Υπόθεση Τουχατσέφσκι - Η Έκθεση του στρατάρχη Σ. Μπουντιόνυ

Αν και στο σημερινό ιστορικό ένθετο οι περισσότεροι θα περίμεναν να διαβάσουν κάτι σχετικό με την επέτειο εκτέλεσης του μπελογιάννη και των συντρόφων του (για την οποία μπορούν να ανατρέξουν στο αρχείο με τις αναρτήσεις του μπλοκ, πατώντας τις σχετικές ετικέτες στα δεξιά), η κε του μπλοκ θα ‘πρωτοτυπήσει’, φιλοξενώντας σήμερα μία ακόμα δουλειά του άναυδου, που επιστρέφει στο θέμα των δικών της μόσχας και την υπόθεση τουχατσέφσκι, για να την εξετάσει υπό το φως ενός σημαντικού ντοκουμέντου με την έκθεση του στρατάρχη μπουντιόνυ (μέλους του στρατοδικείου που δίκασε τον τουχατσέφσκι κι άλλους επτά υψηλόβαθμους αξιωματικούς του κόκκινου στρατού) και τις εντυπώσεις του απ’ τη δίκη. Καλή ανάγνωση και κάθε καλόπιστη παρατήρηση ευπρόσδεκτη

Υπόθεση Τουχατσέφσκι - Η Έκθεση του στρατάρχη Σ. Μπουντιόνυ.

Άναυδος -  Μάρτιος 2014

Πριν από όλα ένα μεγάλο ευχαριστώ στην Αρετή Ρ.  που ανέλαβε τη μετάφραση του υλικού

1. Η υπόθεση Τουχατσέφσκι.

Ο Μιχαήλ Τουχατσέφσκι (1893 – 1937) καταγόταν από εύπορη οικογένεια ευγενών του Σμολένσκ και σπούδασε στη Στρατιωτική Ακαδημία της Μόσχας. Πήρε μέρος στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο και λίγο πριν από την κατάρρευση του ρωσικού μετώπου συνελήφθη από τους Γερμανούς. Επέστρεψε στη Ρωσία  τον Οκτώβριο του 1918 και προσχώρησε στις τάξεις των μπολσεβίκων. Υπηρέτησε στον Κόκκινο Στρατό (ΚΣ) σε επιτελικές θέσεις κατά την περίοδο του εμφυλίου πολέμου και των ξένων επεμβάσεων και στη συνέχεια εργάστηκε για την οργάνωση και τον εκσυγχρονισμό του. Διετέλεσε διαδοχικά διοικητής της Ακαδημίας Πολέμου, υπαρχηγός και αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού (1925), μέλος του Πολεμικού Συμβουλίου της Σοβιετικής Ένωσης, αντιπρόεδρος της Επιτροπής για τα στρατιωτικά προβλήματα

Ο Τουχατσέφσκι απομακρύνθηκε  το 1928 από αρχηγός του Γενικού επιτελείου και μέχρι το 1931 ήταν επικεφαλής της στρατιωτικής περιοχής του Λένινγκραντ. Ο βασικός λόγος του υποβιβασμού του ήταν η διαμάχη του με τον Κ. Βοροσίλοφ για την ευθύνη του Στρατού σχετικά με την οικονομική προπαρασκευή. Ο Τουχατσέφσκι πίστευε ότι αυτή έπρεπε να βρίσκεται στην αποκλειστική ευθύνη του  Γενικού επιτελείου, ενώ ο Βοροσίλοφ πίστευε ότι η ευθύνη άνηκε κατά προτεραιότητα τις πολιτικές αρχές και το κόμμα.

Το 1930 ο Τουχατσέφσκι  πρότεινε μια γιγάντια αναδιοργάνωση του ΚΣ τόσο σε άνδρες όσο και σε μέσα. Η κλίμακα ήταν τέτοια που ξεπερνούσε κατά πολύ τους στόχους του 1^ου 5χρονου.  Ο Στάλιν έμεινε έκπληκτος που ένας τόσο ικανός στρατιωτικός κατέληξε σε ένα τέτοιο σχέδιο, που ξεπερνούσε τις δυνατότητες της ΕΣΣΔ και οδηγούσε σε μια στρατοκρατική πολιτική.

Το 1930-32 ο ΚΣ εκκαθαρίστηκε από τους εναπομείναντες τσαρικούς αξιωματικούς. Στην επιχείρηση με το κωδικό όνομα Άνοιξη περί τις 3,000 αποπέμφθηκαν από τα στράτευμα και ορισμένοι εξ αυτών φυλακίστηκαν. Δυο από αυτούς, καθηγητές της στρατιωτικής ακαδημίας Φρούνζε, κατηγόρησαν τον Αύγουστο του 1930 τον Τουχατσέφσκι για συνωμοσία και προετοιμασία πραξικοπήματος. Στο πλευρό του Τουχατσέφσκι στάθηκαν τότε οι Γκαμάρνικ[1] και Γιακίρ. Ο Στάλιν θεωρούσε πιθανή μια συνωμοσία των δεξιών με σκοπό ένα πραξικόπημα, προκειμένου να διαλύσουν τα κολχόζ και σοβχόζ. Ωστόσο  μετά από την έρευνα που ακολούθησε και που δεν έφερε στο φως επιπλέον επιβαρυντικά στοιχεία όχι μόνο απάλλαξε τον Τουχατσέφσκι από τις κατηγορίες αλλά  τον επανέφερε στο Γενικό επιτελείο. Λίγο μετά διορίστηκε αναπληρωτής λαϊκός επίτροπος αμύνης ενώ το 1935 αναδείχτηκε σε στρατάρχη. Το 1934 εκλέχθηκε αναπληρωματικό μέλος της ΚΕ του ΠΚΚ(μπ).

To 1935 ο Ουρίτσκι (επικεφαλής της Στρατιωτικής αντικατασκοπίας) υποκλέπτει έκθεση του Γαλλικού Γενικού Επιτελείου. Η έκθεση αναφέρεται στις προσπάθειες της Πολωνίας να συμπήξει συμμαχία με τη Φινλανδία, τις Βαλτικές, την Ιαπωνία και τη Γερμανία με σκοπό την επίθεση ενάντια στην ΕΣΣΔ. Η επίθεση αυτή εκτιμούσαν ότι  θα οδηγούσε σε ήττα τον ΚΣ και την ήττα θα την ακολουθούσε η εκδήλωση πραξικοπήματος που θα οδηγούσε στην πτώση του καθεστώτος  και του Στάλιν. Η έκθεση ανέφερε μυστικές επαφές στελεχών του ΚΣ με γερμανούς στρατηγούς. Πέρα από την έκθεση αυτή σε όλη σχεδόν την Ευρώπη υπήρχαν φήμες για τον Τουχατσέφσκι και τη συνεργασία του με τους γερμανούς (αναλυτικότερα σε μια πολύ καλή μετάφραση του βιβλίου της Α.Lacroix-Riz Le Choix de la Défaite,  εδώ).

Το 1936 ο Τουχατσέφσκι και ο κύκλος του προσπαθεί να πετύχει την απομάκρυνση του Βοροσίλοφ από τη θέση του Λαϊκού Επίτροπου Άμυνας, συναντώντας την άρνηση του Στάλιν. Τα ονόματα των στενών συνεργατών του και πρώην τροτσκιστών, Πούτνα, Πριμακόφ αναφέρονται στην πρώτη δίκη της Μόσχας από τους κατηγορούμενους. Στις 27 Μαΐου 1937 συλλαμβάνεται μαζί με άλλους επτά στρατηγούς με την κατηγορία ότι, σε συνεργασία με τη Γερμανία, είχαν συνωμοτήσει με σκοπό την ανατροπή της σοβιετικής κυβέρνησης. Οι οκτώ στρατηγοί δικάστηκαν με μυστικές και συνοπτικές διαδικασίες και εκτελέστηκαν στις 11 Ιουνίου 1937.

Η στρατιωτική συνωμοσία είχε σαν αποτέλεσμα να αποπεμφθούν από το καθοδηγητικό όργανο και να συλληφθούν 24 τακτικά και 14 δόκιμα μέλη της ΚΕ του ΠΚΚ(μπ), όπως επίσης και πολλοί υψηλόβαθμοι αξιωματικοί του Κόκκινου στρατού. Η συνωμοσία και η παράλληλη εκστρατεία ενάντια στη γραφειοκρατία (πιο αναλυτικά εδώ) είχαν σαν αποτέλεσμα την απομάκρυνση από το στράτευμα περί των 35,000 αξιωματικών και υπαξιωματικών, ενώ μερικές εκατοντάδες εκτελέστηκαν (έκθεση Σχαντένκο το 1940). Μεγάλο ποσοστό αυτών που αποπέμφθηκαν επανήλθε στο στράτευμα στα επόμενα 4 χρόνια. Τα πρακτικά της δίκης παραμένουν ακόμη και σήμερα απόρρητα.

Η αστική ιστοριογραφία θεωρεί τον Τουχατσέφσκι και τους συνοδοιπόρους του αθώα θύματα της παράνοιας του Στάλιν. Αν και ορισμένοι (π.χ. Deutscher)  αποδέχονται την πιθανότητα πράγματι ο Τουχατσέφσκι να ετοίμαζε πραξικόπημα ενάντια στη σοβιετική κυβέρνηση, οι περισσότεροι αρνούνται ότι υπήρξε συνωμοσία. Οι αποκαταστάσεις όλων των συμμετεχόντων της συνωμοσίας έγιναν από τον Χρουστσόφ το 1957. Μάλιστα ο ίδιος το 1961 προσπάθησε να θολώσει ακόμη περισσότερο τα νερά λέγοντας στο 22ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ (Οκτώβριος 1961): «Με αίσθημα πόνου μίλησαν εδώ για πολλούς επιφανείς κομματικούς και κρατικούς παράγοντες που χάθηκαν, ενώ ήταν αθώοι. Θύματα έπεσαν επίσης εξέχοντες ηγέτες του στρατού όπως ο Τουχατσέφσκι, ο Γιακίρ, ο Ουμπορέβιτς λαμπροί στρατηλάτες. Αργότερα εξοντώθηκαν ο Μπλιούχερ και άλλοι επιφανείς στρατιωτικοί ηγέτες. Στον ξένο Τύπο δημοσιεύτηκε μια αρκετά περίεργη είδηση, πως τάχα ο Χίτλερ, προετοιμάζοντας την επίθεση κατά της χώρας μας, δια μέσου της κατασκοπείας του διοχέτευσε πλαστό ντοκουμέντο για το ότι ο Γιακίρ, ο Τουχατσέφσκι και άλλοι ήταν πράκτορες του γερμανικού Γενικού Επιτελείου. Αυτό το "ντοκουμέντο" έπεσε στα χέρια του προέδρου της Τσεχοσλοβακίας Μπένες, κι εκείνος με τη σειρά του, με καλές όπως φαίνεται προθέσεις, το έστειλε στον Στάλιν».  Όπως έγραψε όμως ο Μολότοφ οι αποκαταστάσεις βασίστηκαν σε πλαστά στοιχεία, ενώ τα κομματικά σώματα παγιδεύτηκαν από τις κοπτοραπτική της κλίκας των δεξιών όπως δείξαμε εδώ.

Το γράμμα του Μπουντιόνυ που ακολουθεί στάλθηκε στον Κ. Βοροσίλοφ 2 εβδομάδες μετά τη δίκη του Τουχατσέφσκι  (12/6/1937). Το γράμμα αυτό το εντόπισε ο ιστορικός Γκ. Φερ στο αρχείο Βολκογκόνοφ, στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου περί το 2008. Ο Μπουντιόνυ, μέλος του  Στρατοδικείου που δίκασε τον Τουχατσέφσκι μαζί με άλλους εφτά υψηλόβαθμους αξιωματικούς έγραψε τις λεπτομερείς εντυπώσεις του από τη δίκη με τη μορφή ενός γράμματος στον Στρατάρχη Κλιμέντ Βοροσίλοφ (Λαϊκό Επίτροπο  Άμυνας). Με δεδομένο ότι τα πρακτικά της δίκης δεν έχουν δει το φως της δημοσιότητας μέχρι και σήμερα η μαρτυρία αυτή του Μπουντιόνυ αποκτά ξεχωριστή σημασία. Αποτελεί μια ισχυρή ένδειξη ότι ο Τσουχατσέφσκι και οι συγκατηγορούμενοι του ήταν ένοχοι συνωμοσίας μαζί με τη Γερμανία ενάντια στην ΕΣΣΔ όπως και ότι οι κατηγορίες ενάντια στον Τρότσκι για συνεργασία με τη Γερμανία  ήταν αληθινές.

2. Από την εισαγωγή των Φερ και Μπομπρόφ (όλο το κείμενο στα ρώσικα εδώ)

Η προτεινόμενη δημοσίευση θέτει ως σκοπό να γνωρίσει στους αναγνώστες ένα ντοκουμέντο μεγάλης ιστορικής σημασίας: τη μαρτυρία του στρατάρχη Μπουντιόνι για τη δίκη της αντεπαναστατικής στρατιωτικής οργάνωσης στον Κόκκινο Στρατό (ΚΣ), μαρτυρία την οποία ο Μπουντιόνι, σαν αυτόπτης μάρτυρας και συμμετέχων στα γεγονότα, ετοίμασε δυο εβδομάδες μετά την καταδίκη από το ειδικό δικαστήριο του Ανώτατου Δικαστηρίου της ΕΣΣΔ. Τις εντυπώσεις του για τη δίκη του Τσουχατσέφσκι και των άλλων στρατιωτικών, ο Μπουντιόνι τις εξέθεσε εν είδη επιστολής προς τον Λαϊκό Επίτροπο Άμυνας Κ. Σ Βοροσίλοφ. Σήμερα ακριβώς αυτό το ντοκουμέντο απεικονίζει όσο το δυνατόν πληρέστερα και αξιόπιστα εκείνο που συνέβη στις 11 Ιουνίου του 1937 πίσω από τις κλειστές πόρτες: της συνεδρίασης του δικαστηρίου.

Η σημασία των σημειώσεων του Μπουντιόνι για τη δίκη είναι τόσο μεγάλη, ώστε σαν ιστορική πηγή μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά σε διορθώσεις στη σημερινή αντίληψη για τα γεγονότα του σοβιετικού παρελθόντος.

Οι πρώτες μαρτυρίες για τη δίκη ‘της υπόθεσης Τουχατσέφσκι’, όπως αποκαλείται ακόμη, εμφανίστηκαν στις 11 Ιουνίου του 1937 στις σελίδες της εφημερίδας Πράβντα. Η σημείωση εν συντομία πληροφορούσε για την ολοκλήρωση της προανάκρισης των συλληφθέντων σε διαφορετικό χρόνο των διοικητών του Κ.Σ. Μ.Ν. Τουχατσέφσκι, Ι.Σ. Γιακίρ, Ι.Π. Ουμπόρεβιτς, Α.Ι. Κορκ, Ρ.Π. Έϊντεμαν, Μπ.Μ Φέλντμαν, Β.Μ. Πριμακόφ και Β.Κ. Πούτνα και για την εξέταση την ίδια μέρα της υπόθεσής τους στην κεκλεισμένη των θυρών συνεδρίαση του ειδικού δικαστηρίου του Ανώτατου Δικαστηρίου της ΕΣΣΔ.

Στο άρθρο που είχε τίτλο ’Στην Εισαγγελία της ΕΣΣΔ’ ανακοινώθηκε: ‘‘ από τα ανακριτικά όργανα διαπιστώθηκε η συμμετοχή των κατηγορούμενων καθώς και του αυτοκτονήσαντος Γκαμάρνικ σε αντικυβερνητικές επαφές με στρατιωτικούς κύκλους ενός από τα ξένα κράτη που διεξάγει εχθρική πολιτική ενάντια στην ΕΣΣΔ. Ευρισκόμενοι στην υπηρεσία στρατιωτικής κατασκοπίας αυτού του κράτους οι κατηγορούμενοι συστηματικά παρείχαν στους στρατιωτικούς κύκλους αυτού του κράτους πληροφορίες για την κατάσταση του κόκκινου Στρατού, εργάζονταν προς βλάβη και εξασθένηση του Κ.Σ, προετοίμαζαν σε περίπτωση στρατιωτικής επίθεσης στην ΕΣΣΔ την ήττα του ΚΣ και είχαν ως στόχο την αποκατάσταση της εξουσίας των τσιφλικάδων και των καπιταλιστών’’.

Την επόμενη μέρα η Πράβντα ανέφερε την σύνθεση του Ειδικού δικαστηρίου (όπου, ας σημειώσουμε, μεταξύ των 9 μελών ήταν ο στρατάρχης της ΕΣΣΔ Μπουντιόνι, ο διοικητής Στρατιάς  Άλκσνις, και ο διοικητής Στρατιάς .Π. Μπέλοφ) και έδινε λίγες λεπτομέρειες για τη δίκη που διήρκησε μια μέρα. ’’Μετά την εκφώνηση του κατηγορητηρίου στην ερώτηση του προεδρεύοντος σ. Ούλμπριχτ αν αποδέχονται οι υπόδικοι την ενοχή τους, όλοι οι κατηγορούμενοι ομολόγησαν την ενοχή τους  στις παραπάνω κατηγορίες πλήρως’’.

3. Η έκθεση του Μπουντιόνυ

Α. Προς τον Λαϊκό Επίτροπο Άμυνας της ΕΣΣΔ στρατάρχη Κ.Ε. Βοροσίλοφ

Θέλω να σας εκθέσω τις εντυπώσεις μου για τη δίκη που έγινε στις 11.6.37 της αντεπαναστατικής στρατιωτικής φασιστικής οργάνωσης στη συνεδρίαση του Ειδικού δικαστηρίου του ανώτατου δικαστηρίου της ΕΣΣΔ με την κατηγορία για προδοσία προς την Πατρίδα, κατασκοπία και επιζήμια δράση των Τουχατσέφσκι, Γιακίρ, Ουμπόρεβιτς, Κορκ, Έϊντεμαν, Φέλντμαν, Πριμακόφ, Πούτνα.