των πόλεων, δεν είναι παρά μία σκιά του λαμπρού παρελθόντος, σκιά όμως βαριά, που δεν περνά απαρατήρητη, αλλά αφήνει, και σήμερα ακόμα, το στίγμα της σαφές. Άλλωστε ο κορυφαίος θεσμός της ρωμιοσύνης, το Οικουμενικό Πατριαρχείο βρισκόταν και εξακολουθεί να βρίσκεται, εδώ και 17 αιώνες, στην πόλη τούτη, και είναι αυτός ο θεσμός που συνέχισε να κρατά ζωντανή την καρδιά του Γένους μας, όταν πριν πεντέμισι αιώνες έπαψε πια να υπάρχει η πολιτική του ηγεσία,. 

Αίτια και αφορμές 

Μα ας ξαναγυρίσω στα πρόσφατα γεγονότα . Η πρόφαση ήταν η κοπή της βασιλόπιτας για το 2017, η αφορμή ήταν να τιμηθεί ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο οποίος συμπλήρωσε πριν λίγους μήνες 25 συναπτά έτη Πατριαρχίας. Η πραγματική αιτία όμως ήταν, κατά βάθος, η ανάγκη της μικρής, ιστορικής και με ισχυρό στίγμα ρωμέικης κοινότητας να δηλώσει πως είναι ζωντανή, νιώθει δυνατή και είναι αποφασισμένη να συνεχίσει να πορεύεται στο μέλλον, παρά τις αντιξοότητες, τα προσκόμματα, την ολιγανθρωπία. 

Κοινότητες και συνεργασίες 

Η Κοινότητα Σταυροδρομίου είναι μια σπουδαία ελληνορθόδοξη κοινότητα που συμπεριλαμβάνει στου κόλπους της το Πέρα, το σημερινό Μπεϊογλου, το λαμπρό κέντρο της πολίτικης Ρωμιοσύνης από τα μέσα του 19ου αιώνα και μετά. Μεγαλώνυμος είναι το όνομα που επιτίθεται στον τίτλο της, ένδειξη του κύρους που απολάμβανε. Το Μέγα Ρεύμα πάλι, είναι μια ιστορική και ισχυρή οικονομικά περιοχή του Βοσπόρου, πιο γνωστή με το όνομα Αρναβούτκιοϊ (Αρβανιτοχώρι). Οι δύο κοινότητες συνεργάζονται εδώ και χρόνια αρμονικά για το κοινό καλό της Ομογένειας, δίνοντας ιδιαίτερη βάση στα θέματα της παιδείας. Το γεγονός δεν είναι πολύ σύνηθες. Δεκάδες είναι οι ρωμέικες κοινότητες στην Πόλη, αποτέλεσμα παλαιότερων εποχών πληθυσμιακής ακμής, μα σήμερα, με τόσο μικρό ομογενειακό πληθυσμό, η πολυδιάσπαση αυτή δημιουργεί προβλήματα. Σταυροδρόμι και Μέγα Ρεύμα πάντως συνεργάζονται πολύ καλά μεταξύ τους, συχνά και με άλλες κοινότητες. Ασφαλώς ρόλο παίζει και το γεγονός πως οι εν λόγω κοινότητες έχουν τον ίδιο Πρόεδρο, ένα δραστήριο και χαμηλών τόνων επιχειρηματία με σημαντική δράση, τον Γιώργο Παπαλιάρη. 

Οι καλεσμένοι 

Φέτος αποφάσισαν να κόψουν από κοινού την παραδοσιακή βασιλόπιτα και να την συνοδεύσουν με μία εκδήλωση αφιερωμένη στον Πατριάρχη. Πιο συγκεκριμένα σκέφτηκαν η εκδήλωση αυτή να αποτελέσει την κορύφωση και το κλείσιμο των εορτασμών για την 25ετία της Πατριαρχίας Βαρθολομαίου. Ο ίδιος ο Πατριάρχης συμφώνησε. Σκέφτηκαν λοιπόν να την κάνουν με τον τρόπο που ήξεραν πως θα ευχαριστούσε τον ίδιο περισσότερο και προσκάλεσαν να συμμετάσχουν σε αυτή, τα παιδιά και οι νέοι της Ομογένειας. Κλήθηκαν έτσι οι μαθητές των Γυμνασίων και Λυκείων και όλοι οι εκπαιδευτικοί από τα σχολεία της Πόλης, αλλά και από το σχολείο της Ίμβρου που πρόσφατα άνοιξε. Κλήθηκαν ακόμη φοιτητές και νέοι εργαζόμενοι. Παρόντα ήταν τα μέλη της Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο Γενικός Πρόξενος της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη κ. Ευάγγελος Σέκερης, και μαζί του όλο το επιτελείο του Γενικού Προξενείου. Η έκπληξη βεβαίως, που κρατήθηκε σχεδόν μέχρι την τελευταία στιγμή , ήταν η παρουσία και η συμμετοχή του Υπουργού Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων , Κώστα Γαβρόγλου, ο οποίος ήρθε από την Ελλάδα για μία ημέρα και ειδικά για την εκδήλωση, αλλά και για την πρώτη συνάντησή του με τον Πατριάρχη ως Υπουργός. Ο ίδιος ο κ. Γαβρόγλου είναι βεβαίως Κωνσταντινουπολίτης και με τον Πατριάρχη έχει μακρά γνωριμία.

Ο τόπος 

Η μεγάλη αυτή σύναξη που συμπεριελάμβανε τελικά πάνω από 350 άτομα έγινε στην μεγάλη και εντυπωσιακή αίθουσα χορού του γνωστού ξενοδοχείου Conrad στην περιοχή του Μπεσίκτας. Η επιλογή του χώρου δεν ήταν τυχαία, διότι πέραν των ευρύχωρων χώρων, το ξενοδοχείο είναι ιδανικό από άποψη ασφαλείας (ας μην ξεχνάμε και τις εποχές που ζούμε) Εκεί άλλωστε έμεινε και ο Πρόεδρος Ομπάμα όταν ήρθε στην Πόλη. Εκεί διαμένουν γενικά πολλοί υψηλοί επισκέπτες, για τους ίδιους λόγους. Πάντως τα μέτρα ασφαλείας ήταν πολλά και, όσο διακριτικά και αν ήταν, ήταν εμφανή. Βέβαια εμείς εδώ τα έχουμε πλέον συνηθίσει αυτά και, όταν τα βλέπουμε, μάλλον νιώθουμε πλέον πιο ήσυχοι παρά ανησυχούμε. 

Η εκδήλωση 

Το καλά δουλεμένο πρόγραμμα εκτυλίχθηκε κατά γράμμα και κατ’ ευχήν. Το γεύμα, οι χαιρετισμοί των διοργανωτών, οι ομιλίες των επισήμων, τα κάλαντα των παιδιών, το κόψιμο της πίτας, αλλά και στο τέλος μετά από την αποχώρηση των επισήμων, το πολυαναμενόμενο πάρτι με μουσική για τα παιδιά.
Ο Πατριάρχης

Ο Πατριάρχης ήταν συγκινημένος και χαρούμενος. Το είπε και το έδειξε, άλλωστε. 

-Πολλές πίτες και τούρτες έκοψα φέτος, είπε κάποια στιγμή εκτός κειμένου, μα καμία δεν μου έδωσε τόση χαρά όσο η σημερινή. 

Στην ομιλία του μίλησε για τα θετικά βήματα που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια για την ομογένεια και το Πατριαρχείο, και προέβαλε το παράδειγμα του ανοίγματος των σχολείων στην Ίμβρο. Στη συνέχεια αναφέρθηκε στο μεγάλο αγκάθι του ίδιου και του Πατριαρχείου. Το άνοιγμα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης. 

«Τώρα απομένει και περιμένουμε την επαναλειτουργία της Θεολογικής μας Σχολής, η οποία επί 45 χρόνια αργεί. Σιωπά και περιμένει το θαύμα. Το θαύμα που θα είναι η αποκατάστασις μιας εξόφθαλμης αδικίας εις βάρος του στοιχείου μας, της Ομογένειας¸ της Ορθοδοξίας όλης, της θρησκευτικής ελευθερίας, του πολιτισμού. Μέσα εις την νέαν Τουρκίαν, εις την οποίαν αναφέρεται συχνά ο Εξοχότατος Πρόεδρος μας κ. Ερντογάν, νομίζουμε ότι έχει θέση και μία θεολογική σχολή για τους Χριστιανούς. Όχι μία καινούργια, αλλά αυτή που υπήρχε και αδίκως κατηργήθη». 

Υπενθυμίζεται πως στον ενθρονιστήριο λόγο του, στις 2 Νοεμβρίου 1991, ο κ. Βαρθολομαίος είχε προβάλει και τότε το θέμα του ανοίγματος της Χάλκης ως μείζονα στόχο της Πατριαρχίας του.

Ο Υπουργός 

Ο Υπουργός Παιδείας πάλι μίλησε επίσης με συγκίνηση και ειλικρίνεια για την ημέρα και για τον Πατριάρχη. Αλλά μίλησε και πολιτικά, ως όφειλε εκ της θέσεώς του, και εξίσου ειλικρινά. Προέβαλε την οικουμενικότητα, αξία που βρίσκεται στην καρδιά της ποιμαντικής και και θρησκευτικής πολιτικής του Πατριαρχείου ως αξία παγκόσμια. «Σήμερα η ιδέα της οικουμενικότητας είναι η μόνη αντίσταση που μπορούμε να προβάλουμε στα εθνικιστικά και ρατσιστικά στοιχεία, στον εθνικιστικό και ρατσιστικό λόγο». Είπε χαρακτηριστικά: «Το μήνυμα του οικουμενισμού δεν είναι μόνο ένα μήνυμα θρησκευτικό αλλά είναι ένα μήνυμα βαθιά πολιτικό, ένα μήνυμα προς όλα τα μέλη της κοινωνίας, ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις». 

Στη συνέχεια, μιλώντας για τα ζητήματα της Ομογενειακής παιδείας τόνισε: «Τα εκπαιδευτικά έχουν σήμερα πολλά προβλήματα. Δεν θέλω να σας τα απαριθμήσω, αλλά να σας πω και να σας εξομολογηθώ, και εκ μέρους της κυβέρνησης, γιατί δεν εκπροσωπώ τον εαυτό μου, ότι ο καλύτερος τρόπος να λύνονται τα προβλήματα είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι υπάρχουν και δεύτερον να κατανοήσουμε ποια είναι αυτά. Λύσεις υπάρχουν. Φτάνει να μην κρύβουμε τα προβλήματα». 

Η συζήτηση συνεχίστηκε και σε πηγαδάκια, όπως είναι λογικό άλλωστε αφού σχεδόν όλοι οι παρευρισκόμενοι είχαν άμεση σχέση με τον χώρο της παιδείας. «Η Ομογενειακή παιδεία με απασχολεί και προσωπικά», θα μας πει ο Υπουργός, «αφού και ο ίδιος είμαι γέννημα και θρέμμα της παιδείας αυτής». Και θα συνεχίσει: «Λύσεις έτοιμες δεν υπάρχουν ούτε μπορούμε να επιβάλλουμε λύσεις κατά τις επιθυμίες μας.Τα προβλήματα πρέπει να συζητιούνται εξαντλητικά, και μέσα από τη συζήτηση προκύπτουν τελικά και οι λύσεις τους»

Τα Κάλαντα 

Σε συνέχεια η μεικτή χορωδία των ομογενειακών σχολείων τραγούδησε τα κάλαντα. Ο διευθυντής του Ζωγραφείου Γιάννης Δεμιρτζόγλου και αυτός στην σκηνή με το ακορντεόν του, κάλεσε τον Υπουργό να έρθει να τραγουδήσει μαζί με τα παιδιά. Ο ίδιος ανταποκρίθηκε ευχαρίστως μεν, φρόντισε όμως να πάει στην πίσω σειρά, να γίνει ένα με τα παιδιά και να τραγουδήσει από εκεί μαζί τους.

Χαιρετισμοί και παραλειπόμενα 

Μετά το κόψιμο της πίτας οι μαθητές και όλοι οι παρευρισκόμενοι χαιρέτισαν με την σειρά τον Υπουργό και ευχήθηκαν στον Πατριάρχη που έδινε στον καθένα το δικό του κομμάτι βασιλόπιτας. Η διάθεση και των δύο ήταν εξαιρετική και έμοιαζε αστείρευτη. Ο Υπουργός, ευγενέστατος και προσηνής, είχε να ρωτήσει κάτι τον καθένα που τον χαιρετούσε, ενώ ο Πατριάρχης, σε μεγάλα κέφια αστειευόταν και κουβέντιαζε και εκείνος μαζί τους. 

Σε κάποια στιγμή προς το τέλος, και ενώ πια ο κόσμος σχεδόν είχε τελειώσει του λέω, πλησιάζοντάς τον. 

-Καλύτερο φινάλε για τις εορτές της 25ετίας δεν μπορούσατε να περιμένετε, δεν είναι; 

Τα μάτια του έλαμψαν. Κούνησε έντονα το δεξί χέρι με την γνωστή κίνηση που δηλώνει πως συμφωνεί και επαυξάνει. 

-Πάντως εγώ είπα στον Παπαλιάρη, μου λέει χαμογελώντας και με διάθεση αυτοσαρκασμού «Γιατί μου λήξατε τους εορτασμούς σήμερα. Εγώ μπορεί να ήθελα να τους συνεχίσω και άλλο. Να πάει ακόμα κανένα δυο χρόνια». 

- Ναι, να τους ενώσουμε με τους εορτασμούς για την τριακονταετία. Όπου να ναι φτάνει. Τώρα το χαμόγελο έγινε γέλιο κανονικό. 

-Έλα να σου δώσω και εσένα την πίτα σου, μου λέει. Αλλά φλουρί δεν έχει, άργησες. Σε πρόλαβε η συνάδελφός σου η νηπιαγωγός. 

Δεν είχα περιθώριο να απαντήσω καθώς ήδη κάποιοι περίμεναν τη σειρά τους. 

Σε λίγο ήρθε η ώρα της αναχώρησης. Στην έξοδο ο Πατριάρχης σταμάτησε για να δει την έκθεση από έργα των μαθητών των σχολείων με θέμα τον ίδιο. Η αγάπη των παιδιών είναι τροφή για τον ίδιο. Παππού τον φωνάζουν, και το εννοούν και ο ίδιος ανταποδίδει την αγάπη τους με το παραπάνω. Γίνεται και ο ίδιος άλλωστε παιδί μαζί τους. 

Φεύγοντας μας χαιρέτησε όλους εγκάρδια. 

- Πολλά τα έτη σας. Και στην άλλη εικοσιπενταετία, του λέει κάποιος καθώς έβγαινε. 

- Και του χρόνου να λες, του απαντάει σταθερά και με χαμόγελο. Και του χρόνου!