Γκριγκόρι Ζινόβιεφ – Λεβ Κάμενεφ: Οι διόσκουροι μπολσεβίκοι που εκτελέστηκαν ως εχθροί του λαού

Δημοσιεύτηκε στην Κατιούσα

Ο Ζινόβιερ και ο Κάμενεφ είναι δύο περιπτώσεις προσωπικοτήτων με σχεδόν κοινή διαδρομή και με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ανήκαν στην παλιά φρουρά των μπολσεβίκων και ήταν για πολλά χρόνια στελέχη του Πολίτ-Μπιρό του κόμματος, αλλά δε συνέδεσαν το όνομά τους με τις πιο ηρωικές στιγμές και τις μεγάλες, επαναστατικές κορυφώσεις -αντιθέτως. Συνδέθηκαν ωστόσο μεταξύ τους σε τέτοιο βαθμό, που κατά κανόνα αναφέρονται μαζί ως Διόσκουροι.

Ο Γκριγκόρι Ζινόβιεφ γεννήθηκε το 1883 στην Ουκρανία και το πραγματικό του όνομα ήταν Οβσέι-Γκέρσον Αρόνοβιτς Ραντομισίσκι. Γενέτειρά του ήταν το Ελισάβετγκραντ, που πήρε προσωρινά το όνομά του κι αργότερα το όνομα του Κίροφ, που η δολοφονία του συνδεόταν κατά τραγική ειρωνεία και με την καταδίκη του Ζινόβιεφ. Αυτό δείχνει πάντως πως η προσωπολατρία ήταν ένα γενικό φαινόμενο της εποχής (εξάλλου και ο Τρότσκι απέκτησε για ένα μικρό διάστημα πόλη με το δικό του όνομα) κι όχι κάτι που απέρρεε από τη θέληση του “Πατερούλη” Στάλιν -κι αυτό, αν υποθέσουμε πως πρέπει να εντοπίσουμε την εκδήλωσή του στη μετονομασία πόλεων που είχαν διατηρήσει ονόματα από την τσαρική εποχή.

Ο Ζινόβιεφ σπούδασε Φιλοσοφία, Ιστορία και Λογοτεχνία. Συνδέθηκε στα φοιτητικά του χρόνια με το ΣΔΕΚΡ και πήρε το μέρος του Λένιν τόσο στη διάσπαση με τους μενσεβίκους, όσο και στη σύγκρουσή του με τον Μπογκντάνοφ. Έγινε σε πολύ νεαρή ηλικία μέλος της ΚΕ, ενώ ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος τον βρήκε πολιτικό εξόριστο στην Ελβετία. Επέστρεψε το 17′ στο Πέτρογκραντ μαζί με το Λένιν και το περίφημο σφραγισμένο βαγόνι του, ενώ τον ακολούθησε στη Φινλανδία το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς, για να γλιτώσουν την εκδικητική οργή της Προσωρινής Κυβέρνησης, μετά τις μαζικές λαϊκές κινητοποιήσεις του Ιουνίου. Αυτή η περίοδος αποτυπώνεται λογοτεχνικά και στο “Γαλάζιο Τετράδιο” (Εκδ. Σύγχρονη Εποχή) του Καζακίεβιτς, με το Λένιν να κρατά σημειώσεις για την μπροσούρα “Κράτος κι Επανάσταση” και το Ζινόβιεφ να διαφωνεί και να αμφιταλαντεύεται.

Αυτός κι ο Κάμενεφ είναι τα μόνα μέλη της ΚΕ των μπολσεβίκων, που τις παραμονές της επανάστασης, ψηφίζουν ενάντια στην επικείμενη εξέγερση. Δημοσιεύουν μάλιστα τη συμφωνία τους σε μια μενσεβίκικη εφημερίδα, προδίδοντας ουσιαστικά το σχέδιο και τις προθέσεις των Μπολσεβίκων -χωρίς αυτό να είναι από μόνο του ικανό να αντιστρέψει τη ροή των γεγονότων.

Ο Λένιν ήταν εξοργισμένος με τη στάση τους, απαιτώντας τη διαγραφή τους από το κόμμα, αλλά δε λήφθηκε άμεσα τέτοια απόφαση. Στη συνέχεια, και λόγω των πυκνών εξελίξεων, ο Ζινόβιεφ και ο Κάμενεφ αξιοποιήθηκαν σε άλλες θέσεις κατά τη διάρκεια του εμφυλίου, υποστήριξαν το Λένιν και παρέμειναν στην ΚΕ. Ο πρώτος μάλιστα ήταν και ο επικεφαλής των οργανώσεων του Λένινγκραντ, αλλά και της Κομιντέρν -όπου είχε πχ ενεργό ανάμειξη στις ζυμώσεις και τη συζήτηση για τη σχέση της εργατικής κυβέρνησης με τη δικτατορία του προλεταριάτου. Παρόλα αυτά ο Λένιν σημείωνε στη “διαθήκη” του πως η διαφωνία τους το 17′ δεν ήταν τυχαίο γεγονός.

Ο Κάμενεφ γεννήθηκε το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς με το Ζινόβιεφ στη Μόσχα κι είχε εβραϊκή καταγωγή. Σπούδασε στην Τιφλίδα όπου συνδέθηκε με τους σοσιαλδημοκράτες (έτσι ονομάζονταν τότε τα επαναστατικά κόμματα) και μετά τη σύλληψή του, ακολούθησε την πορεία του επαγγελματία επαναστάτη. Πήρε μέρος στην επανάσταση του 1905 και συνδέθηκε με το Λένιν και τους μπολσεβίκους, μολονότι είχε παντρευτεί την αδερφή του Τρότσκι -που διαφωνούσε μαζί τους μέχρι το 1917.

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος βρήκε τον Κάμενεφ σε διευθυντική θέση στην (μπολσεβίκικη) Πράβδα, η αρθρογραφία της οποίας τον οδήγησε γρήγορα στη σύλληψη και την εξορία της Σιβηρίας. Επέστρεψε στην πρωτεύουσα μετά την πτώση του τσάρου από την αστική επανάσταση του Φλεβάρη. Είχε μάλλον συμφιλιωτικές τάσεις, δυσκολευόμενος να αποδεχτεί την καινούρια γραμμή των Μπολσεβίκων, με βάση τις θέσεις του Απρίλη, και να προσαρμοστεί στα δεδομένα της.

Αφού καταψηφίζει το σχέδιο της εξέγερσης, αξιοποιείται σε διάφορες θέσεις πχ ως επικεφαλής των οργανώσεων στη Μόσχα, και έχει ουσιαστικά κοινή πολιτική πορεία με το Ζινόβιεφ. Μετά από το θάνατο του Λένιν, συμμαχούν προσωρινά με το Στάλιν εναντίον του Τρότσκι στον οποίο διαβλέπουν τάσεις βοναπαρτισμού και το μεγαλύτερο κίνδυνο για το Κόμμα. Στο πλαίσιο της αντιπαράθεσης, “ξεθάβουν” κριτικές για διάφορα προγενέστερα γεγονότα, σύντομα όμως κάνουν στροφή 180 μοιρών και συγκροτούν μαζί του την “Ενωμένη Αντιπολίτευση” που γνωρίζει συνεχόμενες πολιτικές ήττες μες στο Κόμμα.

Κορυφώνουν την αντιπολιτευτική τους δραστηριότητα το 27′, στην επέτειο για τα δέκα χρόνια από την Οχτωβριανή Επανάσταση, και διαγράφονται. Μετανοούν όμως, ασκούν δημόσια αυτοκριτική, κι έτσι γλιτώνουν τις συνέπειες για δεύτερη φορά στην πολιτική τους διαδρομή. Γίνονται μάλιστα εκ νέου δεκτοί στο κόμμα, μαζί με άλλα στελέχη, στο 17ο Συνέδριο, που είχε πανηγυρικό κλίμα κι ονομάστηκε “Συνέδριο των Νικητών”.

Το κλίμα αλλάζει θεαματικά όμως μετά τη δολοφονία του Κίροφ, το Δεκέμβρη της ίδιας χρονιάς. Οι εξελίξεις αυτές σηματοδοτούν μια πιο σκληρή στάση της ηγεσίας και την εκκαθάριση του κόμματος και του κρατικού μηχανισμού (εν όψει και της επικείμενης πολεμικής σύγκρουσης, καθώς τα σύννεφα ολοένα και πυκνώνουν πάνω από την ΕΣΣΔ), που πλήττει κυρίως μεσαία και ανώτερα πολιτικά και στρατιωτικά στελέχη.

Η καταδίκη των Ζινόβιεφ, Κάμενεφ κι ορισμένων άλλων στελεχών εγκαινιάζει τις λεγόμενες “Δίκες της Μόσχας”, που είναι αδύνατο να αναλυθούν εκτενώς στο πλαίσιο του σημειώματος, για αυτό θα περιοριστούμε στα γεγονότα κι ορισμένες αφοριστικές εκτιμήσεις.

Οι Ζινόβιεφ και Κάμενεφ παραδέχονται αρχικά την επαφή τους με ανήθικα άτομα, ενώ στο Λένινγκραντ όπου έγινε η δολοφονία του Κίροφ, υπάρχουν ακόμα κάποιοι οπαδοί του Ζινόβιεφ. Στη συνέχεια στοιχειοθετείται η κατηγορία της συνειδητής κι οργανωμένης αντισοβιετικής δράσης ενός “τροτσκιζηνοβιεφικού κέντρου” που έχει επαφές και με τον Τρότσκι στο εξωτερικό.

Όλες οι καταδίκες βασίζονται και στις ομολογίες των κατηγορούμενων, που έχουν σπασμένο ηθικό, μακριά από το υψηλό φρόνημα που θα άρμοζε σε έναν επαναστάτη. Η δίκη είχε πρακτικά, που κυκλοφόρησαν και στα ελληνικά, κι έγινε δημόσια, παρουσία ξένων αξιωματούχων, στοιχεία που δε συνηγορούν υπέρ του κλασικού σχήματος περί “δίκης-παρωδίας”.

Η θεωρία συνωμοσίας που εξηγεί τη δολοφονία του Κίροφ ως έργο της σταλινικής ηγεσίας για να εξαπολύσει κυνήγι μαγισσών κι ενα λουτρό αίματος κατά των εσωκομματικών αντιπάλων της, αδυνατεί να εξηγήσει γιατί χρειαζόταν σε αυτήν την περίπτωση η “σκηνοθεσία” του Συνεδρίου των Νικητών που επανέφερε στο προσκήνιο τα στελέχη μιας πολιτικά ηττημένης Αντιπολίτευσης. Όπως και να έχει είναι μάλλον φαιδρό να ισχυρίζεται κανείς πως η σοβιετική εξουσία επέβαλε ένα κύμα “κόκκινης τρομοκρατίας”, σκιαμαχώντας εναντίον ενός φανταστικού εχθρού, χωρίς να υπάρχει καμία αντιπολιτευτική δράση με αντικαθεστωτικές αιχμές κι επαφές με το εξωτερικό, που θα μπορούσε να γίνει εξαιρετικά επικίνδυνη σε ένα ενδεχόμενο πολέμου, διασπώντας το ενιαίο αρραγές μέτωπο. Κι αυτή ίσως να είναι η πολιτική ουσία πέρα από όσα στοιχεία προέκυψαν στη διάρκεια των δικών.


Ο επίλογος της υπόθεσης γράφεται μισό αιώνα αργότερα, με την αποκατάσταση των Ζινόβιεφ και Κάμενεφ από την περεστρόικα του Γκορμπατσόφ. Μια κίνηση που ασφαλώς δεν ήταν τυχαία, δεν κατατάσσει απαραίτητα όμως τους Διόσκουρους στο ίδιο τσουβάλι με τον συνειδητά αντεπαναστάτη Γκορμπατσόφ που μπορούσε να αξιοποιήσει τα πάντα και τους πάντες στον αντισταλινικό, αντισοβιετικό ζήλο του.

Υπόθεση Τουχατσέφσκι - Η Έκθεση του στρατάρχη Σ. Μπουντιόνυ

Αν και στο σημερινό ιστορικό ένθετο οι περισσότεροι θα περίμεναν να διαβάσουν κάτι σχετικό με την επέτειο εκτέλεσης του μπελογιάννη και των συντρόφων του (για την οποία μπορούν να ανατρέξουν στο αρχείο με τις αναρτήσεις του μπλοκ, πατώντας τις σχετικές ετικέτες στα δεξιά), η κε του μπλοκ θα ‘πρωτοτυπήσει’, φιλοξενώντας σήμερα μία ακόμα δουλειά του άναυδου, που επιστρέφει στο θέμα των δικών της μόσχας και την υπόθεση τουχατσέφσκι, για να την εξετάσει υπό το φως ενός σημαντικού ντοκουμέντου με την έκθεση του στρατάρχη μπουντιόνυ (μέλους του στρατοδικείου που δίκασε τον τουχατσέφσκι κι άλλους επτά υψηλόβαθμους αξιωματικούς του κόκκινου στρατού) και τις εντυπώσεις του απ’ τη δίκη. Καλή ανάγνωση και κάθε καλόπιστη παρατήρηση ευπρόσδεκτη

Υπόθεση Τουχατσέφσκι - Η Έκθεση του στρατάρχη Σ. Μπουντιόνυ.

Άναυδος -  Μάρτιος 2014

Πριν από όλα ένα μεγάλο ευχαριστώ στην Αρετή Ρ.  που ανέλαβε τη μετάφραση του υλικού

1. Η υπόθεση Τουχατσέφσκι.

Ο Μιχαήλ Τουχατσέφσκι (1893 – 1937) καταγόταν από εύπορη οικογένεια ευγενών του Σμολένσκ και σπούδασε στη Στρατιωτική Ακαδημία της Μόσχας. Πήρε μέρος στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο και λίγο πριν από την κατάρρευση του ρωσικού μετώπου συνελήφθη από τους Γερμανούς. Επέστρεψε στη Ρωσία  τον Οκτώβριο του 1918 και προσχώρησε στις τάξεις των μπολσεβίκων. Υπηρέτησε στον Κόκκινο Στρατό (ΚΣ) σε επιτελικές θέσεις κατά την περίοδο του εμφυλίου πολέμου και των ξένων επεμβάσεων και στη συνέχεια εργάστηκε για την οργάνωση και τον εκσυγχρονισμό του. Διετέλεσε διαδοχικά διοικητής της Ακαδημίας Πολέμου, υπαρχηγός και αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού (1925), μέλος του Πολεμικού Συμβουλίου της Σοβιετικής Ένωσης, αντιπρόεδρος της Επιτροπής για τα στρατιωτικά προβλήματα

Ο Τουχατσέφσκι απομακρύνθηκε  το 1928 από αρχηγός του Γενικού επιτελείου και μέχρι το 1931 ήταν επικεφαλής της στρατιωτικής περιοχής του Λένινγκραντ. Ο βασικός λόγος του υποβιβασμού του ήταν η διαμάχη του με τον Κ. Βοροσίλοφ για την ευθύνη του Στρατού σχετικά με την οικονομική προπαρασκευή. Ο Τουχατσέφσκι πίστευε ότι αυτή έπρεπε να βρίσκεται στην αποκλειστική ευθύνη του  Γενικού επιτελείου, ενώ ο Βοροσίλοφ πίστευε ότι η ευθύνη άνηκε κατά προτεραιότητα τις πολιτικές αρχές και το κόμμα.

Το 1930 ο Τουχατσέφσκι  πρότεινε μια γιγάντια αναδιοργάνωση του ΚΣ τόσο σε άνδρες όσο και σε μέσα. Η κλίμακα ήταν τέτοια που ξεπερνούσε κατά πολύ τους στόχους του 1^ου 5χρονου.  Ο Στάλιν έμεινε έκπληκτος που ένας τόσο ικανός στρατιωτικός κατέληξε σε ένα τέτοιο σχέδιο, που ξεπερνούσε τις δυνατότητες της ΕΣΣΔ και οδηγούσε σε μια στρατοκρατική πολιτική.

Το 1930-32 ο ΚΣ εκκαθαρίστηκε από τους εναπομείναντες τσαρικούς αξιωματικούς. Στην επιχείρηση με το κωδικό όνομα Άνοιξη περί τις 3,000 αποπέμφθηκαν από τα στράτευμα και ορισμένοι εξ αυτών φυλακίστηκαν. Δυο από αυτούς, καθηγητές της στρατιωτικής ακαδημίας Φρούνζε, κατηγόρησαν τον Αύγουστο του 1930 τον Τουχατσέφσκι για συνωμοσία και προετοιμασία πραξικοπήματος. Στο πλευρό του Τουχατσέφσκι στάθηκαν τότε οι Γκαμάρνικ[1] και Γιακίρ. Ο Στάλιν θεωρούσε πιθανή μια συνωμοσία των δεξιών με σκοπό ένα πραξικόπημα, προκειμένου να διαλύσουν τα κολχόζ και σοβχόζ. Ωστόσο  μετά από την έρευνα που ακολούθησε και που δεν έφερε στο φως επιπλέον επιβαρυντικά στοιχεία όχι μόνο απάλλαξε τον Τουχατσέφσκι από τις κατηγορίες αλλά  τον επανέφερε στο Γενικό επιτελείο. Λίγο μετά διορίστηκε αναπληρωτής λαϊκός επίτροπος αμύνης ενώ το 1935 αναδείχτηκε σε στρατάρχη. Το 1934 εκλέχθηκε αναπληρωματικό μέλος της ΚΕ του ΠΚΚ(μπ).

To 1935 ο Ουρίτσκι (επικεφαλής της Στρατιωτικής αντικατασκοπίας) υποκλέπτει έκθεση του Γαλλικού Γενικού Επιτελείου. Η έκθεση αναφέρεται στις προσπάθειες της Πολωνίας να συμπήξει συμμαχία με τη Φινλανδία, τις Βαλτικές, την Ιαπωνία και τη Γερμανία με σκοπό την επίθεση ενάντια στην ΕΣΣΔ. Η επίθεση αυτή εκτιμούσαν ότι  θα οδηγούσε σε ήττα τον ΚΣ και την ήττα θα την ακολουθούσε η εκδήλωση πραξικοπήματος που θα οδηγούσε στην πτώση του καθεστώτος  και του Στάλιν. Η έκθεση ανέφερε μυστικές επαφές στελεχών του ΚΣ με γερμανούς στρατηγούς. Πέρα από την έκθεση αυτή σε όλη σχεδόν την Ευρώπη υπήρχαν φήμες για τον Τουχατσέφσκι και τη συνεργασία του με τους γερμανούς (αναλυτικότερα σε μια πολύ καλή μετάφραση του βιβλίου της Α.Lacroix-Riz Le Choix de la Défaite,  εδώ).

Το 1936 ο Τουχατσέφσκι και ο κύκλος του προσπαθεί να πετύχει την απομάκρυνση του Βοροσίλοφ από τη θέση του Λαϊκού Επίτροπου Άμυνας, συναντώντας την άρνηση του Στάλιν. Τα ονόματα των στενών συνεργατών του και πρώην τροτσκιστών, Πούτνα, Πριμακόφ αναφέρονται στην πρώτη δίκη της Μόσχας από τους κατηγορούμενους. Στις 27 Μαΐου 1937 συλλαμβάνεται μαζί με άλλους επτά στρατηγούς με την κατηγορία ότι, σε συνεργασία με τη Γερμανία, είχαν συνωμοτήσει με σκοπό την ανατροπή της σοβιετικής κυβέρνησης. Οι οκτώ στρατηγοί δικάστηκαν με μυστικές και συνοπτικές διαδικασίες και εκτελέστηκαν στις 11 Ιουνίου 1937.

Η στρατιωτική συνωμοσία είχε σαν αποτέλεσμα να αποπεμφθούν από το καθοδηγητικό όργανο και να συλληφθούν 24 τακτικά και 14 δόκιμα μέλη της ΚΕ του ΠΚΚ(μπ), όπως επίσης και πολλοί υψηλόβαθμοι αξιωματικοί του Κόκκινου στρατού. Η συνωμοσία και η παράλληλη εκστρατεία ενάντια στη γραφειοκρατία (πιο αναλυτικά εδώ) είχαν σαν αποτέλεσμα την απομάκρυνση από το στράτευμα περί των 35,000 αξιωματικών και υπαξιωματικών, ενώ μερικές εκατοντάδες εκτελέστηκαν (έκθεση Σχαντένκο το 1940). Μεγάλο ποσοστό αυτών που αποπέμφθηκαν επανήλθε στο στράτευμα στα επόμενα 4 χρόνια. Τα πρακτικά της δίκης παραμένουν ακόμη και σήμερα απόρρητα.

Η αστική ιστοριογραφία θεωρεί τον Τουχατσέφσκι και τους συνοδοιπόρους του αθώα θύματα της παράνοιας του Στάλιν. Αν και ορισμένοι (π.χ. Deutscher)  αποδέχονται την πιθανότητα πράγματι ο Τουχατσέφσκι να ετοίμαζε πραξικόπημα ενάντια στη σοβιετική κυβέρνηση, οι περισσότεροι αρνούνται ότι υπήρξε συνωμοσία. Οι αποκαταστάσεις όλων των συμμετεχόντων της συνωμοσίας έγιναν από τον Χρουστσόφ το 1957. Μάλιστα ο ίδιος το 1961 προσπάθησε να θολώσει ακόμη περισσότερο τα νερά λέγοντας στο 22ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ (Οκτώβριος 1961): «Με αίσθημα πόνου μίλησαν εδώ για πολλούς επιφανείς κομματικούς και κρατικούς παράγοντες που χάθηκαν, ενώ ήταν αθώοι. Θύματα έπεσαν επίσης εξέχοντες ηγέτες του στρατού όπως ο Τουχατσέφσκι, ο Γιακίρ, ο Ουμπορέβιτς λαμπροί στρατηλάτες. Αργότερα εξοντώθηκαν ο Μπλιούχερ και άλλοι επιφανείς στρατιωτικοί ηγέτες. Στον ξένο Τύπο δημοσιεύτηκε μια αρκετά περίεργη είδηση, πως τάχα ο Χίτλερ, προετοιμάζοντας την επίθεση κατά της χώρας μας, δια μέσου της κατασκοπείας του διοχέτευσε πλαστό ντοκουμέντο για το ότι ο Γιακίρ, ο Τουχατσέφσκι και άλλοι ήταν πράκτορες του γερμανικού Γενικού Επιτελείου. Αυτό το "ντοκουμέντο" έπεσε στα χέρια του προέδρου της Τσεχοσλοβακίας Μπένες, κι εκείνος με τη σειρά του, με καλές όπως φαίνεται προθέσεις, το έστειλε στον Στάλιν».  Όπως έγραψε όμως ο Μολότοφ οι αποκαταστάσεις βασίστηκαν σε πλαστά στοιχεία, ενώ τα κομματικά σώματα παγιδεύτηκαν από τις κοπτοραπτική της κλίκας των δεξιών όπως δείξαμε εδώ.

Το γράμμα του Μπουντιόνυ που ακολουθεί στάλθηκε στον Κ. Βοροσίλοφ 2 εβδομάδες μετά τη δίκη του Τουχατσέφσκι  (12/6/1937). Το γράμμα αυτό το εντόπισε ο ιστορικός Γκ. Φερ στο αρχείο Βολκογκόνοφ, στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου περί το 2008. Ο Μπουντιόνυ, μέλος του  Στρατοδικείου που δίκασε τον Τουχατσέφσκι μαζί με άλλους εφτά υψηλόβαθμους αξιωματικούς έγραψε τις λεπτομερείς εντυπώσεις του από τη δίκη με τη μορφή ενός γράμματος στον Στρατάρχη Κλιμέντ Βοροσίλοφ (Λαϊκό Επίτροπο  Άμυνας). Με δεδομένο ότι τα πρακτικά της δίκης δεν έχουν δει το φως της δημοσιότητας μέχρι και σήμερα η μαρτυρία αυτή του Μπουντιόνυ αποκτά ξεχωριστή σημασία. Αποτελεί μια ισχυρή ένδειξη ότι ο Τσουχατσέφσκι και οι συγκατηγορούμενοι του ήταν ένοχοι συνωμοσίας μαζί με τη Γερμανία ενάντια στην ΕΣΣΔ όπως και ότι οι κατηγορίες ενάντια στον Τρότσκι για συνεργασία με τη Γερμανία  ήταν αληθινές.

2. Από την εισαγωγή των Φερ και Μπομπρόφ (όλο το κείμενο στα ρώσικα εδώ)

Η προτεινόμενη δημοσίευση θέτει ως σκοπό να γνωρίσει στους αναγνώστες ένα ντοκουμέντο μεγάλης ιστορικής σημασίας: τη μαρτυρία του στρατάρχη Μπουντιόνι για τη δίκη της αντεπαναστατικής στρατιωτικής οργάνωσης στον Κόκκινο Στρατό (ΚΣ), μαρτυρία την οποία ο Μπουντιόνι, σαν αυτόπτης μάρτυρας και συμμετέχων στα γεγονότα, ετοίμασε δυο εβδομάδες μετά την καταδίκη από το ειδικό δικαστήριο του Ανώτατου Δικαστηρίου της ΕΣΣΔ. Τις εντυπώσεις του για τη δίκη του Τσουχατσέφσκι και των άλλων στρατιωτικών, ο Μπουντιόνι τις εξέθεσε εν είδη επιστολής προς τον Λαϊκό Επίτροπο Άμυνας Κ. Σ Βοροσίλοφ. Σήμερα ακριβώς αυτό το ντοκουμέντο απεικονίζει όσο το δυνατόν πληρέστερα και αξιόπιστα εκείνο που συνέβη στις 11 Ιουνίου του 1937 πίσω από τις κλειστές πόρτες: της συνεδρίασης του δικαστηρίου.

Η σημασία των σημειώσεων του Μπουντιόνι για τη δίκη είναι τόσο μεγάλη, ώστε σαν ιστορική πηγή μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά σε διορθώσεις στη σημερινή αντίληψη για τα γεγονότα του σοβιετικού παρελθόντος.

Οι πρώτες μαρτυρίες για τη δίκη ‘της υπόθεσης Τουχατσέφσκι’, όπως αποκαλείται ακόμη, εμφανίστηκαν στις 11 Ιουνίου του 1937 στις σελίδες της εφημερίδας Πράβντα. Η σημείωση εν συντομία πληροφορούσε για την ολοκλήρωση της προανάκρισης των συλληφθέντων σε διαφορετικό χρόνο των διοικητών του Κ.Σ. Μ.Ν. Τουχατσέφσκι, Ι.Σ. Γιακίρ, Ι.Π. Ουμπόρεβιτς, Α.Ι. Κορκ, Ρ.Π. Έϊντεμαν, Μπ.Μ Φέλντμαν, Β.Μ. Πριμακόφ και Β.Κ. Πούτνα και για την εξέταση την ίδια μέρα της υπόθεσής τους στην κεκλεισμένη των θυρών συνεδρίαση του ειδικού δικαστηρίου του Ανώτατου Δικαστηρίου της ΕΣΣΔ.

Στο άρθρο που είχε τίτλο ’Στην Εισαγγελία της ΕΣΣΔ’ ανακοινώθηκε: ‘‘ από τα ανακριτικά όργανα διαπιστώθηκε η συμμετοχή των κατηγορούμενων καθώς και του αυτοκτονήσαντος Γκαμάρνικ σε αντικυβερνητικές επαφές με στρατιωτικούς κύκλους ενός από τα ξένα κράτη που διεξάγει εχθρική πολιτική ενάντια στην ΕΣΣΔ. Ευρισκόμενοι στην υπηρεσία στρατιωτικής κατασκοπίας αυτού του κράτους οι κατηγορούμενοι συστηματικά παρείχαν στους στρατιωτικούς κύκλους αυτού του κράτους πληροφορίες για την κατάσταση του κόκκινου Στρατού, εργάζονταν προς βλάβη και εξασθένηση του Κ.Σ, προετοίμαζαν σε περίπτωση στρατιωτικής επίθεσης στην ΕΣΣΔ την ήττα του ΚΣ και είχαν ως στόχο την αποκατάσταση της εξουσίας των τσιφλικάδων και των καπιταλιστών’’.

Την επόμενη μέρα η Πράβντα ανέφερε την σύνθεση του Ειδικού δικαστηρίου (όπου, ας σημειώσουμε, μεταξύ των 9 μελών ήταν ο στρατάρχης της ΕΣΣΔ Μπουντιόνι, ο διοικητής Στρατιάς  Άλκσνις, και ο διοικητής Στρατιάς .Π. Μπέλοφ) και έδινε λίγες λεπτομέρειες για τη δίκη που διήρκησε μια μέρα. ’’Μετά την εκφώνηση του κατηγορητηρίου στην ερώτηση του προεδρεύοντος σ. Ούλμπριχτ αν αποδέχονται οι υπόδικοι την ενοχή τους, όλοι οι κατηγορούμενοι ομολόγησαν την ενοχή τους  στις παραπάνω κατηγορίες πλήρως’’.

3. Η έκθεση του Μπουντιόνυ

Α. Προς τον Λαϊκό Επίτροπο Άμυνας της ΕΣΣΔ στρατάρχη Κ.Ε. Βοροσίλοφ

Θέλω να σας εκθέσω τις εντυπώσεις μου για τη δίκη που έγινε στις 11.6.37 της αντεπαναστατικής στρατιωτικής φασιστικής οργάνωσης στη συνεδρίαση του Ειδικού δικαστηρίου του ανώτατου δικαστηρίου της ΕΣΣΔ με την κατηγορία για προδοσία προς την Πατρίδα, κατασκοπία και επιζήμια δράση των Τουχατσέφσκι, Γιακίρ, Ουμπόρεβιτς, Κορκ, Έϊντεμαν, Φέλντμαν, Πριμακόφ, Πούτνα.

H Πλατφόρμα Ριούτιν

Το πρόγραμμα της αντισοβιετικής αντιπολίτευσης

Άναυδος – Αύγουστος 2013

Χτες ήταν η επέτειος της ολοκλήρωσης της δίκης τουαποκαλούμενου ‘ τροτσκιστο-ζηνοβιεφικού κέντρου’, με προεξάρχοντες τους ζηνόβιεφ-κάμενεφ, της πρώτης από τις μεγάλες δίκες στελεχών της αντιπολίτευσης στο κόμμα των μπολσεβίκων, που πέρασαν στην ιστορία ως δίκες της μόσχας. Με την αφορμή αυτή, η κε του μπλοκ φιλοξενεί στο σημερινό ιστορικό ένθετο μια ακόμα δουλειά του άναυδου σχετικά με την πολιτική πλατφόρμα και τους στόχους της αντιπολίτευσης. Καλή ανάγνωση και ψυχραιμία στα σχόλια.

1. Εισαγωγή

Μία από τις βασικές κατηγορίες ενάντια στον Στάλιν αναφορικά με τις δίκες της Μόσχας ήταν ότι οι κατηγορούμενοι ήταν αθώοι αγνοί κομμουνιστές. Μέλη της παλιάς φρουράς των μπολσεβίκων  υπηρετούσαν πιστά την οικοδόμηση του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ και το μόνο τους ‘σφάλμα’  ήταν ότι αποτελούσαν εμπόδιο στο δρόμο του Στάλιν για την απόλυτη εξουσία. Ένα μείγμα μπουρδολογίας ιδεαλισμού και πάνω απ’ όλα αντικομουνισμού διαμορφώνει την ιστορική θέση ορισμένων αριστερών  κατά τ’ άλλα ιστορικών.

Δυστυχώς γι’ αυτούς αντιπολίτευση υπήρχε στην ΕΣΣΔ και μάλιστα τα πιο επιφανή στελέχη της ήταν μέλη του κόμματος των Μπολσεβίκων. Εκτός από τους τροτσκιστές που αρκετοί μετά από εντολή του αρχηγού τους είχαν επιστρέψει στο κόμμα κάνοντας αυτοκριτική και ανασκευάζοντας τις θέσεις τους (Πιατακόφ, Πρεομπαζένσκι, Ρακόφσκι κλπ) η άλλη μεγάλη ομάδα ήταν οι αποκαλούμενοι δεξιοί (Μπουχάριν, Ρίκοφ Τόμσκι κλπ.) Οι θέσεις της δεξιάς αντιπολίτευσης συνοψίζονταν στην διαβόητη πλατφόρμα Ριούτιν που δημοσιεύτηκε το 1932 και  θα παρουσιάσουμε παρακάτω. Ο αναγνώστης ας λάβει υπόψη του ότι αν και  το 1932 απείχε τέσσερα χρόνια από τις διώξεις του 1936-1938 και τα υποτιθέμενα εγκλήματα του Στάλιν η εξόντωση του ήταν και τότε είναι ο βασικός στόχος της αντιπολίτευσης.

2. Μαρτεμιάν Ριούτιν (1890-1937)

Γεννήθηκε το 1890 στο Ιρκούτσκ στη Σιβηρία. Από φτωχή αγροτική οικογένεια εντάχθηκε στους Μενσεβίκους το 1914. Πήρε μέρος τόσο στην επανάσταση του Φλεβάρη όσο και του Οκτώβρη του 1917. Έγινε μέλος του ΡΚΚ(μπ) το 1917. Στο 15^ο Συνέδριο του κόμματος εκλέχτηκε δόκιμο μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Ήταν γραμματέας σε μία από τις σημαντικές αχτίδες των βιομηχανικών περιοχών της Μόσχας.

Ο Ριούτιν μαζί με τον Ν. Ουγκλάνοφ ήταν από τους πιο σφοδρούς πολέμιους της Ενωμένης Αντιπολίτευσης των Τρότσκι, Ζηνόβιεφ και Κάμενεφ. Ωστόσο σαν μέλος της δεξιάς αντιπολίτευσης ήταν ενάντιος στα μέτρα επίταξης της σοδειάς στα οποία κατέφυγε η σοβιετική κυβέρνηση το 1928 για να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο  της πείνας στα αστικά κέντρα που προκλήθηκε από τη συνδυασμένη κερδοσκοπία κουλάκων και νέπμεν. Σαν αποτέλεσμα της αντίδρασης του στην πολιτική της επίταξης καθαιρέθηκε από γραμματέας της αχτίδας  και μετατέθηκε στη θέση του βοηθού εκδότη της εφημερίδας του Κόκκινου Στρατού Κόκκινος Αστέρας.  Σαν μέλος της δεξιάς αντιπολίτευσης καθαιρέθηκε το 1930 από δόκιμο μέλος της ΚΕ και διαγράφηκε από το κόμμα συνελήφθη από την OGPU το Νοέμβριο της ίδια χρονιάς για αντεπαναστατική προπαγάνδα αλλά αφέθηκε ελεύθερος 2 μήνες μετά επειδή τα αποδεικτικά στοιχεία δεν επαρκούσαν για την καταδίκη του.

Η πλατφόρμα Ριούτιν γράφτηκε τον Μάρτιο του 1932 και εγκρίθηκε τον Απρίλιο της ίδια χρονιάς από την οργάνωση του Ριούτιν  ‘Ένωση Μαρξιστών-Λενινιστών’. Σε αυτή εκτός από τον ίδιο τον Ριούτιν συμμετείχαν και άλλα κομματικά μέλη της δεξιάς αντιπολίτευσης καθώς και ορισμένοι τροτσκιστές. Αντίγραφα της πλατφόρμας μοιράζονταν παράνομα σε ολόκληρη τη χώρα.  Ο Ριούτιν συνελήφθη το Σεπτέμβριο του 1932 και πήρε όλη την ευθύνη για τη συγγραφή της πλατφόρμας. Καταδικάστηκε σε 10 χρόνια φυλακή. Την ίδια περίοδο διαγράφηκαν από το κόμμα οι Ζηνόβιεφ-Κάμενεφ γιατί ενώ είχαν διαβάσει την πλατφόρμα απέφυγαν να ενημερώσουν την ΚΕ για την ύπαρξη της. Τον Ιανουάριο του 1937 όταν πλέον η NKVD είχε αρχίσει να ξετυλίγει όλα τα νήματα της αντισοβιετικής συνωμοσίας ο Ριούτιν ξαναδικάστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο. Εκτελέστηκε την επόμενη μέρα της δίκης. Η αδερφή του Ριούτιν προσπάθησε χωρίς αποτέλεσμα να αποκαταστήσει τον Ριούτιν το 1956 μετά το 20^ο συνέδριο. Η αποκατάσταση του Ριούτιν έγινε το 1988 από το Ανώτατο Σοβιέτ της ΕΣΣΔ στα πλαίσια της εκστρατείας της γκλάσνοστ του  Μ. Γκορμπατσόφ.

3. Αποσπάσματα

Το κείμενο της πλατφόρμας Ριούτιν πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ιζβέστια σε  4 μέρη το χειμώνα του 1990. Η ελληνική μετάφραση ορισμένων αποσπασμάτων από το βιβλίο The Stalin Years: The Soviet Union 1929-1953 by Evan Mauwdsley.

(…)

Στον αγώνα ενάντια στον Στάλιν και την κλίκα του είναι απαραίτητο να αποφύγουμε μια ευρέως διαδεδομένη αυταπάτη ότι η πάλη αυτή μπορεί ν’ αρχίσει και να καθοδηγηθεί από τους πρώην Τροτσκιστές  ηγέτες που έχουν μετανοήσει ή από τους πρώην ηγέτες της ‘δεξιάς αντιπολίτευσης’.

Αυτό θα ήταν σοβαρότατο λάθος . Η πλειοψηφία τους είναι τώρα μια εξαντλημένη δύναμη στον αγώνα ενάντια στον Στάλιν.

Μισούν τον Στάλιν με όλη τους τη ψυχή (…)

Αλλά για τώρα θα είναι είτε σιωπηλοί είτε θα κάθονται και θα περιμένουν και κάποιοι από αυτούς θα πέσουν τόσο χαμηλά ώστε να γίνουν κόλακες του Στάλιν.

Για την πάλη για την καταστροφή της δικτατορίας του Στάλιν είναι απαραίτητο να υπολογίζουμε στο μεγαλύτερο μέρος όχι στους παλιούς ηγέτες αλλά σε νέες δυνάμεις (…)

Η πάλη θα γεννήσει ηγέτες και ήρωες

Είναι αναγκαίο να ξεκινήσουμε τη δράση. Αυτή η πάλη θα απαιτήσει θυσίες (…)

Με συγκεκριμένους όρους το εύρος των απαραίτητων μέτρων για να βγάλουμε το κόμμα και τη χώρα από την κρίση και το αδιέξοδο είναι ουσιαστικά τα παρακάτω:

I.                        Στο χώρο του κόμματος

1.       Εκκαθάριση της δικτατορίας του Στάλιν και της κλίκας του

2.      Άμεση αντικατάσταση όλων των επικεφαλής του κομματικού μηχανισμού και προκήρυξη νέων εκλογών για τα κομματικά όργανα στη βάση μιας γνήσιας εσωκομματικής δημοκρατίας και με τη δημιουργία ισχυρών εγγυήσεων ενάντια στην καταπάτηση του καταστατικού από τον κομματικό μηχανισμό (…)

II.                        Στο χώρο των σοβιέτ (δηλ. το κράτος) (…)

1.       Νέες εκλογές που να αποκλείουν τους διορισμούς

2.      Αντικατάσταση του δικαστικού μηχανισμού κι εφαρμογή αυστηρής νομιμότητας

3.      Ανανέωση και αποφασιστική εκκαθάριση του μηχανισμού της GPU

III.                        Στο χώρο της εκβιομηχάνισης

1.       Άμεσο σταμάτημα στις αντι-Λενινιστικές μεθόδους της εκβιομηχάνισης και του ανεύθυνου ρυθμού της που οδηγεί στην εκμετάλλευση της εργατικής τάξης, των υπαλλήλων και της υπαίθρου που οδηγεί σε άμεσους και έμμεσους φανερών και κρυφών φόρων και πληθωρισμού. Η εκβιομηχάνιση πρέπει να πραγματοποιηθεί στη βάση των πραγματικής και σταθερής ανόδου της ευημερίας των μαζών.

IV.                        Στο χώρο της γεωργίας

1.       Άμεση διάλυση όλων των κολχόζ που δημιουργήθηκαν με τη βία και είναι μία απάτη. Πραγματική εθελοντική κολεκτιβοποίηση στη βάση της εκμηχάνισης και της παροχής κάθε δυνατής βοήθειας στα κολχόζ.

2.      Διάλυση των ελλειμματικών σοβχόζ

3.      Άμεση λήψη συγκεκριμένων μέτρων για την ανάπτυξη ατομικών αγροτικών επιχειρήσεων για φτωχούς και μεσαίους αγρότες.(…)

4.      Άμεση παύση της επίταξης της σοδειάς των ζώων και των άλλων προϊόντων με την τωρινή μέθοδο της λεηλασίας της υπαίθρου (…)

V.                        Στο χώρο του εμπορίου

1.       Σταμάτημα των εξαγωγών των αγροτικών προϊόντων σε εξευτελιστικές τιμές (…)

VI.                        Στο χώρο των οικονομικών και δημοσιονομικών

1.       Να σταματήσει ο πληθωρισμός που πέφτει σαν βαρύς φόρος που τον σηκώνει το προλεταριάτο και οι εργαζόμενοι (…)

VII.                        Στο χώρο των υλικών και νομικών συνθηκών της μάζας των εργατών και αγροτών

1.       Επαναφορά των  παλιών κανονισμών που υπήρχαν πριν από τέσσερα χρόνια για τους εργάτες που εγκαταλείπουν τις επιχειρήσεις

2.      Επαναφορά των παλιών νόμων και της Λενινιστικής πολιτικής στη δουλειά των συνδικάτων

3.      Να σταματήσει άμεσα η τυχοδιωκτική πολιτική της αποκουλακοποίησης στην ύπαιθρο που στην πραγματικότητα στρέφεται ενάντια σε όλους τους κατοίκους της υπαίθρου

(…)

Στην πλατφόρμα του ο Μ. Ριούτιν επιτιθόταν με σφοδρότητα προσωπικά ενάντια στον Ι.Β. Στάλιν:

(…)

Στα χρόνια μετά τον Λένιν στη θεωρητική κατανόηση ο Στάλιν αποδείχτηκε τελείως άχρηστος αν και στο να συνδυάζει την πολιτική με την ίντριγκα έδειξε αξιοσημείωτο ταλέντο. Μετά το θάνατο του Λένιν έγινε ένα θρασύ άτομο. Προσεκτικά στην αρχή και κατόπιν όλο και πιο ανοικτά απαλλάχθηκε από τη μάσκα του ταπεινού παλιού μπολσεβίκου. Υποχρεωμένος να φέρει το βαρύ φορτίο του Γενικού Γραμματέα έδειξε ολοένα και πιο καθαρά την φιλοδοξία του να μπει στο πάνθεον των μεγάλων ανθρώπων χωρίς να διστάζει σε κανένα μέσο

(…)

Ο Λένιν ήταν ηγέτης και όχι δικτάτορας Ο Στάλιν αντίθετα είναι ένα δικτάτορας αλλά όχι ηγέτης

(…)

Το κόμμα και το προλεταριάτο πρέπει να παλέψει ενάντια σε ακόμη και στον πιο ‘χαρισματικό’ δικτάτορα στον εκφυλισμό των ηγετών σε δικτάτορες

(…)

Στα έργα του, αυτό που θα βρούμε δεν είναι κανένα πλούσιο θεωρητικό φορτίο αλλά μόνο την ικανότητα να κρύβει την αχρειότητα του. Έτσι είναι γιατί έχουμε μπροστά μας έναν θεωρητικό που είναι ένα κοράκι με φτερά παγωνιού

(…)

Συνοπτικά η πλατφόρμα Ριούτιν δεν ήταν παρά ένα κάλεσμα για την παλινόρθωση του καπιταλισμού στην ΕΣΣΔ χρησιμοποιώντας προσχηματικά τον Λένιν, μια τακτική που ακολούθησαν όλοι οι αποστάτες του κομμουνιστικού κινήματος (πχ Τρότσκι, Χρουστσόφ, Γκορμπατσόφ κλπ)

4. Οι πραγματικοί συγγραφείς της πλατφόρμας

Όπως αποδείχτηκε στις δίκες της Μόσχας ο  Μ. Ριούτιν ήταν η βιτρίνα και όχι ο πραγματικός συγγραφέας της πλατφόρμας. Τόσο ο Μπουχάριν όσο και ο Ρίκοφ στη δίκη τους το 1938 παραδέχτηκαν ότι η πλατφόρμα είχε γραφτεί από τους ίδιους:

(…)

Ρίκοφ: Η πλατφόρμα πήρε το όνομα της από τον Ριούτιν  επειδή δημοσιεύτηκε από υποστηρικτές των Δεξιών, την ομάδα Ριούτιν από την οργάνωση του Ουγκλάνοφ στη Μόσχα. Κατά τη διάρκεια της έρευνας σχετικά με την πλατφόρμα  αυτή η ομάδα ανέλαβε την πλήρη ευθύνη. Αυτό είχε αποφασιστεί εξ αρχής ώστε να μην βρεθούμε υπόλογοι για την πλατφόρμα. Καταφέραμε να το πετύχουμε χάρης στον Γιάγκοντα που ήταν επικεφαλής της OGPU

(…)

Μπουχάριν: Ονομάστηκε ‘Πλατφόρμα του Ριούτιν’ για λόγους μυστικότητας…. Ώστε να αποκρύψει το Δεξιό κέντρο και την ηγεσία του… Η πλατφόρμα του Ριούτιν… η πλατφόρμα της Δεξιάς αντεπαναστατικής οργάνωσης ήταν ίσως ήδη η κοινή πλατφόρμα των ομάδων των Ζηνόβιεφ, Κάμενεφ και Τρότσκι.

(…)

Η αντικομουνιστική ιστοριογραφία αρνείται την ύπαρξη του μπλοκ των δεξιών-τροτσκιστών και αποδίδει την ύπαρξη του σε μεθόδευση των δυνάμεων ασφαλείας της ΕΣΣΔ. Δυστυχώς γι’ αυτούς όμως η ύπαρξη της συμμαχίας αυτής βρίσκεται στο εκκαθαρισμένο αρχείο Τρότσκι που φυλάσσεται στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ (!). Ο Πιερ Μπρουέ επιφανής γάλλος τροτσκιστής ερευνώντας το αρχείο Τρότσκι ανακάλυψε μια επιστολή του γιου του Τρότσκι, Λ. Σεντόφ, προς τον πατέρα, όπου αναφέρεται στην ύπαρξη εντός της ΕΣΣΔ αρκετών αντιπολιτευτικών ομάδων (τους τροτσκιστές, τους οπαδούς του Ζηνόβιεφ, την ομάδα του Ι.Ν Σμιρνόφ την ομάδα Στεν-Λομινάτζε, την ομάδα Σαφαροφ-Ταρχανοφ τη δεξιά πτέρυγα και τους φιλελεύθερους) Ο ίδιος ο Τρότσκι γράφει γι’ αυτές τις ομάδες και την πιθανότητα διαμόρφωσης μίας συμμαχίας με τις περισσότερες από αυτές:

(…)

Η πρόταση για ένα μπλοκ μου φαίνεται απολύτως αποδεκτή. Σημειώνω ότι μιλάμε για ένα μπλoκ και όχι για συγχώνευση.

(…)

Συνεπώς η αντισοβιετική αντιπολίτευση προετοιμαζόταν για μία αναμέτρηση με το κόμμα των Μπολσεβίκων και τη σοβιετική κυβέρνηση. Η δικτατορία του προλεταριάτου κατάφερε στα επόμενα χρόνια να εξουδετερώσει την απειλή αυτή.

ΔτΜ - Η αναψηλάφηση ΙΙ

Μέρος δεύτερο και τελευταίο. Συνεχίζουμε από εκεί που είχαμε μείνει. Δεύτερο σύνηθες σκάλωμα σχετικά με τις δίκες της μόσχας είναι οι ομολογίες. Η θλιβερή κι ανεξήγητη εικόνα παλιών κι έμπειρων μπολσεβίκων να ομολογούν σπασμένοι και καταρρακωμένοι το βαρύ κατηγορητήριο περί κατασκοπείας και συνεργασίας με τους ναζί.

Κάποιοι την αποδίδουν στα βασανιστήρια της nkvd και τη βιομηχανία απόσπασης τέτοιων ομολογιών, καθώς το μέτρο των ανθρώπινων αντοχών στον πόνο δεν συμβαδίζει απαραίτητα με το αγωνιστικό φρόνημα και την ακεραιότητα ενός επαναστάτη. Ενώ άλλοι την εκλαμβάνουν ως τεκμήριο ενοχής των κατηγορουμένων, γιατί κανείς προδότης δεν οδηγείται στο εδώλιο περήφανος για τις πράξεις του με διάθεση να τις υπερασπιστεί.

Ωστόσο, αυτό που μάλλον κάνει τη διαφορά εν προκειμένω και φαίνεται να ερμηνεύει καλύτερα το «σπάσιμο» τόσο έμπειρων και σκληραγωγημένων στελεχών πρώτης γραμμής είναι ο κατήγορος. Οι κατηγορούμενοι δεν είχαν απέναντί τους την οχράνα του τσάρου, ή κάποιον άλλο ταξικό εχθρό, αλλά τη σοβιετική εξουσία και τους εκπροσώπους της. Κι αυτό πιθανόν τους στερούσε το κίνητρο και την ηθική δύναμη να αντισταθούν και να ανατρέψουν το κατηγορητήριο. Κάποιοι εξ αυτών ίσως να ομολόγησαν με την πεποίθηση ότι προσφέρουν την τελευταία υπηρεσία τους στο σοβιετικό κράτος. Ενώ κάποιοι άλλοι πιθανόν να προχώρησαν σε ομολογίες και να ενοχοποίησαν άλλους συντρόφους τους, για να προσπαθήσουν να ελαφρύνουν τη θέση τους και να αποφύγουν την εσχάτη των ποινών –χωρίς τελικά να το καταφέρουν.

Το τρίτο σκάλωμα είναι αυτό καθαυτό το κατηγορητήριο που σχηματίστηκε στις δίκες της μόσχας. Βαρύ κι αχώνευτο, ίσως πολύ βαρύ για να είναι αληθινό. Δύο είναι τα βασικά χαρακτηριστικά που το διακρίνουν. Πρώτον ότι η απόδειξη των κατηγοριών βασίστηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου στις ομολογίες των κατηγορουμένων κι όχι σε κάποια άλλα ενοχοποιητικά στοιχεία, και δεύτερον: η εκδοχή των τροτσκοζηνοβιεφικών φασιστικών τεράτων, που σκόπευαν να εξοντώσουν τη σοβιετική ηγεσία και να σαμποτάρουν την παραγωγή, μοιάζει ίσως –στη διατύπωση κι εν μέρει και στην ουσία- θεωρία συνωμοσίας τραβηγμένη από τα μαλλιά. Ή μήπως όχι; Ας τα δούμε ένα-ένα.

Αν δεχτούμε τα παραπάνω, οφείλουμε τουλάχιστον να αναγνωρίσουμε ότι η συνωμοσιολογική αντίληψη ήταν κρατούσα και στο άλλο στρατόπεδο, των αντιφρονούντων και της πάλαι ποτέ ενωμένης αντιπολίτευσης. Οι οπαδοί της θεωρούν για παράδειγμα ότι η δολοφονία του κίροφ –που αποτέλεσε εν πολλοίς το έναυσμα για τις εκκαθαρίσεις- ήταν δουλειά της nkvd απ’ τα μέσα –ο ανεκδιήγητος αντισταλινικός γιώργος ρούσης την έχει χαρακτηρίσει ως την ενδεκάτη σεπτέμβρη της σοβιετικής ένωσης. Επίσης ο τρότσκι, στη βιογραφία του στάλιν που συνέγραψε ο ίδιος, καταλήγει στο εμβριθές συμπέρασμα ότι ο σύντροφος με το μουστάκι δολοφόνησε το λένιν και θεωρεί αδιάσειστο τεκμήριο ότι το είδε στα κίτρινα μάτια του και το μοχθηρό του βλέμμα (!). Αυτά ως προς το κλίμα της εποχής, που μάλλον δεν άφηνε κανέναν ανεπηρέαστο.

Ας επιστρέψουμε στην ουσία: τις κατηγορίες και τις καταδίκες. Αυτό που φαίνεται να τις καθιστά αντιφατικές από μία άποψη είναι η χρονική συγκυρία στην οποία λαμβάνουν χώρα. Μετά το 17^ο συνέδριο των νικητών, όπως πέρασε στην ιστορία, όπου δόθηκε «άφεση πολιτικών αμαρτιών» σε όλους τους αντιπολιτευόμενους, πλην του τρότσκι. Κι αμέσως μετά την ψήφιση του σοβιετικού συντάγματος του 36’, του πιο δημοκρατικού συντάγματος στον κόσμο, που διακήρυσσε ότι τα υπολείμματα των εκμεταλλευτών είχαν ηττηθεί κι οι βάσεις του σοσιαλισμού είχαν τεθεί οριστικά.

Πώς συνάδουν όλα αυτά με τις δίκες και το κύμα των εκκαθαρίσεων; Γιατί οι ηγέτες της αντιπολίτευσης έχρηζαν τέτοιας σκληρής αντιμετώπισης; Με ποιον τρόπο θα καθίσταντο επικίνδυνοι, εφόσον είχαν ηττηθεί οριστικά, τόσο η πολιτική τους έκφραση, όσο και η κοινωνική βάση τέτοιου είδους αποκλίσεων;

Αν υποθέσουμε πχ, ότι ο μπουχάριν εξέφραζε τη φιλοσοφία της βαθμιαίας μετάβασης, με νεπ και χωρίς κολεκτιβοποίηση, η οποία συμπυκνωνόταν στο περίφημο σύνθημά του «κουλάκοι, πλουτίστε!», η ταξική πάλη στην ύπαιθρο είχε ήδη κριθεί κι οι κουλάκοι είχαν ηττηθεί οριστικά. Τι δικαιολογούσε επομένως την εκκαθάριση και τις σκληρές θανατικές καταδίκες, όπου το ρέμα μπορεί να παρέσυρε το αίμα κι αρκετών αθώων;

Εδώ μπορούμε να δώσουμε διάφορες απαντήσεις. Υπάρχει καταρχάς η άποψη ότι στις δίκες δεν κρίθηκαν οι πολιτικές πεποιθήσεις των κατηγορούμενων, αλλά η προδοσία και η συνεργασία τους με τους φασίστες. Κάτι που αποδεικνύει –σύμφωνα με αυτή τη λογική- ότι η οπορτουνιστική κατρακύλα μπορεί να φτάσει μέχρι το έσχατο σημείο, χάνοντας κάθε ίχνος πολιτικής αρχής, και να συνεργαστεί με τον ταξικό εχθρό. Με αυτήν την απάντηση θα καταπιαστούμε προς το τέλος, στον επίλογο της ανάρτησης.

Υπάρχει μια παραπλήσια λογική, η οποία κατά τη γνώμη μου έχει βάση και λέει ότι οι ομάδες της αντιπολίτευσης που ηττούνται κατ’ επανάληψη πολιτικά, δεν έχουν άλλο μέσο στη διάθεσή τους, παρά το σαμποτάζ και την υπόγεια υπονομευτική δουλειά εναντίον της ηγεσίας.

Κι υπάρχει και μια τρίτη προσέγγιση, που επισημαίνει το γενικότερο, ιστορικό πλαίσιο και τη συγκυρία που είχαν να αντιμετωπίσουν οι σοβιετικοί: την ιμπεριαλιστική περικύκλωση και τις εντατικές προετοιμασίες για την άμυνα των σοβιετικών στον επικείμενο πόλεμο, με τη γνωστή προειδοποίηση του στάλιν σε λόγο του από ραδιοφώνου, ότι έπρεπε να καλύψουν το χαμένο έδαφος και την καθυστέρηση εκατό χρόνων σε σχέση με το δυτικό κόσμο, σε διάστημα μιας δεκαετίας. Αυτό εξηγεί και τις ευρείες εκκαθαρίσεις στον κόκκινο στρατό –αν και δεν έλειψαν τελικά οι αποστασίες, όπως στην περίπτωση του στρατηγού βλασόφ.

Οι σοβιετικοί κατάφεραν τελικά με τιτάνιες προσπάθειες και θυσίες να αντιμετωπίσουν το ναζιστικό κίνδυνο και να μείνουν όρθιοι, λύνοντας το γόρδιο δεσμό που έσφιγγε γύρω τους. Η εκ των υστέρων και αφ’ υψηλού κριτική για τις βάρβαρες σταλινικές μεθόδους, είναι –τηρουμένων των αναλογιών- σα να γκρινιάζουμε επειδή ο αλέξανδρος έκοψε με το σπαθί του το γόρδιο δεσμό και δεν τον έλυσε με τα χέρια ή με κάποιον άλλο, πιο λεπτεπίλεπτο τρόπο.

Δεν είναι όμως αυτή η μοναδική πτυχή που συνδέεται με το θέμα μας. Διακηρυγμένος στόχος της τροτσκιστικής –κι ίσως όχι μόνο- αντιπολίτευσης ήταν η επανάσταση των μαζών ενάντια στη γραφειοκρατία και η ανατροπή της «θερμιδωριανής ηγεσίας». Και η πιο κατάλληλη συγκυρία για να προωθήσουν και να εφαρμόσουν αυτό το σχέδιο, ήταν ένας πόλεμος και η προσπάθεια της αντιπολίτευσης να τον μετατρέψει σε εμφύλιο, ταξικό πόλεμο και να στρέψει το λαό ενάντια στη σοβιετική γραφειοκρατία. Σε τέτοιες συνθήκες ακόμα και μικρές αντιπολιτευτικές γκρούπες, χωρίς ισχυρό κοινωνικό έρεισμα, θα μπορούσαν να καταστούν πολύ επικίνδυνες κι επιβλαβείς για την έκβαση του πολέμου. Κι αυτός πιθανότατα ήταν ο βασικός λόγος της απόφασης για τη βιολογική εξόντωση των αρχηγών της αντιπολίτευσης. Χωρίς ηγέτες, θα αδυνατούσε να συσπειρώσει κόσμο και να διασπάσεις το αρραγές σοβιετικό μέτωπο κατά του φασισμού.

Ή όπως έχει σχολιάσει κι ο άναυδος σε διάφορες περιστάσεις, έμπαινε κατά μία έννοια το ζήτημα ποιος-ποιον. Αν δεν τους προλάβαινε η ηγεσία, θα το έκαναν αυτοί αργότερα εις βάρος της, αντιστρέφοντας τους ρόλους θύτη και θύματος. Αυτός εξάλλου ήταν ο διακηρυγμένος στόχος τους, στο σύνθημα της αντιγραφειοκρατικής επανάστασης. Και πιθανόν η δολοφονία του κίροφ να ήταν η προειδοποιητική βολή.

Δεν ξέρω κατά πόσο ικανοποιείται ο αναγνώστης με αυτό το συμπέρασμα, κι αν δίνει απάντηση στα αρχικά ερωτήματα, αλλά αυτή είναι η εκδοχή στην οποία τείνει να καταλήξει η κε του μπλοκ ως προς την ουσία της υπόθεσης και τα αίτια που την κίνησαν σε αυτήν την εξέλιξη.

Ίσως πει κάποιος ότι δεν εξετάσαμε καθόλου το ενδεχόμενο να ήταν ακριβές το κατηγορητήριο και να εκτελέστηκαν δίκαια οι κατηγορούμενοι επί εσχάτη προδοσία. Ομολογώ –οικειοθελώς και χωρίς βασανιστήρια- πως δεν είμαι σε θέση να το αποκλείσω, χωρίς επισταμένη ιστορική έρευνα επί του θέματος. Πόσο μάλλον να αρνηθώ τους πολιτικούς χαρακτηρισμούς για τα στελέχη της αντιπολίτευσης –μικροαστική, οπορτουνιστική παρέκκλιση- και να τους βγάλω λάδι.

Πιστεύω όμως ότι πρέπει να εφαρμόσουμε στα σοβιετικά δεδομένα, αυτό που είχε πει η αλέκα σε μια εκδήλωση αντιστασιακών, με αφορμή την υπόθεση πλουμπίδη, αν θυμάμαι καλά κι ενόψει της συγγραφής του δεύτερου τόμου του δοκιμίου: να μην ταυτίζουμε τη διαφωνία και τη διαφορετική άποψη με το πέρασμα στις γραμμές του ταξικού εχθρού, όπως γινόταν κατά παράδοση σχεδόν στο παρελθόν, σε δύσκολες στιγμές για το κομμουνιστικό κίνημα.

Μήπως αυτό σημαίνει να μην τις κρίνουμε ή να μην τις καταδικάζουμε; Όχι, σύντροφοι. Σημαίνει κατά κύριο λόγο να προσπαθούμε να τις ερμηνεύσουμε, να τις καταλάβουμε. Μια διαφωνία, περισσότερο από κάποια οπορτουνιστική παρέκκλιση, μπορεί να αντανακλά τη διάσταση απόψεων πάνω σε κομβικά και πρωτόγνωρα στρατηγικά ζητήματα, που δεν είχαν αντιμετωπιστεί ποτέ κατά το παρελθόν και δεν έχουμε έτοιμες συνταγές κι αντίστοιχη πείρα για την επίλυσή τους. Σε αυτό το έδαφος μπορεί να αναπτυχθεί διαπάλη με διαφορετικές προσεγγίσεις και να οξυνθεί ανάλογα με τις κοινωνικές αναφορές και προεκτάσεις αυτών των θέσεων.

Κατά τη μελέτη τους, υπάρχουν δύο σκόπελοι προς αποφυγή. Αφενός ο μηχανιστικός ταξικός αναγωγισμός, που ερμηνεύει κάθε αποκλίνουσα άποψη ως μικροαστική παρέκκλιση, και μια ιδεαλιστική προσέγγιση, που κρίνει τα πάντα σε επίπεδο καθαρών ιδεών, που προκύπτουν στο κεφάλι του καθενός,  αυτόνομα από την πραγματικότητα και ερμηνεύει τη διαφωνία ως προδοσία των βασικών αρχών του μαρξισμού-λενινισμού.

Εμπρός λοιπόν αργοναύτες, πεδίον δόξης λαμπρό…

Δεκτές και συζητήσιμες παντός είδους ενστάσεις κι εφέσεις

Δίκες της μόσχας – η αναψηλάφηση

Ενώ ο δυτικός τύπος ασχολείται με την καταδίκη ενός πανκ συγκροτήματος, που τείνει να γίνει σύμβολο αντίστασης από το πουθενά (εδώ προσθέστε δύο σαλονικιά ντεμέκ μπροστά από το πανκ και την αντίσταση), λες και είναι οι δίκες της μόσχας του αιώνα μας –και δε ζει πια και ο αμερικάνος πρέσβης ντέιβις, να πάρει θέση επί του θέματος, να μας πει αν είναι δίκαιες και καθαρές-, η κε του μπλοκ επιστρέφει στο διαχρονικά αγαπημένο της θέμα για τις αυθεντικές δίκες της μόσχας, της δεκαετίας του 30’.

Αυτές τις μέρες κλείνουν 76 χρόνια απ’ το πρώτο αίμα, με την καταδίκη σε θάνατο του ζηνόβιεφ, του κάμενεφ κι άλλων στελεχών του κόμματος των μπολσεβίκων. Ως συλλογικό κεκτημένο του μπλοκ, η κε θεωρεί κάποιες παλιότερες αναρτήσεις της σχετικά με το θέμα, που μπορείτε να τις βρείτε εδώ κι εδώ, καθώς και μια εκτενή μελέτη που είχε κάνει ο άναυδος και δημοσιεύτηκε εδώ πέρσι, τέτοιο καιρό περίπου. Το καινούριο που έχει να συνεισφέρει η σημερινή ανάρτηση είναι μια σημείωση, (του άναυδου και πάλι), για την αξιοποίηση αυτού του θέματος από την ηγεσία του κκσε, μετά το εικοστό συνέδριο και τη σταδιακή επικράτηση του ρεβιζιονισμού.

Αλλά ας δώσουμε το λόγο στον ίδιο.

Τι έγραψε ο Ι. Γιακίρ και τι διαβάστηκε στο 22^ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ

Το παρακάτω κείμενο είναι σε δική μου απόδοση ένα απόσπασμα από το άρθρο του Grover Furr  "Evidence of Leon Trotsky's Collaboration with Germany and Japan". Θα το βρείτε (στα αγγλικά) στην παρακάτω διεύθυνση  http://clogic.eserver.org/2009/2009.html. Είναι κατά τη γνώμη μου ένα μικρό παράδειγμα του πόσο διαστρεβλώθηκε η ιστορική αλήθεια για τις περίφημες δίκες της Μόσχας και πως η μετα-σταλινική ηγεσία προσπάθησε να αθωώσει ένα μεγάλο αριθμό από τους συνωμότες και προδότες που καταδικάστηκαν τότε.

(.......)

Ο Ι. Γιακίρ ήταν ανάμεσα στους διοικητές του Κόκκινου στρατού που τον Ιούνιο του 1937 δικάστηκαν για συνεργασία με τη ναζιστική Γερμανία και για το λόγο αυτό καταδικάστηκε σε θάνατο. Ο Ι. Γιακίρ έγραψε ένα γράμμα στον Στάλιν στις 9 Ιουνίου του 1937 ζητώντας επιείκεια. Το γράμμα αυτό διαβάστηκε από τον Α. Σελεπιν (επικεφαλής τότε της KGB)  στο 22^ο συνέδριο του ΚΚΣΕ το 1961 στην προσπάθεια του να αποδείξει πως ο Γιακίρ άδικα καταδικάστηκε και εκτελέστηκε.  Το ίδιο γράμμα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Voenno-Istoricheskii Arkhiv 1 το 1993. Το κείμενο που διαβάστηκε στο συνέδριο είναι με κανονικούς χαρακτήρες ενώ τα αποσπάσματα από το γράμμα που παρέλειψε να διαβάσει ο Σελέπιν είναι με bold χαρακτήρες

‘‘Μία σειρά κυνικών αποφάσεων από τους Στάλιν, Καγκανοβιτς, Μολότοφ Μαλένκοφ και Βοροσιλοφ σχετικά με τα γράμματα και τις δηλώσεις που έγιναν από τους φυλακισμένους αποδεικνύουν την απάνθρωπη μεταχείριση των ατόμων, ηγετικών συντρόφων που βρέθηκαν υπό ανάκριση. Για παράδειγμα όταν ήταν η σειρά του ο Γιακίρ – πρώην στρατιωτικός διοικητής περιοχής – έκανε έκκληση στον Στάλιν με ένα γράμμα στο οποίο ορκιζόταν για τη δική του πλήρη αθωότητα. Να τι έγραψε:

‘Αγαπητέ κοντινέ μου σύντροφε Στάλιν. Τολμώ να σου απευθυνθώ με αυτό τον τρόπο γιατί έχω πει τα πάντα, παραδέχτηκα τα πάντα και μου φαίνεται ότι είμαι ένας ευγενής μαχητής, αφοσιωμένος στο Κόμμα, στο κράτος και το λαό όπως ήμουν για πολλά χρόνια. Όλη η συνειδητή μου ζωή πέρασε με ανιδιοτελή, τίμια δουλειά κάτω από την επίβλεψη του Κόμματος και των ηγετών του – τότε ήρθε η πτώση στον εφιάλτη στον ανεπανόρθωτο τρόμο της προδοσίας .... Η ανάκριση έχει τελειώσει. Έχω επίσημα κατηγορηθεί για προδοσία του κράτους. Παραδέχτηκα πλήρως την ενοχή μου και έχω μετανιώσει. Έχω άπειρη πίστη στη δικαιοσύνη και στην ορθότητα της απόφασης του δικαστηρίου και του κράτους .... Τώρα είμαι τίμιος στην κάθε μου λέξη, θα πεθάνω με λόγια αγάπης για σένα, το Κόμμα και την πατρίδα, με άπειρη πίστη για την νίκη του κομμουνισμού’  ’’

Τα αποσπάσματα που διάβασε ο Σελέπιν δείχνουν ένα τίμιο, πιστό άνδρα που διαμαρτύρεται για την αθωότητα του. Στην πραγματικότητα ο Γιακίρ αποδέχεται πλήρως την ενοχή του. Υπάρχει μάλιστα και το θέμα των αποσιωπητικών που δείχνουν ότι μέρος του περιεχόμενου παραλήφθηκε  στην έκδοση του 1993 αφήνοντας ανοικτή την υπόθεση ότι ο Γιακίρ έγραφε πιο συγκεκριμένα για τη συνεργασία του με ξένες δυνάμεις.

(....)

Ό,τι ακολουθεί μέχρι το τέλος της ανάρτησης είναι μόνο μερικές δικές μου σκόρπιες σκέψεις, χωρίς ιδιαίτερη συνοχή κι εμβάθυνση, που γίνονται εν μέρει κι από τη σκοπιά του δικηγόρου του διαβόλου –γιατί και με τον εξαποδώ μπορεί να χρειαστεί να συνεργαστούμε για την υπόθεσή μας.

Ποια είναι τα συνηθισμένα σκαλώματα σχετικά με τις δίκες της μόσχας;

Καταρχάς η μεγάλη έκταση των εκκαθαρίσεων. Τόσοι από την παλιά φρουρά των μπολσεβίκων και το πολίτ μπιρό της εποχής του λένιν, τόσοι (σχεδόν το 70%) από τα μέλη της κε που εξέλεξε το 17^ο συνέδριο το 1934, αντίστοιχο ποσοστό απ’ τους αντιπροσώπους του ίδιου συνεδρίου, περισσότεροι απ’ τους μισούς αξιωματικούς και τα στελέχη της στρατιωτικής ιεραρχίας. Είναι δυνατόν όλοι αυτοί να ήταν προδότες και κατάσκοποι που υπονόμευαν τη σοβιετική ένωση;

Όχι σύντροφοι, δεν είναι, θα ήταν η αρχική μας απάντηση. Τουλάχιστον όχι στο σύνολό τους.

Πριν από οτιδήποτε άλλο όμως, ας δούμε μερικά στοιχεία, για να θέσουμε τα γεγονότα στην πραγματική τους διάσταση. Καταρχάς μερικοί αριθμοί από τα καθ’ ημάς και την κρίση στο κόμμα και τη νεολαία, τη διετία 89-91. Τα μισά σχεδόν μέλη της εκλεγμένης από το συνέδριο κεντρικής επιτροπής και του πολιτικού γραφείου. Η συντριπτική πλειοψηφία της κοινοβουλευτικής ομάδας. Όλα τα μέλη της επιτροπής προγράμματος, όπου ο πιο αριστερός ήταν ο λαφαζάνης. Ο απερχόμενος γενικός γραμματέας (1/1, ποσοστό 100%). Τα 34 από τα 35 μέλη του κεντρικού συμβουλίου, από διαφορετική σκοπιά, και πολύ πιο έντιμη κατά τη γνώμη μου, (ανεξαρτήτως της τελικής κατάληξης των εν λόγω στελεχών και του πολιτικού τους εγχειρήματος).

Δε θέλω να συγκρίνω ανόμοια πράγματα και καταστάσεις. Αλλά αν έχουμε υπ’ όψιν αυτούς τους αριθμούς, ως μέσο σύγκρισης για κάποιες έκτακτες καταστάσεις, θα δοκιμάσουμε λιγότερες εκπλήξεις φυλλομετρώντας την ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος.

Επιμένοντας στην αριθμητική πτυχή του πράγματος, που οπωσδήποτε δεν είναι η πιο σημαντική, μπορούμε να επισημάνουμε και τα εξής.

Α. Σε αντίθεση με την προηγούμενη περίοδο της κολεκτιβοποίησης, που σηματοδότησε ένα ευρείας έντασης και έκτασης ξεδίπλωμα της ταξικής πάλης που είχε άμεση επίδραση σε μεγάλο τμήμα του πληθυσμού, αυτή η περίοδος της μεγάλης εκκαθάρισης αφορούσε συγκριτικά ένα πολύ μικρότερο ποσοστό μεσαίων κι ανώτατων αξιωματούχων του κομματικού και του κρατικού μηχανισμού.

Β. Είναι αναμφισβήτητο ότι υπήρξαν αρκετά λάθη και υπερβολές, κατά τη θυμόσοφη παροιμία για τα χλωρά που καίγονται μαζί με τα ξερά, όσο κυνική και αν μπορεί να ακούγεται εκ των υστέρων και με την ασφάλεια της (χρονικής και φυσικής) απόστασης.

(Ανοίγει παρένθεση: ενδεικτική της ποιότητας κάποιων επιχειρημάτων, που χρησιμοποιούν όσοι αναφέρονται σε σταλινικό θερμιδώρ κτλ, είναι η παρακάτω αντίφαση, που προσκρούει στην τυπική λογική. Αφενός λοιπόν ισχυρίζονται ότι ο στάλιν προχώρησε σε αντιδραστικές αλλαγές στη διοίκηση του στρατού, -καταργώντας πχ τη θέση του πολιτικού επιτρόπου, ή επαναφέροντας τα γαλόνια- και ευνόησε με μια σειρά προνόμια την κάστα των αξιωματικών, βασίζοντας στην υποστήριξή τους την ισχυροποίηση της εξουσίας του. Αφετέρου θεωρούν ότι οι εκκαθαρίσεις στην ιεραρχία του στρατεύματος σχετίζονταν με τις υποψίες απέναντι στους αξιωματικούς για τυχόν σύνδεσή τους με τον τρότσκι, που ήταν και ο πρώτος ηγέτης του κόκκινου στρατού.

Αυτοί οι συλλογισμοί όμως δύσκολα μπορούν να σταθούν μαζί. Εάν υπήρχε εξ αρχής τέτοια υποψία εις βάρος τους, τότε γιατί τους περιέβαλε με προνόμια; Τους τάιζε για να έχουν λίπος, όταν θα τους έσφαζε αργότερα; Κλείνει η παρένθεση).

Δεύτερο σκάλωμα; Οι ομολογίες. Αλλά αυτό θα το δούμε μαζί με τα υπόλοιπα, σε επόμενη ανάρτηση, καθώς αυτή άρχισε ήδη να ξεφεύγει σε έκταση.

Η μεγάλη εκκαθάριση

Ενώ η χώρα πηγαίνει ολοταχώς προς χρεοκοπία, και το βασικό ζητούμενο από τη σκοπιά του κινήματος παραμένει η πολιτική χρεοκοπία των αστικών κομμάτων, πριν χρεοκοπήσει ο λαός και τον γονατίσουν...

…η κε του μπλοκ, άρτι αφιχθείσα στη βάση της, συνεχίζει με αυτόματο πιλότο τις βουτιές της στην ασφάλεια του παρελθόντος και καταπιάνεται με ένα διαχρονικό ζήτημα: τις δίκες της μόσχας.

Το κείμενο που ακολουθεί είναι μια εργασία, αναλυτική κι αρκούντως τεκμηριωμένη, του σ/φου αναγνώστη Άναυδου σχετικά με το θέμα, όπως το προσεγγίζει από τη δική του σκοπιά. Ποια είναι αυτή; Χωρίς να είναι οργανωμένος στο κόμμα, ο Άναυδος γράφει το κείμενο από την σκοπιά της κομμουνιστικής ορθοδοξίας –όπως αναφέρεται κατά καιρούς στο μπλοκ.

Η εργασία του Άναυδου ανήκει σε εκείνη την κατηγορία κειμένων, που δημοσιεύονται στον ρίζο με τη διευκρίνιση άρθρο συνεργάτη μας στον υπότιτλο. Δεν απηχεί απαραίτητα πλήρως τις δικές μου απόψεις, αλλά προφανώς δε μπήκε τυχαία εδώ. Τη θεωρώ, αν μη τι άλλο, διαφωτιστική κι ενδιαφέρουσα.

Θα μπορούσε να είναι παραλειπόμενο κείμενο από το περσινό αφιέρωμα της ελευθεροτυπίας στις δίκες της μόσχας, όπου συμμετείχαν διάφοροι πανεπιστημιακοί, φίλα προσκείμενοι στο κόμμα. Με τη διαφορά ότι ο Άναυδος ουδέποτε θα δεχόταν να δώσει δικό του κείμενο στον τεγόπουλο, ακόμα κι αν του είχε ζητηθεί κάτι τέτοιο.

Ή καλύτερα μια εναλλακτική επιλογή στο ιστορικό ένθετο του κυριακάτικου ριζοσπάστη, που έχει γίνει κι αυτό 20σέλιδο, αλλά δεν έχει καταπιαστεί ακόμα με αυτό το θέμα. Σε κάθε περίπτωση, θα άξιζε να το διαβάσετε μέχρι τέλους, έστω και σε δόσεις, χωρίς να αποθαρρυνθείτε από την έκταση του κειμένου.

Η κε του μπλοκ επιφυλάσσεται να τοποθετηθεί επί του θέματος σε κάποια μελλοντική ανάρτηση. Αλλά χρειαζόταν την καβάτζα μιας –τρόπον τινά- εισήγησης που να καλύπτει κάποια θέματα, για να τοποθετηθεί επ’ αυτής της βάσης. Και το κείμενο του Άναυδου μπορεί να παίξει αυτόν το ρόλο.

Επιπλέον, το μπλοκ παραμένει ανοιχτό στην εκδήλωση ενδιαφέροντος και για άλλες συνεργασίες, επί διαφόρων θεμάτων, ή και για τον αντίλογο επί του συγκεκριμένου, σε αντίστοιχη μορφή με το κείμενο του Άναυδου.

Καλή ανάγνωση και ψυχραιμία στα σχόλια.







Για τη δική σας ευκολία, μπορείτε να διαβάσετε το κείμενο και στην εξής ηλεκτρονική διεύθυνση:

https://docs.google.com/document/d/1jmriOLonXaljqYO_Ns_HmT-BGqVukHXQ7-kPytFIiU4/edit?hl=en_US

Υγ: η κε του μπλοκ ζητάει την κατανόηση του αναγνωστικού κοινού για το προηγούμενο διάστημα που δε μπορούσε να απαντά άμεσα στα σχόλια κι υπόσχεται ότι θα προσπαθήσει να το αλλάξει, και να απαντήσει, αναδρομικά έστω, σε κάποια από αυτά. Αν και ο βλαδίμηρος έλεγε ότι η συνήθεια είναι εχθρός του σοσιαλισμού. Κι οι θερινοί ρυθμοί είναι δύσκολο να αποβληθούν, ειδικά στην υγρασία της συμβασιλεύουσας.

Οι δίκες της μόσχας (μέρος δεύτερο)

Ένα βασικό ερώτημα όσων στέκονται κριτικά απέναντι στις δίκες της μόσχας, αφορά τη σκοπιμότητά τους. Ήταν αναγκαία η εκκαθάριση των παλιών ηγετών της αντιπολίτευσης; Ήταν επικίνδυνοι για τη σοβιετική εξουσία, εφόσον είχαν ηττηθεί πολιτικά και δεν είχαν ερείσματα στην κοινωνία; Ειδικά από τη στιγμή που το σοβιετικό σύνταγμα του 36’ διακήρυσσε ότι είχαν τεθεί οι βάσεις του σοσιαλισμού κι είχαν νικηθεί τα τελευταία υπολείμματα των εκμεταλλευτριών τάξεων.

Τι απαντά η άλλη πλευρά; Οι ηγέτες τις αντιπολίτευσης συνδέονταν με σαμποτάζ κι ομάδες που ήθελαν να ανατρέψουν τη σοβιετική ηγεσία. Στις τελευταίες περιλαμβάνουν τον τρότσκι για τη θέση του περί αντιγραφειοκρατικής επανάστασης κατά της θερμιδοριανής γραφειοκρατίας. Πώς θα είχε όμως πιθανότητες επιτυχίας στην πράξη μια τέτοια κίνηση; Κατά βάση αξιοποιώντας μια πολιτική κρίση εν όψει ή εν μέσω του επερχόμενου πολέμου.

Σε ένα διευρυμένο στρατιωτικό συμβούλιο τον ιούνη του 37’ ο στάλιν έλεγε: ο τρότσκι οργάνωσε μια ομάδα την οποία άμεσα εκπαίδευε και δίδασκε: δώστε πληροφορίες στους γερμανούς για να μπορέσουν να πιστέψουν ότι εγώ ο τρότσκι έχω τους ανθρώπους μου. Κάντε δολιοφθορές και καταστροφές έτσι ώστε οι ιάπωνες κι οι γερμανοί να πιστέψουν ότι εγώ ο τρότσκι έχω δύναμη.

Ο κάμενεφ στην απολογία του αναφέρει μεταξύ άλλων: Η τρομοκρατική συνωμοσία οργανώθηκε και καθοδηγήθηκε από εμένα, τον ζινόβιεφ και τον τρότσκι. Είχα πειστεί ότι η πολιτική του κόμματος, η πολιτική της ηγεσίας του είχε θριαμβεύσει, με τη μοναδική έννοια που μπορεί να θριαμβεύσει μια πολιτική στην χώρα του σοσιαλισμού, με την αναγνώρισή της από τις μάζες των εργαζομένων. Η επένδυσή μας σε μια πιθανή διάσπαση του κόμματος αποδείχτηκε επίσης ανεδαφική. Στηριχτήκαμε στη δεξιά ομάδα των ρίκοφ, μπουχάριν και τόμσκι. Η απομάκρυνση αυτής της ομάδας από την ηγεσία και το γεγονός ότι χρεοκόπησαν στα μάτια των εργαζόμενων μαζών, μας στέρησε κι από αυτό το τελευταίο χαρτί. Δε μπορούσαμε πλέον να υπολογίζουμε σε κάποια εσωτερική δυσκολία για να πετύχουμε την ανατροπή της ηγεσίας, που είχε οδηγήσει την χώρα μέσα από εξαιρετικά δύσκολους δρόμους, στην εκβιομηχάνιση και την κολεκτιβοποίηση.

Απέμεναν δύο δρόμοι: ή να θέσουμε, έντιμα κι ολοκληρωτικά, τέλος στον αγώνα μας ενάντια στο κόμμα ή να συνεχίσουμε αυτό τον αγώνα, χωρίς όμως καμιά ελπίδα να κερδίσουμε οποιαδήποτε μαζική υποστήριξη, χωρίς πολιτική πλατφόρμα, χωρίς συνθήματα. Να τον συνεχίσουμε με την έννοια της ατομικής τρομοκρατίας. Επιλέξαμε το δεύτερο δρόμο.

Επομένως η αντιμετώπισή τους δεν ήταν πολιτική, αλλά διοικητική (σύλληψη, δίκες κτλ). Ωστόσο η τελευταία παράγραφος, όπου ο κάμενεφ εξηγεί ποια ήταν τα κίνητρά τους, δεν είναι ιδιαίτερα πειστική.
Οδηγηθήκαμε σε αυτό το δρόμο καθοδηγούμενοι από το χωρίς όρια μίσος μας εναντίον των καθοδηγητών του κόμματος και του κράτους και από τη δίψα μας για εξουσία, με την οποία ήμασταν τόσο στενά συνδεδεμένοι κι απ’ την οποία απομακρυνθήκαμε κατά την πορεία της ιστορικής εξέλιξης.

Ο στάλιν αντιλαμβάνεται αυτή την πτυχή και δίνει μια άλλη διάσταση στα γεγονότα.
Η πράβντα στα άρθρα της για τη δίκη των ζηνοβιεφικών και των τροτσκιστών απέτυχε παταγωδώς. Δεν έδωσε ούτε ένα άρθρο που να εξηγεί μαρξιστικά τη διαδικασία της πτώσης αυτών των καθαρμάτων, το κοινωνικοπολιτικό τους πρόσωπο, την πραγματική τους πλατφόρμα. Όλα τα επικέντρωσε στο προσωπικό στοιχείο, στο ότι υπάρχουν άνθρωποι κακοί, που επιθυμούν να καταλάβουν την εξουσία κι άνθρωποι καλοί που βρίσκονται στην εξουσία. Με αυτή τη σούπα από κουτόχορτα τάισε την κοινή γνώμη.

Έπρεπε να ειπωθεί στα άρθρα ότι η πάλη ενάντια στον στάλιν, τον βοροσίλοφ, το ζντάνοφ, τον κοσιόρ κι άλλους είναι πάλη ενάντια στα σοβιέτ, την κολεκτιβοποίηση, την εκβιομηχάνιση, συνεπώς πάλη για την επανόρθωση του καπιταλισμού στην εσσδ. Ο στάλιν κι οι άλλοι καθοδηγητές δεν είναι απομονωμένα πρόσωπα, αλλά προσωποποίηση όλων των επιτυχιών του σοσιαλισμού στην εσσδ, της ανόδου του πολιτισμού, συνεπώς των προσπαθειών της εργατικής τάξης, της αγροτιάς και της εργαζόμενης διανόησης για το τσάκισμα του καπιταλισμού.

Έπρεπε να ειπωθεί ότι όποιος παλεύει ενάντια στους καθοδηγητές του κόμματος και της κυβέρνησης της εσσδ, είναι υπέρ της ήττας του σοσιαλισμού και της παλινόρθωσης του καπιταλισμού. Ότι η συζήτηση για έλλειψη πλατφόρμας των ζινοβιεφικών και τροτσκιστών αποτελεί απάτη από την πλευρά αυτών των καθαρμάτων κι αυταπάτη των συντρόφων μας. Αυτά τα καθάρματα είχαν πλατφόρμα. Η ουσία της πλατφόρμας τους ήταν η ήττα του σοσιαλισμού στην εσσδ κι η καπιταλιστική παλινόρθωση. Να μιλήσουν ανοιχτά γι’ αυτήν τους ήταν ασύμφορο. Από εδώ προκύπτει η εκδοχή για έλλειψη πλατφόρμας που έγινε αποδεκτή από τους εύπιστους, τσαπατσούληδες συντρόφους μας.

Έπρεπε τέλος να ειπωθεί ότι η πτώση αυτών των καθαρμάτων μέχρι το επίπεδο των λευκοφρουρών και των φασιστών προκύπτει λογικά από το προπατορικό τους αμάρτημα ως αντιπολιτευόμενων στο παρελθόν.
Αν κάποιους σφους αναγνώστες τους ξενίζει η βιβλική αναφορά, ας λάβουν υπόψη τους ότι κι η αντιπολίτευση είχε παρόμοιες. Όπως για παράδειγμα το άρθρο του τρότσκι «ο κάιν τζουγκασβίλι οδηγείται μέχρι τέλους», που παρατίθεται στο τέλος του αφιερώματος της ελευθεροτυπίας.

Ας επιστρέψουμε όμως στην ανάλυση του προπατορικού αμαρτήματος.
Ο λένιν από το 10ο συνέδριο του κόμματος ακόμη, έλεγε ότι οι φράξιες στο σοβιετικό καθεστώς, εάν επιμένουν στα λάθη τους κατά τον αγώνα τους ενάντια στο κόμμα, θα κατρακυλήσουν οπωσδήποτε μέχρι τους λευκοφρουρούς, θα ενωθούν με τους εχθρούς της σοβιετικής εξουσίας. Αυτή η θέση του λένιν επιβεβαιώθηκε πανηγυρικά, δυστυχώς όμως δεν αξιοποιήθηκε από την πράβντα.

Το πρώτο που μου ήρθε συνειρμικά, όσο έγραφα το κείμενο, ήταν ένα κομμάτι από το λόγο της αλέκας, στην εκδήλωση της κυριακής για την επον, προς τιμήν του νίκου πλουμπίδη.
Δεν είναι παραδεκτό να ταυτίζονται οι διαφορετικές απόψεις με την ταύτιση του συμφωνούντος ή διαφωνούντος, ανάλογα με την περίπτωση, με τον ταξικό εχθρό. Αυτού του τύπου η διαπάλη όχι μόνο δε βγάζει πουθενά, όχι μόνο μπορεί να οδηγήσει σε φοβερή αδικία, αλλά συγκαλύπτει το πολιτικό περιεχόμενο των διαφορετικών απόψεων, την υποκαθιστά με προσωπικές διαμάχες και άδικες κατηγορίες που δύσκολα διορθώνονται έγκαιρα, ιδιαίτερα σε δύσκολες συνθήκες σαν την περίοδο που αναφερόμαστε.
Ο σύντροφος με το μουστάκι δεν ανάγει τίποτα στο προσωπικό, θεωρεί όμως ότι οι διαφορετικές απόψεις που συγκροτούνται σε φράξιες κι επιμένουν στα λάθη τους, φτάνουν αναπόφευκτα στο σημείο να ταυτιστούν με τον ταξικό εχθρό. Και λέει ότι αυτή ήταν κι η άποψη του λένιν στο 10ο συνέδριο των μπολσεβίκων, όπου απαγορεύτηκαν οι φράξιες.

Δεν ξέρω αν είπε αυτό ακριβώς ο λένιν αλλά αν όλα ξεκινάν από κάποιο προπατορικό αμάρτημα η πολιτική πλευρά των δικών γίνεται πρωτεόυσα. Ο πρωτόπλαστος μπουχάριν στην ολομέλεια του δεκέμβρη του 36’ που αναφέραμε στο πρώτο μέρος, θίγει αυτό ακριβώς το σημείο.

Οι κατηγορίες που απευθύνθηκαν εναντίον μου στην ολομέλεια μου φαίνονται απλώς τερατώδεις. Αλλά θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή και σε άλλες πλευρές του ζητήματος. Τι προκύπτει; Σύμφωνα με την εξήγηση του καγκανόβιτς προκύπτει ότι η ολομέλεια θέτει το ζήτημα όχι νομικά, αλλά πολιτικά. Από την πορεία της συζήτησης προκύπτει ότι γίνεται λόγος για γενική πολιτική εκτίμηση κάποιων κατηγορούμενων ή υπόπτων κι αργότερα, μετά την απόφαση της ολομέλειας, θα ακολουθήσουν κατ’ αντιπαράσταση εξετάσεις, αναλυτική έρευνα των γεγονότων κ.ά.

Τι σημαίνει πολιτική εκτίμηση από αυτή την άποψη; Εκφράζεται με προτάσεις που έχουν χαρακτήρα απόφασης: να καθαιρεθεί από την κε, να διαγραφτεί από το κόμμα, να παραπεμφθεί σε δίκη κ.ά. Αυτό αποτελεί απόφαση της ανώτατης κομματικής βαθμίδας. Τι απομένει τότε στην παραπέρα ανάκριση; Ξεκάθαρο! Να επιβεβαιώσει με κάθε τρόπο την υποχρεωτική απόφαση. Υποχρεωτική για τον ανακριτή, υποχρεωτική για τον εισαγγελέα, υποχρεωτική για τους δικαστές (αν η υπόθεση φτάσει στο δικαστήριο), υποχρεωτική όσο κι αν φαίνεται παράδοξο και για τον ίδιο τον κατηγορούμενο, αν είναι ακόμη μέλος του κόμματος. Δε μπορεί η ανάκριση να αθωώσει κάποιον που έχει καταδικάσει το ανώτατο κομματικό σώμα.

Σε τι οδηγεί αυτό; Αυτό μπορεί να οδηγήσει πρώτον σε τραγικά λάθη και δεύτερον, σε φοβερές δυσκολίες υπεράσπισης του εαυτού μου. Ακόμη και στην ίδια την ολομέλεια η κατάσταση ήταν η εξής: υλικά έχουν όλοι στα χέρια τους, εκτός από τους κατηγορούμενους. Ο κατηγορούμενος στέκεται έκπληκτος από τις ξαφνικές, ιδιαίτερα τερατώδεις κατηγορίες, που του απευθύνονται για πρώτη φορά. Υπό το γνωστό από πριν δεδομένο κλίμα όλοι δηλώνουν: είμαι πεισμένος, δεν υπάρχει αμφιβολία κ.ά. Στον κατηγορούμενο λένε κατά πρόσωπο: δε σε πιστεύουμε, κάθε λέξη σου πρέπει να την ελέγξουμε. Από την άλλη πλευρά όμως, τα λόγια των κατηγόρων γίνονται απολύτως δεκτά. Συνεπώς η υπεράσπιση είναι πραγματικά πολύ δύσκολη. Βέβαια μες στη γενική ατμόσφαιρα των ημερών μας κανείς δεν τολμά να μιλήσει υπέρ του κατηγορούμένου. Και μετά; Στα επόμενα στάδια, μετά την κομματική απόφαση, αυτή η υπεράσπιση θα είναι σχεδόν αδύνατη.

Η κε του μπλοκ θεωρεί τους αναγνώστες της μεγάλα παιδιά που δεν περιμένουν τη δική της γνώμη για να βγάλουν συμπεράσματα. Παρόλα αυτά θα έλεγε σχηματικά τα εξής. Οι σοβιετικοί κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν μια κατάσταση που έμοιαζε με γόρδιο δεσμό και τον έλυσαν με το σπαθί. Το πιο σημαντικό είναι ότι κατάφεραν να τον λύσουν. Κι αυτό που δεν πρέπει να ξεχνάμε είναι ότι τον κόμπο τον βρήκαν, δεν τον διάλεξαν, ούτε ευθύνονται για τη δημιουργία του.

Η κριτική που γίνεται παίρνει ως σημείο αναφοράς την αντιμετώπιση του κόμπου στα χρόνια του λένιν. Αφενός όμως ούτε εκείνα τα χρόνια ήταν χωρίς αίμα και διοικητικά μέτρα. Αφετέρου ο λένιν ήταν η εξαίρεση. Ένα κεφάλι από όλους τους υπόλοιπους που αποτελούσαν τον κανόνα.

Κλείνουμε την ανάρτηση με έναν παράπλευρο συνειρμό κι ένα απόσπασμα από την απολογία του ράντεκ (στο δεύτερο κύμα των δικών) που αναλύει το σχέδιο του αντιπολιτευτικού κέντρου για την παλινόρθωση του καπιταλισμού.

Ενώ μέχρι τότε ο τρότσκι εκεί κι εμείς εδώ, μιλούσαμε για οικονομική οπισθοχώρηση στη βάση του σοβιετικού κράτους όμως, σε αυτή την επιστολή υποδεικνυόταν ριζική στροφή. Πρώτον ο τρότσκι θεωρούσε ότι αποτέλεσμα της ήττας της εσσδ θα είναι αναπόφευκτα οι εδαφικές παραχωρήσεις. Ανέφερε μάλιστα συγκεκριμένα την ουκρανία. Δεύτερον γινόταν λόγος για διαμελισμός της εσσδ. Τρίτον από οικονομική άποψη προέβλεπε τις παρακάτω συνέπειες της ήττας: όχι μόνο εκχώρηση δικαιώματος εκμετάλλευσης βασικών για τα ιμπεριαλιστικά κράτη βιομηχανικών μονάδων, αλλά και παράδοση, πώληση σε ιδιώτες καπιταλιστές, βασικών οικονομικών μονάδων που οι ίδιοι θα καθορίσουν, ομολογιακά δάνεια (…). Στον τομέα της αγροτικής πολιτικής έθεσε ξεκάθαρα το ζήτημα της διάλυσης των κολχόζ και της παραχώρησης των τρακτέρ και των άλλων αγροτικών μηχανημάτων στα χέρια των ατομικών παραγωγών για την αναγέννηση ενός νέου κουλάκικου στρώματος.

Ανεξάρτητα από το ποιος ήταν τελικά ο εμπνευστής του, η ομοιότητα με την πορεία επικράτησης της αντεπανάστασης είναι εντυπωσιακή. Μόνο το διαμελισμό με τις βαλτικές που δεν προέβλεψε. Ίσως γιατί το 36’ δεν ήταν δικές μας ακόμα (τις ξαναπήραν οι σοβιετικοί το 39’ με το σύμφωνο μολότοφ-ρίμπεντροπ).

Τα προλεγόμενα στις δίκες της Μόσχας

Συνεχίζουμε σε ρυθμούς μαυσωλείου και κορυφώνουμε με τις δίκες της μόσχας, σε δύο συνέχειες.


Γύρω από τις δίκες της μόσχας αναπτύχθηκε πλούσια φιλολογία από τη μεριά των κάθε είδους απολογητών του ιμπεριαλισμού και του ρεβιζιονισμού. Ήταν κι αυτή μια από τις εκδηλώσεις του αντισταλινικού φαινόμενου που είναι ακριβώς η εκστρατεία της παγκόσμιας ιμπεριαλιστικής αστικής τάξης ενάντια στον κομμουνισμό και που πήρε νέα ορμή μετά την προδοσία του χρουτσωφισμού.

Με τη συκοφαντία και το ψέμα γύρω από τις δίκες της μόσχας, όπως σε όλο τον κόσμο έτσι και στην ελλάδα, οι αντιδραστικοί καλαμαράδες προσπάθησαν να στηρίξουν το δεσποτισμό και τη γραφειοκρατία του στάλιν! Αυτοί όμως οι «νηφάλιοι» και «αντικειμενικοί» μελετητές που δήθεν θέλουν να σώσουν τον κομμουνισμό απ’ τον «σταλινισμό»(!) δεν τόλμησαν ποτέ να παρουσιάσουν στο λαό μας τα ντοκουμέντα από τις δίκες της μόσχας. Δε λυπόταν τα χρήματα για να πλημμυρίσουν τα βιβλιοπωλεία με τα έργα των ελενστάιν, μπετελέμ, γκαρωντύ κι άλλων αρουραίων. Έκρυβαν όμως τα ντοκουμέντα απ’ τις δίκες των τροτσκιστών, ζηνοβιεφικών και μπουχαριανικών. Και τα έκρυβαν για να μπορούν έτσι εκ του ασφαλούς να αποδείχνουν την επικράτηση του σταλινισμού.

Ήρθε ο καιρός που ο ελληνικός λαός, οι προλετάριοι και οι επαναστάτες μπορούν να μάθουν την αλήθεια γύρω απ’ την υπόθεση αυτή. να μάθουν ποιοι είναι αυτοί που δικάστηκαν στη μόσχα, γιατί δικάστηκαν και γιατί καταδικάστηκαν και να βγάλουν τα συμπεράσματά τους γι’ αυτούς όλους που με σατανική υποκρισία υπερασπίζουν τους δολοφόνους του κίροφ.

Δεν χρειάζεται εμείς να γράψουμε περισσότερα. Φτάνουν τα ντοκουμέντα αυτού του έργου για να δώσουν ένα γερό χαστούκι στους τροτσκιστές και να στερήσουν απ’ τους προστάτες τους, τους ιμπεριαλιστές και τους ρεβιζιονιστές ένα χαράκωμα ενάντια στον μπολσεβικισμό.

Ωραία. Ποιοι είμαστε εμείς όμως;
Η κεντρική επιτροπή της σακε (αχά!) παραδίνει στην προοδευτική κοινή γνώμη τον πρώτο τόμο των πραχτικών των δικών της μόσχας που καλύπτει τη δίκη των συνωμοτών του τροτσκιστο-ζηνοβιεφικού κέντρου που διεξάχτηκε απ’ τις 19 μέχρι τις 24 αυγούστου του 1936.

Φλεβάρης 1981, η κεντρική επιτροπή της σακε

Αυτό τον φλεβάρη λοιπόν συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από αυτή την έκδοση, πενήντα πέντε από το εικοστό συνέδριο και τη μυστική έκθεση του χρουτσώφ που «αναψηλάφισε» τις δίκες εκ των υστέρων και δύο εβδομάδες από το αφιέρωμα της ελευθεροτυπίας με ιστορικούς κουκουέδες συνεργαζόμενους –όχι απαραίτητα φιλοσταλινικούς. Σήμερα επίσης κλείνει ένας χρόνος από το τρίτο συνέδριο της νΚα και 115 από τη γέννηση του ζντάνοφ (άσχετο).

Ίσως κάποιοι περιμένουν την εκτίμηση της κε του μπλοκ για το ποιόν του αφιερώματος. Αυτή θα ξεγλιστρήσει όμως, με μια διπλωματική απάντηση: «ενδιαφέρον». Και πιο ενδιαφέρον απ’ όλα ήταν το τελευταίο κεφάλαιο «τεκμήρια» -με αποσπάσματα από τα πρακτικά των δικών και διάφορα έγγραφα. Με το οποίο και θα ασχοληθούμε σε αυτή την ανάρτηση, μένοντας πιστοί στα ντοκουμέντα και στις κεντριστικές αρχές μας. Ερμηνείες επί της ουσίας στο δεύτερο μέρος.

Σε μια πρώτη ανάγνωση των πρακτικών, αυτό που ξεχωρίζει είναι οι εντυπωσιακές ομολογίες των κατηγορούμενων κι η παντελής έλλειψη προθυμίας να υπερασπίσουν τον εαυτό τους.

Μρατσκόφσκι: Απέρχομαι σαν προδότης του κόμματός μου, σαν προδότης που πρέπει να εκτελεστεί. Το μόνο που ζητώ είναι να γίνει πιστευτό αυτό που είπα, ότι κατά την ανάκριση ξέρασα όλο τον εμετό.

Ο εβντοκίμοφ το προχωρά περισσότερο:
Η σύγκριση ανάμεσα σε εμάς και τους φασίστες είναι εις βάρος μας. Οι φασίστες γράφουν ανοιχτά κι έντιμα τα συνθήματά τους: θάνατος στον κομμουνισμό. Εμείς είχαμε συνέχεια στα χείλη μας: "ζήτω ο κομμουνισμός", ενώ με τις πράξεις μας πολεμούσαμε ύπουλα το σοσιαλισμό στην εσσδ.

Ο ζηνόβιεφ παραδέχεται πως, ο προβληματικός μπολσεβικισμός μου μεταλλάχθηκε σε αντιμπολσεβικισμό και μέσω του τροτσκισμού κατέληξα στο φασισμό. Ο τροτσκισμός είναι μια παραλλαγή του φασισμού και ο ζινοβιεφισμός μια παραλλαγή του τροτσκισμού.

Λίγο παρακάτω ομολογεί: συναντήθηκα με τον σμιρνόφ που με κατηγόρησε εδώ ότι λέω συχνά ψεύδη. Μα, συχνά έλεγα ψέματα. Άρχισα να το κάνω από τη στιγμή που ξεκίνησα να πολεμώ το κόμμα των μπολσεβίκων. Στο βαθμό που κι ο σμιρνόφ πήρε το δρόμο της πάλης ενάντια στο κόμμα, επίσης λέει ψέματα. Η διαφορά μας βρίσκεται στο γεγονός ότι εγώ αποφάσισα σταθερά κι αμετάκλητα να πω αυτή την ύστατη στιγμή την αλήθεια, ενώ αυτός φαίνεται να έχει πάρει άλλη απόφαση.

Ο κάμενεφ αναγνωρίζει ότι η προλεταριακή επανάσταση μας έδωσε τόσο χρόνο για τον πολιτικό μας αγώνα όσο καμία άλλη επανάσταση δεν έδωσε στους εχθρούς της. Επανεντάχθηκα τρεις φορές στο κόμμα (…). Δύο φορές μου χαρίστηκε η ζωή. Αλλά όπως υπάρχει σε όλα ένα όριο, υπάρχει όριο και στη μεγαλοψυχία του προλεταριάτου κι αυτό το όριο το έχουμε υπερβεί.

Στις ερωτήσεις που του κάνει ο εισαγγελέας βισίνσκι, αυτός απλώς εγκρίνει κι επαυξάνει.
Βισίνσκι: Παραδέχεστε λοιπόν ότι είχατε ένα τόσο τερατώδες σχέδιο;
Κάμενεφ: Ναι, υπήρχε ένα τόσο τερατώδες σχέδιο.

Βισίνσκι: Τι ορισμό θα δίνατε στα άρθρα και τις δηλώσεις που γράψατε το 1933, εκφράζοντας τη νομιμοφροσύνη σας στο κόμμα; Εξαπάτηση;
Κάμενεφ: Όχι χειρότερα.
Βισίνσκι: Δολιότητα;
Κ: Χειρότερα.
Β: Χειρότερα από εξαπάτηση, χειρότερα από δολιότητα. Μήπως η λέξη είναι «προδοσία»;
Κ: Τη βρήκατε.

Διάλογοι σαν κι αυτόν παραπάνω θυμίζουν μάλλον κακόγουστη θεατρική παράσταση. Πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτήν έχει ο –παλιός μενσεβίκος- βισίνσκι, που υποκαθιστά τους δικαστές και αγορεύει επί μακρόν.

Δεν τους κατηγορώ μόνο εγώ! Δίπλα μου σύντροφοι δικαστές αισθάνομαι να βρίσκονται τα θύματα αυτών των εγκληματιών, ανάπηροι, με πατερίτσες, μισοπεθαμένοι κι ίσως χωρίς καθόλου πόδια όπως... (σσ: αναφέρει συγκεκριμένα ονόματα)… Βρίσκονται εδώ δίπλα μου, δείχνοντας στο εδώλιο των κατηγορουμένων με τα φοβερά τους χέρια, σαπισμένα μέσα στους τάφους που εσείς τους στείλατε. Δεν σας κρύβω ότι όταν διάβαζα το υλικό της υπόθεσης, όταν ξεφύλλιζα τα έγγραφα κι άκουγα τις καταθέσεις, μου φάνηκε πως άκουγα τον κρότο των εκτροχιασμένων βαγονιών και το βογκητό των βαριά πληγωμένων στρατιωτών (σσ: η υπόθεση αναφερόταν σε σιδηροδρομικό σαμποτάζ κι εκτροχιασμό τρένου).

Ο Ράντεκ μένει πιστός στο ρόλου του, αλλά στον τελευταίο λόγο του προειδοποιεί το σκηνοθέτη για μια λεπτομέρεια.
Σε αυτό το σημείο θα μπορούσα να ολοκληρώσω το λόγο μου αν δε θεωρούσα σκόπιμο να απορρίψω κάποια μερική εκτίμηση για τη δίκη. Η δίκη απέδειξε δύο σημαντικά πράγματα. Τη σύμπλεξη των αντεπαναστατικών οργανώσεων με όλες τις επαναστατικές δυνάμεις μες στην χώρα. Έχει όμως και μια δεύτερη πελώρια σημασία. Έδειξε το εργαστήριο ετοιμασίας του πολέμου κι ότι η τροτσκιστική οργάνωση είναι πράκτορας των δυνάμεων εκείνων που προετοιμάζουν το νέο παγκόσμιο πόλεμο.

Γι’ αυτό το δεύτερο γεγονός τι αποδείξεις υπάρχουν; Οι καταθέσεις δύο ανθρώπων. Η δικιά μου, που λάμβανα τις εντολές και τις επιστολές του τρότσκι (τις οποίες δυστυχώς έκαψα) και του πιατακόφ, που συζήτησε με τον τρότσκι. Όλες οι άλλες ομολογίες στηρίζονται στις δικές μας καταθέσεις. Εάν έχετε να κάνετε με καθαρά ποινικούς κατηγορούμενους, με χαφιέδες, τότε πού μπορείτε να στηρίξετε τη βεβαιότητά σας ότι όλα όσα είπαμε είναι αλήθεια, ατράνταχτη αλήθεια;

Στα παρασκήνια, ο σύντροφος με το μουστάκι –που βρίσκεται σε διακοπές- αλληλογραφεί με τους συνεργάτες του. Ο γιεζόφ κι ο καγκάνοβιτς θεωρούν ότι είναι καλό που ο σμιρνόφ αντιστέκεται λίγο. Ενώ ο στάλιν δίνει γραπτές οδηγίες για τις λεπτομέρειες της υπόθεσης.
Το κείμενο της καταδικαστικής απόφασης στην ουσία του είναι σωστό, αλλά χρειάζεται στιλιστική επεξεργασία. Να επιτραπεί έφεση δεν χρειάζεται, αλλά να γράψουμε γι’ αυτό στην απόφαση δεν είναι έξυπνο.

Ένα άλλο σημείο που ίσως ξενίσει αρκετούς, είναι η στάση της ηγετικής ομάδας απέναντι στους αυτόχειρες (τόμσκι και λομινάτζε) που κατά πάσα πιθανότητα αυτοκτόνησαν για να αποφύγουν την ανάκριση και το κατηγορητήριο. Οι συνεργάτες του στάλιν τον ενημερώνουν:

Σήμερα αυτοκτόνησε ο τόμσκι. Άφησε επιστολή στο όνομά τους στην οποία προσπαθεί να αποδείξει την αθωότητά του. Χτες τους παραδέχτηκε τους συναντήσεις του με τον ζινόβιεφ και τον κάμενεφ. Δεν έχουμε καμία αμφιβολία ότι ο τόμσκι, τους κι ο λομινάτζε, γνωρίζοντας ότι πλέον δεν είναι δυνατόν να κρύψει τους δεσμούς του με τη ζινοβιεφική-τροτσκιστική συμμορία, αποφάσισε με την αυτοκτονία του να κρύψει τα ίχνη.

Ανάμεσα στους αποστολείς της επιστολής είναι κι ο ορτζονικίτζε που πέθανε μερικούς μήνες αργότερα και σύμφωνα με την χρουτσωφική εκδοχή των πραγμάτων αυτοκτόνησε –πιθανότατα για τους ίδιους λόγους. Ενώ η επίσημη εκδοχή της εποχής αναφέρει ως αιτία θανάτου: καρδιακή προσβολή.

Στην ολομέλεια του κόμματος των μπολσεβίκων το δεκέμβρη του 36' (που κρατήθηκε μυστική από τον τύπο) ο στάλιν αναφέρεται στην περίπτωση του λομινάτζε.
Ο λομινάτζε αυτοκτόνησε. Με αυτό τον τρόπο ήθελε να πει ότι έχει δίκιο, ότι κακώς τον ανακρίνουν και τον υποπτεύονται. Και τι αποδείχτηκε; Ότι ήταν σε κοινό μπλοκ με αυτούς τους ανθρώπους. Γι’ αυτό αυτοκτόνησε, για να μπερδέψει τα ίχνη.
Αυτή η πολιτική δολοφονία αποτελεί μέσο των πρώην αντιπολιτευόμενων, των εχθρών του κόμματος, να μπερδέψουν το κόμμα, να αμβλύνουν την επαγρύπνησή του, τελευταία φορά, προ του θανάτου, να το εξαπατήσουν με την αυτοκτονία τους και να το φέρουν σε δύσκολη θέση. Ορίστε ένα από τα πιο εύκολα μέσα, με τα οποία προ του θανάτου, φεύγοντας από αυτόν τον κόσμο, μπορεί κάποιος να φτύσει το κόμμα, να κοροϊδέψει το κόμμα.

Στην ίδια ολομέλεια ο στάλιν λέει μεταξύ άλλων:
Καταλήξαμε στο συμπέρασμα: δεν πρέπει να πιστεύουμε τα λόγια των πρώην αντιπολιτευόμενων (φωνές από την αίθουσα: σωστά, σωστά!). Δεν πρέπει να είμαστε αφελείς. Ο λένιν δίδασκε ότι το να είσαι στην πολιτική αφελής σημαίνει να είσαι εγκληματίας. Δε θέλουμε να είμαστε εγκληματίες.
Για αυτό καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι δεν πρέπει να πιστεύουμε τα λόγια ούτε ενός πρώην αντιπολιτευόμενου. Αποδείχτηκε στην πράξη ότι η ειλικρίνεια είναι έννοια σχετική.

Η καμπάνα χτυπάει για τον μπουχάριν, που δεν είχε συλληφθεί ακόμα, αλλά έβλεπε ότι ερχόταν η σειρά του και ζητούσε από τους συντρόφους του να εμπιστευτούν την ειλικρίνειά του.

Την τελευταία μέρα της ολομέλειας, στέλνει στο στάλιν και τα μέλη της κεντρικής επιτροπής μια επιστολή, όπου απαντάει σε όσα του προσάπτουν. Την ουσία της θα την πιάσουμε στο δεύτερο μέρος, εδώ θα εστιάσουμε σε ένα σημείο με καλτ διατύπωση.

Μπορεί κάποιος να επαναλαμβάνει απλώς κάποιες θέσεις του 1928-29; Φυσικά μια τέτοια υπόθεση δεν αντέχει σε καμία κριτική. Αλλά αντιφάσκει και με τα άμεσα γεγονότα. Όσον αφορά τους τροτσκιστές, αυτοί έχουν τον τύπο τους, αποφάσεις, ακόμη και τη δική τους έτσι επονομαζόμενη, συγγνώμη για την έκφραση, IV διεθνή. (!!!) Λίγο πιο κάτω βεβαιώνει τα μέλη της κε ότι στην πραγματικότητα δεν έχω ούτε ένα μόριο διαφωνίας με την κομματική γραμμή.

Εδώ κλείνει το πρώτο μέρος. Στο δεύτερο και τελευταίο θα επιχειρήσουμε να μπούμε στην ουσία του πράγματος για το –συμπαθάτε με- τροτκιστικοζηνοβιεφικό κέντρο και τις δίκες της μόσχας.