Ο ΑΡΧΩΝ ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΒΛΑΝΤΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ

Γεώργιος Βλαντής 

Αντιφώνηση κατά τη χειροθεσία εις Άρχοντα Ιερομνήμονα της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας (Ι.Μ. Ζωοδόχου Πηγής Βαλουκλή, 31.8.2023) 

Παναγιώτατε, 

Όταν εξελέγητε στον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως, ήμουν μαθητής της Πρώτης Γυμνασίου. Ανήκω σε μια γενιά της οποίας οι βιωματικές παραστάσεις για το τί εστί Οικουμενικό Πατριαρχείο συνδέονται πρωταρχικά και αναπόσπαστα με το πρόσωπό Σας. Η οραματική ευφυία της πατριαρχίας Σας, η γλυκειά αυστηρότητα της παρουσίας Σας, η αρχοντιά της αδέκαστης αισθητικής Σας, η γενναιόδωρη αξιοπρέπειά Σας έναντι όσων εκίνησαν και συνεχίζουν να κινούν την πτέρναν, συνιστούν μια υπέροχη συμπύκνωση του τί εστί το Φανάρι και μια εύγλωττη εισαγωγή στην παράδοσή του. Αποτελεί τύχη αγαθή να ανδρώνεται κανείς θεολογικά κατά τις δεκαετίες της πατριαρχικής διακονίας Σας. 

Όχι ότι αυτό είναι απλό. Η Κωνσταντινούπολη δεν είναι η Εκκλησία της ανώδυνης και άκοπης ευκολίας ή της ναρκισσιστικής, όσο και μισάνθρωπης κλειστοφοβίας. Δεν είναι η Εκκλησία της αδράνειας. Σηκώνει σταυρό. Κηρύσσει μια ειρήνη που όμως «θέλει δύναμη να την αντέξεις», κατά τον ποιητή. Βαδίζει πραγματώνοντας το αυτοθυσιαστικό ήθος της ελευθερίας, για το οποίο μιλάει τόσο εύγλωττα ο προσφιλέστατος καθηγητής μου Κωνσταντίνος Δεληκωσταντής. Η Κωνσταντινούπολη κινείται τολμώσα τα ανοίγματα εκείνα που κάνουν την Εκκλησία όντως να είναι, διότι η Εκκλησία είναι ως κοινωνία, όπως θύμιζε διαρκώς ο μακαριστός Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης – και κοινωνία δίχως το άθλημα του διαλόγου δεν νοείται, του διαλόγου, μεταξύ άλλων και με τους ετεροδόξους. Η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος του 2016 στην Κρήτη, την οποία Σεις εμπνευσμένα πηδαλιουχήσατε, επισημαίνει: «ἡ Ὀρθόδοξος συμμετοχή εἰς τήν κίνησιν πρός ἀποκατάστασιν τῆς ἑνότητος μετά τῶν ἄλλων Χριστιανῶν ἐν τῇ Μιᾷ, Ἁγίᾳ, Καθολικῇ καί Ἀποστολικῇ Ἐκκλησίᾳ οὐδόλως τυγχάνει ξένη πρός τήν φύσιν καί τήν ἱστορίαν τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἀλλ’ ἀποτελεῖ συνεπῆ ἔκφρασιν τῆς ἀποστολικῆς πίστεως καί παραδόσεως, ἐντός νέων ἱστορικῶν συνθηκῶν.» (Σχέσεις τῆς Ὀρθοδοξίας πρός τόν λοιπόν χριστιανικόν κόσμον, § 4). Στη Γερμανία έχουμε την ευλογία ενός πανάξιου ποιμενάρχη, κομιστή του ήθους της Χάλκης, του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου μας κυρίου Αυγουστίνου, ο οποίος πρωτοστατεί στη μαρτυρία του Πατριαρχείου μας και στην εργασία που προϋποθέτει η υπακοή στην Κυριακή ευχή και εντολή «ἵνα πάντες ἕν ὦσιν» (Ἰω. 17: 21). Στην αγαπημένη μου Βαυαρία, όπου και το Συμβούλιο Εκκλησιών το οποίο διακονώ, αλλά και σε όλη τη χώρα, σε αντίστοιχες δομές, βλέπει κανείς καρπούς εύχυμους του ωραίου αγώνα για την ενότητα. 

Αν κάποιος φαντάζεται πως συμμετοχή σε διαλόγους σημαίνει απεμπόληση των τιμαλφών της Εκκλησίας και φτηνούς συμβιβασμούς, πλανάται πλάνην οικτράν, αν δεν εκφράζει απλώς κακοβουλία. Ο διαλογικός λόγος είναι και οφείλει να είναι προφητικός, τομώτατος, όπου δει ευεργετικά δυσάρεστος. Η ασέβεια προς το ανθρώπινο Πρόσωπο, η κοινωνική αδικία, ο βιασμός της φύσης, οι εθνικισμοί, η εργαλειοποίηση της πίστης για την εξυπηρέτηση ποικίλων ύποπτων σκοπών, η αυτοδικαιωτική νοοτροπία των φονταμενταλιστών του κόσμου τούτου είναι φαινόμενα που έχετε πολλάκις σθεναρώς στηλιτεύσει, Παναγιώτατε. 

Ιδίως στους καιρούς μας, όπου βόρειοι αδελφοί πετούν στον βόρβορο το όνομα της Ορθοδοξίας, δικαιώνοντας, δήθεν, θεολογικά τον πόλεμο ενάντια στον λαό της Ουκρανίας και όπου ουκ ολίγοι στον ορθόδοξο κόσμο σιγούν, αν δεν συγκατανεύουν σιωπηρώς προς την αίρεση του «ρωσικού κόσμου», Σεις από την Βασιλίδα των Πόλεων υψώνετε την προφητική φωνή Σας, διασώζοντας την τιμή της Παράδοσής μας. 

Είμαι ευγνώμων για τη συνεργασία μου και με την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου, τον γενναιόδωρο Πρόεδρό της, Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Δημητριάδος κ. Ιγνάτιο και τον ακαταπόνητο Διευθυντή της Δρα. Παντελή Καλαϊτζίδη, ακριβώς για την ευκαιρία να συμμετέχω σε μια επίσης προφητική, κριτική, όσο και θεολογικά μεστή απόπειρα συνάντησης του Ευαγγελίου με τον σύγχρονο κόσμο, τα ερωτήματα και τις έγνοιες του. Ιδίως επισημαίνω τη συνεργασία που αναπτύχθηκε στον Βόλο με την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας σε πνεύμα σεβασμού προς τις δικές Σας ιστορικές πρωτοβουλίες, με τις οποίες αποκαταστάθηκε η εκκλησιαστική αξιοπρέπεια εκατομμυρίων πιστών. Ανοίγει την καρδιά η θεραπεία σχισμάτων, η δεξίωση αδελφών, η παρηγορία των πονεμένων του πολέμου, που είθε σύντομα να τελειώσει με την αποκατάσταση της δικαιοσύνης. 

Παναγιώτατε, όταν πριν ένα μήνα έλαβα το συλλυπητήριο γράμμα Σας για την εκδημία του πατέρα μου, πέρα από την ευγνωμοσύνη, με κατέλαβε έκπληξη: Δεν περίμενα, εγώ ο ολίγιστος, την ιδιαίτερη τιμή μιας γραπτής πατριαρχικής παραμυθίας. Αντιλαμβάνεστε πώς ένιωσα μαθαίνοντας, πολλώ μάλλον, για το αναπάντεχο δώρο που σήμερα κάνετε σε έναν ελάχιστο, καλώντας τον να μετάσχει εντονότερα και πιο υπεύθυνα στην αρχοντιά της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας. Σας ευχαριστώ για την εμπειρία αυτού του δέους και εκζητώ τις προσευχές τις δικές σας και του σεπτού εκκλησιάσματος. 

Πολλά τα έτη Σας, Παναγιώτατε!

Η ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Το 2023, στο οποίο μόλις εισήλθαμε, είναι αφιερωμένο, παγκοσμίως, στην μέγιστη και οικουμενική Μαρία Κάλλας, με αφορμή την συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή της (2 Δεκεμβρίου 1923). 

Η μύθος της Κάλλας παραμένει ολοζώντανος, καθώς η υψηλή τέχνη της εξακολουθεί να σφραγίζει την όπερα και τον 21ο αιώνα, ενώ οι πτυχές της προσωπικότητάς της και του ιδιωτικού βίου της, συνεχίζουν να αποτελούν αντικείμενο έρευνας από δημοσιογράφους, συγγραφείς και καλλιτέχνες. Εμείς θα εστιάσουμε στη σχέση της Μαρίας Κάλλας με την Κωνσταντινούπολη, η οποία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. 

Καταγόταν η μητέρα της Ευαγγελία Δημητριάδη από την Πόλη; Γιατί αναφέρεται και ως τόπος καταγωγής της μητέρας της η Στυλίδα Φθιώτιδος; 

Γιατί άφησε εποχή αυτή κρουαζιέρα του Ωνάση στην Πόλη, το 1959, στην οποία συμμετείχε και η Κάλλας; Η Κάλλας στην Αγία Σοφία. 

Ποια η απήχηση της μεγάλης ντίβας στη σημερινή Κωνσταντινούπολη;

Είναι γνωστό πως ο Αριστοτέλης Ωνάσης και η Μαρία Κάλλας γνωρίστηκαν το 1957, σε μια δεξίωση που διοργάνωσε η διάσημη κοσμικογράφος της εποχής, Έλσα Μάξγουελ. 

Ο Σμυρνιός μεγιστάνας έβαλε αμέσως στο στόχαστρο την Ελληνίδα ντίβα της όπερας, αλλά το ειδύλλιο μεταξύ τους αναπτύχθηκε δύο χρόνια μετά, όταν ο Ωνάσης προσκάλεσε την Κάλλας και τον σύζυγό της, Μενεγκίνι, σε κρουαζιέρα, με την πολυτελή θαλαμηγό του, την περίφημη «Χριστίνα». Ο ερωτισμός ανάμεσά τους ήταν πλέον ορατός. Τόσο, που όταν κατά τη διάρκεια μιας στάσης στην Κωνσταντινούπολη ανέβηκε στη θαλαμηγό ο Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας, ευλόγησε την Κάλλας και τον Ωνάση, νομίζοντας ότι είναι σύζυγοι. Όταν αποκαλύφθηκε η αλήθεια, επικράτησε αμηχανία. Όλοι είχαν καταλάβει ότι η ευλογία του Πατριάρχη ήταν προφητική... 

Γράφει ο δημοσιογράφος Δημήτρης Λυμπερόπουλος, βιογράφος του Ωνάση: 

"Όταν η θαλαμηγός άραξε στη Βασιλίδα των πόλεων, όλοι ήσαν μια ευχάριστη και αξιοπρεπής παρέα, με τους φωτογράφους να στρέφουν τα φλας πάνω στον θρυλικό πατέρα της νίκης και να αγνοούν τους υπόλοιπους, ακόμη και την ντίβα της όπερας. Οι τουρκικές εφημερίδες εκείνης της εποχής γράφουν πως όταν οι προσκεκλημένοι του Ωνάση στη θαλαμηγό του, επισκεφθήκανε το ιστορικό ανάκτορο Τοπ Καπί, η Μαρία Κόλλας συγκινήθηκε. Και σε μια στιγμή άρχισε να τραγουδάει μια άρια από την «Αρπαγή από το Σεράι». Αυτό έγινε όταν ο διευθυντής του μουσείου ξεναγούσε τους διάσημους επισκέπτες στις μεγαλοπρεπείς αίθουσες του χαρεμιού. Ο Άρης τής έδωσε το μαντήλι του να σκουπίσει τα μάτια της. 

Η σειρά του μεγαλοεφοπλιστή να συγκινηθεί κι΄αυτός, ήρθε όταν επισκεφθήκανε τον Πατριάρχη Αθηναγόρα στο παλιό κτίριο του Οικουμενικού μεγάρου, όπου στεγάζεται η Κεφαλή της Ορθοδοξίας. Του ασπάστηκε το χέρι συγκινημένος. Δοκίμασαν όλοι γλυκό του κουταλιού, εκτός από τον Ωνάση που ήπιε καφέ. Ο Έλληνας κροίσος θέλησε να δώσει μια επιταγή, λέγοντας: «Για την ανακαίνιση των Πατριαρχείων, Παναγιώτατε...», αλλά η πανύψηλη βιβλική κολόνα κούνησε το κεφάλι: «Οι Τούρκοι δε μας επιτρέπουν παρά μικρές επιδιορθώσεις, όσες αρκούν για να μην καταρρεύσει το κτίριο». «Τότε για τους πτωχούς σας, Παναγιώτατε», είπε ο Αριστοτέλης που παιδί τον φώναζαν Αρίστο και τώρα η σκέψη του γύριζε πίσω στα σχολικά του χρόνια, σε μια 25η Μαρτίου, που ο πατέρας του τού μιλούσε για την εθνική παλιγγενεσία.

Όταν προσκάλεσε τον Πατριάρχη στη «Χριστίνα» για δείπνο, παρακάλεσε τους κυρίους να ντυθούν σοβαρά και τις κυρίες σεμνά. Δεν ήταν θρησκόληπτος ο Ωνάσης, σαν άλλους πλούσιους Έλληνες, όπως τους αδελφούς Σκούρα και Πάππας, που φιλούσαν στη σειρά τις εικόνες και σταυροκοπιόντουσαν συνεχώς. Έτρεφε όμως βαθιά μέσα του πίστη για όσα τον είχε διδάξει η γιαγιά του Γεσθημανή. Και ο Πατριάρχης ήταν το μπροστοκρίαρο ενός ελληνορθόδοξου ποιμνίου."

Στην βιογραφία του Ωνάση από τον Φρανσουά Φορεστιέ (δημοσιογράφος στο Nouvel Observateur, μυθιστοριογράφος και βιογράφος), διαβάζουμε για την επίσκεψη Κάλλας και Ωνάση στο Φανάρι:
«…Ραντεβού σε δύο ώρες για την επίσκεψη στον Πατριάρχη Αθηναγόρα. Η Μαρία, πολύ θρήσκα, επιδοκιμάζει. Προσεύχεται καθημερινά και είναι πεπεισμένη πως ό,τι συμβαίνει είναι θέλημα Θεού. Ο αιώνιος Πατέρας, σκέφτεται, έχει το βλέμμα Του πάνω της και εισακούει τις επιθυμίες της.
Έτσι, καρδιοχτυπώντας, μπαίνει στον περίβολο του Πατριαρχείου, ένα τεράστιο αυστηρό οίκημα όπου κεριά φωτίζουν τις ιερές εικόνες και πολύχρωμα ξύλινα αγάλματα μοιάζουν να πρεσβεύουν υπέρ ημών, των φτωχών αμαρτωλών. Με επιβλητική γενειάδα, τυλιγμένος σ’ ένα φαιλόνιο διάστικτο με πολύτιμους λίθους και φορώντας τη μίτρα του, ο Αθηναγόρας προχωρά.
Ο Μενεγκίνι, που δέχτηκε να πάει μαζί τους, είναι κάπως σαστισμένος από τη μεγαλοπρέπεια του προσώπου, από την ησυχία του χώρου. Ο πατριάρχης απλώνει τα χέρια, αφού εμπιστεύεται την ποιμαντορική του ράβδο σ’ έναν διάκονο. Ζητάει από την Κάλλας να προχωρήσει κι ύστερα από τον Ωνάση να κάνει το ίδιο. Γονατίζουν. Ο Αθηναγόρας ζητά από τον Παντοδύναμο να ευλογήσει τον «διασημότερο ναυτικό της σύγχρονης εποχής» και τη «μεγαλύτερη καλλιτέχνιδα του αιώνα». Ακουμπάει τις παλάμες του στα δύο κεφάλια και επικαλείται τον αιώνιο Πατέρα. Η Μαρία Κάλλας είναι συγκλονισμένη.

Το γεύμα, πάνω στο πλοίο [στην θαλαμηγό του Ωνάση «Χριστίνα»], είναι χαρούμενο. Ο πατριάρχης, ντυμένος στα μαύρα, συνοδεύεται από τους ιεράρχες του. Ο Τσόρτσιλ, καλοσυνάτος, δέχεται γαλήνια άλλη μία ευλογία που θα του χρησιμεύσει στο πολύ κοντινό ταξίδι του στο υπερπέραν. Όταν ο Αθηναγόρας φιλάει τον ηλικιωμένο άντρα, εκείνος χάνεται μέσα στην πλούσια γενειάδα του κληρικού. Περνούν στο τραπέζι. Το κρασί ρέει άφθονο, τα ανέκδοτα πέφτουν βροχή, οι πιατέλες πηγαινοέρχονται ασταμάτητα. Η Άρτεμις, η αδελφή του Αριστοτέλη, ζαλισμένη από το ποτό, απομακρύνεται διακριτικά. Ύστερα, ο Αθηναγόρας φεύγει, σουρουπώνει. Αφού φιλάει το πατριαρχικό δαχτυλίδι, ο Ωνάσης προστάζει …γλέντι!»
Είναι προφανές ότι κάποιες λεπτομέρειες που παραθέτει ο Φορεστιέ δεν είναι ακριβείς (π.χ. δεν υπάρχει «πατριαρχικό δαχτυλίδι»), αλλά ο συγγραφέας δίνει ένα κλίμα που επιβεβαιώνεται από τις συναφείς μαρτυρίες.

Το θέμα "Η Μαρία Κάλλας στην Κωνσταντινούπολη" θα παρουσιάσουμε σε ειδική εκδήλωση, με το Καλλιτεχνικό Σύνολο ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ και με τον κατάλληλο μουσικό υπομνηματισμό. 

ΜΙΑ ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ "ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ" (ΦΩΤΟ ΚΑΙ ΒΙΝΤΕΟ)

Φωτογραφίες - βίντεο: Νίκος - Γιώργος Παπαχρήστου / Οικουμενικό Πατριαρχείο

Την Πέμπτη 23 Δεκεμβρίου 2021 στο Σισμανόγλειο Μέγαρο του Γενικού Προξενείου της Ελλάδος στην Κωνσταντινούπολη, πραγματοποιήθηκε μια εκδήλωση Λόγου και Τέχνης με αναφορά στο πρωτοποριακό πολίτικο πνεύμα των αρχών του 20ού αιώνα μέσα από την παρουσίαση της Βοσπορίδος, της πρώτης έκδοσης τριάντα διηγημάτων της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου. 

Η εκδήλωση ήταν αφιερωμένη στην αναγεννητική πνοή του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, για την επέτειο της φωτισμένης τριακονταετούς Πατριαρχίας Του. 

Η Πολίτισσα Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου (1867-1906) ήταν διηγηματογράφος, αρθρογράφος, δασκάλα και δημοτικίστρια. Αναγνωρίζεται ως η πρώτη Ελληνίδα πεζογράφος που είχε και φεμινιστικές ιδέες. Υπήρξε, επίσης, πρωτοπόρος Ελληνίδα εκδότρια λογοτεχνικών εντύπων. 

Η Βοσπορίς είναι μια ανθο-δεσμίς τριάντα διηγημάτων της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, που εκδόθηκε από τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και την Εκδοτική Δημητριάδος. 

Την επιμελημένη έκδοση προλογίζει ο Σεβ. Μητροπολίτης Σηλυβρίας κ. Μάξιμος, ενώ την όλη επιμέλεια είχαν ο Αρχιμανδρίτης Φιλόθεος Μαρούδας και η φιλόλογος Βασιλική Δ. Λαμπροπούλου.

Την εκδήλωση τίμησε με την παρουσία του ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. 

Τον Παναγιώτατο και τους παρισταμένους Αρχιερείς του Θρόνου και Ομογενείς της Πόλεως καλωσόρισε στο Σισμανόγλειο Μέγαρο η Γενική Πρόξενος της Ελλάδος στην Πόλη κ. Γεωργία Σουλτανοπούλου. 

Στο πρώτο μέρος παρουσιάστηκε η Βοσπορίς, για την οποία μίλησαν διεξοδικά οι: 

Μητροπολίτης Σηλυβρίας Μάξιμος, Άσπα Χασιώτη, Ευάγγελος Πρωτοπαπαδάκης, Άρης Τσερτσιγιάν και ο Αρχιμανδρίτης Φιλόθεος Μαρούδας. 

Παρουσίαση: Δήμητρα Ράπτη. 

Στο δεύτερο μέρος της εκδήλωσης, το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος) παρουσίασε την παραγωγή του «Το τετράδιο του Πατριάρχη». Πρόκειται για μελοποιημένη ποίηση από τη νεανική ποιητική ανθολογία του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου. 

Ο μαθητής της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης Δημήτριος Αρχοντώνης άρχισε στα 1954 να αντιγράφει με επιμέλεια σε ένα τετράδιό του ποιήματα Ελλήνων ποιητών που τον εξέφραζαν. Έτσι, καταρτίστηκε μια ενδιαφέρουσα ποιητική ανθολογία, η οποία περιλαμβάνει, από το 1954 ως το 1970, 79 ποιήματα από 35 ποιητές, 32 Έλληνες και 3 ξένους. 

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» ανέγνωσε «μουσικά» αυτό το μαθητικό τετράδιο του Πατριάρχη και εντόπισε τα ποιήματα που είχαν μελοποιηθεί από Έλληνες συνθέτες της λόγιας μουσικής. Προέκυψε, λοιπόν, μια «Μουσική Ποιητική», που στην πραγματικότητα είναι ένας ύμνος στη νεοελληνική ποίηση και μουσική. 

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» παρουσίασε το μελοποιημένο, πλέον, «Τετράδιο του Πατριάρχη», από το 2004 ως σήμερα, σε πολλές πόλεις στην Ελλάδα, στην Κύπρο και στο Αννόβερο της Γερμανίας. 

Το 2013, που ήταν έτος Καβάφη, παρουσίασε σε πολλές συναυλίες στην Αθήνα –και στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών– τα έξι καβαφικά ποιήματα που ανθολόγησε ο Πατριάρχης. Το 2019, και πάλι στο Μέγαρο Μουσικής, παρουσίασε τον «Κωστή Παλαμά δύο Πατριαρχών», δηλαδή του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου (τα ποιήματα του Παλαμά που ανθολόγησε) και του αείμνηστου Πατριάρχου Αντιοχείας Ηλία Δ΄, ο οποίος φοίτησε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και μετάφρασε Έλληνες ποιητές, μεταξύ των οποίων και ο Κωστής Παλαμάς, στα αραβικά. 

Είναι πολύ σημαντικό το γεγονός ότι αυτή η χειρόγραφη νεανική ποιητική ανθολογία του Πατριάρχη κυκλοφόρησε το 2018 σε μια δίγλωσση (ελληνικά και τουρκικά), επιμελημένη έκδοση από την Κοινότητα Παναγίας Κουμαριωτίσσης Νεοχωρίου του Βοσπόρου. 

Μια ανθολογία, κάτι σαν είδος προσωπικού ποιητικού εγκολπίου. Μια περιπλάνηση στο σώμα της ελληνικής ποίησης, που αναδύεται μέσα από το κλίμα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης εκείνης της εποχής. 

Στην παρουσίαση του «Τετραδίου του Πατριάρχη» στην Πόλη παρουσιάστηκαν ποιήματα των: Γεωργίου Δροσίνη, Ζαχαρία Παπαντωνίου, Κωστή Παλαμά, Κ.Π. Καβάφη, Στέφανου Μπολέτση, A. Lamartine, P. Verlaine και R. Kipling. Επίσης, ένα ποίημα του μακαριστού Μητροπολίτου Πέργης Ευαγγέλου και ένα αφιερωμένο στον Πατριάρχη, του Αρχιμ. Φιλοθέου Μαρούδα. 

Τα ποιήματα ακούστηκαν όπως τα μελοποίησαν οι συνθέτες: Μίκης Θεοδωράκης, Δημήτρης Μητρόπουλος, Αντίοχος Ευαγγελάτος, Σόλων Μιχαηλίδης, Κωνσταντία Γουρζή, Δημήτρης Δημακόπουλος. Επίσης, ακούστηκαν μουσικά θέματα του Μάνου Χατζιδάκι και του Συνόλου «Πολύτροπον». 

Οι απαγγελίες των ποιημάτων έγιναν σε έξι γλώσσες: ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, τουρκικά, αραβικά. 

Ερμήνευσαν οι: 

Δάφνη Πανουργιά, σοπράνο 

Μάριος Καζάς, πιάνο 

Παναγιώτης Ανδριόπουλος, τραγούδι – απαγγελία 

Roni Bou Saba, απαγγελία 

Θεοδώρα Καγιακοπαράν, Μαρία Κελεπούρη, Άννα Μπαζγκάρλο, Φάνια Μπαζγκάρλο (μαθήτριες της 11ης τάξης του Ζωγραφείου Λυκείου), απαγγελία σε ελληνικά και τουρκικά 

Νεφέλη Καραλέκα, απαγγελία. 

Ο Πατριάρχης στην ομιλία του είπε μεταξύ άλλων: 

“Ευχαριστούμε ολοκαρδίως για την εξόχως τιμητική για το ταπεινό πρόσωπό μας εκδήλωση, και προσθέτουμε αμέσως ότι θεωρούμε πως η τιμή αναφέρεται στην Μητέρα Εκκλησία, στην οποία και ημείς οφείλουμε τα πάντα. Η Μεγάλη Εκκλησία αξίζει τις τιμές, αυτή ζη και μαρτυρεί περί της ελθούσης χάριτος και της προσδοκωμένης Βασιλείας επί δύο χιλιετίες εις την ευλογημένη αυτή γη, την Πόλιν των Πόλεων και σε ολόκληρη την οικουμένη. Διακονεί τον λαόν του Θεού, τον αγιάζει, τον διαποιμαίνει. Αυτή παράγει πολιτισμό, ο οποίος έχει πανανθρώπινη εμβέλεια. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο σφράγισε την ιστορία όχι μόνο του Χριστιανισμού, αλλά ολόκληρης της ανθρωπότητος και εξακολουθεί να είναι φωταυγής φάρος στην πορεία προς το μέλλον. Αυτή εκχριστιάνισε τους Σλαυικούς λαούς, και συγχρόνως άνοιξε γι’ αυτούς την οδό για να αναπτύξουν τον ιδικόν τους πολιτισμό. Από αυτή ξεκίνησε η Βυζαντινή τέχνη, η αρχιτεκτονική των ναών, η τέχνη της εικόνος, που εντυπωσιάζουν όχι μόνον ως καλλιτεχνική δημιουργία αλλά και ως έξοχη δοξολογική θεολογική γλώσσα, μαζί με την βαθυστόχαστη θεολογία των Πατέρων. Εδώ διασώθηκαν τα έργα των Αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, των ποιητών και των φιλοσόφων. Χάρη στην Εκκλησία επεβίωσε το Γένος μας σε δύσκολους καιρούς, διέσωσε την πίστη του, την γλώσσα του, τον πολιτισμό του, την ταυτότητά του. Και σήμερα η Αγία του Χριστού Μεγάλη Εκκλησία ενσαρκώνει και συμβολίζει την ιδέα της οικουμενικότητος, το πνεύμα του διαλόγου, τον πολιτισμό της ειρήνης και της αδελφοσύνης. Αγωνίζεται για την ενότητα της Χριστιανοσύνης, καλλιεργεί τον διαθρησκειακό διάλογο, και την συνάντηση με τον σύγχρονο κόσμο, πιστή στην παράδοση της Ορθοδοξίας και με ευαισθησία για τα υπαρξιακά προβλήματα και τις αναζητήσεις του ανθρώπου. Πράγματι, ισχύει η άποψη του Ιερωτάτου Μητροπολίτου Περγάμου, ότι αν δεν υπήρχε το Οικουμενικό Πατριαρχείο, «θα έπρεπε να είχε εφευρεθεί».” 

Αναφερόμενος ο Πατριάρχης στην προσωπικότητα της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου επεσήμανε: 

“Μας εντυπωσιάζει ιδιαιτέρως το γεγονός ότι η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, σαρξ εκ της σαρκός της Πόλεώς μας, γόνος της ιστορικής Βλάγκας, πίστεψε στη δύναμη της δημοτικής γλώσσας, η οποία φέρει και διασώζει όλα τα ουσιαστικά χαρακτηριστικά της ενιαίας ελληνικής γλώσσας, της μητρικής γλώσσας του πνεύματος. Αγωνίσθηκε για την πίστη της αυτή και για τα ίσα δικαιώματα των γυναικών, και είναι γεγονός ότι πλήρωσε το τίμημα που καταβάλλουν συνήθως οι πρωτοπόροι. Η δικαίωση έρχεται κατά κανόνα εκ των υστέρων”. 

Ο Παναγιώτατος συνεχάρη και ευχαρίστησε την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών της Ι. Μητροπόλεως Δημητριάδος, και τον διευθυντή της Ελλογιμ. Δρ. Παντελή Καλαϊτζίδη, καθώς και την Εκδοτική Δημητριάδος, για τη δημιουργία της σειράς με τίτλο «Φανάριον τηλαυγές», με την ευκαιρία της εφετινής επετείου του, και με πρώτο εκδοτικό καρπό της το εν λόγω βιβλίο. 

“Είμαστε ευγνώμονες για όλα αυτά, για όσα ο Θεός της αγάπης επεδαψίλευσε και προσφέρει στην Ομογένεια, καθώς και για όλους εκείνους οι οποίοι αγωνίζονται γι’ αυτή, μελετούν την ιστορία και το παρόν της, ενδιαφέρονται για το μέλλον της, για τον πολιτισμό της, και αναγνωρίζουν τη σημασία και τη συμβολή της Μεγάλης Εκκλησίας στη διάσωση και ανάπτυξη της ταυτότητάς της. Εμείς ως Πατριάρχης προσπαθήσαμε να εκφράσουμε το πνεύμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου και το ενδιαφέρον του για τον πολιτισμό στις ποικίλες διαστάσεις του. Σταθήκαμε στο πλευρό της νεολαίας μας σε όλα τα οράματα και τις πρωτοβουλίες της και συνεχίζουμε να το πράττουμε. Και είμαστε βέβαιοι, ότι και στο μέλλον ο,τι ωραίο και υψηλό θα δημιουργηθή εδώ στην Ομογένεια, θα έχει το αποτύπωμα της Ορθοδοξίας, του ταμιευτήρος των αξιών του Γένους.” 

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης, στη συνέχεια, αναφέρθηκε στην αξιολογική επανάσταση που έφερε ο Χριστιανισμός, με το μήνυμα του Ευαγγελίου να απευθύνεται, χωρίς διακρίσεις, προς κάθε άνθρωπο.

“Ο πολιτισμός μας έχει χαρακτηρισθή προσφυώς ως «πολιτισμός του προσώπου» και «πολιτισμός της αλληλεγγύης». Είναι δημιουργική ενσάρκωση και έκφραση της αξιολογικής επαναστάσεως, την οποία έφερε στον κόσμο και στον πολιτισμό ο Χριστιανισμός. Το Ευαγγέλιο απευθύνθηκε προς όλους τους ανθρώπους. Σε όλους είναι ανοικτή η οδός προς την σωτηρία. Αγνοήθηκαν οι διακρίσεις μεταξύ Ιουδαίων και Ελλήνων, ελευθέρων και δούλων, μορφωμένων και απαιδεύτων, πλουσίων και πτωχών, ανδρών και γυναικών. Γεννήθηκε η ιδέα της ενιαίας ανθρωπότητος. Στη θέση του «εγώ» ήλθε το «εμείς», η κοινότης και η αδελφοσύνη, η αγάπη ακόμη και προς τον εχθρό. Όλα αυτά δεν επετεύχθησαν αυτομάτως, αλλά απαιτούσαν αγώνα, προσευχή και υπομονή. 

Αυτή η πορεία συνεχίζεται και σήμερα. Η βίωση των χριστιανικών αξιών παραμένει αιώνιο καθήκον. Ιδίως στις μεγάλες εορτές της πίστεώς μας, αποκαλύπτεται σε όλους μας αυτή η αλήθεια ως χρέος και δέον, εν ευχαριστία προς τον πάνδωρο Θεό για την χάριν και το χάρισμα της αληθινής ελευθερίας, την οποία μας προσφέρει με την Ενανθρώπησή Του. Δεν περίμενε να πάμε εμείς σε Αυτόν, αλλά εκείνος, μας αναζήτησε. Είναι ο «Εμμανουήλ», ο Θεός μαζί μας, πάντοτε «υπέρ υμών». Αυτό είναι το μήνυμα των Χριστουγέννων, η αλήθεια της θεανθρωπινότητος: Τίποτε δεν είναι τόσο ιερό όσο ο άνθρωπος, αφού κοινωνός της φύσεώς του έγινε ο ίδιος ο Θεός. Αυτό αποτελεί το αξιολογικό κριτήριο του κάθε πολιτισμού.”

Ακολουθεί το πλήρες πρόγραμμα της εκδήλωσης. 

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ - 23 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2021 by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

"Εν τω Ιδιαιτέρω Πατριαρχικώ Παρεκκλησίω του Αγίου Αποστόλου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου ιδίαις ημών Πατριαρχικαίς χερσί"

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ

Γραφείο Τύπου και Επικοινωνίας

Η Α.Θ. Παναγιότης ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος απένειμε την Πέμπτη, 23 Δεκεμβρίου 2021, στο Πατριαρχικό Παρεκκλήσιο του Αγίου Ανδρέου στο Φανάρι, το οφφίκιο του Άρχοντος Δικαιοφύλακος στον Εντιμολ. κ. Παναγιώτη Ανδριόπουλο, θεολόγο και ιδιοκτήτη-διαχειριστή της ιστοσελίδος “Φως Φαναρίου”. 

“Η Αγία του Χριστού Μεγάλη Εκκλησία επιβραβεύει σήμερον, εν τω ιστορικώ Παρεκκλησίω του Πρωτοκλήτου των Αποστόλων Ανδρέου, την ειλικρινή αφοσίωσιν υμών εις τον Οικουμενικόν Θρόνον, απονέμουσα, ιδίαις ημών Πατριαρχικαίς χερσί, εις την υμετέραν Εντιμολογιότητα το οφφίκιον του Άρχοντος Δικαιοφύλακος. Ανήκετε από την στιγμήν αυτήν εις την χορείαν των Οφφικιαλίων της Μεγάλης Εκκλησίας, οι οποίοι πάμπολλα και πολυτιμότατα προσέφερον και προσφέρουν εις αυτήν και εις το Γένος, και συγκαταλέγεσθε μεταξύ των μελών της Αδελφότητος Οφφικιαλίων «Παναγία η Παμμακάριστος», η οποία εφέτος συνεπλήρωσε τριάκοντα έτη ζωής και διακονίας.” 

Σε άλλο σημείο της ομιλίας του, ο Οικουμενικός Πατριάρχης συνεχάρη τον κ. Ανδριόπουλο για το αγωνιστικό του φρόνημα για τα δίκαια του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αλλά και για την υπεύθυνη στάση και προσφορά του μέσω της ιστοσελίδος του, η οποία “προβάλλει με σθένος και ευαισθησίαν τας δράσεις της Μεγάλης Εκκλησίας και ενσαρκώνει, εις την εποχήν του διαδικτύου και του «χάους των πληροφοριών», την υπευθυνότητα εις τον χώρον της ενημερώσεως”. 

O Παναγιώτατος έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην διακονία του νέου Άρχοντος ως θεολόγου στην μέση εκπαίδευση. 

“Γνωρίζομεν καλώς ότι διακονείτε με ενθουσιασμόν την σχολικήν θρησκευτικήν αγωγήν, η οποία διεκδικεί την θέσιν της εις το σύγχρονον σχολείον ως εν μάθημα, το οποίον εκπροσωπεί, εκφράζει και διασώζει τον παιδαγωγικόν χαρακτήρα του σχολείου, προάγει την γνώσιν της Ορθοδόξου ημών Παραδόσεως, της συμβολής της εις την διαμόρφωσιν του πολιτισμού μας, βοηθεί τα παιδιά να ανακαλύψουν την διάστασιν του βάθους των πραγμάτων, τα ευαισθητοποιεί απέναντι εις τας απειλάς κατά της ιερότητος του ανθρωπίνου προσώπου, συμβάλλει εις την ανάπτυξιν πνεύματος διαλόγου και αλληλοκατανοήσεως με το διαφορετικόν, και ενισχύει την βούλησιν διά να αγωνισθούν δι’ ένα καλλίτερον και δικαιότερον κόσμον. Ίσως ποτέ η σχολική θρησκευτική αγωγή και η παρουσία καλών θεολόγων εις την εκπαίδευσιν, με ήθος δασκάλου, με πιστότητα εις τα πατρώα δόγματα, με ανοικτούς ορίζοντας, με γνήσιον ενδιαφέρον διά τας περιπετείας του συγχρόνου ανθρώπου και με ανεπτυγμένον αισθητήριον διά τα αδιέξοδα, αλλά και τας θετικάς προοπτικάς του πολιτισμού του, να μη ήσαν τόσον απαρίτητοι όσον σήμερον. 

Η Ορθόδοξος Παράδοσις είναι ταμιευτήρ υψηλών πνευματικών αξιών με πανανθρωπίνην εμβέλειαν. Η πίστις και η πιστότης εις τας αξίας αυτάς εξέφρασαν και διέσωσαν την ιδιοπροσωπίαν μας καθ’ όλην την μακράν ιστορίαν του Γένους, σήμερον δε αποτελούν εγγύησιν διά την μαρτυρίαν και την πορείαν μας εντός ενός πολυπλόκου και απαιτητικού κοινωνικού και πολιτισμικού περιβάλλοντος. Υμείς, Εντιμολογιώτατε, αντλείτε έμπνευσιν και ικμάδα από την παρακαταθήκην αυτήν, από την «μεγάλη μας ρίζα», όπως απεκάλει τον Βυζαντινόν πολιτισμόν ο μακαριστός π. Ηλίας Μαστρογιαννόπουλος.” 

Στην αντιφώνησή του ο Εντιμολ. κ. Παναγιώτης Ανδριόπουλος ευχαρίστησε εγκαρδίως τον Παναγιώτατο για την απονομή του οφφικίου. 

Μεταξύ άλλων σημείωσε: “Ομολογώ και κηρύττω δημοσίως, Παναγιώτατε, ότι ανδρώθηκα εκκλησιαστικώς επί της Πατριαρχίας Σας και είναι πολλά και ιλιγγιώδη όσα με έχετε διδάξει χωρίς να το γνωρίζετε. Μακρόθεν εστώς και θερμαινόμενος από την φλόγα σας. Επιλείψει γαρ με διηγούμενον ο χρόνος… Περιορίζομαι σε τρία, νομίζω, καταλυτικά. Είστε ο πάση τη κτίσει Πατριάρχης. Σαρκώνετε την οικουμενικότητα σε κάθε στιγμή και με κάθε τρόπο. Είστε Βαρθολομαίος ο Διάλογος, προς τους εγγύς και τους μακράν. Είστε ο Πατριάρχης της ελευθερίας!” 

Κατά την απονομή του οφφικίου παρέστησαν οι Σεβ. Μητροπολίτες Γέρων Χαλκηδόνος κ. Εμμανουήλ, Κυδωνιών κ. Αθηναγόρας, Σηλυβρίας κ. Μάξιμος, ο Θεοφιλ. Επίσκοπος Αλικαρνασσού κ. Αδριανός, η σύζυγος του νέου Άρχοντος Ευγεν. κ. Δάφνη Πανουργιά, Σοπράνο, καθώς και συγγενείς, φίλοι και συνεργάτες του.

Ο Αρχιμ. Μιχαήλ Σταθάκης, προϊστάμενος του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού 
παραδίδει στον Οικουμενικό Πατριάρχη μια προσωπογραφία Του, που φιλοτέχνησε 
η ζωγράφος Πηγή Ζερβουδάκη. 

«ΒΟΣΠΟΡΙΣ» ΚΑΙ «ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ» ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

Την Πέμπτη 23 Δεκεμβρίου 2021 και ώρα 5 το απόγευμα, στο Σισμανόγλειο Μέγαρο του Γενικού Προξενείου της Ελλάδος στην Κωνσταντινούπολη, θα πραγματοποιηθεί μια εκδήλωση Λόγου και Τέχνης με αναφορά στο πρωτοποριακό πολίτικο πνεύμα των αρχών του 20ού αιώνα μέσα από την παρουσίαση της Βοσπορίδος, της πρώτης έκδοσης τριάντα διηγημάτων της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου. 

Η εκδήλωση είναι αφιερωμένη στην αναγεννητική πνοή του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, για την επέτειο της φωτισμένης τριακονταετούς Πατριαρχίας Του. 

Η Πολίτισσα Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου (1867-1906) ήταν διηγηματογράφος, αρθρογράφος, δασκάλα και δημοτικίστρια. Αναγνωρίζεται ως η πρώτη Ελληνίδα πεζογράφος που είχε και φεμινιστικές ιδέες. Υπήρξε, επίσης, πρωτοπόρος Ελληνίδα εκδότρια λογοτεχνικών εντύπων. 

Η Βοσπορίς είναι μια ανθο-δεσμίς τριάντα διηγημάτων της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, που εκδόθηκε από τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και την Εκδοτική Δημητριάδος. 

Την επιμελημένη έκδοση προλογίζει ο Σεβ. Μητροπολίτης Σηλυβρίας κ. Μάξιμος, ενώ την όλη επιμέλεια είχαν ο Αρχιμανδρίτης Φιλόθεος Μαρούδας και η φιλόλογος Βασιλική Δ. Λαμπροπούλου. Την εκδήλωση της ερχόμενης Πέμπτης θα τιμήσει με την παρουσία του ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. 

Στο πρώτο μέρος θα παρουσιαστεί η Βοσπορίς, για την οποία θα μιλήσουν οι: 

Μητροπολίτης Σηλυβρίας Μάξιμος, Άσπα Χασιώτη, Βασιλικὴ Δ. Λαμπροπούλου, Άρης Τσερτσιγιάν και ο Αρχιμανδρίτης Φιλόθεος Μαρούδας. 

Παρουσίαση: Δήμητρα Ράπτη. 

Στο δεύτερο μέρος της εκδήλωσης, το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος) θα παρουσιάσει την παραγωγή του «Το τετράδιο του Πατριάρχη». 

Πρόκειται για μελοποιημένη ποίηση από τη νεανική ποιητική ανθολογία του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου. 

Ο μαθητής της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης Δημήτριος Αρχοντώνης άρχισε στα 1954 να αντιγράφει με επιμέλεια σε ένα τετράδιό του ποιήματα Ελλήνων ποιητών που τον εξέφραζαν. Έτσι, καταρτίστηκε μια ενδιαφέρουσα ποιητική ανθολογία, η οποία περιλαμβάνει, από το 1954 ως το 1970, 79 ποιήματα από 35 ποιητές, 32 Έλληνες και 3 ξένους. 

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» ανέγνωσε «μουσικά» αυτό το μαθητικό τετράδιο του Πατριάρχη και εντόπισε τα ποιήματα που είχαν μελοποιηθεί από Έλληνες συνθέτες της λόγιας μουσικής. Προέκυψε, λοιπόν, μια «Μουσική Ποιητική», που στην πραγματικότητα είναι ένας ύμνος στη νεοελληνική ποίηση και μουσική. 

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» παρουσίασε το μελοποιημένο, πλέον, «Τετράδιο του Πατριάρχη», από το 2004 ως σήμερα, σε πολλές πόλεις στην Ελλάδα, στην Κύπρο και στο Αννόβερο της Γερμανίας. 

Το 2013, που ήταν έτος Καβάφη, παρουσίασε σε πολλές συναυλίες στην Αθήνα –και στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών– τα έξι καβαφικά ποιήματα που ανθολόγησε ο Πατριάρχης. 

Το 2019, και πάλι στο Μέγαρο Μουσικής, παρουσίασε τον «Κωστή Παλαμά δύο Πατριαρχών», δηλαδή του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου (τα ποιήματα του Παλαμά που ανθολόγησε) και του αείμνηστου Πατριάρχου Αντιοχείας Ηλία Δ΄, ο οποίος φοίτησε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και μετάφρασε Έλληνες ποιητές, μεταξύ των οποίων και ο Κωστής Παλαμάς, στα αραβικά. 

Είναι πολύ σημαντικό το γεγονός ότι αυτή η χειρόγραφη νεανική ποιητική ανθολογία του Πατριάρχη κυκλοφόρησε το 2018 σε μια δίγλωσση (ελληνικά και τουρκικά), επιμελημένη έκδοση από την Κοινότητα Παναγίας Κουμαριωτίσσης Νεοχωρίου του Βοσπόρου. 

Μια ανθολογία, κάτι σαν είδος προσωπικού ποιητικού εγκολπίου. Μια περιπλάνηση στο σώμα της ελληνικής ποίησης, που αναδύεται μέσα από το κλίμα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης εκείνης της εποχής. 

Στην παρουσίαση του «Τετραδίου του Πατριάρχη» στην Πόλη θα παρουσιαστούν ποιήματα των: Γεωργίου Δροσίνη, Ζαχαρία Παπαντωνίου, Κωστή Παλαμά, Κ.Π. Καβάφη, Στέφανου Μπολέτση, A. Lamartine, P. Verlaine και R. Kipling. Επίσης, ένα ποίημα του μακαριστού Μητροπολίτου Πέργης Ευαγγέλου και ένα αφιερωμένο στον Πατριάρχη, του Αρχιμ. Φιλοθέου Μαρούδα. 

Τα ποιήματα θα ακουστούν όπως τα μελοποίησαν οι συνθέτες: Μίκης Θεοδωράκης, Δημήτρης Μητρόπουλος, Αντίοχος Ευαγγελάτος, Σόλων Μιχαηλίδης, Κωνσταντία Γουρζή, Δημήτρης Δημακόπουλος. Επίσης, θα ακουστούν μουσικά θέματα του Μάνου Χατζιδάκι, του Δημητρίου Αλ Μουρ, παλαιού Πρωτοψάλτου του Πατριαρχείου Αντιοχείας, και του Συνόλου «Πολύτροπον». 

Οι απαγγελίες των ποιημάτων θα γίνουν σε έξι γλώσσες: ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, τουρκικά, αραβικά. 

Ερμηνεύουν οι: 

Δάφνη Πανουργιά, σοπράνο 

Μάριος Καζάς, πιάνο 

Παναγιώτης Ανδριόπουλος, τραγούδι – απαγγελία 

Roni Bou Saba, σάζι – απαγγελία 

Θεοδώρα Καγιακοπαράν, Μαρία Κελεπούρη, Άννα Μπαζγκάρλο, Φάνια Μπαζγκάρλο (μαθήτριες της 11ης τάξης του Ζωγραφείου Λυκείου), απαγγελία σε ελληνικά και τουρκικά 

Νεφέλη Καραλέκα, απαγγελία.

ΝΤΟΚΥΜΑΝΤΕΡ: ΣΤΑ ΑΔΥΤΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΟΦΙΑΣ

Μια παλαιότερη, αλλά αποκαλυπτική και διαχρονική, ανάρτηση μας

«Στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς» 

ΣΤΟ ΛΟΣ ΑΝΤΖΕΛΕΣ Η ΠΡΩΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΡΟΒΟΛΗ 

ΤΗΝ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΓΡΑΨΕ Ο ΚΥΠΡΙΟΣ ΣΥΝΘΕΤΗΣ Γ. ΚΑΛΛΗΣ 

Του ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΒΙΚΕΤΟΥ  

Στο Los Angeles County Museum of Art - LACMA (Μουσείο Τέχνης της Κομητείας του Λος Άντζελες, το δεύτερο μεγαλύτερο μουσείο στις ΗΠΑ, θα προβληθεί αύριο, 23 Σεπτεμβρίου 2018, σε παγκόσμια πρεμιέρα το ντοκιμαντέρ, με τίτλο: «Στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς». Η έρευνα και σκηνοθεσία ανήκει στον Göksel Gülensoy, που γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Την μουσική έγραψε ο Κύπριος συνθέτης Γιώργος Καλλής και το σενάριο είναι του Kutsi Akilli. 

Tο ντοκιμαντέρ, για το οποίο ο «Φιλελεύθερος» είχε γράψει το 2014, είναι παραγωγή της Kinostanbul. Στο ρεπορτάζ του 2014 ο Göksel Gülensoy (Γκοκσέλ Γκιουλενσόϊ) είχε δηλώσει: «Έμεινα άφωνος, δεν πίστευα στα μάτια μου. Ήταν ως να βρέθηκα στον 5ο με 6ο μ.Χ αιώνα». Το ερέθισμα για να ξεκινήσει το ντοκιμαντέρ ήταν οι συζητήσεις του Göksel Gülensoy με τον αναπληρωτή καθηγητή , δρα İhsan Tunay. «Ανέκαθεν είχα έρωτα για την Αγία Σοφία. Ήξερα ότι θα ήταν μια μακροχρόνια σχέση. Πρώτα έπρεπε να την δω με τα ίδια μου τα μάτια, να την γνωρίσω και το πιο σημαντικό να την ανακαλύψω. Κι αυτό έκανα. Με το πέρασμα του χρόνου, η αγάπη μετατράπηκε σε πάθος που με κυριαρχεί εδώ και χρόνια», δηλώνει ο Göksel. 

Με την ευκαιρία της αυριανής πρεμιέρας του ντοκιμαντέρ ο Göksel Gülensoy (Γκοκσέλ Γκιουλενσόϊ) σε αποκλειστικές δηλώσεις στον «Φ» αναφέρει ότι είναι ο πρώτος σκηνοθέτης, που είχε την ευκαιρία να κινηματογραφήσει το κάτω μέρος μιας δομής (της Αγίας Σοφίας) 1500 χρόνων.

O Göksel Gülensoy και μέλη της ομάδας του μέσα στην Αγιά Σοφιά (ΦΩΤΟ: Kinostanbul)

Ο Τούρκος σκηνοθέτης μας είπε ότι έχει αποκομίσει πολλές εμπειρίες. Οι σημαντικότερες, συνεχίζει, ήταν ότι έμαθα για την ύπαρξη πολλών δωματίων της Ρωμαϊκής – Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στο υπόγειο (κάτω από τον ναό) και τις λειτουργίες του. «Είδα ότι υπήρχε μια άλλη πόλη κάτω από την σημερινή Κωνσταντινούπολη», τόνισε. "Οι θόλοι και οι μιναρέδες της Αγιάς Σοφιάς αποτελούν σύμβολα της Κωνσταντινούπολης που σου κόβουν την ανάσα», λέει ο σκηνοθέτης. «Αποκαλύψαμε ένα κόσμο τόσο εντυπωσιακό, όσο και αυτός που βρίσκεται στον ναό. Για τον λόγο αυτό είμαστε αφάνταστα ενθουσιασμένοι και συγκινημένοι», επισημαίνει ο Gülensoy. 

Το κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ, αναφέρει, είναι 90 λεπτά. Το μήκος της τηλεοπτικής σειράς είναι 6x52 λεπτά. Μόνο 52 λεπτά από αυτό θα προβληθεί στην αποψινή πρεμιέρα στο LACMA. 

Υπήρξε, αναφέρει, μια προσφορά από το LACMA για την παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας. «Σκέφτηκα ότι θα ήταν σωστή η απόφαση για ένα τέτοιο ντοκιμαντέρ να προβληθεί σε ένα από τα σημαντικά μουσεία των ΗΠΑ και δέχτηκα. Το πρόγραμμά μας για την Τουρκία δεν είναι ακόμα βέβαιο», δηλώνει ο Τούρκος σκηνοθέτης. 

Ο Göksel Gülensoy αποκαλύπτει ότι θέλει να συνεχίσει το ερευνητικό πρόγραμμά του, «γιατί στην περιοχή του Σουλτάναχμετ, όπου βρίσκεται η Αγιά Σοφιά, υπάρχουν πολλά ανεξερεύνητα μέρη». Προσθέτει ότι αναζητεί συμπαραγωγό για να μπορέσει να υλοποιήσω τους στόχους του. 

Τέλος, δηλώνει στον «Φ» ότι, αν υπάρξει ενδιαφέρον, θα προβάλει στην Κύπρο το ντοκιμαντέρ, που θα παρουσιαστεί απόψε στο LACMA. 

Ο συνθέτης Γιώργος Καλλής απάντησε στις ερωτήσεις του «Φ»: 

- Πως έγινε η γνωριμία με τον Göksel Gülensoy; 

- Η γνωριμία μας ήταν αρχικά διαδικτυακή... Ο Göksel παρακολουθούσε τη δουλειά μου από καιρό και έτσι πριν από μερικούς μήνες μου έστειλε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα και περιέγραφε την ταινία. Με ρώτησε, εάν θα με ενδιέφερε να την επενδύσω μουσικά. Βρεθήκαμε στην Λευκωσία για πρόγευμα το καλοκαίρι και συμφωνήσαμε να προχωρήσουμε με την συνεργασία μας. 

- Γιατί αποφάσισες να γράψεις την μουσική στο συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ και τι σημαίνει για την μέχρι σήμερα δουλειά σου; 

-Το θέμα με ενδιέφερε, γιατί πρώτον πρόκειται για ένα Βυζαντινό Ναό ασύγκριτης αρχιτεκτονικής και ιστορικής αξίας. Εξ άλλου μετά από τη γνωριμία μου με τον Göksel διαπίστωσα ότι πρόκειται για ένα πολύ εργατικό σκηνοθέτη, αλλά και εξαιρετικό άνθρωπο. Μου περιέγραψε το ντοκιμαντέρ με περηφάνια κι ένα μεγάλο χαμόγελο και με κέρδισε αμέσως η αυθεντικότητα του. 

- Μπορείς να μας πεις δυο λόγια για τα βασικά χαρακτηριστικά της μουσικής του ντοκιμαντέρ; 

- Το θέμα του ντοκιμαντέρ μου δίνει τη δυνατότητα να συνδυάσω τις βυζαντινές ρίζες μας με συμφωνική κινηματογραφική μουσική, που πιστεύω θα δημιουργήσει ένα πολύ ενδιαφέρον μουσικό ακρόαμα. Εξάλλου, η γενική ιδέα της μουσικής υπόκρουσης είναι να μας πάρει πίσω στον χρόνο. 

- Ποιά η γνώμη σου για το ντοκιμαντέρ; 

- Δεν έχει ξαναγίνει τέτοιου είδους μελέτη για την Αγία Σοφία, πριν από αυτή τη πρωτοβουλία του Göksel. Για μένα είναι ένα θέμα ιδιαίτερα ενδιαφέρον, επηρεασμένος βεβαίως πάντοτε και από την ιστορία μας. Καταδυόμενος στα υπόγεια της Αγιάς Σοφιάς ο Göksel βρήκε και κατάλοιπα του παρελθόντος μέχρι και το 1200 μ.χ. Είναι σίγουρα μία αξιόλογη προσπάθεια επιστημονικής και όχι μόνον έρευνας, που αξίζει να την δει ο καθένας από εμάς. 

Το ντοκιμαντέρ "Στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς» είναι βασισμένο σε πολύχρονες εξερευνήσεις των υπόγειων στοών και υδροφόρων διόδων του εμβληματικού ναού. Πριν την προβολή του ντοκιμαντέρ θα μιλήσει η αρχαιολόγος, δρ. Χαλούκ Τσιετίνκαγια (Haluk Cetinkaya) . Ο διάσημος συγγραφέας Dan Brown έχει χαρακτηρίσει «υπέροχο» το ντοκιμαντέρ. Για την παραγωγή του, της οποίας εκτελεστικός διευθυντής είναι ο Σενά Ντεκτάς (Sena Denktas), δούλεψαν περίπου 45 άτομα διαφόρων ειδικοτήτων. 

Ο Τούρκος ντοκιμαντερίστας δηλώνει κατηγορηματικά ότι η επικοινωνία των στοών της Αγίας Σοφίας με τον Βόσπορο και τα Πριγκηπόννησα είναι ένας θρύλος.

Ο Göksel Gülensoy στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς

Τα υποβρύχια γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στο βυθό των τριών μεγάλων ιστορικών δεξαμενών της Αγίας Σοφίας από τέσσερις επαγγελματίες δύτες, με εξοπλισμό τελευταίας τεχνολογίας. Τα γυρίσματα στις σήραγγες και τις πλωτές διόδους κάτω από την Αγιά Σοφιά έγιναν από ειδικούς του Διεθνούς Σπηλαιολογικού Κέντρου Boğaziçi. Το γεγονός ότι δεν βρέθηκε ένα έγγραφο ή ντοκουμέντο σχετικά με τον υπόγειο χώρο της Αγιάς Σοφιάς είχε ως αποτέλεσμα οι εργασίες να πάρουν περισσότερο χρόνο. Τώρα, με βάση τα γυρίσματα , η περιοχή έχει χαρτογραφηθεί. Οι δεξαμενές της Αγιάς Σοφιάς, οι οποίες έχουν βυθιστεί, εξετάστηκαν και μετρήθηκαν για πρώτη φορά. 

Όλα όσα καταγράφηκαν από την κάμερα εξετάστηκαν από επιστημονική επιτροπή και αποφασίστηκε ότι χρειάζονται και άλλες έρευνες για τον υπόγειο χώρο της Αγιάς Σοφιάς. 

Με τη βοήθεια των καθηγητών της Βυζαντινής Αρχαιολογίας Ihsan Tunay και HaluK Cetinkaya, αλλά και των υπευθύνων του Μουσείου της Αγίας Σοφίας εντοπίστηκαν δύο πιθανές είσοδοι για τις σήραγγες του ναού . Η πρώτη είσοδος βρέθηκε στο τμήμα του πρόναου και λίγα μέτρα πιο μακριά εντοπίστηκε η δεύτερη. Στα υπόγεια της Αγιάς Σοφιάς υπάρχουν πολλοί κίονες, εξαιρετικού κάλλους, παρεκκλήσια με σπαράγματα νωπογραφιών και δωμάτια. 

Ο Göksel Gülensoy και η ομάδα του βρήκαν ένα τάφο, αλλά δεν είχαν αντιληφθεί τι είχαν ανακαλύψει. Αυτό το διαπίστωσε η αρχαιολόγος HaluK Cetinkaya, όταν είδε τις εικόνες. Ήταν ο τάφος του Αγίου Αντιγόνου! Τελευταία αναφορά στον τάφο του Αγίου είχε γίνει τον 13ο αιώνα από έναν Ρώσο περιηγητή. Επίσης, βρέθηκε ακόμη ένας τάφος, που εικάζεται πως ανήκει σε Πατριάρχη. Σύμφωνα με τον Göksel ο σεναριογράφος του Kutsi Akilli ελπίζει ότι μπορεί να βρεθεί δωμάτιο της Αγιάς Σοφιάς Σοφίας, από όπου διέφυγε ο ιερέας στη Λειτουργία της 29ης Μαΐου 1453, όταν ο Μωάμεθ ο Πορθητής εισέβαλε στον ναό, αλλά και το δισκοπότηρο που χάθηκε κατά την Άλωση της Πόλης και η παράδοση το θέλει να βρίσκεται κάπου στα βάθη του ναού. Στα ευρήματα συγκαταλέγεται και ένα στρατιωτικό παγούρι με ημερομηνία 1917.

Ψηφιδωτή τοιχογραφία στην Αγιά Σοφιά (ΦΩΤΟ: Α. Βικέτος)

Η Αγιά Σοφιά, την οποία επισκέπτονται κάθε χρόνο κατά μέσο όρο τρία εκ. τουρίστες, ήταν ο καθεδρικός ναός της Κωνσταντινούπολης, στο κέντρο της κωνσταντίνειας πόλης, στον Πρώτο λόφο της Κωνσταντινούπολης. Ο ναός, που σώζεται σήμερα και αποτελεί μουσείο, οικοδομήθηκε από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α΄ κατά το πρώτο μισό του 6ου αιώνα μ.Χ. Το έργο ανέλαβαν ο Ανθέμιος από τις Τράλλεις και ο Ισίδωρος από τη Μίλητο. Η κατασκευή προχώρησε γρήγορα και ο ναός, μια κολοσσιαία τρουλαία βασιλική με μια αψίδα στα ανατολικά και συνολικό μήκος περί τα 135 μ., εγκαινιάστηκε στις 27 Δεκεμβρίου 537. Ο τρούλος της Αγίας Σοφίας είναι ελαφρώς μικρότερος από εκείνον του Πάνθεου στη Ρώμη. Η διάμετρός του φτάνει τα 31,87 μ. και βρίσκεται σε ύψος 55,6 μ. από το επίπεδο του δαπέδου. 

Όσον αφορά το εσωτερικό του ναού οι επιφάνειες των τοίχων καλύπτονταν με πολύχρωμη ορθομαρμάρωση (όπως παραμένουν και σήμερα) και αρχικά είχαν διακοσμηθεί με πολυάριθμους ψηφιδωτούς σταυρούς και διακοσμητικά σχέδια σε χρυσό βάθος. Ο άμβωνας από μάρμαρο και ελεφαντοστό είχε δύο κλίμακες. 

Τα παλιότερα σωζόμενα ψηφιδωτά με εικόνες του Χριστού της Παναγίας, του Ιωάννη του Προδρόμου, των Αρχαγγέλων, αυτοκρατόρων κλπ. χρονολογούνται το 843 μ.Χ. στην περίοδο μετά την Εικονομαχία. Ο τρούλος του ναού πιθανώς διακοσμήθηκε επίσης τον 9ο αιώνα με μια μεγάλη παράσταση του Παντοκράτορα, ο οποίος καταστράφηκε εντελώς, αλλά στις αρχές της Οθωμανικής περιόδου, ήταν ακόμη ορατός.
ΠΗΓΗ: Εφημερίδα Κύπρου «Ο Φιλελεύθερος», 22.9.2018 

Υπόγεια σήραγγα 

Η "ΟΡΕΣΤΕΙΑ" ΤΟΥ ΙΑΝΝΗ ΞΕΝΑΚΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΠΡΙΝ ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ (ΦΩΤΟ ΚΑΙ ΒΙΝΤΕΟ)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

«Ύμνος στη Δημοκρατία» χαρακτηρίστηκε η παρουσίαση της Ορέστειας στην Κωνσταντινούπολη από τα ΜΜΕ της Τουρκίας.
Η εμβληματική Ορέστεια του Αισχύλου κατά Ιάννη Ξενάκη θυμόμαστε πως παρουσιάστηκε πριν 10 χρόνια (21-6-2010) στην Αγία Ειρήνη της Κωνσταντινουπόλεως, στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Μουσικής της Πόλης και του θεσμού Πόλη - Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2010. 
Η συναυλία πραγματοποιήθηκε παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και πλήθους κόσμου που κατέκλυσε τον ιστορικό χώρο.
Το απαιτητικό έργο του Ξενάκη που ερμήνευσαν ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς, χορωδίες και ορχηστρικό σύνολο υπό τον μαέστρο Γκιουρέρ Αϊκάλ, κατέκτησε το κοινό και απέδειξε, θα λέγαμε, την διαχρονικότητά του.
Η Παγκόσμια Ημέρα της Μουσικής γιορτάστηκε τότε στην Πόλη μ' ένα έργο ελληνικό, αλλά και οικουμενικό ταυτόχρονα, καθώς η Ορέστεια του έλληνα µουσικού, αρχιτέκτονα, µαθηµατικού, διανοητή και φιλοσόφου είναι ένα έργο που θεωρείται από τα σηµαντικότερα για τη µουσική του 20ού αιώνα και για την πρωτοπορία όσον αφορά τη µουσική αλλά και την εν γένει αντίληψη για το αρχαίο δράµα. 

Το μουσικό έργο με υπότιτλο «Σουίτα Ιάννη Ξενάκη» γράφτηκε από τον συνθέτη το 1965-67, έπειτα από πρόσκληση του Αλέξη Σολωμού για την παράστασή του στην πόλη Υψηλάντη των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Στη σημερινή του μορφή το έργο ακολουθεί μία ιδιαίτερη προσέγγιση, με το λιμπρέτο να αποτελείται από επιλογές του συνθέτη συγκεκριμένων στίχων από το αρχαίο κείμενο του Αισχύλου, ενώ από το 1987 και έπειτα προστέθηκαν οι σολιστικοί ρόλοι της Κασσάνδρας και της Θεάς Αθηνάς γραμμένοι ειδικά για τον βαρύτονο Σπύρο Σακκά, ο οποίος τους ερμηνεύει μέχρι σήμερα.
Η Ορέστεια του Ξενάκη ένωσε στην Πόλη έλληνες και τούρκους µουσικούς, σε µια σύµπραξη της µεικτής (τουρκικής) πανεπιστηµιακής χορωδίας Μimar µε την 25µελή του Δήµου Αθηναίων, υπό τον Σταμάτη Μπερή, µιας χορωδίας µε παιδιά από το Ζωγράφειο της Πόλης αλλά και τούρκους µαθητές δηµοτικού και γυµνασίου, της Φιλαρµονικής Ορχήστρας Βorusan της Κωνσταντινούπολης, υπό τον σπουδαίο μαέστρο και δραστήριο στην Αµερική Γκιουρέρ Αϊκάλ και µε σολίστ στα κρουστά τον Ισπανό Μιγκέλ Μπερνάτ και φυσικά τον Σπύρο Σακκά. 
Ήταν µια παραγωγή του Κέντρου Φωνητικών Τεχνών, του οποίου Καλλιτεχνικός διευθυντής είναι ο Σπύρος Σακκάς, σε συµπαραγωγή µε το Διεθνές Φεστιβάλ Κωνσταντινούπολης (ΙΚSV), υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισµού και Τουρισµού.

«Τέτοια έργα οφείλουν να γίνονται πάλι και πάλι όσο οφείλει και η ζωή να ξαναγεννιέται διαρκώς! Ο Ξενάκης δεν δέχεται τον άνθρωπο βουτηγμένο μέσα στη σύγχρονη ανοησία…» έχει πει ο Σπύρος Σακκάς, 35 χρόνια συνεργάτης του Ιάννη Ξενάκη,  φίλος και πρώτος ερµηνευτής πολλών σολιστικών έργων του. 

φωτό: Νικόλαος Μαγγίνας και Ιδιωτική Οδός