Κουνούπια του Δεκέμβρη

Τι ήταν ο Δεκέμβρης;

80 χρόνια μετά τη μάχη της Αθήνας, κάθε σχετική ανάλυση καλείται να αναμετρηθεί με το ερώτημα. Κι είναι το καλύτερο τεστ, για να καταλάβουμε κάποιον. Πώς σκέφτεται (α), πώς αντιλαμβάνεται την ιστορία (β) και με ποια πλευρά έχει ταχθεί σήμερα (γ). Σκέφτεται μηχανιστικά, ιδεαλιστική ή υλιστικά; Βλέπει την ιστορία ως σύγκρουση ταξικών συμφερόντων ή ως μια αλληλουχία τυχαίων συμπτώσεων - «ατυχημάτων» και άλματα υποκειμένων (προσώπων, συλλογικών φορέων) στο κενό; Τάσσεται με τον τροχό που κινεί την ιστορία; Με τον βούρκο που την κρατά πίσω; Ή το ίδιο αλλά με άλλη διατύπωση και πολιτικές αποχρώσεις;

Η απλούστερη, αυτονόητη απάντηση στο αρχικό ερώτημα είναι πως ο Δεκέμβρης υπήρξε το προοίμιο του εμφυλίου πολέμου. Σε αυτό συμφωνούν σχεδόν όλοι, το ζήτημα είναι όμως τι αντιλαμβάνονται ως εμφύλιο και πώς τον αποτιμούν.

Για τους πολιτικούς απογόνους της Σκομπίας πχ ο Δεκέμβρης ήταν ένα πραξικόπημα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ενάντια στο κράτος και τη νόμιμη κυβέρνηση. Αντιπροσωπευτικό δείγμα αυτής της αντίληψης είναι το πρόσφατο πόνημα των Στάθη Καλύβα - Σπύρου Τσουτσουμπή, που κυκλοφόρησε πρόσφατα με την «Καθημερινή». Μια προσέγγιση που παθαίνει επιλεκτική αμνησία απέναντι στα γεγονότα, για να τα φέρει βολικά στα μέτρα της, αλλά παραμένει συνεπής στην αστική θεώρηση κάθε επαναστατικού επεισοδίου ως πραξικοπηματικής ενέργειας, που παραβιάζει τη φυσική τάξη των πραγμάτων -είτε μιλάμε για τους μπολσεβίκους στη Ρωσία, είτε ακόμα και για παλιότερες αστικές επαναστάσεις, που δε χωράνε στα σημερινά σχήματα.

Υποκύπτω στον πειρασμό και την ένοχη απόλαυση να ξεχωρίσω κάποια βασικά σημεία του πονήματος. Στο αφήγημα των Καλύβα-Τσουτσουμπή δεν υπάρχουν πουθενά δωσίλογοι, παρά μόνο εθνικιστές -sic- που εξαναγκάζονται να ενταχθούν στα Τάγματα Ασφαλείας του Ράλλη, για να αντιμετωπίσουν την «κόκκινη βία» του ΕΑΜ. Το δίδυμο δε δανείζεται απλώς τη φασιστική εκδοχή των γεγονότων, αλλά υιοθετεί ακόμα και τον αυτοπροσδιορισμό τους ως... εθνικιστών, όπως ακριβώς κάνουν οι σύγχρονοι νεοναζί, για να αποτινάξουν τη ενοχλητική ρετσινιά.

Με το ΕΑΜ -σύμφωνα με το δίδυμο πάντα- συστρατεύονται βασικά όσοι βλέπουν στην ένταξη αυτή μια ευκαιρία απρόσμενης κοινωνικής ανόδου, εκτοπίζοντας τις απονομιμοποιημένες παραδοσιακές ελίτ. Παρά τα καιροσκοπικά τους ελατήρια, τα άτομα αυτά συστρατεύονται μαζί του μέχρι τέλους, για να μη χάσουν τα κεκτημένα προνόμιά τους...

Οι δομές άτυπης -σχεδόν κρατικής- εξουσίας που συγκροτεί το ΕΑΜ στα βουνά και η επιβολή του δια της βίας αναγκάζει ένα τμήμα του πληθυσμού να συμμαχήσει, εκόν (Ρήγας Φεραίος) - άκον, μαζί του ή διαφορετικά να διαβεί τον Ρουβίκωνα του δωσιλογισμού. Ακόμα και οι Βρετανοί «σέρνονται» πίσω από την πρωτοβουλία κινήσεων που διατηρεί το ΕΑΜ, επιχειρώντας να (αντι)δράσουν κατευναστικά και να κρατήσουν ισορροπίες, με μοναδικό γνώμονα την ενίσχυση της Αντίστασης, χωρίς στρατηγικό σχέδιο και υστερόβουλες κινήσεις για την επόμενη μέρα -αν και έχει μεσολαβήσει βέβαια η μοιρασιά των Βαλκανίων και του κόσμου σε σφαίρες επιρροής.

Ο μόνος ενεργός υποκειμενικός παράγοντας -από τους άμεσα εμπλεκόμενους στα Δεκεμβριανά- που δρα με τέτοιο σχέδιο είναι το ΕΑΜ-ΚΚΕ, μια «σταλινική πολιτική οργάνωση» που στοχεύει στην εξουσία. Οι τραγικές αντιφάσεις στην πολιτική του γραμμή και τις συμφωνίες που έκλεισε -και δεν αντιστοιχούσαν στον γενικό συσχετισμό δύναμης- δεν αποτυπώνουν κάποιο στρατηγικό έλλειμμα, αλλά την ταλάντευσή του μεταξύ των νόμιμων μέσων και της ένοπλης πάλης -όταν δεν τελεσφορούν τα πρώτα- για την κατάκτηση της εξουσίας.

Το ΚΚΕ δεν εγκλωβίζεται ούτε εκβιάζεται από καταστάσεις και γεγονότα, παρά επιλέγει συνειδητά την ανταρσία του Δεκέμβρη και αργότερα την κλιμάκωση του εμφυλίου, στοχεύοντας εξ αρχής και διαχρονικά στην εξουσία. Το δίδυμο Καλύβα και Τσουτσουμπή δεν μπαίνει στον κόπο να μας εξηγήσει γιατί το ΚΚΕ παρέδωσε οικειοθελώς την εξουσία που ήταν στο χέρι του μέχρι τις μέρες της Απελευθέρωσης, αν ήθελε να την μονοπωλήσει. Αποφαίνεται όμως πως η διαβόητη Λευκή Τρομοκρατία -που καταλαμβάνει ελάχιστη έκταση στη μελέτη τους, σε αντίθεση με τις εκτενείς αναφορές στη μαύρη βίβλο με τα «εαμικά εγκλήματα»- είναι αποσπασματική, πολιτικά ακέφαλη και ιδεολογικά ασύνδετη. Και δεν αποτελεί τον βασικό λόγο που μας οδηγεί στον εμφύλιο, καθώς το 1946 είχε ήδη αποδυναμωθεί δραστικά!

(Αν εξαιρέσουμε δηλαδή τη νοθεία στις εκλογές και στο δημοψήφισμα για την επαναφορά της βασιλείας, τα εκατοντάδες κρούσματα παρακρατικής βίας (επιθέσεις, δολοφονίες, βασανισμοί και βιασμοί) που καταγγέλλει το ΕΑΜ και την οργανική τους σύνδεση με τα σώματα ασφαλείας, η Λευκή Τρομοκρατία ήταν αμελητέα, ελεγχόμενη και πρακτικά σε ύφεση...)

Τέλος, σε όλα τα κεφάλαια του πονήματος υπογραμμίζεται το έκρυθμο κλίμα που επικρατεί ιδίως στην ορεινή επαρχία, οι ταραχές, τα επεισόδια και οι ισχυρές τάσεις εκβαρβαρισμού μιας μεγάλης μερίδας του πληθυσμού, που ευνοούν τη μαζική βία και τις ένοπλες συγκρούσεις, διαρρηγνύουν τον κοινωνικό ιστό και απονομιμοποιούν την παλιά ιεραρχία, τους πολιτικούς θεσμούς και τους δεσμούς με την επίσημη κρατική εξουσία. Με άλλα λόγια, το έπος της Αντίστασης δεν είναι καρπός κάποιας κοινωνικής ανάτασης και λαϊκής παλιγγενεσίας, αλλά μιας σκοτεινής ταραχώδους περιόδου, που γέννησε μόνο βία, ανομία, απειθαρχία και ανεκτική στάση σε αντίστοιχα φαινόμενα. Κάπως σαν το αλήστου μνήμης σχήμα του Παπανδρέου στον Λίβανο: «σκοτώνουν οι δυνάμεις Κατοχής, σκοτώνουν και οι αντάρτες...»

Το πιο εντυπωσιακό δεν είναι ότι μια τόσο μονόπλευρη, φορτισμένη προσέγγιση πλασάρεται με αξιώσεις επιστημονικού λόγου, αλλά ότι μοιράζεται πολλά κοινά σημεία με άλλες «μετριοπαθείς» αναλύσεις, που είναι πιο προσεκτικές με τα προσχήματα, αλλά καταλήγουν στα ίδια συμπεράσματα από άλλο (τρίτο) δρόμο. Αναφέρω ενδεικτικά μια παλιότερη τοποθέτηση του Σφέτα, που πασχίζει να έχει καλές σχέσεις με όλο το αστικό τόξο.

Αυτή θα ήταν μια πολύ καλή ασίστ για να περάσουμε στους πολιτικούς απογόνους του Σβώλου και του Τσιριμώκου και το σοσιαλδημοκρατικό ιστορικό ρεύμα που αποτιμά θετικά την Εαμική εμπειρία, σε αντίστιξη με τον ρόλο του ΚΚΕ -που ήταν ωστόσο η ψυχή του ΕΑΜ. Και θα ένιωθαν πολύ βολικά με ένα άψυχο, ακίνδυνο ΕΑΜ, που θα κέρδιζε δικαιωματικά μια θεσούλα στο αστικό πολιτικό σκηνικό.

Θα το παρακάμψω όμως για να μείνουμε στην ίδια θεματική, της αστικής ναυαρχίδας, και έναν δημοσιογράφο της που κάνει κατάθεση χολής και κόμπλεξ σε αυτό το κείμενο για την ιστορική έκθεση του ΚΚΕ στο κτίριο της Σανταρόζα (πάρτε βαθιά ανάσα και διαβάστε το, για να γίνουν καλύτερα αντιληπτές οι σχετικές αναφορές που ακολουθούν).

Δεν είναι σαφές αν το «ρεπορτάζ» ξεκίνησε τυχαία από μια βόλτα για τα ψώνια της «Black Friday», οπότε ο συντάκτης περίμενε αντίστοιχες (ιδεολογικές) εκπτώσεις και στον χώρο της έκθεσης. Ούτε αν ένιωσε να ασφυκτιά από το περιβάλλον με τους γυμνούς τοίχους, από τη μονομέρεια και την ιδεολογική προσέγγιση της ιστορίας ή από το χρώμα - στίγμα της συγκεκριμένης πολιτικής ιδεολογίας.

Υποθέτω πως ο δημοσιογράφος της Καθημερινής δεν ένιωσε την ίδια «δύσπνοια» με την αντικομμουνιστική μπόχα ιστορικών σαν τον Καλύβα και το γάργαρο, αποχρωματισμένο ξέπλυμα των δωσίλογων, μακριά από φανατισμούς και δογματικές προσεγγίσεις που τους δαιμονοποιούν ως συνεργάτες των ναζί. Υποθέτω επίσης ότι η συνδρομή ενός σοσιαλδημοκράτη ιστορικού -συνεπώς πολιτικού αντίπαλου, όπως ο Σακελλαρόπουλος- στο αφήγημα της μονομέρειας του ΚΚΕ που διεγείρει πολιτικά το κοινό του, για να το κρατά σε εγρήγορση και να μην το χάσει-, είναι τεκμήριο πολυφωνίας, σαν ηπειρώτικο συγκρότημα. Και πως η επιμονή του συντάκτη στο ψυχολογικό σχήμα περί έξαρσης και πένθους -που προκαλεί η έκθεση στον επισκέπτη-, ενώ ο επιμελητής της σου εξηγεί ότι δε στοχεύουν στη συγκινησιακή φόρτιση του κοινού, πιθανότατα δείχνει τον ανοιχτό ορίζοντα της σκέψης του, παρά τις αγκυλώσεις και τα σκαλώματά του.

Ας δούμε μερικά ακόμα σημεία.

Το... στενό -σαν αυτοάμυνα- κοινό της έκθεσης περιλαμβάνει πολλούς και διάφορους. Μεταξύ άλλων συντρόφους, φίλους, σωματεία, περαστικούς, τουρίστες -που είδαν φως και μπήκαν-, δημοσιογραφικές προσκλήσεις στα εγκαίνια της Έκθεσης και τον τυχάρπαστο εκπρόσωπο της ναυαρχίδας. Η επιλογή ενός εμβληματικού χώρου στο κέντρο εντάσσεται ακριβώς στη λογική της απεύθυνσης σε ευρύτερο κοινό, πέραν της κομματικής βάσης -εκτός και αν με την κριτική περί «χλιαρής επικοινωνίας» ο Ρηγόπουλος εννοεί ότι δεν μπήκαν χορηγοί, διαφημίσεις και εισιτήρια. Αν ναι, έχει απόλυτο δίκιο.

Το ΚΚΕ δεν απέφυγε ποτέ τα δύσκολα ερωτήματα. Δεν είχε πάντα τις καλύτερες απαντήσεις, μαθαίνει όμως, μελετώντας την πλούσια πείρα του. Αντιμετωπίζει τα κρίσιμα θέματα, τα επεξεργάζεται, εντάσσει τις απαντήσεις στην πολιτική ανάλυση και τη (γενναία) αυτοκριτική του. Όπως κάθε αδαής και προκατειλημμένος, ο Τ.Ρ. αιφνιδιάζεται από τους... «τόνους αυτοκριτικής» στην Έκθεση, σύντομα όμως αντιλαμβάνεται πως δεν είναι κάποια δήλωση μετανοίας -όπως ίσως θα επιθυμούσε ο ίδιος- αλλά κριτική στους όρους που θα κάνουν το Κόμμα πιο αποτελεσματικό και τον αγώνα του νικηφόρο.

Αυτό που (παριστάνει πως) δεν αντιλαμβάνεται είναι ότι το ΚΚΕ διοργάνωσε μια ιστορική έκθεση για να προβάλει τη δική του ανάλυση και τα συμπεράσματα που έβγαλε από την ιστορία του -και όχι για να παρουσιάσει - τεκμηριώσει τις γνώμες των άλλων. Αξίζουν πολλά συγχαρητήρια στο Κόμμα, γιατί είναι το μόνο που αναλαμβάνει αντίστοιχα εγχειρήματα και τα φέρνει σε πέρας με άρτιο και αξιόλογο τρόπο, από κάθε άποψη -ακόμα και την αισθητική, που αποτελούσε λόγο κριτικής σε άλλες εποχές. Κι η μοναδική μονομέρεια που θα εντοπίσει κανείς σε όλα αυτά είναι τα σύνδρομα της ναυαρχίδας και η δυσκολία του συντάκτη του να πει την αλήθεια για μια σπουδαία έκθεση, που -ακόμα και αυτός- την επισκέφτηκε δυο φορές.

Ακόμα κι έτσι, πάντως, της κάνει την καλύτερη έμμεση διαφήμιση. Κι όσοι δεν έχουν πάει ακόμα, ας σπεύσουν να το κάνουν ως τις 15 του μηνός.

Φτάνοντας στον επίλογο, μπορεί να μην έχουμε ολοκληρωμένες απαντήσεις στο αρχικό ερώτημα για τον Δεκέμβρη, έχουμε προσθέσει όμως άλλο ένα. Πώς εξηγείται τόσο μένος ενάντια στο ΚΚΕ και την ιστορία του; Προφανώς είναι η ταξική πάλη -που διεξάγεται και σε αυτό το επίπεδο-, τα επιχειρηματικά συμφέροντα που κατευθύνουν την «ανεξάρτητη ενημέρωση», το ταξικό ένστικτο των αστών και η συλλογική μνήμη μιας θανάσιμης απειλής, ο φόβος πως το φάντασμά της πλανάται ακόμα πάνω της και μπορεί να (ξανα)πάρει σάρκα και οστά.

Πάνω απ’ όλα όμως είναι η βαθιά ενόχληση για ένα Κόμμα, με το οποίο πίστευαν πως είχαν ξεμπερδέψει, αλλά συνεχίζει να ζουζουνίζει επίμονα στο αυτί τους, σαν κουνούπι που επιζεί μες στον Δεκέμβρη -και χάρη στον Δεκέμβρη- παρά την κλιματική αλλαγή στον αιώνα μας, που θεωρεί τις εξεγέρσεις μας και τα ΚΚ εκτός του κλίματος. Το δείχνουν ως διαχρονικό κάτοχο της ενοχής -και βασικά ένοχο ως κύρια δύναμη κατά της Κατοχής-, μιλάνε για τα «εγκλήματα» του «αιματοβαμμένου ΚΚΕ», για να ξεχάσει ο κόσμος πως άλλοι του πίνουν το αίμα -κι άντε να αποδείξεις πως η προβοσκίδα δε σημαίνει ότι είσαι ελέφαντας. Απέτυχαν να το εξοντώσουν με φλιτ, Βαν Φλιτ και βόμβες Ναπάλμ ή να το βάλουν στο χέρι με πολιτικά μέσα.

Μπορεί σήμερα να μη φαντάζει ως άμεση απειλή για την εξουσία τους, αλλά ούτε στα χρόνια του Μεταξά έμοιαζε τέτοια. Ο (άγριος) σπόρος όμως μπορεί να ανθίσει ανά πάσα στιγμή και να δώσει τους καρπούς του. Αυτό φοβούνται, αυτό είναι που τους ενοχλεί. Σαν κουνούπι του Δεκέμβρη, που ταράζει τον μακάριο ύπνο τους και τον γεμίζει εφιάλτες, στο μπόι των ονείρων μας.

Η μάχη της Αθήνας - Το στρατιωτικό προοίμιο

Δεν ξέρω αν είναι τόσο ενδιαφέρον, όσο το υλικό που φέρνει σήμερα το Πριν στη δημοσιότητα από τις επαφές του Τίτο με το ΚΚΕ, πριν τα Δεκεμβριανά του 44'. Αλλά η κε του μπλοκ αντιγράφει και αναδημοσιεύει σήμερα ένα εκτενές απόσπασμα από την παρέμβαση του Γ. Μαργαρίτη στο προηγούμενο ιστορικό συνέδριο στην Πάντειο "από την απελευθέρωση στα Δεκεμβριανά -μια τομη στην πολιτική ιστορία της Ελλάδας", τα πρακτικά του οποίου κυκλοφόρησαν σε έναν ογκώδη τόμο, πριν από λίγες μέρες.

Η προπέρσινη ανακοίνωση του Μαργαρίτη καταπιάνεται με τη μάχη της Αθήνας και το στρατιωτικό της προοίμιο, ενώ τα αποσπάσματα που παραθέτω εδώ, αναλύουν το σχεδιασμό της αντίπερα όχθης για στρατιωτική αντιμετώπιση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και τα διάφορα στάδια-διακυμάνσεις από τα οποία πέρασε αυτός.

Σε λίγη ώρα, στην Πάντειο, είναι η εισήγηση του Μαργαρίτη στην ενότητα για το ΔΣΕ, στο φετινό συνέδριο για τον Εμφύλιο κι διάφορες διαστάσεις του. Αλλά είναι μια μέρα, που το κοινό θα βαρεθεί να ακούει εισηγήσεις συντρόφων. Σημειώνω αναλυτικά -με την ελπίδα πως δεν ξεχνάω κανέναν.

-Μαργαρίτης Γιώργος Πόλεμος μετά τον πόλεμο: ο ελληνικός εμφύλιος στο κατώφλι μιάς νέας εποχής
-Τόλια Φιλιώ Γυναίκες πολιτικοί επίτροποι στον ΔΣΕ
-Σταμούλης Φώτης Η στάση του ΚΚΕ και του ΕΑΜ στις εκλογές και το δημοψήφισμα του 1946
-Ραζάκος Χάρης Στρατηγική του ΚΚΕ και ένοπλη αντιπαράθεση: Από την Αντίσταση στον Εμφύλιο πόλεμο
-Κόφφα Δόμνα Η λειτουργία των Εκτάκτων
-Τζιάρας Κώστας - Καταγραφές των εκτελεσθέντων και στοιχεία για τη διαγωγή των πολιτικών κρατουμένων στις φυλακές του Γεντί Κουλέ την περίοδο του Εμφυλίου.

Η προοπτική της στρατιωτικής λύσης στο ελληνικό κοινωνικό και πολιτικό πρόβλημα εμφανίστηκε, στα χρόνια της Κατοχής, πολύ νωρίς στο προσκήνιο. Στο χώρο των αστικών δυνάμεων, ως συγκεκριμένη εκδοχή άρχισε να εξετάζεται στη βαθιά ακόμα περίοδο της Κατοχής, ειδικά όταν ο ΕΛΑΣ απόκτησε πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες με την απόκτηση ιταλικών όπλων στον καιρό της ιταλικής συνθηκολόγησης στις αρχές του φθινοπώρου του 1943. Έκτοτε, η ιδέα της δια των όπλων διάλυσης και υποταγής του Αντιστασιακού κινήματος, έγινε σταθερός παρονομαστής στην πολιτική της άρχουσας τάξης -ανεξάρτητα από τον προσανατολισμό των επιμέρους τμημάτων της- και των Βρετανών. Εξυπακούεται ότι ο ίδιος παρονομαστής διέτρεχε τους κατακτητές αλλά και τους ιθύνοντες της δωσιλογικής κυβέρνησης της Αθήνας και πάνω σε αυτόν θεμελίωναν την πολιτική τους.

Οι προτάσεις ως προς το ποιος θα αναλάμβανε ετούτο το θεάρεστο έργο και πολυάριθμες ήσαν και απλώθηκαν σε ευρύ φάσμα δυνατοτήτων. Ο πάντοτε αισιόδοξος και μεγαλοπράγμων Ζέρβας και πολλοί Βρετανοί αξιωματικοί σύνδεσμοι θεώρησαν εφικτή τη διάλυση του ΕΛΑΣ με τις δυνάμεις του ΕΔΕΣ, άποψη που έδωσε τις εμφύλιες συρράξεις μεταξύ Αράχθου και Αχελώου από τον Νοέμβριο του 1943 ως τον Φεβρουάριο του 1944. Ο Πλαστήρας από την απόμακρη Γαλλία δήλωνε στους Γερμανούς ότι αυτός θα ήταν ο πλέον κατάλληλος ηγέτης για την στρατιωτικής υφής σταυροφορία που θα έδινε τέλος στις ένοπλες δυνατότητες της Αντίστασης. Ο πλέον ενήμερος για την κατάσταση, Ιωάννης Ράλλης, αν και είδε το αίτημά του για τη συγκρότηση ισχυρών στρατιωτικών δυνάμεων -Χωροφυλακής, Ταγμάτων Ασφαλείας και συμμοριών "εθνικοφρόνων" να εκπληρώνεται, γνώρισε, κάπου ανάμεσα στα Τοπόλια και τη Στυμφαλία, την απογοήτευση της απόλυτης αποτυχίας. Τα Τάγματα ποτέ δεν μπόρεσαν ν' αντιπαρατεθούν σε ανοικτό πεδίο στον ΕΛΑΣ -ακόμα και με τη συνδρομή γερμανικών τμημάτων- και οι λίγες τους επιτυχίες εντοπίστηκαν σε περιπτώσεις στατικής άμυνας. Μέσα από αυτήν την ατελείωτη σειρά απογοητευτικών αποτελεσμάτων οι διαδοχικές "εθνικές οργανώσεις" και ό,τι άλλο, κατέληξαν στην ντροπιαστική για τον ελληνικό αστισμό διαπίστωση του Γεωργίου Παπανδρέου ότι τον ΕΛΑΣ θα τον διαλύσουν τα βρετανικά στρατεύματα.

Για τους Βρετανούς ετούτη η κατάληξη δεν ήταν η καλύτερη δυνατή. Οι στρατιωτικές και οικονομικές τους δυνατότητες δεν ήσαν πλέον αντίστοιχες της αυτοκρατορικής τους διάστασης. Οι άνθρωποί τους στην Ελλάδα παρακολουθούσαν προσεκτικά τις προσπάθειες των Γερμανών να περιορίσουν τη δραστηριότητα του ΕΛΑΣ -από αυτήν την πλευρά δε γινόταν λόγος για "διάλυση". Επένδυαν σε αυτόν τον στόχο την ειδική μονάδα "Brandeburg" αρχικά, το 18ο Σύνταγμα αστυνόμευσης των SS, όπως και πλήθος άλλων επικουρικών μονάδων -χωρίς να συνυπολογιστούν τα εγχώρια Τάγματα Ασφαλείας. Οι στατικές μονάδες του γερμανικού στρατού, όποτε εμπλέχτηκαν σε επιθετικές "εκκαθαριστικές" επιχειρήσεις εναντίον του ΕΛΑΣ απέδωσαν ελάχιστα ως και καταστροφικά -παράδειγμα η αισιόδοξη επιχείρηση της 11ης Μεραρχίας της Luftwaffe στα Δερβενοχώρια της Πάρνηθας. Πέρα από τη σε βαθύ χρονικό ορίζοντα υπονόμευση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων του ΕΛΑΣ διαμέσου της καταστροφής της παραγωγικής βάσης της Ελεύθερης Ελλάδας, οι επιδόσεις ετούτων των αντιπαρτιζάνικων μονάδων πολύ απείχαν από το επιθυμητό. Εκεί όπου δεν απέδωσαν οι "εξειδικευμένοι" Γερμανοί, πώς άραγε θα μπορούσαν να πετύχουν οι Άγγλοι;

Οι Βρετανοί επιτελείς μελέτησαν το ζήτημα και, στα τέλη της άνοιξης του 1944, προσδιόρισαν το μέγεθος του εκστρατευτικού σώματος που θα χρειαζόταν για αν φέρει σε πέρας μέρος τουλάχιστον του πολιτικού στόχου στην Ελλάδα. Οι αριθμοί έρχονταν σε πλήρη αντίθεση με τις αισιόδοξες εκτιμήσεις του Churchill. Κατά τους επιτελείς θα χρειάζονταν 80.000 στρατιώτες για να εκκαθαριστεί και να εξασφαλιστεί η Αθήνα μαζί με δύο ή τρεις άλλες μεγάλες πόλεις, καθώς και επαρκές τμήμα της ελληνικής επικράτειας, έτσι ώστε να μπορέσει η όποια "εγκεκριμένη" ελληνική κυβέρνηση να αναδομήσει το κράτος και το στρατό της για να φέρει σε πέρας την πλήρη εκκαθάριση της χώρας. Το μέγεθος των 80.00 ανδρών, το ισόποσο δηλαδή τεσσάρων βρετανικών μεραρχιών, ήταν, για τα μέτρα της Βρετανίας του 1944, ένα μεγάλο εκστρατευτικό σώμα. Ήταν κατά 25.000 άνδρες μεγαλύτερο από εκείνο που είχε έρθει στην Ελλάδα το 1941 για να συμπράξει στην απόκρουση της γερμανικής εισβολής. ΄Ήταν τρεις φορές μεγαλύτερο από το σώμα που υπερασπίστηκε την Κρήτη στα 1941, δέκα φορές μεγαλύτερο από τις δυνάμεις που επιχείρησαν στο Αιγαίο στα 1943, και, αν θέλετε, ήταν σχεδόν ίσο με τη βρετανική συμμετοχή στην απόβαση στη Σικελία το 1943, στην αρχική της τουλάχιστον φάση. Το βασικό όμως πρόβλημα ήταν ότι ετούτες οι δυνάμεις βρίσκονταν στο χαρτί -ή μάλλον ούτε εκεί- και οπωσδήποτε δε βρίσκονταν στην πολεμική πραγματικότητα.

Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 1944 και ειδικά τον δραματικό Αύγουστο, όταν η κατάρρευση της Γερμανίας και το τέλος του πολέμου έδειχναν επικείμενα, ο εφιάλτης της συνθηκολόγησης των γερμανικών στρατιωτικών μονάδων στην Ελλάδα και το πέρασμα του εξοπλισμού τους στον ΕΛΑΣ διέτρεχε τα βρετανικά επιτελεία, στρατιωτικά και πολιτικά. Πλήθος σχεδίων με κοινό παρονομαστή τη μέγιστη δυνατή αξιοποίηση των αντι-εαμικών σχηματισμών στην Ελλάδα εξυφαίνονταν και τα σχέδια αυτά προφανώς περιλάμβαναν και τα ένοπλα τμήματα της "Ελληνικής Πολιτείας", του κατοχικού κράτους. Η επιχείρηση μετάπλασης των τελευταίων σε "συμμαχικά" στρατεύματα διαμέσου της "προσχωρήσεώς" τους στον ΕΔΕΣ βρέθηκε σε πλήρη εξέλιξη τον Σεπτέμβριο -ως τη Συμφωνία της Καζέρτας τουλάχιστον, αλλά και μετά από αυτή. Ταυτόχρονα, η ιδέα της αξιοποίησης του ΕΔΕΣ επανήλθε στο προσκήνιο και οι ΕΟΕΑ του τελευταίου γνώρισαν μια τελευταία περίοδο "δόξας" -ή μάλλον φήμης- στις αναφορές των Βρετανών αξιωματικών-συνδέσμων αποκλειστικά. Πραγματικά οι τελευταίοι στο War Game (ανάπλαση της στρατιωτικής κατάστασης) του Σεπτεμβρίου 1944 που στάλθηκε στους επιτελείς και στη βρετανική κυβέρνηση, υποστήριζαν ότι σε κάθε ενέδρα του ΕΔΕΣ το μήνα αυτόν, τίθονταν εκτός μάχης περισσότεροι των εκατό Γερμανών, γεγονός που, εάν αλήθευε, θα καθιστούσε τις ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ τον αποτελεσματικότερο στρατιωτικό σχηματισμό του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, ίσως και της παγκόσμιας στρατιωτικής ιστορίας γενικότερα.

Σε συνδυασμό με το σχεδιασμένο από τον ίδιο τον Churchill "μάτωμα" (to be blooded -ήταν το σχέδιο) της 3ης Ορεινής Ταξιαρχίας, ώστε να σταλεί στην Αθήνα με δάφνες ήρωα, η όλη επιχείρηση αποσκοπούσε προφανώς στην κάλυψη όσο το δυνατό μεγαλύτερου ποσοστού των αναγκαίων, πλην όμως μη ευρισκόμενων, Βρετανών στρατιωτών από ελληνικά τμήματα κάθε είδους και μορφής. Η αξιοποίηση των "εθνικών" δυνάμεων στην Αθήνα ήταν επίσης μέρος της ίδιας επιχείρησης, η οποία, στην εδώ περίπτωση, ξεκίνησε με τη λεκτική "αποστασιοποίηση" στρατιωτικών στελεχών του κατοχικού κράτους τον Αύγουστο -πρώτο και κύριο τον Π. Σπηλιωτόπουλο ο οποίος δήλωσε πλάνη και άγνοια τόσο για τη συμμετοχή του στη συνθηκολόγηση του στρατού της Αλβανίας το 1941, όσο και για τη μετέπειτα θέση του σε σημαντικές θέσεις του κράτους της Ελληνικής Πολιτείας, έτσι ώστε να διοριστεί Στρατιωτικός Διοικητής Αττικής -και ολοκληρώθηκε με την αποβίβαση και μεταφορά ποσοτήτων βρετανικού οπλισμού από το Πόρτο Ράφτη στην Αθήνα για τον εξοπλισμό των δυνάμεων του κατοχικού κράτους στην πρωτεύουσα.

Οι δραματικές αυτές προσπάθειες στέφθηκαν από σχετική επιτυχία, αλλού απέδωσαν άμεσα, αλλού έμμεσα. Στις αρχές Δεκεμβρίου στην Αθήνα βρέθηκαν στέρεα εγκατεστημένες βρετανικές μάχιμες μονάδες 10.000 περίπου ανδρών (2η Ταξιαρχία Αλεξιπτωτιστών, 23η Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία, τάγματα της 139ης Ταξιαρχίας Πεζικού), καθώς και η δια της σκηνοθεσίας "ηρωική" Ορεινή Ταξιαρχία όπως και οι "εφεδρείες" της "παροπλισμένης" Χωροφυλακής, των "αφοπλισμένων" δωσιλογικών σχηματισμών και οι "έγκλειστοι"στου Γουδή και στις Σπέτσες Ταγματασφαλίτες. Το αριθμητικό σύνολο των παραπάνω σχηματισμών φαίνεται πως ενθουσίασε τον Leeper που αισθάνθηκε ανακούφιση όταν ήρθε η ώρα να "μιλήσουν τα όπλα". "Προσωπικά είμαι ευχαριστημένος ότι η περίοδος κατευνασμού (appeasement period) τελείωσε. Το να κατευνάζεις τους Έλληνες κομμουνιστές θυμίζει παράξενα το να κατευνάζεις τον Hitler. Δεν ισχυρίζομαι ότι θα έχουμε εύκολο έργο, αλλά πιστεύω ότι θα τα καταφέρουμε".

Ο επιφορτισμένος με τη στρατιωτική διοίκηση στρατηγός R. Sconie, σίγουρα δεν αισθάνθηκε την ίδια ανακούφιση. Οι δικές του μάλλον, τεχνικές αναφορές, προκάλεσαν τη θυελλώδη κινητοποίηση του Churchill  ο οποίος, αφού στιγμάτισε την αισιοδοξία του Leeper, έδωσε το σύνθημα της πανστρατιάς για την Αθήνα. Επιβλητικές βρετανικές δυνάμεις πήραν το δρόμο για την ελληνική πρωτεύουσα. Η 5η Ινδική Ταξιαρχία και το πυροβολικό της 4ης Ινδικής Μεραρχίας (οι υπόλοιπες ταξιαρχίες της ίδιας μονάδας βρίσκονταν η μία στη Θεσσαλονίκη και η άλλη στην Πάτρα), η 4η Βρετανική Μεραρχία, η υπόλοιπη δύναμη της 46ης Βρετανικής Μεραρχίας και το σύνολο σχεδόν των ειδικών δυνάμεων που περίσσευαν ή δεν περίσσευαν στο ιταλικό μέτωπο, στην Παλαιστίνη και στην Αίγυπτο. Η Bologna μπορούσε να περιμένει. Την Αυτοκρατορία, προσδιόριζε ο Churchill, την ενδιέφερε η Αθήνα και μόνο η Αθήνα. Τελικά οι 80.000 αναγκαίοι Βρετανοί στρατιώτες βρέθηκαν και στην πραγματικότητα -όχι μόνο στα χαρτιά.

Γνωρίζοντας τις διαστάσεις και τις τεχνικές δυνατότητες του ΕΛΑΣ, προκαλεί εντύπωση ετούτη η μαζική κινητοποίηση των Βρετανών. Στις αρχές Δεκεμβρίου του 1944 η γενική κατάσταση του ΕΛΑΣ δεν ήταν η καλύτερη δυνατή. Είχε ήδη περάσει αρκετός χρόνος από την Απελευθέρωση και τα προβλήματα που αντιμετώπιζε αυτός ο ογκώδης μηχανισμός δεν ήσαν πλέον προβλήματα πολέμου αλλά περισσότερο προβλήματα προσαρμογής σε μια νέα κατάσταση. Η νέα κατάσταση δεν ήταν τόσο νέα στην Πελοπόννησο ή στον Έβρο, λόγου χάρη, όπου είχε δημιουργηθεί από τις αρχές Οκτωβρίου και πλησίαζε να μπει στον τρίτο μήνα της, ήταν όμως σχετικά πρόσφατη στη βόρεια Ελλάδα, όχι μόνο εξαιτίας του χρονικού της ορίζοντα - ένας μήνας περίπου- αλλά και λόγω της διατήρησης εκεί θυλάκων αντι-ΕΑΜικών σχηματισμών με σαφή μάχιμη διάθεση - ενάντια στους οποίους ο ΕΛΑΣ όφειλε να διατηρεί ένα είδος μετώπου. Τα τμήματα του Τσαούς Αντών, οι οχυρωμένοι τουρκόφωνοι στην καμπή του Αλιάκμονα και, δυτικά, στην Ήπειρο, η παρουσία του ΕΔΕΣ του Ζέρβα, δημιούργησαν ένα είδος μετώπου που κρατούσε τη λειτουργία του ΕΛΑΣ εγγύτερα στην πολεμική αποστολή παρά στην πολιτική αντίστοιχη.

Τα χαρτάκια της Γιάλτας

(που δεν ήταν καν στη Γιάλτα, αλλά δε βαριέσαι)

Όταν ακούει κανείς χαρτάκια, το πρώτο πράγμα που (οφείλει να) του έρχεται στο μυαλό, είναι η Panini και τα αυτοκόλλητα με τους ποδοσφαιριστές. Όχι η Γιάλτα και η μοιρασιά του κόσμου. Άσε που εκεί δε θα μπορούσες πχ να πεις "έχω διπλή την Ελλάδα, την ανταλλάζεις με τη Γιουγκοσλαβία;" Κι αν όλα αυτά μοιάζουν κάπως παιδιάστικα, είναι για να ταιριάζουν με την ιστορία* με τα χαρτάκια, που διηγείται ο Τσώρτσιλ στα απομνημονεύματά του (*θα έλεγα "αφήγηση" αλλά τότε δεν ήταν της μόδας, ακόμα, αυτός ο "υπέροχος" νεολογισμός).

Από τους βασικούς πρωταγωνιστές της διάσκεψης του 45'

Υπάρχει το συγκεκριμένο γεγονός πως ο Τσώρτσιλ γράφει αυτή την ιστορία μετά το θάνατο του Στάλιν (που δεν μπορεί να διαψεύσει τίποτα από τον τάφο του), μια εκδοχή που δεν επιβεβαιώνεται από τους Σοβιετικούς, ούτε από κάποιο επίσημο, διπλωματικό έγγραφο -κι είναι σίγουρο πως θα το είχαν κάνει παντιέρα, αν είχαν κάτι τέτοιο στη διάθεσή τους. Αλλά μην αφήνεις ποτέ μια ασήμαντη λεπτομέρεια, όπως τα γεγονότα, να σου χαλάσει μια ωραία ιστορία (ή Ιστορία). Εδώ εξάλλου οι πιο πολλοί έχουν συνδέσει τα χαρτάκια με τη διάσκεψη της Γιάλτας, το Φλεβάρη του 45' -λίγες μέρες πριν υπογραφεί η συμφωνία της Βάρκιζας στα καθ' ημάς- που ήταν τριμερής, με τη συμμετοχή του Ρούσβελτ. Ενώ η περιβόητη συνάντηση Τσώρτσιλ-Στάλιν έγινε τον Οκτώβρη του 44, στη Μόσχα (έλα μωρέ, πού κολλάς κι εσύ τώρα...)

Η βασική πτυχή που προβάλλεται, είναι ο κυνισμός και η ανηθικότητα των Μεγάλων Δυνάμεων και των ηγετών τους, που μοίραζαν τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής, σαν μια παρτίδα χαρτιά -ή μάλλον χαρτάκια. Το εκπληκτικό της υπόθεσης είναι πως αυτή η υπεροχή φαίνεται να πλήττει μονόπλευρα, αν όχι αποκλειστικά, το κύρος και την εικόνα των Σοβιετικών, και δευτερευόντως ή καθόλου των Βρετανών, που -θεωρητικά- έκλεισαν μαζί τους τη συμφωνία. Πώς εξηγείται όμως αυτή η επιλεκτική ευαισθησία;

Μια πιθανή εξήγηση είναι πως τείνουμε να κρίνουμε το σύνολο από την περίπτωση της Ελλάδας. Η δική μας πλευρά ομφαλοσκοπεί, αναστοχάζεται για τα αίτια της ήττας, ψάχνει να βρει ενόχους και αποδιοπομπαίους τράγους για να τους φορτώσει το βάρος της ευθύνης. Κάποιοι εξοργίζονται με την "προδοτική στάση" των Σοβιετικών, ενώ άλλοι θεωρούν λογικό πως ο Στάλιν θυσίασε ένα πιόνι στη διεθνή σκακιέρα -δεν τον κατηγορούν δηλ γι' αυτό, αλλά το παίρνουν ως δεδομένο.

Η άλλη πλευρά αντιθέτως, όχι απλά δεν ενοχλήθηκε από την επέμβαση των Άγγλων, αλλά τους αντιμετωπίζει ως σωτήρες και τους ευγνωμονεί -γι' αυτό κι αφιέρωσε το άγαλμα της προμάχου Αθηνάς στο Πεδίο του Άρεως στους Βρετανούς μαχητές, που "υπερασπίστηκαν" την πατρίδα, και βασικά τα συμφέροντα της πλουτοκρατίας, από τον "κομμουνιστικό κίνδυνο".

Αυτό σημαίνει άραγε πως αν ξεφύγουμε, εμείς από τη δική μας πλευρά (που με την ευρεία έννοιά της  ως Αριστερά μπορεί να εννοεί και τους/ορισμένους άλλους), θα δικαιώσουμε τους σοβιετικούς για την καθοριστική παρουσία του Κόκκινου Στρατού για την εγκαθίδρυση των Λαϊκών Δημοκρατιών στην Ευρώπη; Κι ότι οι άλλοι -που βασικά περιλαμβάνουν και κάποιους από "εμάς", με τη διασταλτική έννοια- καταδικάζουν πχ τους Άγγλους για τη μοιρασιά που έκαναν και τις χώρες που άφησαν στα "νύχια των κομμουνιστών"; Όχι ακριβώς.

Βασικά πολλοί από αυτούς που αναρωτιούνται γιατί δεν έδωσαν αποφασιστική βοήθεια στο ΕΑΜ οι Σοβιετικοί, στέκουν (τουλάχιστον) κριτικά στον καταλυτικό ρόλο που είχε ο Κόκκινος Στρατός σε άλλες χώρες. Ενώ την ίδια ακριβώς καταδίκη των Σοβιετικών θα δούμε κι από την άλλη μεριά (που όλως τυχαίως συμπίπτει με την κρίση κάποιων από τη "δική μας") για την επιβολή των κομμουνιστών στις -υπό συγκρότηση- ΛΔ. Κι ας μην έγιναν εκεί Δεκεμβριανά ή άλλα αντίστοιχης σημασίας κι εμβέλειας γεγονότα, με εξωτερική στρατιωτική επέμβαση.

Το πιο εκπληκτικό (πιο μυστηριακό και πιο μεγάλο) όμως που εξηγεί και τις επιλεκτικές ευαισθησίες, είναι η παράξενη λειτουργία αυτού του συμψηφισμού. Οι ιμπεριαλιστές τη γη ξαναμοιράζουν και οι επεμβάσεις τους, ο διπλωματικός τους μακιαβελισμός, κτλ, δεν εκπλήσσει κανέναν. Πρόβλημα και "ζήτημα ηθικής" εγείρεται μόνο για τους Σοβιετικούς, που κλείνουν συμφωνίες (πότε με τον Ρίμπεντροπ, πότε με τον Τσώρτσιλ) αποκτούν ανθρώπινη μορφή (βλέπε Φάρμα των Ζώων), ιμπεριαλιστικά χαρακτηριστικά, κτλ. Αυτό όμως είναι απλώς η πρώτη φάση.

Η δεύτερη φάση του συμψηφισμού, στη λογική των δύο άκρων, είναι πως δεν κρατά ίσες αποστάσεις αλλά επιλέγει ξεκάθαρα πλευρά. Όταν κάποιος βάζει στο ίδιο τσουβάλι κι εξομοιώνει τους φασίστες και τους κομμουνιστές, δε ρίχνει απλώς αντικομμουνιστική λάσπη, αλλά αθωώνει και νομιμοποιεί έμμεσα τους φασίστες. Όταν το αχτύπητο δίδυμο Καλύβα-Μαραντζίδη (κι όχι μόνο) μιλάει για την κόκκινη τρομοκρατία του ΕΑΜ, δεν το κάνει για να την εξισώσει απ΄λα με τους δωσίλογους και τους ναζί, αλλά για να δικαιολογήσει και να βγάλει στον αφρό τη δική τους τρομοκρατία -που έρχεται ως απάντηση, όπως εξάλλου και τα αντίποινα των αγαθών κατακτητών.

-Εσείς όμως (δηλ εμείς, με την κυριολεκτική έννοια) αρνείστε την ουσία της υπόθεση; Αρνείστε πως υπήρξαν συγκεκριμένες ζώνες, σφαίρες, περιοχές, όπου έδρασε καταλυτικά η στρατιωτική παρουσία της μιας ή της άλλης δύναμης; Κι αν όχι, ποιο είναι λοιπόν το πρόβλημα με τα χαρτάκια που αναφέρει ο Τσώρτσιλ; Τι σημασία έχει αν ήταν χαρτάκι, ραβασάκι, συμφωνία κυρίων ή κάτι άλλο;

Καταρχάς αυτό που υπήρχε ήταν ζώνες πολεμικών-στρατιωτικών επιχειρήσεων των συμμαχικών δυνάμεων -κάτι αναπόφευκτο στα πλαίσια της συμμαχίας τους. Προφανώς και διαδραμάτισαν πολύ σημαντικό ρόλο για την κατοπινή εξέλιξη, αλλά δεν την προκαθόρισαν.
Αυτό που υπονοεί ουσιαστικά η εκδοχή με τα χαρτάκια είναι πως οι Σοβιετικοί δεν είχαν το ρόλο του απελευθερωτή, αλλά του νέου καταπιεστή που αντικατέστησε, σε κάποιες χώρες, το γερμανικό ζυγό. Και πως οι μεγάλοι έπαιξαν στις πλάτες των λαών κι όρισαν τη μοίρα τους, ακυρώνοντας κάθε άλλη βούληση ή σχεδιασμό, κάθε αγώνα που στόχευε σε ένα διαφορετικό αποτέλεσμα. Τα Δεκεμβριανά πχ δεν είχαν κανένα απολύτως νόημα κι ήταν ένας τυχοδιωκτισμός ή στην καλύτερη, μια μπανανόφλουδα που πάτησε το ΚΚΕ.

Τι τον θέλατε το Δεκέμβρη, αφού είχε γίνει η μοιρασιά και ήταν τελειωμένη υπόθεση;
Σε αυτήν την εκτίμηση καταλήγουν, με διαφορετικές αποχρώσεις, διατυπώσεις, αλλά με θαυμαστή συνέπεια και σύμπτωση απόψεων, οι αναλυτές όλου του αστικού φάσματος, δεξιοί και "αριστεροί". Κι ο παραπάνω συμψηφισμός τους χρησιμεύει, αφενός για να μειώσουν την ανεκτίμητη προσφορά των Σοβιετικών στην αντιφασιστική νίκη των λαών, αφετέρου για να βγάλουν άσκοπο, αχρείαστο και βασικά λάθος τον ηρωικό αγώνα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

Λάθος το κλείσιμο της προδοτικής συμφωνίας, χαζομάρα όμως και λάθος το αντιπάλεμα όσων -υποτίθεται πως- προέβλεπε.
Η λογική παραδίδει τα όπλα, σαν αφοπλισμένο τάγμα.

Αντί επιλόγου, μια απλή σημείωση, που αρκεί νομίζω να ανατρέψει το παραπάνω σαθρό σκεπτικό και να δείξει πως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη από τα χαρτάκια και τις παιδιάστικες αντιλήψεις.
Το διαβόητο χαρτάκι (υποτίθεται πως) ανταλλάχτηκε κατά τη συνάντηση στη Μόσχα, τον Οκτώβρη του 44'. Τον ίδιο μήνα δηλ που απελευθερωνόταν η Ελλάδα, ενώ το ΕΑΜ είχε ήδη υπογράψει τις συμφωνίες του Λίβανου και της Καζέρτας, που είχαν δρομολογήσει σε μεγάλο βαθμό τις κατοπινές εξελίξεις.

Άραγε πιστεύει κανείς πως αν το ΕΑΜ δε δεσμευόταν από αυτές τις συμφωνίες και τις αντιφάσεις της στρατηγικής του, αν καταλάμβανε de facto την εξουσία, ως η βασική αντιστασιακή δύναμη και ψυχή της απελευθέρωσης, τα πράγματα θα είχαν εξελιχθεί με τον ίδιο τρόπο; Ή ότι θα βάραινε στη ζυγαριά το "χαρτάκι" που διηγείται ο Τσώρτσιλ;
Τροφή για σκέψη και προβληματισμό...

Με κομμένη την ανάσα

Χτες η Ευρώπη περίμενε με κομμένη την ανάσα για το μέλλον της αστικής δημοκρατίας και την μπόχα που αποπνέει ενώ αποσυντίθεται, τα αποτελέσματα των αυστριακών εκλογών και του ιταλικού δημοψηφίσματος. Κι η κατάληξη έμοιαζε κάπως σαν αστείο, ή μάλλον ανέκδοτο: έχω ένα καλό και ένα κακό νέο, από ποιο να ξεκινήσω;

Ή εναλλακτικά: ήταν ένας Ιταλός, ένας Αυστριακός κι ένας Κουβανός. Κι οι Ευρωπαίοι θεωρούσαν δικτάτορα τον τελευταίο, που ανέτρεψε τη δικτατορία του Μπατίστα, ακροδεξιό τον Αυστριακό, που μπορεί όμως να έβγαινε πρόεδρος με δημοκρατικές εκλογές -όπως ένας συμπατριώτης του πριν από καμιά 80αριά χρόνια στη Γερμανία- κι αριστερό το Ρέντσι, που σκεφτόταν να παραιτηθεί, για να πάρει εντολή σχηματισμού νέας κυβέρνησης, για χάρη της Ευρωλάνδης-ευρωζώνης και της ενότητάς της...
Κι η Μανιφέστο του αφιερώνει παραφρασμένο, ένα γνωστό αντάρτικο.

Παράγουμε περισσότερα Μπέλα Τσάο απ' όσα μπορούμε
να καταναλώσουμε, που λέει κι ο Ζαραλίκος...

Ανέκδοτο έχουν γίνει ανά τον κόσμο, σε διάφορες χώρες και περιστάσεις, και τα περιβόητα exit-poll, είτε γιατί ο κόσμος τρολάρει τους δημοσκόπους, είτε γιατί αυτοί τρολάρουν τον κόσμο και παίρνουν τις επιθυμίες τους ως πραγματικότητα. Αλλά χτες έκαναν την ανατροπή και προέβλεψαν σωστά το αποτέλεσμα σε Αυστρία και Ιταλία.

Ανέκδοτο είναι η ανακούφιση των Ευρωπαίων, με την εκλογή ενός φιλελεύθερου προέδρου, με μπόλικη εθνικιστική προεκλογική ρητορεία, που παραπέμπει συνειρμικά στην οργανική ανακούφιση του ανθρώπου, με εξίσου βρώμικα κι άχρηστα υλικά-διαδικασίες. Και ξέρω κάποιους σφους που δεν τους κάθεται πολύ καλά, όταν ακούν στις συγκεντρώσεις και τις ομιλίες των δικών μας τα αιτήματα και οι στόχοι πάλης για "την ανακούφιση των λαϊκών στρωμάτων". Η οποία δε βγάζει πουθενά, όσο δεν πετάμε τους υπαίτιους της κατάστασης στο καζανάκι της ιστορίας.

Ανέκδοτο είναι αυτό που θεωρείται απειλή για την καπιταλιστική Ευρωλάνδη, πχ ένας κωμικός σαν τον Μπέπε Γκρίλο (και το "κίνημα" των πέντε αστέρων, που "απειλεί τα εικοσι-τόσα της ΕΕ) ή ένας ακροδεξιός που υπηρετεί πιστά το σύστημα και τα "ανθρωπιστικά ιδανικά" της ΕΕ στο προσφυγικό.

Αυτό που δεν πρόκειται να πουν ποτέ τα αστικά μέσα είναι ποια συμφέροντα και ποιες (ενδοαστικές) αντιθέσεις βρίσκονται πίσω από πολιτικές δυνάμεις και πρόσωπα -πχ στην Ιταλία όπου ο αντίστοιχος ΣΕΒ φαίνεται διαιρεμένος, παρά την τελική απόφασή του να στηρίξει το ΝΑΙ. Βολεύονται με τις ρηχές, προσωποκεντρικές αναλύσεις, με τις οποίες αντιμετωπίζουν ιστορικά πχ και τον "άφρονα" Χίτλερ. Πού να τρέχεις τώρα να εξηγείς α) πόσα μονοπώλια στήριξαν συνειδητά αυτόν τον "άφρονα" και β) ότι είναι ο πατέρας της σύγχρονης "ενωμένης Ευρώπης" και του εργασιακού μοντέλου που οραματίζεται.

Αντίστοιχο χαρακτήρα έχουν, κατά τη γνώμη μου, οι αναλύσεις περί αριστερής εξόδου της Ιταλίας από την ευρωζώνη, που βασίζονται στην ταξική ανάλυση της ψήφου, το διαχωρισμό μεταξύ Βορρά-Νότου, κτλ. Η ιστορία μπορεί να επαναλαμβάνεται εσαεί ως φάρσα και τραγωδία μαζί, αλλά κάποιοι δε διδάσκονται τίποτα (από την κατάληξη του BRexit, ή το ελληνικό "προδομένο' δημοψήφισμα) και επιμένουν να φαντασιώνονται παντού λαϊκές νίκες. Το ζήτημα δεν είναι προφανώς αν εκφράζεται μια υπολανθάνουσα κι ενστικτώδης συνείδηση εναντίωσης στο διευθυντήριο της ΕΕ, αλλά αν αυτή η συνείδηση μπορεί να αναπτυχθεί και να ανθήσει -αντιφατικά έστω- στα θολά νερά και τα δίχτυα του ευρωσκεπτικισμού.

* * *

Κατά τα άλλα, η αστική δημοκρατία γιόρτασε χτες τον ενταφιασμό της στάχτης του Φιντέλ, ελπίζοντας πως θα ενταφιάσει οριστικά μαζί του και την επανάσταση. Κι ας μην της έδωσε αυτός πάτημα για να δέσει την -προειλημμένη- ετυμηγορία της περί "δικτάτορα", εκφράζοντας τη θέληση να μη δοθεί το όνομά του σε κανένα ίδρυμα, οργανισμό, πόλη, κτλ (βλέπε και πρόσφατη ανάρτηση περί προσωπολατρίας).

Αυτό που δεν μπορούν να θάψουν οι θιασώτες της ΕΕ είναι τα χιλιάδες παιδιά που βαφτίζονται με το όνομα του Φιντέλ, προς τιμήν του. Και προπαντός τους Κουβανούς που βγαίνουν στους δρόμους με αυτοσχέδια πλακάτ και το σύνθημα: είμαι Φιντέλ, για να διατρανώσουν πως θα συνεχίσουν το έργο του. Κι αυτό δεν είναι απλώς μια περήφανη, πατριωτική στάση, πατρίδα ή θάνατος (patria o muerte). Αλλά και σε τι πατρίδα βρήκε ο θάνατος το Φιντέλ, τι συνείδηση και ποια αισθήματα εμπνέει στους Κουβανούς αυτή η (σοσιαλιστική) πατρίδα κι η πορεία της.

Στον επίλογο, μια αναφορά στη (δεξιά εφημερίδα) Δημοκρατία που κυκλοφορούσε χτες με ένα βιβλίο των εκδόσεων Πελασγός (εγγύηση για το περιεχόμενο) για τα Δεκεμβριανά -κάτι παρόμοιο είχε και η Εστία. Με άλλα λόγια, γιορτάζουν τη νίκη της "δημοκρατίας" τους (αυτή που κινδυνεύει από τον ακροδεξιό υποψήφιο) κι είναι τουλάχιστον πιο ειλικρινείς από τους αριστερούς υπηρέτες της ίδιας δημοκρατίας και των ίδιων ταξικών συμφερόντων.

Κι όσο για τις εορτάζουσες της χτεσινής επετείου (έναρξη των Δεκεμβριανών), οι Βαρβάρες γιορτάζουν μια φορά το χρόνο, ενώ οι λοιποί βάρβαροι κι η (καπιταλιστική) βαρβαρότητα κάθε μέρα που -την αφήνουμε να- διαιωνίζει την κυριαρχία της.

Απλά μαθήματα αντικομμουνισμού

Τις προάλλες η κε του μπλοκ είχε την τύχη(;) να διαβάσει αντί προλογικού σημειώματος το κείμενο μιας ομιλίας του Καστοριάδη για τον (ήδη μακαρίτη τότε) Σπύρο (Άγη) Στίνα. Ακολούθως το έψαξε στο διαδίκτυο και το βρήκε στον ιστότοπο της Ζούγκλας, που δε σημαίνει κάτι για το κείμενο και την αξία του, αλλά έχει μια ιδιαίτερη σημειολογία. Όποιος θέλει να το διαβάσει ολόκληρο μπορεί εδώ να ακολουθήσει το διασύνδεσμο (στο βουνό).

Παρακάτω αντιγράφω το δεύτερο μέρος της εισήγησης, όπου μπορεί να δει κανείς στο μπλέντερ μια σειρά αντικομμουνιστικές θέσεις (από τη φύση της Σοβιετικής Ένωσης και του ΕΑΜ μέχρι τη θέση της εργατικής τάξης στην κοινωνία). Και να αναρωτηθεί για ποιον ακριβώς λόγο και με ποιον τρόπο πλασάρεται ακόμα και σήμερα ο Καστοριάδης (και όχι μόνο) ως αυθεντία της επαναστατικής φιλοσοφίας. Οι υπογραμμίσεις με έντονη γραφή είναι δικές μου. Τα χαρυσαυγίτικα κεφαλαία (που δεν είχα χρόνο δυστυχώς να τα αλλάξω) δεν είναι από το πρωτότυπο, αλλά του χρήστη που ανέβασε το κείμενο στη Ζούγκλα.

Ο Καστοριάδης για τον Άγη (Σπύρο) Στίνα

Αυτό το θέμα, το περίφημο ρωσικό ζήτημα, δηλαδή ο κοινωνικός χαρακτήρας του καθεστώτος στη Ρωσία, πάντα απασχολούσε, και με επιμονή, τον Σπύρο.

Εκείνη είναι η εποχή, το τέλος του '42, αρχές '43, που με τη μεσολάβηση ενός αγαπημένου μου και πεθαμένου φίλου συνάντησα κι εγώ για πρώτη φορά τον Σπύρο κι αμέσως εντυπωσιάστηκα - όσο ίσως ποτέ στη ζωή μου - από την οξύτητα, την τόλμη, την αδιαλλαξία της πολιτικής σκέψης του και προσχώρησα στην οργάνωση που εμψύχωνε μαζί με τον Δημοσθένη Βουρσούκη, τον Γιάννη Ταμτάκο κι άλλους αγωνιστές. Τότε ήταν η εποχή της Κατοχής και της λεγομένης Αντίστασης. Από την αρχή ο Σπύρος είχε χαράξει μια σωστή διεθνιστική γραμμή εναντίον της τροτσκιστικής γραμμής που υποστήριζε το λεγόμενο εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Θυμάμαι, ακόμα, πως προσπαθούσαμε και κατορθώναμε γερμανικά γραμμένες διεθνιστικές προκηρύξεις να τις ρίχνουμε στους γερμανικούς στρατώνες που βρίσκαμε στην περιοχή Αττικής. Αυτό που ήταν το καίρια ασθενές σημείο των αναλύσεων μας κατά την κατοχή ήταν η ανάλυση του ΕΑΜ, του ΚΚΕ, της δυναμικής τους και των σκοπών τους. Το κατάλοιπο της τροτσκιστικής αυταπάτης που μας εβάραινε και που δεν είχαμε ακόμα απορρίψει ήταν η ιδέα ότι τα σταλινικά κόμματα είχαν αστικοποιηθεί, όπως 40 ή 50 χρόνια πριν είχε αστικοποιηθεί η ρεφορμιστική σοσιαλδημοκρατία.

Η ώρα της αλήθειας εσήμανε το Δεκέμβρη του 44'. Τι είδους αστικό ή ρεφορμιστικό κόμμα ήταν αυτό που, αν αφήσουμε κατά μέρος τη σκοτεινή και όχι τελείως γνωστή ιστορία των δισταγμών και του ηλίθιου τρόπου με τον οποίο η σταλινική διεύθυνση, από δική της άποψη, έδωσε τη μάχη των Αθηνών, προσπαθούσε να καταλάβει την εξουσία με τα όπλα, έσφαζε τους πάντες και τα πάντα κ.λπ. Και τι κινούσε και υποκινούσε τις μάζες που το ακολουθούσαν; Σε αυτό το σημείο δημιουργήθηκε η μόνη πολιτική διαφωνία που είχα στη ζωή μου με το Σπύρο. Πιθανόν για να σώσει κάτι από το κλασικό σχήμα, πιθανόν διότι πράγματι η κατάσταση για κάποιον που είχε τραφεί μέσα στο μαρξισμό ήταν τερατωδώς ακατανόητη, πιθανόν διότι η κατάσταση ήταν τραγική - να βλέπεις τον κοσμάκη να κατεβαίνει από την Καισαριανή, από το Παγκράτι, να ανεβαίνει απ' το Περιστέρι και να είναι έτοιμος να σκοτωθεί και εσύ να ξέρεις ότι αυτό για το οποίο σκοτώνεται είναι για να εγκαταστήσει εδώ στρατόπεδα συγκεντρώσεως και σταλινική δικτατορία - για κάποιον απ' όλους αυτούς τους λόγους, ίσως για όλους μαζί, μετά από το Δεκέμβρη ο Σπύρος υποστήριξε για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, σ' ένα κείμενο που δεν ξέρω αν σώζεται, ότι επρόκειτο για ένα ιδιόρρυθμο στρατιωτικό κίνημα που απηχούσε πραξικοπηματικές τάσεις των στρατιωτικών στελεχών του ΕΛΑΣ. Για μένα, αντίθετα, όπως άλλωστε το έχω γράψει, τα Δεκεμβριανά ήταν, κατά κάποιο τρόπο, η Αποκάλυψις, όχι του Ιωάννου αλλά του... Ιωσήφ και του... Νικολάου. Τα γεγονότα αυτά, η πολιτική του κόμματος, η στάση των μαζών ήταν τελείως αχώνευτα μέσα στα κλασικά σχήματα - όχι μόνο στα τροτσκιστικά ούτε καν και στα λενινιστικά, αλλά τελικά ακόμη, αν ακριβολογούμε, και μέσα στα μαρξιστικά σχήματα θεώρησης της κοινωνίας και της Ιστορίας. Έδειχναν πού επήγαινε ο σταλινισμός, ΗΤΑΝ ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙ ΟΤΙ ΑΝ ΟΙ ΣΤΑΛΙΝΙΚΟΙ ΕΙΧΑΝ ΠΑΡΕΙ ΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΘΑ ΕΙΧΑΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΗΣΕΙ ΕΝΑ ΚΑΘΑΡΑ ΣΤΑΛΙΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΣΑΝ ΚΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΥΠΗΡΧΕ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ ΚΙ ΑΡΓΑ Η ΓΡΗΓΟΡΑ ΘΑ ΞΕΚΑΘΑΡΙΖΑΝ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΣΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΜΕΣΑΙΟΥΣ ΑΣΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΡΙΣΤΕΡΟΥΣ ΔΙΑΦΩΝΟΥΝΤΕΣ ΚΙ ΟΠΟΙΟΝΔΗΠΟΤΕ ΔΕΝ ΣΥΜΦΩΝΟΥΣΕ ΜΑΖΙ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΔΕΝ ΓΙΝΟΤΑΝ ΠΕΙΘΗΝΙΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΟΥΣ. Αυτό φυσικά, το λέω χωρίς καμία έπαρση, επαληθεύθηκε μαζικά απ' ό,τι συνέβη μετά (δεν το ξέραμε τότε) και στη Γιουγκοσλαβία και στις άλλες χώρες, είτε υπήρχε ρωσικός στρατός είτε δεν υπήρχε. Απλά και μόνο με τη δύναμη των σταλινικών κομμάτων, τα οποία φυσικά, μέσα σε συνθήκες κατοχής, όπως και αργότερα σε άλλες χώρες (Βιετνάμ και αλλού) σε συνθήκες εθνικοαπελευθερωτικής πάλης, ανέπτυσσαν ένα τεράστιο στρατιωτικό μηχανισμό, επάνω στον οποίο στηριζόντουσαν για να καταλάβουν την εξουσία.

Πάντως, αυτή η διαφωνία κράτησε λίγο καιρό, ίσως μέχρι το '45 και αρχές του '46, και γρήγορα βρεθήκαμε πάλι σύμφωνοι και η ιδεολογική συνέχεια δεν έχει άλλη ιστορία από την ιστορία των ιδεών του Socialisme ou Barbarie, με τις οποίες ο Σπύρος συμφώνησε από την αρχή ως το τέλος και σε όλες τις προοδευτικές εξελίξεις και αναθεωρήσεις του κλασικού μαρξισμού που έγιναν μέσα σ' αυτό το περιοδικό και μέσα στα γραπτά μου. Αλλά μέσα σ' αυτήν την εξέλιξη πάντα ξαναγύριζε στο θέμα που εγώ, δικαίως ή αδίκως, θεωρούσα πια κλεισμένο. Γιατί η ρωσική επανάσταση εκφυλίστηκε; Γιατί, όταν πια ξεπεράσαμε την ιδέα του εκφυλισμού και καταλάβαμε ότι ο μπολσεβικισμός και ο ίδιος ο Λένιν από την αρχή δεν είχαν καμία σχέση με την επανάσταση, γιατί λοιπόν εμφανίστηκε ο μπολσεβικισμός και ο Λένιν; Και πως απέκτησαν την εμπιστοσύνη των μαζών; Γιατί η Ρόζα Λούξεμπουργκ έμεινε φωνή βοώσα εν τη ερήμω; Γιατί η θεωρία του Μαρξ περιέλαβε, από την αρχή, στοιχεία που έκαναν δυνατή, αν όχι αναπόφευκτη, αυτή την εξέλιξη και ΕΚΑΝΑΝ ΕΠΙΣΗΣ ΔΥΝΑΤΗ ΤΗΝ ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟ ΌΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΔΗΜΙΟΥΣ;

Σ' αυτά τα ερωτήματα εγώ προσπάθησα να απαντήσω. Και νομίζω ότι απάντησα, όσο είναι δυνατόν να απαντήσει κανείς σε τέτοιου είδους ερωτήματα. Συνελόντι ειπείν, απάντησα: Ότι ο Μαρξ ο ίδιος και ο μαρξισμός είχαν υποστεί βαθιά επίδραση του καπιταλιστικού φαντασιακού της εποχής του, ότι όλα αυτά τα στοιχεία τα καπιταλιστικά εμπεριέχονται στο έργο του Μαρξ, ότι αυτά τα στοιχεία επέτρεψαν μια ορισμένη εξέλιξη της ιδεολογίας και της σοσιαλδημοκρατικής και εκείνης των μπολσεβίκων αλλά και ότι (το έγραψα ήδη από το '58 σ' ένα κείμενο που λέγεται «Προλεταριάτο και οργάνωση») η ίδια η εργατική τάξη είχε αφήσει να διεισδύσουν μέσα της οι κοινωνικές φαντασιακές σημασίες του καπιταλισμού, είχε αρχίσει να πιστεύει στους ηγέτες της, στους ειδικούς και, συνεπώς, άφησε να δημιουργηθεί μια γραφειοκρατία η οποία δήθεν να την εκπροσωπεί.

Ο Σπύρος συνεχώς, χωρίς ούτε μια στιγμή να πάψει να εγκρίνει και να επικροτεί αυτά που έγραφα, ξαναγύριζε πάντα σ' αυτές τις ερωτήσεις. Το γιατί δεν το ξέρω. Ίσως κάτι στο βάθος των απαντήσεων μου δεν του πήγαινε. Δεν τολμώ να πω ότι δεν το αφομοίωνε, μάλλον σαν να μην του αρκούσε. Ίσως, και αυτό περιέχει ένα τραγικό στοιχείο από το οποίο ποτέ δεν μπορούμε να ξεφύγουμε, υπήρχε η διαφορά των γενεών. Εγώ το '45 ήμουν 23 ετών. Η ζωντανή επαναστατική παράδοση για μένα ήταν βιβλία. Και η πρώτη φορά που είδα μάζες στο δρόμο ήταν στις 3 Δεκεμβρίου του '44 στην Αθήνα, που ήταν έτοιμες να κρεουργήσουν όποιον εγώ θεωρούσα επαναστάτη και εμένα τον ίδιο φυσικά.

Του Σπύρου η πείρα δεν ήταν αυτή. Εκείνος είχε ζήσει μια εποχή που η εργατική τάξη ήταν πραγματικά επαναστατική (τουλάχιστον κατά περιόδους και στα τμήματα της). Η Θεσσαλονίκη του '20 - '23 ήταν πάντοτε το σημείο αναφοράς του. Θυμάμαι τον θαυμασμό του για τις καπνεργάτριες της Θεσσαλονίκης όταν κατέβαιναν με τα τσόκαρα και συγκρούονταν με τους χωροφύλακες. Ίσως λοιπόν και αυτό να συνέβαλε ώστε να μην μπορεί να δεχθεί ότι, όσο ηρωική και κοσμοϊστορική και αν υπήρξε η προσπάθεια της εργατικής τάξης κατά τον 19ο και κατά το πρώτο τρίτο του 20ου αιώνα, δεν κατόρθωσε να φέρει το αποτέλεσμα που της φαινόταν προδιαγεγραμμένο. Ίσως επίσης η τρομερή αντίφαση ανάμεσα στην ιδέα μιας, όπως και να το κάνουμε, μεσσιανικής τάξης και στη διαπίστωση ότι αυτή η τάξη συνεχώς ξανάπεφτε κάτω από την επιρροή ξένων και εχθρικών στοιχείων της ρεφορμιστικής και κομμουνιστικής γραφειοκρατίας τον εμπόδιζε να απαλλαγεί από αυτή την σχεδόν έμμονη ιδέα.

Φυσικά, αυτό ποτέ δεν τον εμπόδισε να δει, να καταλάβει, να χαιρετήσει με ενθουσιασμό τα νέα απελευθερωτικά κινήματα που εμφανίσθηκαν στη δεκαετία τον '60 και κατόπιν τα κινήματα των σπουδαστών, των νέων, των γυναικών, των μειονοτήτων κ.λπ. Στα τελευταία χρόνια νομίζω, από τις συζητήσεις που είχαμε κάνει, είχε ξεπεράσει τον μύθο της εργατικής τάξης. Όμως ξαναγύριζε στο ερώτημα που θα μπορούσα να το ξαναδιατυπώσω με τη μορφή: Τί πήγε στραβά; Πού άρχισε ο εκτροχιασμός;

Και εδώ γεννιέται ένα φιλοσοφικότερο, αν μπορώ να πω, ερώτημα. Θα μπορούσε να είχε υπάρξει μια διαφορετική εξέλιξη του εργατικού και του επαναστατικού κινήματος; Θα μπορούσαν οι τάσεις που ήταν τόσο εμφανείς στην Παρισινή Κομμούνα, στα πρώτα Σοβιέτ, στα Εργατικά Συμβούλια στη Γερμανία και βόρειο Ιταλία το '18 και '19, στην Ισπανία το '36-'37 και ιδιαίτερα στην Καταλονία, να είχαν φθάσει στους σκοπούς τους; Νομίζω ότι, εξαιρώντας την Παρισινή Κομμούνα και τα Ουγγρικά Συμβούλια μετά το '56, το βασικό στοιχείο για να σκεφθούμε αυτή την ερώτηση είναι η ακόλουθη διαπίστωση: Όλα αυτά τα κινήματα της εργατικής τάξης σπανίως νικήθηκαν από τους εξωτερικούς τους εχθρούς. Σχεδόν πάντα κατέρρευσαν από μέσα, «εκφυλίσθηκαν» όπως λέγαμε τότε, δηλαδή έπεσαν κάτω από τον έλεγχο μιας γραφειοκρατίας που τα ίδια την είχαν δημιουργήσει.

Εκ των υστέρων, και χωρίς να είμαστε εγελιανοί, μπορούμε να πούμε ότι χωρίς αυτή τη γραφειοκρατία και την πείρα της γραφειοκρατικοποίησης, το Επαναστατικό Κίνημα δεν θα μπορούσε να πάει παρακάτω, και δεν θα μπορούσαμε εμείς σήμερα να σκεφθούμε ότι ο πραγματικός σοσιαλισμός, δηλαδή μια αυτόνομη, αυτοκυβερνούμενη και αυτοθεσμιζόμενη κοινωνία, και το κίνημα που θέλει να φθάσει σε μια τέτοια κοινωνία, δεν κινδυνεύει τόσο από εξωτερικούς εχθρούς αλλά ΑΠΟ ΤΗΝ ΊΔΙΑ ΤΗΝ ΤΑΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΝΑ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ ΣΤΟΥΣ ΗΓΕΤΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ, ΝΑ ΠΑΡΑΙΤΟΥΝΤΑΙ, ΝΑ ΑΠΟΣΥΡΟΝΤΑΙ, ΔΗΛΑΔΗ ΝΑ ΠΑΥΟΥΝ ΝΑ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΝ ΝΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΟΥΝ ΤΗΝ ΊΔΙΑ ΤΟΥΣ ΤΗΝ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΜΕΣΑ Σ' ΈΝΑ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ.

Κι έτσι ερχόμαστε στη σημερινή κατάσταση και στο σημερινό πρόβλημα. Γιατί βεβαίως αυτό που παρατηρούμε σήμερα γύρω μας, και που τόσο συχνά έφερνε σε απελπισία τον Σπύρο, είναι η επέκταση και η επικράτηση των χαρακτηριστικών που ανέφερα προηγουμένως, της απάθειας, της ιδιωτικοποίησης, της ανευθυνότητας, του εγκλωβισμού του καθενός στον μικρούλη του ατομικό χώρο. Και αυτό σε μια εποχή που τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα είναι πρωτοφανούς κρισιμότητας και απειλούν την ίδια τη ζωή πάνω στον πλανήτη.

Αν, πώς και πότε θα βγούμε από αυτή την κατάσταση, κανένας δεν μπορεί να το προβλέψει. Εκείνο που έχει σημασία δεν είναι να κάνουμε προβλέψεις. Εκείνο που έχει σημασία είναι ο καθένας μας, εκεί που βρισκόμαστε, έστω και ως άτομα, ακόμα περισσότερο όταν μπορούμε ομαδικά, να συνεχίσουμε την πάλη για την ελευθερία, την ισότητα, τη δικαιοσύνη, να συνεχίσουμε τον αγώνα για μια αυτόνομη κοινωνία αποτελούμενη από αυτόνομα άτομα, αγώνα στον οποίο αφιέρωσε την ηρωική και μαρτυρική ζωή του ο Σπύρος Στίνας.

Η χειρότερη στιγμή

Ίσως το καλύτερο βιβλίο που μπορεί να διαβάσει ένα παιδί, για να έρθει σε μια πρώτη επαφή με το γεγονός και να καταλάβει τι ήταν τα Δεκεμβριανά, είναι οι «Νικητές» της Ζωρζ Σαρή, που όπως είχε γράψει και μια σφισσα/συνεργάτης του μπλοκ σε μια παλιότερη ανάρτηση, όταν το διάβασε ήθελε να (…), όπως οι ήρωες του βιβλίου.

Αλλά το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο του, είναι ο ίδιος ο τίτλος του. Οι νικητές. Γιατί ο ωραίος αγώνας του ΕΛΑΣ, της αδούλωτης Αθήνας, της Μυτιλήνης (Go Back), και όχι μόνο, το ελεύθερο φρόνημα κι η αυτοθυσία των μαχητών του, δεν ηττήθηκαν στο πεδίο της μάχης. Έμειναν φωτεινό παράδειγμα αντίστασης του ελληνικού λαού και πέρασαν στην αιωνιότητα.

Δεν ξέρω πόσοι συμφωνούν με αυτό το τελευταίο και πόσοι το επαναλαμβάνουν μηχανικά, χωρίς να το καταλαβαίνουν, σαν τετριμμένα λόγια, που πρέπει να ειπωθούν εθιμοτυπικά, κάθε χρόνο, τέτοιες μέρες. Το γράφω αυτό ακόμα και για όσους πρόλαβαν να ζήσουν τα γεγονότα από τη δική μας πλευρά, αλλά στην πορεία άλλαξαν μυαλά κι απόψεις, περνώντας με το μέρος των «νικητών» της ιστορίας. Ευτυχώς ηττηθήκαμε σύντροφοι, σου λέει…

Τη Ζωρζ Σαρή την έχω συνδέσει, λογικά κι αναπόφευκτα, με την επιστήθια φίλη της, Άλκη Ζέη, και ομολογώ ότι –όπως κι άλλα παιδιά της γενιάς μου φαντάζομαι- δυσκολευόμουν να τις ξεχωρίσω μέχρι κάποια ηλικία –όχι φυσιογνωμικά, αλλά τα βιβλία τους, ποια είχε γράψει τι. Η Ζέη λοιπόν έχει πει κατά καιρούς κι έχει γράψει νομίζω στο τελευταίο αυτοβιογραφικό της βιβλίο (με μολύβι Φάμπερ νο 2) πόσο τραυματικά βίωσε την αρχή των Δεκεμβριανών κι ότι τα θεωρεί τη χειρότερη στιγμή της ζωής της.

Δεν ξέρω αν αυτό οφείλεται στο τραυματικό βίωμα, αλλά οι Έλληνες μόλις έβγαιναν (για να μπουν ξανά σε άλλο λούκι, αλλά αυτό δεν το γνώριζαν εξ αρχής) από έναν εφιάλτη, που ήταν ένα τραυματικό βίωμα χωρίς τέλος, για κάθε σπίτι κι οικογένεια, και υποθέτω πως δε σοκάρονταν τόσο εύκολα.

Μπορεί όμως να είχαν κουραστεί. Και να τους βρήκαν τα Δεκεμβριανά με εντελώς διαφορετική ψυχολογία, όταν πίστευαν πως τα είχαν αφήσει όλα αυτά πίσω τους, γι’ αυτό και να τα βίωσαν πιο τραυματικά, σα μια δίνη που τους κατάπινε, τη στιγμή που νόμιζαν ότι η μπόρα είχε περάσει και βρίσκονταν πάλι στην επιφάνεια.

Το Δεκέμβρη όμως ο λαός της αδούλωτης Αθήνας δεν πολέμησε αμήχανα, σαστισμένος, αλλά αποφασισμένος κι ατσαλωμένος, διψασμένος για τη λαοκρατία που του υποσχέθηκαν, για τη λευτεριά που διεκδίκησε με τον αγώνα του, αλλά δε χάρηκε ποτέ.

Ίσως κάποιοι να τα βίωσαν τραυματικά, ως τον προθάλαμο του εμφυλίου που ακολούθησε (δεύτερο γύρο τα είχαν βαφτίσει οι μοναρχοφασίστες, στη δική τους ιστορική εκδοχή). Μόνο που δεν υπήρχε ακριβώς (παρά μόνο κατ’ ευφημισμό) εμφύλια διαμάχη. Από τη μια ήταν σχεδόν σύσσωμος ο λαός κι η οργανωμένη πρωτοπορία του, ένας λαϊκός στρατός που του έλειπαν τα πολεμοφόδια, όχι όμως κι οι εφεδρείες, που μπορεί να ταυτίζονταν και με το σύνολο του πληθυσμού ολόκληρων συνοικιών (πχ της Καισαριανής). Και από την άλλη πολεμούσαν οι συνεργάτες των ναζί, που απλώς άλλαξαν αφεντικό, κι οι υψηλοί προστάτες τους, οι Εγγλέζοι (μα ο λαός τους χέζει), που ενόσω κρατούσε ακούμε ο πόλεμος ενάντια στη χιτλερική Γερμανία, απέσπασαν από το μέτωπο 80 χιλιάδες στρατού (λίγο παραπάνω απ’ όσους είχαν στρατολογήσει αρχικά οι Ιταλοί του Μουσολίνι, για να εισβάλουν στη χώρα μας), και τον έφεραν στην ελεύθερη Ελλάδα, για να επιβάλουν την τάξη τους.

Μα Έλληνας να ντουφεκάει σύμμαχο; Έλληνας να ντουφεκάει δωσίλογο;

Ίσως κάποιοι να τα βίωσαν τραυματικά, (συγ)κρίνοντας εκ των υστέρων την «ομαλή, δημοκρατική» εξέλιξη του πολιτικού σκηνικού πχ στην Ιταλία και τη Γαλλία, σε αντίθεση με την ελληνική περίπτωση-ιδιαιτερότητα. Γιατί οι Ιταλοί και Γάλλοι σύντροφοι να χαίρονται την ελευθερία τους, τη νόμιμη δράση με τα μαζικά Φεστιβάλ και τις συγκεντρώσεις τους, ενώ εμείς λουζόμαστε εξορίες, υπερορία, διωγμούς και βασανιστήρια;

Αυτό που τους διαφεύγει βέβαια είναι πως οι έλληνες κομμουνιστές δεν πλήρωναν κάποιο λάθος της ηγεσίας τους, αλλά τη δύναμή τους. Κι ότι δεν υπήρχε καμία περίπτωση να ανεχτεί ο αστικός κόσμος (και βασικά οι Άγγλοι κι αργότερα οι Αμερικάνοι) αυτή την ισχύ, τη νόμιμη ύπαρξη και δράση ενός τόσο ισχυρού κι επικίνδυνου λαϊκού κινήματος, χωρίς να το τσακίσουν –όπως κι έκαναν δηλ έναν ολόκληρο χρόνο μετά τη Βάρκιζα.

Αλλά αν μισό αιώνα αργότερα αυτά τα σπουδαία κόμματα της Δυτικής Ευρώπης βούλιαζαν στην ανυποληψία και τον ευρωκομμουνιστικό βούρκο, ενώ το δικό μας κατάφερε να μείνει όρθιο, κόντρα στον τυφώνα της αντεπανάστασης που σάρωνε ιδανικά και κατακτήσεις, αυτό δεν είναι ακριβώς άσχετο από τη μάχη των Δεκεμβριανών και του ΔΣΕ που ακολούθησε, κι από όσα σηματοδότησε.

Κι αν παρόλα αυτά, κάποιοι από τους χτεσινούς Νικητές μοιρολογούν τώρα την ήττα μας και τη χειρότερη στιγμή της ζωής τους, εμείς αντιθέτως έχουμε κάθε λόγο να είμαστε πολύ περήφανοι για τα Δεκεμβριανά, μία από τις πιο λαμπρές σελίδες αγώνα του λαού μας, που έβαλε τη σφραγίδα της στην ιστορική διαδρομή της Ελλάδας και αφήνει ως τις μέρες μας σπουδαία παρακαταθήκη (μαζί με τα όποια λάθη και τα διδάγματα από την αρνητική πείρα).

Πώς άρχισε ο μεγάλος Δεκέμβρης

Το παλλαϊκό συλλαλητήριο της 3 του Δεκέμβρη 1944 και η γενική απεργία. Οι πρώτες συγκρούσεις Η ΜΑΤΩΜΕΝΗ ΚΥΡΙΑΚΗ - 3 του Δεκέμβρη 1944

{Η κε του μπλοκ αντιγράφει το ομώνυμο κεφάλαιο από το βιβλίο του βασίλη μπαρτζώτα (γραμματέα της κοα κατά τα δεκεμβριανά) "Εθνική Αντίσταση και Δεκέμβρης 1944". Μπορείτε επίσης να πατήστε εδώ και να ακολουθήσετε το σύνδεσμο για μια παλιότερη ανάρτηση με το περιεχόμενο της επιστολής του μπαρτζώτα στο βήμα, εν έτει 1980, που απαντά στις αιτιάσεις του υπουργού της νδ τότε, μιλτιάδη έβερτ (απόγονος του αστυνομικού διευθυντή επί κατοχής. Υπάρχουν αρκετά ενδιαφέροντα σημεία στο κείμενο, επιφυλάσσομαι να τα πιάσουμε στα σχόλια, εφόσον ανοίξει κουβέντα σχετικά από τη βάση του μπλοκ}.

Ο Μεγάλος Δεκέμβρης άρχισε με το μεγαλειώδικο συλλαλητήριο του λαού της Αθήνας και του Πειραιά στην πλατεία του Συντάγματος, την Κυριακή 3 του Δεκέμβρη 1944 και με την κήρυξη ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΠΕΡΓΙΑΣ.

Και οι δύο αυτές εκδηλώσεις οργανώθηκαν πολύ καλά, επιτελικά, απ’ την Κομματική Οργάνωση της Αθήνας. Την 1^η του Δεκέμβρη 1944 έγινε στα Γραφεία της ΚΟΑ, στην Κυψέλη, ένα μεγάλο ακτίφ, στο οποίο πήραν μέρος οι Γραμματείς των αχτίδων και άλλα στρατιωτικά και πολιτικά μας στελέχη.

Την εισήγηση, εκ μέρους του Γραφείου της ΕΠ της ΚΟΑ, την έκανε ο Γραμματέας της ΚΟΑ*. Αφού αναφέρθηκε στις τελευταίες πολιτικές εξελίξεις και το τελεσίγραφο του στρατηγού Σκόμπυ, έβγαλε το συμπέρασμα ότι τραβάμε αναπόφευχτα για ένοπλη σύγκρουση. Εξήγησε τη μεγάλη σημασία του παναθηναϊκού συλλαλητηρίου και της γενικής απεργίας σαν πρώτης απάντησης στο ιταμό τελεσίγραφο του Σκόμπυ και πρότεινε σειρά από πραχτικά μέτρα για την καλύτερη οργάνωση του συλλαλητήριου και της γενικής απεργίας. Υπογράμμισε ότι όλες οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ Αθήνας – Πειραιά πρέπει να βρίσκονται «επί ποδός πολέμου», για να συναντήσουμε τα επερχόμενα γεγονότα.

{*Τα βασικά ζητήματα της εισήγησής μου τα είχαμε δει και συζητήσει ξεχωριστά με τους Γιώργη Σιάντο και Γιάννη Ιωαννίδη και είχαν συμφωνήσει}.

Μίλησαν μέσα σε ατμόσφαιρα μεγάλου ενθουσιασμού πολλά πολιτικά και στρατιωτικά μας στελέχη, όπως ο Σπύρος Καλοδίκης, ο Βασίλης Μαρκεζίνης, ο καπετάν Νέστορας (Σπύρος Κωτσάκης), ο Μπάμπης Πατάκας (Παναγόπουλος), ο Βασίλης Κωτσάκης, η Καίτη Νισυρίου-Ζεύγου, ο Μπάμπης Γρηγοριάδης, ο Γιάννης Πυριόχος, ο Χρ. Μαχαιρόπουλος, ο Κορνήλιος Νικολαΐδης, ο Κώστας Λυκούρης, ο Αθηνέλλης, ο Αλεξάνδρου και πολλοί άλλοι.

Στο τέλος βγήκε οργανωτική επιτροπή του συλλαλητήριου, με επικεφαλής το σ. Σπύρο Καλοδίκη, δεύτερο Γραμματέα της ΕΠ της ΚΟΑ, και δόθηκαν συγκεκριμένες οδηγίες στους επικεφαλής της φράξιας μας στο Εργατικό Κέντρο Αθήνας, Μαχαιρόπουλο και Λυκούρη, για την οργάνωση της γενικής απεργίας.

Στο ακτίφ μπήκε το ζήτημα, αν έπρεπε να κατεβάσουμε στο συλλαλητήριο τμήματα του ΕΛΑΣ με τα όπλα, για να το υπερασπίσουν, στην περίπτωση που ο εχθρός θα χρησιμοποιούσε τα όπλα, και αποφασίσαμε, προς το παρόν, να μην κατέβουμε με τα όπλα. Ο ΕΛΑΣ, όμως, της Αθήνας – Πειραιά θα ‘ταν σε αυστηρή επιφυλακή και πλήρη πολεμική κινητοποίηση.

… Ξημέρωσε Κυριακή, 3 του Δεκέμβρη 1944. Η μέρα αυτή θα ανοίξει μια καινούρια χρυσή σελίδα στην ιστορία της Νεώτερης Ελλάδας και θα μείνει αξέχαστη… Δεν πέρασαν περισσότερο από 52 μέρες, απ’ τις 12 του Οχτώβρη 1944, που απελευθερώσαμε την Αθήνα απ’ τους γερμανούς φασίστες και πάλι έτοιμοι για καινούριους αγώνες ενάντια στους άγγλους ιμπεριαλιστές, την αγγλοκρατία.

Η τεράστια προετοιμαστική δουλιά που έγινε από την ΚΟΑ, το ΕΑΜ της Αθήνας – Πειραιά και την ΕΠΟΝ –εκατοντάδες χιλιάδες προκηρύξεις και τρικ, χιλιάδες τηλεβόες, συνελεύσεις στα εργοστάσια και τα καταστήματα, γύρισμα από σπίτι σε σπίτι κτλ. κτλ – έφερε τους καρπούς της.. Από νωρίς το πρωί, οι λαοθάλασσες της Αθήνας και του Πειραιά ξεκίνησαν από τις προσυγκεντρώσεις τους σε όλες τις πλατείες, ξεχύθηκαν στους δρόμους της Αθήνας και  κατευθύνονταν με τα λάβαρά τους και τα πλακάτ με τα εαμικά συνθήματα, στην πλατεία του Συντάγματος. Εκατοντάδες χιλιάδες λαού με επικεφαλής την εργατική τάξη της Αθήνας –Πειραιά κατακλύζουν την πλατεία Συντάγματος και τους γύρω δρόμους. Οι διαδηλωτές απαιτούν την κατοχύρωση των ελευθεριών του λαού. Κυριαρχούν τα συνθήματα: «Λαοκρατία,… «Λαοκρατία», «Όχι άλλη κατοχή», «Παπανδρέου παραιτήσου», «ΕΑΜ – Λαοκρατία», «Ζήτω το ΚΚΕ», «ΕΑΜ – ΚΚΕ».

Δε θα ‘ταν περισσότερο από τις 11 η ώρα. Τότε μπροστά στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, οι διαδηλωτές δέχονται τα δολοφονικά πυρά των αστυνομικών και των χαφιέδων που είχαν οχυρωθεί κάτω από την προστασία των βρετανικών τανκς στα Παλαιά Ανάκτορα και την ταράτσα της αστυνομικής διεύθυνσης Αθηνών. Το αιματοκύλισμα, η ματωμένη Κυριακή της 3^ης του Δεκέμβρη έγινε με προσωπική εντολή του πρωθυπουργού Γ. Παπανδρέου και την καθοδήγηση του αστυνομικού διευθυντή Αθηνών, Άγγελου Έβερτ. Από τα δολοφονικά όπλα έπεσαν 24 νεκροί και πάνω από 140 τραυματίες. Επικράτησε πανικός. Η πλατεία άδειασε για λίγα λεπτά. Έμειναν μόνο οι νεκροί και οι τραυματίες που τους σήκωνε ο κόσμος για να τους δόσει τις πρώτες βοήθειες. Οι συγκεντρωμένοι έφευγαν, για να σωθούν. Έμειναν μόνο οι νεκροί μας και πάνω από 140 βαριά τραυματίες, μαζί με τους αστυνομικούς, που… νικητές (;;) μπήκανε με τα όπλα στο χέρι στην πλατεία του Συντάγματος!

Ναι! Επρόκειτο για μια οργανωμένη και αισχρή δολοφονία! Ο αμερικανός συνταγματάρχης Μπάιφορντ – Τζόουνς, που παραβρέθηκε προσωπικά, εκείνη την ώρα, στην πλατεία του Συντάγματος, λέει στο βιβλίο του «Ελληνική Τριλογία», ότι η αστυνομία, χωρίς καμιά αφορμή, άνοιξε πυρ ενάντια στον ειρηνικό και τον άοπλο λαό.

Ο ανταποκριτής της εφημερίδας «Τσικάγο Σαν» ανακοίνωσε ότι η διαδήλωση στις 3 του Δεκέμβρη 1944 ήταν «ειρηνική έκφραση διαμαρτυρίας άοπλου λαού» και ότι τη στιγμή της διαδήλωσης «γυναίκες κρατούσαν στα χέρια τους μικρά παιδιά».

Ήμασταν μαζί με το Σπύρο Καλοδίκη στο «Στρατηγείο του συλλαλητήριου», απ’ το πίσω μέρος της Μητρόπολης. Αμέσως, με τους συνδέσμους μας, δόσαμε εντολή στην εφεδρική κολώνα, να τραβήξει και να μπει στην πλατεία του Συντάγματος και παράλληλα ειδοποιήσαμε τον καπετάν Νέστορα να διατάξει τα προχωρημένα τμήματα του ΕΛΑΣ, να κατέβουν και να πιάσουν την οδό Σόλωνος.

Το τι έγινε τότε, είναι ανώτερο από κάθε περιγραφή… Οι φάλαγγες της εφεδρικής κολώνας, απ’ τους δρόμους Φιλελλήνων, Μητροπόλεως, Ερμού, η εργατιά απ’ το Ζάππειο και οι διανοούμενοι απ’ το Μοναστηράκι δεν περπατούσαν μα έτρεχαν, για να πάρουν θέση μάχης στην πλατεία του Συντάγματος. Μόλις έφτασαν εκεί άρχισαν τις ζητωκραυγές –στην ουσία πολεμικές ιαχές- αφόπλισαν τους αστυνομικούς (πάνω από 200 πιστόλια έφεραν, αργότερα, στην ΚΟΑ, στην Κυψέλη), σήκωσαν τους νεκρούς και τραυματίες, βάφοντας με το νωπό αίμα τους τα μαντήλια τους.

Τότε πρωτακούστηκε το τραγούδι:

«Το ‘χουμε γράψει στο Σύνταγμα με αίμα,

ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ και όχι κατοχή».

Ο λαός είχε πια κυριαρχήσει στο κέντρο της Αθήνας. Απ ‘τα Γραφεία της ΚΕ του ΚΚΕ μίλησαν στο συγκεντρωμένο λαό ο Μήτσος Παρτσαλίδης, Γενικός Γραμματέας της ΚΕ του ΕΑΜ και ο Γιάννης Ζεύγος, εκ μέρους των παραιτηθέντων υπουργών μας. Οι ομιλητές καυτηρίασαν το καινούριο έγκλημα – τη δολοφονία αόπλων διαδηλωτών και κάλεσαν το λαό, να βρίσκεται σε επιφυλακή!

Άφησα το Σπύρο Καλοδίκη στο «Στρατηγείο του Συλαλλητήριου» και πήγα στα Γραφεία της ΚΟΑ στην Κυψέλη, για να δούμε τι θα κάναμε παρακάτω. Στο αναμεταξύ, ο αγαναχτισμένος από τις ομαδικές δολοφονίες λαός ξεχύθηκε στους δρόμους της Αθήνας, αυτός ήταν ο κυρίαρχος εκείνες τις δραματικές στιγμές στην Αθήνα, φωνάζοντας:

-Λαοκρατία! Να μπει τέρμα στο καθεστώς των δολοφόνων!

-Να φύγουν αμέσως οι Άγγλοι!

-Ανεξαρτησία και όχι αγγλική κατοχή!

Οι Άγγλοι, τρομαγμένοι απ’ αυτό το πρωτόφαντο λαϊκό ξέσπασμα, που στο διάβα του σάρωνε το καθετί, απ’ αυτή τη λαϊκή θύελλα, κλείστηκαν στο άντρο τους, το Μετοχικό Ταμείο. Ούτε ένα αγγλικό τανκ, ούτε ένας άγγλος στρατιώτης δε βρισκόταν στους δρόμους. Οι δολοφόνοι αστυνομικοί του Έβερτ εξαφανίστηκαν. Στους δρόμους κυριαρχούσε απόλυτα ο λαός!

Στα Γραφεία της Επιτροπής Πόλης της ΚΟΑ έγινε κοινή συνεδρίαση του Γραφείου της ΕΠ και της διοίκησης του Α’ Σώματος Στρατού του ΕΛΑΣ Αθήνας (διοικητής συνταγματάρχης Πυριόχος, επιτελάρχης συνταγματάρχης Προκάκις και ο καπετάνιος συνταγματάρχης Νέστορας). Στη συνεδρίαση παραβρέθηκε και το μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ Χρύσα Χατζηβασιλείου. Αφού εξετάσαμε την κατάσταση που δημιουργήθηκε, καταλήξαμε ομόφωνα στην απόφαση, να προτείνουμε στην ΚΕ του ΕΛΑΣ, ν’ αρχίσουμε αμέσως τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και να δόσουμε εκείνη την ώρα το βασικό χτύπημα, πιάνοντας το τρίγωνο Μακρυγιάννη – Μνημείο Φιλοπάππου – Βεΐκου, τσακίζοντας σύμφωνα με το σχέδιό μας τις δυνάμεις του Παπανδρέου που βρίσκονταν εκεί και αναγκάζοντας τους Άγγλους, να φύγουν προς το Φάληρο ή να παραδοθούν.

Το απόγευμα προς το βράδυ της 3 του Δεκέμβρη 1944 ήταν η πιο κατάλληλη στιγμή και έμπαινε σε μας το δίλημμα: Ή τώρα ή ποτέ! Μπορούσαμε και μόνο με τις δυνάμεις του Α’ Σώματος Στρατού του ΕΛΑΣ Αθήνας να κάνουμε γενική έφοδο και να ΝΙΚΗΣΟΥΜΕ.

Αποφασίσαμε να πάμε, εγώ με την Χρύσα Χατζηβασιλείου, στο συνοικισμό της Φιλαδέλφειας, όπου βρισκόταν η ΚΕ του ΕΛΑΣ κι εκεί να βάλουμε και να υπερασπίσουμε την πρότασή μας. Ο Γιώργης Σιάντος μας άκουσε, σαν να μην ήμασταν μέλη του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ αλλά τίποτα… περαστικοί. Είπε ότι θα συνεννοηθεί με τους στρατηγούς Μάντακα και Χατζημιχάλη, κι εκεί που περιμέναμε την απάντηση, τον βλέπουμε να φεύγει στο αυτοκίνητο μαζί με τους δυο στρατηγούς προς την Αττική, λέγοντας σε μας να περιμένουμε διαταγή της ΚΕ του ΕΛΑΣ… Αλληλοκοιταχθήκαμε με την Χρύσα Χατζηβασιλείου και δεν ξέραμε πώς να χαρακτηρίσουμε τη στάση αυτή του Γιώργη Σιάντου.

Αναγκαστήκαμε να γυρίσουμε πίσω στα Γραφεία της ΚΟΑ (Κυψέλη) και να περιμένουμε. Κατά τις 10 η ώρα το βράδυ της 3 του Δεκέμβρη 1944 ήρθε η διαταγή (η βασική διαταγή) των επιχειρήσεων της ΚΕ του ΕΛΑΣ. Τη διαβάσαμε με προσοχή, έχοντας μπροστά μας τον χάρτη της Αθήνας, οι Πυριόχος, Προκάκις, καπετάν Νέστορας κι εγώ. Μείναμε κατάπληχτοι. Η βασική διαταγή με τις υπογραφές Μάντακας – Χατζημιχάλης – Σιάντος ανάτρεπε ολοκληρωτικά το παλιό μας στρατηγικό σχέδιο με κύρια αποστολή την κατάληψη του τρίγωνου Μακρυγιάννη –Μνημείο Φιλοπάππου – Βεΐκου. Η διαταγή αυτή έδινε δευτερεύουσες αποστολές στο Α’ ΣΣ του ΕΛΑΣ Αθήνας, όπως η κατάληψη των αστυνομικών τμημάτων! Η διαταγή έδινε αποστολή στην ΙΙ Μεραρχία του ΕΛΑΣ Αττικής, να εξοντώσει την 3^η Ορεινή Ταξιαρχία, που ήταν οχυρωμένη στο Γουδί. Η γενική διαταγή επιχειρήσεων της ΚΕ του ΕΛΑΣ ήταν στο σύνολό της λαθεμένη. Και με τέτια λαθεμένη διαταγή θα αρχίζαμε ένα τόσο μεγάλο αγώνα…

Δεν ξέραμε τι να κάνουμε. Η διαταγή είναι διαταγή και ο πόλεμος είναι πόλεμος και δε γίνεται χωρίς διαταγή, ούτε με τη γνώμη και τις διαθέσεις των κατώτερων διοικητών, έστω κι αν είναι σωστές. Αναγκαστήκαμε να βγάλουμε ειδική διαταγή του Α’ Σώματος Στρατού στα Τμήματά μας, σύμφωνα με τη γενική διαταγή επιχειρήσεων της ΚΕ του ΕΛΑΣ, για την έναρξη των επιχειρήσεων στις πρωινές ώρες της 4^ης του Δεκέμβρη.

Ταυτόχρονα στείλαμε με το αυτοκίνητο τον επιτελάρχη του Α’ ΣΣ του ΕΛΑΣ Πυριόχο Γιάννη στην έδρα της ΚΕ του ΕΛΑΣ, για να ζητήσει διευκρινίσεις πάνω στη διαταγή των επιχειρήσεων και παράλληλα να τους πει τις γνώμες μας – του Α’ ΣΣ Αθήνας (και δικό μου προσωπικό σημείωμα στο Γ. Σιάντο), που συγκεντρώνονταν σε τούτο το βασικό σημείο: Να πολεμήσουμε, σύμφωνα με το παλιό στρατηγικό σχέδιο του ΕΛΑΣ Αθήνας.

Αποτραβηχτήκαμε στις 11 η ώρα, για να κοιμηθούμε για μερικές ώρες. Δεν προφτάσαμε, όμως, να κλείσουμε τα μάτια στη 1 η ώρα τα μεσάνυχτα μας ξύπνησαν, για να μας αναγγείλουν την πρώτη αποτυχία μας στη μάχη του Δεκέμβρη! Το καλύτερο Σύνταγμα της ΙΙ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ Αττικής, με διοικητή το συνταγματάρχη Παπαζήση και με καπετάνιο τον ανθυπίλαρχο Δημητρίου (καπετάν Νικηφόρο) κατέβαινε στην Αθήνα δια μέσου της λεωφόρου Κηφισιάς, με τραγούδια και λουλούδια στις κάνες των όπλων, σα να πήγαινε σε γιορτή… Πηγαίνοντας για να πάρει τις θέσεις εξόρμησής του στο Γηροκομείο σταμάτησε στη Φιλοθέη, στη Μάντρα του Αγγλικού Κολλέγιου για να ξεκουραστεί. Δεν πάρθηκε κανένα μέτρο προφύλαξης, οι αντάρτες ξάπλωσαν κατά μήκος της Μάντρας σαν μπουλούκι… τους πήρε ο ύπνος κι εκεί τους αιφνιδίασαν οι άγγλοι. Τα αγγλικά τανκς περικύκλωσαν το Σύνταγμα, το αφόπλισαν χωρίς αντίσταση και το αιχμαλώτισαν. Πολλοί αντάρτες κατόρθωσαν να ξεγλυστρίσουν. Δεν πιάστηκε και ο καπετάνιος Νικηφόρος που είχε πάει στη διοίκηση του 5^ου Συντάγματος (Προαστείων) του Α’ ΣΣ στη Κηφισιά-Μαρούσι για να φροντίσει – όπως είπε – για την εκκαθάριση των εχθρικών εστιών της περιοχής, ενώ δεν είχα καμιά αρμοδιότητα. Ο Νικηφόρος χωρίς το Σύνταγμά το ήρθε στο Σταθμό Διοίκησης του Α’ ΣΣ του ΕΛΑΣ συντριμένος, κυριολεκτικά ράκος.

Ο τρόπος που κατέβαινε το Σύνταγμα αυτό στην Αθήνα, δε δείχνει μόνο το ότι δεν υπήρχε ούτε η παραμικρή στρατιωτική προετοιμασία, μα και συνδέεται με το όνομα του καπετάν Ορέστη, καπετάνιου της ΙΙ Μεραρχίας, πρώην ενωμοτάρχη με σκοτεινό παρελθόν. Επίσης, είναι πολύ περίεργο, πώς ένα τόσο έμπειρος στρατιωτικός, ο συνταγματάρχης Ρήγος, διοικητής της μεραρχίας, επέτρεψε στο Σύνταγμα Παπαζήση – Νικηφόρου να κατέβει στην Αθήνα μ’ αυτό τον… πανηγυρικό τρόπο.

Στο αναμεταξύ, γύρισε απ’ την έδρα της ΚΕ του ΕΛΑΣ (σ’ ένα χωριό της Αττικής) ο συνταγματάρχης Πυριόχος, που μας είπε, ότι οι Σιάντο – Μάντακας –Χατζημιχάλης δε συμφωνούν με τις προτάσεις μας κι έβγαλαν καινούρια διαταγή, που ανέστελλε τη βασική τους διαταγή επιχειρήσεων, ύστερα απ’ το ατύχημα του Συντάγματος Παπαζήση – Νικηφόρου… μέχρι νεωτέρας διαταγής!

Στείλαμε και την καινούρια διαταγή στις μονάδες του Α’ Σώματος Στρατού. Όμως δεν μπορούσαμε πια να κάνουμε τίποτε. Ήταν ξημερώματα και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις άρχισαν πρώτα στον Πειραιά, γιατί δεν έφθασε στη διοίκηση του 6^ου Ανεξάρτητου Συντάγματος του ΕΛΑΣ η διαταγή της αναστολής των επιχειρήσεων. Τα μέλη του ΠΓ της ΚΕ που μίλησα μαζί τους είχαν την ίδια γνώμη με μένα, ότι δεν μπορεί να αναβληθεί η σύγκρουση. Άλλωστε δεν αντέδρασε ούτε η τριμελής Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ, όταν έμαθε πως άρχισαν οι επιχειρήσεις!

Εδώ πρέπει να υπογραμμίσουμε, για άλλη μια φορά, ότι ο Μεγάλος Δεκέμβρης, η ένοπλη σύγκρουση, άρχισε, ενώ η ΚΕ του ΕΛΑΣ είχε αναστείλει την εφαρμογή της βασικής της διαταγής επιχειρήσεων! Το ζήτημα αυτό θέλει παραπέρα έρευνα και μελέτη, όταν αυτό γίνει δυνατό με βάση τα Αρχεία της ΚΕ του ΕΛΑΣ. Μόνο το «ατύχημα» του αφοπλισμού από τους Άγγλους του Συντάγματος Παπαζήση – Νικηφόρου της ΙΙ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ δε δικαιολογεί την αναστολή αυτή.

Τη Δευτέρα της 4 του Δεκέμβρη 1944, τα ξημερώματα, άρχισε η επίθεση των τμημάτων του ΕΛΑΣ Αθήνας για τον αφοπλισμό όλων των αστυνομικών τμημάτων της Αθήνας και των Ταγμάτων Εθνοφρουράς του Παπανδρέου. Το 6^ο Ανεξάρτητο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ Πειραιά (διοικητής Κυβέλος Σωτήρης –καπετάνιος Κεπέσης Νίκανδρος) με μια ορμητική επιχείρηση κατέβηκε στο κέντρο της πόλης –στο λιμάνι- και το κατέλαβε, διώχνοντας τους Άγγλους προς το Μοσχάτο*! Έτσι άρχισε ο Μεγάλος Δεκέμβρης!

{*Σημείωση: Ό,τι γράφω στο κεφάλαιο αυτό για τον ΕΛΑΣ της Αθήνας (τα 5 συντάγματά του) ισχύει και για το 6^ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ Πειραιά, που πάλεψε ηρωικά και με μαστοριά στη διάρκεια των μαχών του Δεκέμβρη. Αποφεύγω τις λεπτομέρειες γιατί δε διαθέτω τα απαραίτητα στοιχεία}

Το πρωί – 11.00 η ώρα – της 4 του Δεκέμβρη 1944 έγινε η κηδεία των θυμάτων του μεγάλου συλλαλητηρίου της Κυριακής 3 του Δεκέμβρη. Πήραν μέρος πάνω από 300.000 λαού. Κατά την επιστροφή από την κηδεία (στο Α’ Νεκροταφείο) των θυμάτων, αστυνομικοί, δοσίλογοι και χίτες επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά κατά του λαού. Καινούρια θύματα: 40 νεκροί και 70 τραυματίες! Όμως, τούτη τη φορά, το λαό το συνόδευε ο ένοπλος ΕΛΑΣ, που τσάκισε και διάλυσε τους χίτες και τους αστυνομικούς!

Στις 4 του Δεκέμβρη 1944 ο άγγλος στρατηγός Σκόμπυ κήρυξε το στρατιωτικό νόμο. Ο λαός ξεσηκώνεται και βρίσκεται στο δρόμο. Όταν ο ΕΛΑΣ αφόπλιζε τα αστυνομικά τμήματα, ο συγκεντρωμένος λαός φώναζε στους αστυνομικούς και χωροφύλακες να παραδοθούν. Το βράδυ της 4^ης του Δεκέμβρη ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου υπόβαλε την παραίτησή του.

Στις 5 του Δεκέμβρη 1944 ο ΕΛΑΣ Αθήνας είχε κιόλας καταλάβει σχεδόν όλα τα αστυνομικά τμήματα κι είχε αφοπλίσει τους αστυνομικούς που βρίσκονταν σ’ αυτά. Πολλοί απ’ τους εαμίτες αστυνομικούς κατατάχτηκαν στον ΕΛΑΣ. Επίσης, ο ΕΛΑΣ είχε καταλάβει και διαλύσει όλα τα Τάγματα Εθνοφρουράς του Παπανδρέου.

Ο στρατηγός Σκόμπυ ζήτησε απ’ τον αρχηγό των Φιλελεύθερων Θεμιστοκλή Σοφούλη να υποστηρίξει τον Γ. Παπανδρέου. Ο Σοφούλης αρνήθηκε. Επέμβηκε ο Τσώρτσιλ, για να ματαιώσει κάθε τυχόν ειρηνική διευθέτηση της κρίσης. Είπε στον Σκόμπυ:

«Μην ασχολείσθε πλέον με τους διαφόρους ελληνικούς κυβερνητικούς συνασπισμούς».

Ύστερα από διαταγή του Τσώρτσιλ, τα αγγλικά τανκς έβαλαν κατά του ΕΛΑΣ στην οδό Πατησίων. Ήμουνα προσωπικά εκείνη τη στιγμή στο τμήμα του ΕΛΑΣ που απόκρουσε την επίθεση των αγγλικών τανκς. Ο λαός απαντά στη βία με τη βία. Οι συνοικίες της Αθήνας και όλος ο Πειραιάς απελευθερώνονται. Οι Άγγλοι και η αντίδραση κρατούν μόνο το κέντρο της Αθήνας (οδό Σταδίου και μέρη απ’ το Κολωνάκι), λιγότερο από ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο! Σωστά χαρακτήρισαν οι τότε εφημερίδες του εξωτερικού το κράτος του Παπανδρέου – Σκόμπυ: Κράτος της οδού Σταδίου! Το… κράτος αυτό έμεινε χωρίς νερό, γιατί απεργούσαν οι εργάτες της Εταιρείας Ούλεν. Οι αστικές εφημερίδες δημοσίεψαν τις φωτογραφίες της Κυβέλης, τότε γυναίκας του Γ. Παπανδρέου, που συγύριζε… μόνη της το διαμέρισμα στο ξενοδοχείο της «Μεγάλης Βρετανίας». Απεργούσε, επίσης, και το προσωπικό του πολυτελέστατου αυτού ξενοδοχείου. Δημιουργήθηκε κατάσταση πολύ δύσκολη, δραματική και τραγική (όπως ομολογεί ο στρατηγός Τσακαλώτος) για τις αγγλικές δυνάμεις του στρατηγού Σκόμπυ!

Το εαμ, οι άγγλοι κι ο δεκέμβρης του 1944

Με αφορμή την επέτειο της έναρξης των δεκεμβριανών η κε του μπλοκ αναδημοσιεύει το κείμενο της επιστολής του μπαρτζιώτα στο βήμα, εν έτει 1980, που απαντάει στον υπουργό της κυβέρνησης της νδ (και μετέπειτα αρχηγό της) μιλτιάδη έβερτ. Πέρα από το πρωτογενές ενδιαφέρον της επιστολής, που αποδίδει αρκετά παραστατικά τα γεγονότα και την πολιτική τους ουσία, έχει σημασία να σημειώσουμε την ιδιότητα του μπαρτζιώτα ως γραμματέα της κοα την περίοδο του δεκέμβρη του 44’ και το γεγονός ότι ο μιλτιάδης ήταν γιος του άγγελου έβερτ, που ήταν αστυνομικός διευθυντής επί κατοχής αλλά και αργότερα.

Κύριε διευθυντά,

Στο βήμα της κυριακής, εβδομάδα 14-21 (σελ 2-5), ο δημοσιογράφος βάσος μαθιόπουλος, έδωσε σε σχετικό ρεπορτάζ τα στοιχεία-αποκαλύψεις, από γερμανικής (χιτλερικής) πλευράς –που έστειλαν τότε οι γερμανοί πράκτορες στην αθήνα στην κυβέρνησή τους- για την επέμβαση του αγγλικού ιμπεριαλισμού (τσώρτσιλ) στην ελλάδα το δεκέμβρη 1944. Τα στοιχεία αυτά είναι καταπληκτικά, πραγματικός καταπέλτης! Γιατί επιβεβαιώνεται για άλλη μια φορά ποιος ευθύνεται για το αιματοκύλισμα του αθηναϊκού λαού στη ματωμένη κυριακή της 3 δεκέμβρη 1944. Την ευθύνη την έχουν αποκλειστικά οι άγγλοι ιμπεριαλιστές –ο τσώρτσιλ που έδωσε εντολή στον άγγλο στρατηγό σκόμπι να φερθεί στην αθήνα σαν σε κατεχόμενη πόλη κι η ντόπια δεξιά με την τότε λεγόμενη κυβέρνηση της εθνικής ενότητας, μαζί κι ο αστυνομικός διευθυντής αθηνών άγγελος έβερτ!

Είναι πολύ χαρακτηριστικοί οι τίτλοι αυτών των αποκαλύψεων.

Τριαντατρείς ματωμένες μέρες στην αθήνα του 1944

Ουίνστον τσώρτσιλ, ο νέος κατακτητής.

Στρατηγός σκόμπι, ο «χασάπης» της αθήνας

Άγγελος έβερτ. Η φωνή του κυρίου του...

Ξεκαθαρίζεται η αλήθεια για το μεγάλο δεκέμβρη 1944!

Οι αποκαλύψεις του βήματος συντάραξαν τη δεξιά, γιατί επιβεβαίωσαν κατηγορηματικά, επικύρωσαν ΌΛΑ όσα είπε και συνεχίζει να λέει απ’ τις 3 του δεκέμβρη 1944 μέχρι σήμερα το κκε! Και διαψεύδουν, επίσης κατηγορηματικά, όλες τις συκοφαντίες που σερβίρει κάθε χρόνο η δεξιά στα μνημόσυνα του μίσους ενάντια στους κομμουνιστές. Για αυτό και η δεξιά με γράμμα του υπουργού της κύριου μιλτιάδη έβερτ στο βήμα με ημερομηνία 19-12 του 80, προσπάθησε να μειώσει τις εντυπώσεις που προκάλεσε στον ελληνικό λαό το αφήγημα του βάσου μαθιόπουλου.

Το γράμμα του κ. μιλτιάδη έβερτ αρχίζει με τα λόγια: «στο εβδομαδιαίο ένθετο της εφημερίδας βήμα δημοσιεύτηκε την περασμένη κυριακή, ένα ιστορικό αφήγημα για τα δεκεμβριανά, στο οποίο διατυπώνονται ισχυρισμοί όχι μόνο ανακριβείς, αλλά και αντίθετοι προς την πραγματικότητα».

Και συνεχίζει με ένα υβρεολόγιο κατά του κκε και του εαμ, πλαστογραφώντας τα ιστορικά γεγονότα των 33 ημερών του δεκέμβρη 1944 –την εποποιία αυτή του λαού της αθήνας-πειραιά, του λαού της ελλάδας. Απ’ όσα αναφέρει ο κ. έβερτ ΌΛΑ, επαναλαμβάνω όλα είναι ψέματα! Νομίζει ο κύριος αυτός ότι η υπουργική του ιδιότητα του δίνει το δικαίωμα να πλαστογραφεί τα γνωστά ιστορικά γεγονότα. Μόνο ένα ξέχασε: ότι ζουν οι άνθρωποι που πήραν μέρος στα γεγονότα αυτά και θα ξεσκεπάσουν όλα όσα λέει ο κύριος υπουργός.

Ας αρχίσουμε λοιπόν. Είναι το μεγαλύτερο ψέμα ότι από το τμήμα του ελας που δήθεν... κρυβόταν στη διαδήλωση τριών χιλιάδων ατόμων πολιορκήθηκε η οικία του γεωργίου παπανδρέου στην οδό βασιλίσσης σοφίας 16. Από το σπίτι του παπανδρέου περνούσαν χωρίς ούτε καν να σταθούν μόνο μικρές ομάδες εαμιτών που κατευθύνονταν στην πλατεία συντάγματος. Δε σκοτώθηκε κανένας αρχιφύλακας έξω από το σπίτι του παπανδρέου. Είναι δεύτερο ψέμα ότι ένα μέρος των διαδηλωτών πολιόρκησε την αστυνομική διεύθυνση αθηνών κι ότι σκοτώθηκε ένας αστυφύλακας. Κανένας αστυφύλακας, κανένας αστυνομικός δε σκοτώθηκε στις 3 του δεκέμβρη 1944. Ο λαός της αθήνας πάλευε μαζί με τους πατριώτες αστυφύλακες και αξιωματικούς τους που ανήκαν στη μεγάλη πλειοψηφία τους στο εαμ. Είναι τρίτο μεγάλο ψέμα ότι η αστυνομική διεύθυνση αθηνών άρχισε να δέχεται καταιγισμό πυρών από... αυτόματα και πολυβόλα από την οδό όθωνος. Από ένα κτίριο... Δε λέει ο κύριος έβερτ ότι στο κτίριο αυτό ήταν τα γραφεία της κε του κκε. Κανένας καταιγισμός πυρός δεν έγινε ούτε μπορούσε να γίνει από την οδό όθωνος προς την αστυνομική διεύθυνση που η απόσταση είναι περίπου διακόσια μέτρα και στην πλατεία του συντάγματος ήταν δεκάδες χιλιάδες κόσμος...

Γιατί γράφετε κ. έβερτ τόσο μεγάλα ψέματα; Θα σας εξηγήσω παρακάτω: για να κρύψετε το ρόλο των άγγλων και της δεξιάς, το ρόλο του πατέρα σας στο ματοκύλισμα του αθηναϊκού λαού.

Τις παραπάνω διαψεύσεις δεν τις κάνουν μόνο οι κομμουνιστές. Τις ίδιες καταγγελίες για το ρόλο των άγγλων και της δεξιάς τις έκαναν την ίδια μέρα, αμέσως και μετά το αιματοκύλισμα, όλοι οι άγγλοι και αμερικανοί ανταποκριτές, με ανταποκρίσεις στις εφημερίδες τους. Ο αμερικανός συνταγματάρχης μπάιφορντ-τζόουνς, που παραβρέθηκε προσωπικά εκείνη την ώρα στην πλατεία του συντάγματος, λέει στο βιβλίο του «ελληνική τριλογία», ότι η αστυνομία, χωρίς καμιά αφορμή, άνοιξε πυρ ενάντια στον ειρηνικό και άοπλο λαό.

Ο ανταποκριτής της εφημερίδας «τσικάγο σαν» ανακοίνωσε ότι η διαδήλωση στις 3 του δεκέμβρη 1944 ήταν «ειρηνική έκφραση διαμαρτυρίας άοπλου λαού» κι ότι τη στιγμή της διαδήλωσης «γυναίκες κρατούσαν στα χέρια μικρά παιδιά». Κι έρχονται τώρα οι γερμανοί πράκτορες που έστειλαν στην κυβέρνησή τους τις ίδιες πληροφορίες και μάλιστα πήραν χαρακτηριστικές φωτογραφίες από τη φοβερή αυτή σφαγή, που τόσο τάραξαν τα νεύρα του κ. έβερτ!

Σα μέλος τότε της καθοδήγησης του κκε και γραμματέας της κοα του κκε είμαι ένας από τους οργανωτές της ιστορικής διαδήλωσης της 3 του δεκέμβρη 1944. Συνεπώς ξέρω όλες τις λεπτομέρειες της εγκληματικής αιματοχυσίας στη ματωμένη κυριακή  3 του δεκέμβρη 1944.

Οι άλλοι οργανωτές της διαδήλωσης αυτής όπως ο ηρωικός σπύρος καλοδίκης, δολοφονήθηκε από τη δεξιά στη λάρισα το 1947 κι ο γραμματέας του εαμ της αθήνας βασίλης μαρκεζίνης εκτελέστηκε με απόφαση του στρατοδικείου της δεξιάς το 1949.

Αυτά που γράφω παρακάτω είναι λεπτομέρειες για γεγονότα που τα είδα με τα μάτια μου, και από πληροφορίες που είχαμε όχι μόνο από τους κομμουνιστές και εαμίτες της αθήνας, αλλά κι από αξιωματικούς αστυνομικούς στα επιτελεία του άγγελου έβερτ.

Και τα γεγονότα έχουν ως εξής: το κκε οργάνωσε την ειρηνική εκείνη διαδήλωση για να διαμαρτυρηθεί ο λαός της αθήνας-πειραιά ενάντια στην ανοιχτή επέμβαση του αγγλικού ιμπεριαλισμού με τη βοήθεια της ντόπιας δεξιάς. Κυριαρχούσαν τα συνθήματα: «λαοκρατία... λαοκρατία κι όχι άλλη κατοχή!». Ο ελας της αθήνας-πειραιά, έπειτα από πρόταση της κοα, διαταγή του α σώματος του ελας, δεν πήρε μέρος στη διαδήλωση. ΌΛΟΙ οι ελασίτες ήταν στα τμήματά τους. Κι αυτό για να μη δώσουμε καμιά λαβή στο σκόμπι και την κυβέρνηση να χτυπήσουν τη διαδήλωσή μας.

Άλλα όμως σκεφτόταν ο στρατηγός σκόμπι. Για να δικαιολογήσει την αγγλική επέμβαση στην ελλάδα οργάνωσε τη μεγάλη προβοκάτσια του αιματοκυλίσματος του αθηναϊκού λαού στις 3 του δεκέμβρη 1944. Έδωσε εντολή στον αστυνομικό διευθυντή αθηνών άγγελο έβερτ να χτυπήσει στο ψαχνό, να αιματοκυλίσει τους άοπλους διαδηλωτές. Ο έβερτ οργάνωσε ειδικό τμήμα από δικούς του αστυνομικούς (γιατί όπως λέω και παραπάνω η πλειοψηφία των αστυφυλάκων και των αξιωματικών τους ήταν με το εαμ) με επικεφαλής τον αστυνομικό διευθυντή λεωνίδα οικονομάκο (ο άνθρωπος αυτός ήταν διοικητής της τροχαίας και μαζί με τον περιβόητο μπουραντά του μηχανοκίνητου τμήματος της αστυνομίας χτυπούσαν το λαό επί γερμανικής κατοχής). Ο οικονομάκος παρόλο που ήταν ένας πολύ αντιδραστικός αστυνομικός, την τελευταία στιγμή σα να συναισθάνθηκε τις ευθύνες του ρώτησε:

-Στο ψαχνό κύριε έβερτ;

Ο άγγελος έβερτ απάντησε:

-Στο ψαχνό!

Ο λεωνίδας οικονομάκος ρώτησε για δεύτερη φορά:

-Στο ψαχνό κύριε έβερτ;

Ο έβερ πάλι απάντησε:

-Ναι, στο ψαχνό!

Και τρίτη φορά ρώτησε:

-Στο ψαχνό κύριε έβερτ;

Και πήρε και τρίτη φορά την κατηγορηματική απάντηση:

-Ναι! Στο ψαχνό!

Και μόνο έπειτα από αυτό το κατηγορηματικό παράγγελμα του άγγελου έβερτ ο λεωνίδας οικονομάκος διέταξε τους αστυφύλακές του να πυροβολήσουν με τα αυτόματα και τα οπλοπολυβόλα του. Έπεσαν από τα δολοφονικά όπλα του άγγελου έβερτ 24 νεκροί και 140 τραυματίες. Ναι, επρόκειτο για μια οργανωμένη και αισχρή δολοφονία! Το αναγνώρισε κι ο ίδιος ο έβερτ σε δημοσίευμά του το 1958. Την άλλη μέρα 4 του δεκέμβρη στην κηδεία των θυμάτων της 3^ης δεκέμβρη, ο έβερτ διέταξε πάλι να χτυπήσουν στο ψαχνό! Τούτη τη φορά μπροστά στα μάτια πεντακοσίων χιλιάδων λαού σκοτώθηκαν 40 διαδηλωτές και τραυματίστηκαν 70. Στην κηδεία των καινούριων θυμάτων στις 5 του δεκέμβρη 1944 το λαό το συνόδευε ο ένοπλος ελας, που τσάκισε και διάλυσε τους χίτες κι αστυνομικούς.

Έτσι άρχισε ο δεκέμβρης του 1944 κύριε μ. έβερτ. Ο στρατηγός σκόμπι κήρυξε το στρατιωτικό νόμο. Ο λαός της αθήνας-πειραιά ξεσηκώνεται και βρίσκεται στο δρόμο. Όταν ο ελας αφόπλιζε τα αστυνομικά τμήματα, ο συγκεντρωμένος λαός φώναζε στους αστυνομικούς και χωροφύλακες να παραδοθούν. Το βράδυ της 4^ης του δεκέμβρη 1944 ο πρωθυπουργός γ. Παπανδρέου υπόβαλε την παραίτησή του. Στις 5 του δεκέμβρη 1944 ο ελας της αθήνας είχε σχεδόν καταλάβει όλα τα αστυνομικά τμήματα κι είχε αποκλείσει τους αστυνομικούς που βρίσκονταν εκεί. Πολλοί από τους εαμίτες αστυνομικούς κατατάχτηκαν στον ελας. Επίσης ο ελας είχε καταλάβει και διαλύσει τα τάγματα εθνοφρουράς του παπανδρέου.

Ο στρατηγός σκόμπι ζήτησε από τον αρχηγό των φιλελευθέρων θεμιστοκλή σοφούλη να υποστηρίξει τον παπανδρέου. Ο σοφούλης αρνήθηκε. Επέμβηκε ο τσώρτσιλ για να ματαιώσει κάθε τυχόν ειρηνική διευθέτηση της κρίσης. Είπε στο σκόμπι:

-Μην ασχολήστε πλέον με τους διάφορους ελληνικούς κυβερνητικούς συνασπισμούς.

Ύστερα από διαταγή του τσώρτσιλ, τα αγγλικά τανκς έβαλαν κατά του ελας στην οδό πατησίων. Ήμουν προσωπικά εκείνη τη στιγμή στο τμήμα του ελας που απόκρουσε την επίθεση των αγγλικών τανκς. Ο λαός απάντησε στη βία με τη βία. Οι συνοικίες της αθήνας κι όλος ο πειραιάς απελευθερώνονται. Οι άγγλοι κι η αντίδραση κρατούν μόνο το κέντρο της αθήνας (οδός σταδίου και μέρος από το κολωνάκι). Γι’ αυτό κι ονομάζονταν κράτος της οδού σταδίου. Οι αιματηρές μάχες συνεχίστηκαν 33 μέρες.

Αυτά είναι τα γεγονότα κύριε έβερτ. Και τα γεγονότα είναι πεισματάρικα όπως λέει και μια αγγλική παροιμία. Ναι, επρόκειτο για μια ανοιχτή ομαδική δολοφονία –σφαγή άοπλων διαδηλωτών από τον αστυνομικό διευθυντή άγγελο έβερτ. Και καμιά προσπάθειά σας δε μπορεί να τον απαλλάξει από την κατηγορία αυτή. Άλλωστε είναι γνωστό στο πανελλήνιο ο ρόλος του άγγελου έβερτ, του τότε αστυνομικού διευθυντή αθηνών. Ήταν την ταραχώδικη εκείνη εποχή ταυτόχρονα άνθρωπος των γερμανών κατακτητών και των άγγλων ιμπεριαλιστών. Υπηρετούσε και τους δυο εν γνώσει τους...

Να κι ένα ακόμα ντοκουμέντο για την πολιτεία του άγγελου έβερτ στη γερμανική κατοχή. Ο ριζοσπάστης της δευτέρας 19/24 της 2 φεβρουαρίου 1947 δημοσίευσε φωτοτυπία διαταγής του αστυνομικού διευθυντή αθηνών έβερτ με αρίθ. Επ22 της 29^ης απριλίου 1944 που απονέμει στους αστυνομικούς β οικονομόπουλο νικόλαο και στασινόπουλο παλαιολόγο, έπαινο και χρηματική αμοιβή 500χιλιάδων δρχ στον πρώτο και 300χιλιάδων στο δεύτερο, για τον ηρωισμό που επέδειξαν στη σύγκρουση με... αναρχικούς και τη σύλληψη ενός απ’ αυτούς.

Οι... «αναρχικοί» αυτοί ήταν εαμίτες κι ελασίτες που πολεμούσαν τους γερμανούς κατακτητές στην αθήνα. Γιατί και για τους χιτλερικούς κι άγγλους ιμπεριαλιστές κοινός τους εχθρός στάθηκε ο ηρωικός ελληνικός λαός που θυσιάστηκε στον αγώνα κατά των χιτλερικών κι ιταλών κατακτητών και δεν ήθελε να γίνει δούλος των άγγλων ιμπεριαλιστών. Για αυτό κι οι υπηρεσίες ασφαλείας του κράτους της δεξιάς, της δικτατορίας της 4^ης αυγούστου του μεταξά, παρέδωσαν τους καταλόγους των φυλακισμένων κι εξορίστων κομμουνιστών κι άλλων αντιφασιστών στην χιτλερική γκεστάπο. Ήμουνα κι εγώ ένας από αυτούς στο στρατόπεδο της ακροναυπλίας (αργότερα με απελευθέρωσε ο ελας της αθήνας με 55 άλλους συντρόφους μου από τη «σωτηρία»). 300 κομμουνιστές από την ακροναυπλία, 140 κομμουνιστές από την ανάφη, φυλακισμένοι κι εξόριστοι στα 4 χρόνια της μεταξικής δικτατορίας εκτελέστηκαν μαζί με χιλιάδες έλληνες πατριώτες από τους χιτλερικούς κατακτητές. Κι όταν φύγαν οι γερμανοί, οι ίδιες υπηρεσίες ασφαλείας, στις οποίες ανήκε κι ο άγγελος έβερτ, παρέδωσαν τον κατάλογο των κομμουνιστών και αντιφασιστών (πλουτισμένο κι από την χιτλερική γκεστάπο) στους άγλλους ιμπεριαλιστές.

Να το έργο του άγγελου έβερτ που ενεργούσε τότε με εντολή των άγγλων και της ντόπιας ολιγαρχίας, πρωτοστατούσε μετά τη βάρκιζα στο μονόπλευρο εμφύλιο πόλεμο που οδήγησε τελικά στον εμφύλιο πόλεμο το 1946-49.

Στο βιβλίο μου «εθνική αντίσταση και δεκέμβρης 1944» διηγούμαι λεπτομερειακά τις προσωπικές μου εμπειρίες από τα γεγονότα του 1944. Και δίνω εκεί πολλά στοιχεία και ντοκουμέντα για το ρόλο των άγγλων ιμπεριαλιστών και της αντιδραστικής δεξιάς. Στο βιβλίο μου αυτό βάζω μια σειρά καυτά ερωτήματα –τα ερωτήματα αυτά τα επαναλαμβάνω κι εδώ- και περιμένω την απάντηση από τους τιτλούχους της δεξιάς που τίποτα δε διδάχτηκαν στα 36 χρόνια που πέρασαν από τα ιστορικά εκείνα γεγονότα:

- Ποιος πυροβόλησε τη διαδήλωση της 3 δεκέμβρη 1944;

Ο άγγελος έβερτ, όπως αναγνώρισε ο ίδιος, με όργανο το λεωνίδα οικονομάκο με εντολή του άγγλου στρατηγού σκόμπι. Και έτσι άρχισε ο δεκέμβρης 1944.

- Ποιος έκανε το δεκέμβρη 1944 και τα ομαδικά εγκλήματα πάνω από 15000 από τον άμαχο πληθυσμό (ανδρών, γυναικών και παιδιών) συν 5000 ελασίτες που σκοτώθηκαν ή ακρωτηριάστηκαν; Εμείς ή ΑΥΤΟΙ; Εμείς ή οι άγγλοι με την επέμβασή τους (και τη βοήθεια της δεξιάς) το δεκέμβρη; Ποιος πυροβολούσε τα καροτσάκια με τα μικρά παιδιά και τα σκότωνε; Εμείς ή οι άγγλοι αεροπόροι;

- Ποιος σκότωσε στις 10 του δεκέμβρη (μέρα κυριακή)  στην πλατεία κυψέλης ακόμα και τα παιδιά των αγγλόφιλων με τα πυροβόλα από το λυκαβηττό; Εμείς ή οι άγγλοι και η δεξιά;

- Ποιος βομβάρδισε με το πυροβολικό, την αεροπορία και τον αγγλικό στόλο της μεσογείου τις λαικές συνοικίες της αθήνας, την καισαριανή, περιστέρι κλπ; Εμείς ή ΑΥΤΟΙ; Με προσωπική διαταγή του τσώρτσιλ όταν ήρθε τα χριστούγεννα στην αθήνα;

- Ποιος έβαλε πυροβολικό στην ακρόπολη; Αν απαντούσε ο ελας με το πυροβολικό του ποιος θα είχε τις ευθύνες για την καταστροφή του παρθενώνα; Εμείς ή ΑΥΤΟΙ; Εμείς ή οι άγγλοι και η δεξιά;

- Ποιος έστειλε στην ελ τάμπα της αφρικής 30000 αθηναίους και πειραιώτες άοπλους, άμαχους, σαν όμηρους; Εμείς ή ο άγγλος αρχιστράτηγος σκόμπι;

- Ποιος έβαλε στις φυλακές 50000 πολίτες της αθήνας-πειραιά μετά την υποχώρηση του ελας από την πρώτευουσα; Ποιος ρήμαξε, έκλεψε, λεηλάτησε τις συνοικίες της αθήνας και του πειραιά. Ποιος βίασε κτηνώδικα τις γυναίκες μας; Εμείς ή ΑΥΤΟΙ; Εμείς ή οι άγγλοι και η δεξιά;

Τα ερωτήματα είναι συντριφτικά και τους έχουν καθίσει για πάντα στο σκαμνί της ιστορίας. Ούτε τους νεκρούς μας δε σεβάστηκαν. Ξέθαψαν τα πτώματα των ηρωικών ελασιτών μας, τα ακρωτηρίασαν, τους έβγαλαν ακόμα και τα μάτια για να τους παρουσιάσουν σα θύματα του κκε στο σερ σιτρίν!!!

Επειδή ο κ. μ. Έβερτ αναφέρει στο γράμμα του και το όνομά μου και την περίφημη «αυτοκριτική» του μπαρτζιώτα (εννοεί το βιβλίο μου «η εθνική αντίσταση και ο δεκέμβρης 1944»), ένα έχω να πω στον κύριο υπουργό. Ναι παραδέχομαι ότι το μεγαλύτερο λάθος της καθοδήγησης του κκε τότε (που κι εγώ ήμουνα μέλος της) είναι ότι δε βάλαμε σωστά, δε λύσαμε το ζήτημα της εξουσίας και δεν πήραμε την εξουσία, στις 12 του οκτώβρη και στις 3 του δεκέμβρη 1944, έπειτα από την απάνθρωπη σφαγή των διαδηλωτών από τον σκόμπι και τον άγγελο έβερτ. Είχαμε όλες τις δυνατότητες. Δεν προετοιμάσαμε το λαό μας για να αντιμετωπίσουμε νικηφόρα την επέμβαση των άγγλων. Δεν κάναμε εκείνο που έπρεπε να κάνουμε, να πάρουμε την εξουσία. Διαφορετική, πολύ διαφορετική θάταν η εξέλιξη της κατάστασης στην ελλάδα. Γι’ αυτό ας μας κρίνει η ιστορία.

Μετά τιμής,

Β. Μπαρτζιώτας (Φάνης)

Μπορεί βέβαια να μην ήταν μόνο η αντιδραστική δεξιά αυτή που ήταν στα πράγματα επί της κυβέρνησης εθνικής ενότητας του γεώργιου παπανδρέου, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η επιστολή αυτή γράφτηκε στα 1980, λίγους μήνες πριν σαρώσουν τα πάντα οι δυνάμεις της αλλαγής...

Η κε του μπλοκ αντέγραψε το περιεχόμενό της από το βιβλίο του μπαρτζιώτα για την εθνική αντίσταση στην αδούλωτη αθήνα (εκδόσεις σύγχρονη εποχή) και το κεφάλαιο για το μεγάλο δεκέμβρη του 1944, όπου εκτός από την επιστολή αυτή μπορεί να βρει κανείς ένα κείμενο του πγ της κετουκε στην κομεπ για την πρώτη επέτειο του δεκέμβρη και ένα ακόμα κείμενο του μπαρτζιώτα για το δεκέμβρη από το ίδιο τεύχος της κομεπ, (που η κε του μπλοκ το κρατάει κάβα για του χρόνου). Όπως επίσης και δύο άλλα γραπτά ντοκουμέντα που αναφέρονται σε περιπτώσεις πλαστογράφησης της ιστορίας.

Για τα υπόλοιπα ο μπαρτζιώτας παραπέμπει στο πρώτο βιβλίο της τριλογίας του («εθνική αντίσταση και δεκέμβρης 1944»), όπου γράφει πιο αναλυτικά κάποια πράγματα καθώς και στο αντίστοιχο βιβλίο του κεπέση «ο δεκέμβρης του 1944».