Γκριγκόρι Ζινόβιεφ – Λεβ Κάμενεφ: Οι διόσκουροι μπολσεβίκοι που εκτελέστηκαν ως εχθροί του λαού

Δημοσιεύτηκε στην Κατιούσα

Ο Ζινόβιερ και ο Κάμενεφ είναι δύο περιπτώσεις προσωπικοτήτων με σχεδόν κοινή διαδρομή και με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ανήκαν στην παλιά φρουρά των μπολσεβίκων και ήταν για πολλά χρόνια στελέχη του Πολίτ-Μπιρό του κόμματος, αλλά δε συνέδεσαν το όνομά τους με τις πιο ηρωικές στιγμές και τις μεγάλες, επαναστατικές κορυφώσεις -αντιθέτως. Συνδέθηκαν ωστόσο μεταξύ τους σε τέτοιο βαθμό, που κατά κανόνα αναφέρονται μαζί ως Διόσκουροι.

Ο Γκριγκόρι Ζινόβιεφ γεννήθηκε το 1883 στην Ουκρανία και το πραγματικό του όνομα ήταν Οβσέι-Γκέρσον Αρόνοβιτς Ραντομισίσκι. Γενέτειρά του ήταν το Ελισάβετγκραντ, που πήρε προσωρινά το όνομά του κι αργότερα το όνομα του Κίροφ, που η δολοφονία του συνδεόταν κατά τραγική ειρωνεία και με την καταδίκη του Ζινόβιεφ. Αυτό δείχνει πάντως πως η προσωπολατρία ήταν ένα γενικό φαινόμενο της εποχής (εξάλλου και ο Τρότσκι απέκτησε για ένα μικρό διάστημα πόλη με το δικό του όνομα) κι όχι κάτι που απέρρεε από τη θέληση του “Πατερούλη” Στάλιν -κι αυτό, αν υποθέσουμε πως πρέπει να εντοπίσουμε την εκδήλωσή του στη μετονομασία πόλεων που είχαν διατηρήσει ονόματα από την τσαρική εποχή.

Ο Ζινόβιεφ σπούδασε Φιλοσοφία, Ιστορία και Λογοτεχνία. Συνδέθηκε στα φοιτητικά του χρόνια με το ΣΔΕΚΡ και πήρε το μέρος του Λένιν τόσο στη διάσπαση με τους μενσεβίκους, όσο και στη σύγκρουσή του με τον Μπογκντάνοφ. Έγινε σε πολύ νεαρή ηλικία μέλος της ΚΕ, ενώ ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος τον βρήκε πολιτικό εξόριστο στην Ελβετία. Επέστρεψε το 17′ στο Πέτρογκραντ μαζί με το Λένιν και το περίφημο σφραγισμένο βαγόνι του, ενώ τον ακολούθησε στη Φινλανδία το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς, για να γλιτώσουν την εκδικητική οργή της Προσωρινής Κυβέρνησης, μετά τις μαζικές λαϊκές κινητοποιήσεις του Ιουνίου. Αυτή η περίοδος αποτυπώνεται λογοτεχνικά και στο “Γαλάζιο Τετράδιο” (Εκδ. Σύγχρονη Εποχή) του Καζακίεβιτς, με το Λένιν να κρατά σημειώσεις για την μπροσούρα “Κράτος κι Επανάσταση” και το Ζινόβιεφ να διαφωνεί και να αμφιταλαντεύεται.

Αυτός κι ο Κάμενεφ είναι τα μόνα μέλη της ΚΕ των μπολσεβίκων, που τις παραμονές της επανάστασης, ψηφίζουν ενάντια στην επικείμενη εξέγερση. Δημοσιεύουν μάλιστα τη συμφωνία τους σε μια μενσεβίκικη εφημερίδα, προδίδοντας ουσιαστικά το σχέδιο και τις προθέσεις των Μπολσεβίκων -χωρίς αυτό να είναι από μόνο του ικανό να αντιστρέψει τη ροή των γεγονότων.

Ο Λένιν ήταν εξοργισμένος με τη στάση τους, απαιτώντας τη διαγραφή τους από το κόμμα, αλλά δε λήφθηκε άμεσα τέτοια απόφαση. Στη συνέχεια, και λόγω των πυκνών εξελίξεων, ο Ζινόβιεφ και ο Κάμενεφ αξιοποιήθηκαν σε άλλες θέσεις κατά τη διάρκεια του εμφυλίου, υποστήριξαν το Λένιν και παρέμειναν στην ΚΕ. Ο πρώτος μάλιστα ήταν και ο επικεφαλής των οργανώσεων του Λένινγκραντ, αλλά και της Κομιντέρν -όπου είχε πχ ενεργό ανάμειξη στις ζυμώσεις και τη συζήτηση για τη σχέση της εργατικής κυβέρνησης με τη δικτατορία του προλεταριάτου. Παρόλα αυτά ο Λένιν σημείωνε στη “διαθήκη” του πως η διαφωνία τους το 17′ δεν ήταν τυχαίο γεγονός.

Ο Κάμενεφ γεννήθηκε το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς με το Ζινόβιεφ στη Μόσχα κι είχε εβραϊκή καταγωγή. Σπούδασε στην Τιφλίδα όπου συνδέθηκε με τους σοσιαλδημοκράτες (έτσι ονομάζονταν τότε τα επαναστατικά κόμματα) και μετά τη σύλληψή του, ακολούθησε την πορεία του επαγγελματία επαναστάτη. Πήρε μέρος στην επανάσταση του 1905 και συνδέθηκε με το Λένιν και τους μπολσεβίκους, μολονότι είχε παντρευτεί την αδερφή του Τρότσκι -που διαφωνούσε μαζί τους μέχρι το 1917.

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος βρήκε τον Κάμενεφ σε διευθυντική θέση στην (μπολσεβίκικη) Πράβδα, η αρθρογραφία της οποίας τον οδήγησε γρήγορα στη σύλληψη και την εξορία της Σιβηρίας. Επέστρεψε στην πρωτεύουσα μετά την πτώση του τσάρου από την αστική επανάσταση του Φλεβάρη. Είχε μάλλον συμφιλιωτικές τάσεις, δυσκολευόμενος να αποδεχτεί την καινούρια γραμμή των Μπολσεβίκων, με βάση τις θέσεις του Απρίλη, και να προσαρμοστεί στα δεδομένα της.

Αφού καταψηφίζει το σχέδιο της εξέγερσης, αξιοποιείται σε διάφορες θέσεις πχ ως επικεφαλής των οργανώσεων στη Μόσχα, και έχει ουσιαστικά κοινή πολιτική πορεία με το Ζινόβιεφ. Μετά από το θάνατο του Λένιν, συμμαχούν προσωρινά με το Στάλιν εναντίον του Τρότσκι στον οποίο διαβλέπουν τάσεις βοναπαρτισμού και το μεγαλύτερο κίνδυνο για το Κόμμα. Στο πλαίσιο της αντιπαράθεσης, “ξεθάβουν” κριτικές για διάφορα προγενέστερα γεγονότα, σύντομα όμως κάνουν στροφή 180 μοιρών και συγκροτούν μαζί του την “Ενωμένη Αντιπολίτευση” που γνωρίζει συνεχόμενες πολιτικές ήττες μες στο Κόμμα.

Κορυφώνουν την αντιπολιτευτική τους δραστηριότητα το 27′, στην επέτειο για τα δέκα χρόνια από την Οχτωβριανή Επανάσταση, και διαγράφονται. Μετανοούν όμως, ασκούν δημόσια αυτοκριτική, κι έτσι γλιτώνουν τις συνέπειες για δεύτερη φορά στην πολιτική τους διαδρομή. Γίνονται μάλιστα εκ νέου δεκτοί στο κόμμα, μαζί με άλλα στελέχη, στο 17ο Συνέδριο, που είχε πανηγυρικό κλίμα κι ονομάστηκε “Συνέδριο των Νικητών”.

Το κλίμα αλλάζει θεαματικά όμως μετά τη δολοφονία του Κίροφ, το Δεκέμβρη της ίδιας χρονιάς. Οι εξελίξεις αυτές σηματοδοτούν μια πιο σκληρή στάση της ηγεσίας και την εκκαθάριση του κόμματος και του κρατικού μηχανισμού (εν όψει και της επικείμενης πολεμικής σύγκρουσης, καθώς τα σύννεφα ολοένα και πυκνώνουν πάνω από την ΕΣΣΔ), που πλήττει κυρίως μεσαία και ανώτερα πολιτικά και στρατιωτικά στελέχη.

Η καταδίκη των Ζινόβιεφ, Κάμενεφ κι ορισμένων άλλων στελεχών εγκαινιάζει τις λεγόμενες “Δίκες της Μόσχας”, που είναι αδύνατο να αναλυθούν εκτενώς στο πλαίσιο του σημειώματος, για αυτό θα περιοριστούμε στα γεγονότα κι ορισμένες αφοριστικές εκτιμήσεις.

Οι Ζινόβιεφ και Κάμενεφ παραδέχονται αρχικά την επαφή τους με ανήθικα άτομα, ενώ στο Λένινγκραντ όπου έγινε η δολοφονία του Κίροφ, υπάρχουν ακόμα κάποιοι οπαδοί του Ζινόβιεφ. Στη συνέχεια στοιχειοθετείται η κατηγορία της συνειδητής κι οργανωμένης αντισοβιετικής δράσης ενός “τροτσκιζηνοβιεφικού κέντρου” που έχει επαφές και με τον Τρότσκι στο εξωτερικό.

Όλες οι καταδίκες βασίζονται και στις ομολογίες των κατηγορούμενων, που έχουν σπασμένο ηθικό, μακριά από το υψηλό φρόνημα που θα άρμοζε σε έναν επαναστάτη. Η δίκη είχε πρακτικά, που κυκλοφόρησαν και στα ελληνικά, κι έγινε δημόσια, παρουσία ξένων αξιωματούχων, στοιχεία που δε συνηγορούν υπέρ του κλασικού σχήματος περί “δίκης-παρωδίας”.

Η θεωρία συνωμοσίας που εξηγεί τη δολοφονία του Κίροφ ως έργο της σταλινικής ηγεσίας για να εξαπολύσει κυνήγι μαγισσών κι ενα λουτρό αίματος κατά των εσωκομματικών αντιπάλων της, αδυνατεί να εξηγήσει γιατί χρειαζόταν σε αυτήν την περίπτωση η “σκηνοθεσία” του Συνεδρίου των Νικητών που επανέφερε στο προσκήνιο τα στελέχη μιας πολιτικά ηττημένης Αντιπολίτευσης. Όπως και να έχει είναι μάλλον φαιδρό να ισχυρίζεται κανείς πως η σοβιετική εξουσία επέβαλε ένα κύμα “κόκκινης τρομοκρατίας”, σκιαμαχώντας εναντίον ενός φανταστικού εχθρού, χωρίς να υπάρχει καμία αντιπολιτευτική δράση με αντικαθεστωτικές αιχμές κι επαφές με το εξωτερικό, που θα μπορούσε να γίνει εξαιρετικά επικίνδυνη σε ένα ενδεχόμενο πολέμου, διασπώντας το ενιαίο αρραγές μέτωπο. Κι αυτή ίσως να είναι η πολιτική ουσία πέρα από όσα στοιχεία προέκυψαν στη διάρκεια των δικών.


Ο επίλογος της υπόθεσης γράφεται μισό αιώνα αργότερα, με την αποκατάσταση των Ζινόβιεφ και Κάμενεφ από την περεστρόικα του Γκορμπατσόφ. Μια κίνηση που ασφαλώς δεν ήταν τυχαία, δεν κατατάσσει απαραίτητα όμως τους Διόσκουρους στο ίδιο τσουβάλι με τον συνειδητά αντεπαναστάτη Γκορμπατσόφ που μπορούσε να αξιοποιήσει τα πάντα και τους πάντες στον αντισταλινικό, αντισοβιετικό ζήλο του.

Η Αλέκα, ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος και το Φεστιβάλ

Στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης, η Αλέκα είχε τον περισσότερο κόσμο μετά την Μποφίλιου, αλλά ήταν λίγο ντεφορμέ εισηγητικά και σε μένα τουλάχιστον, δημιούργησε μάλλον περισσότερες απορίες από αυτές που έλυσε. Κάτι που έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό και με τη φύση του προφορικού λόγου ή των σημειώσεων που διαβάζονται σε μια ομιλία, και θα αναπτύσσονταν πολύ καλύτερα γραπτά, σε ένα άρθρο.

Μια φράση για τον "αποχαρακτηρισμό" του Β' Παγκοσμίου Πολέμου -που οι σοβιετικοί και το ΚΚ τον θεωρούσαν αντιφασιστικό και έπαψαν να τον αναφέρουν ως ιμπεριαλιστικό- μου φάνηκε κάπως αδόκιμη, αλλά είχε ενδιαφέρον και την συγκράτησα, για μερικές προεκτάσεις.

Αν καταλαβαίνω καλά -που δεν είναι και σίγουρο- το πρόβλημα δεν είναι ο διπλός χαρακτηρισμός, αλλά η προβληματική γενίκευση του ενός όρου, σε βάρος του άλλου, που έπαψε να αναφέρεται και σταδιακά εξαλείφθηκε. Με άλλα λόγια, ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν ιμπεριαλιστικός και άδικος από την πλευρά των καπιταλιστικών χωρών, αλλά αντι-ιμπεριαλιστικός κι αντιφασιστικός για τη Σοβιετική Ένωση και τους λαούς. Το προβληματικό στοιχείο δεν είναι να υπενθυμίζουμε το δεύτερο, αλλά να το απολυτοποιούμε, συγκαλύπτοντας και υποτιμώντας τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα του πολέμου για τους "συμμάχους" που βρέθηκαν συγκυριακά στον αντιναζιστικό συνασπισμό.

Αυτό σημαίνει, κατά τη γνώμη μου, πως είναι εξίσου λάθος να στραβώνουμε το κλαδί από την ανάποδη, θεωρώντας πως ο Β' Π.Π. ήταν αποκλειστικά και μόνο ιμπεριαλιστικός. Γιατί τι άλλο παρά αντι-ιμπεριαλιστικός ήταν ο πόλεμος για τη Σοβιετική Ένωση και τους λαούς; Ιδίως όταν σημειώνει εύστοχα η Αλέκα πως ο εθνικο-απελευθερωτικός πόλεμος έχει άλλη έννοια και περιεχόμενο για εμάς κι άλλη για την άρχουσα τάξη -που δεν έχει εθνικο-απελευθερωτικούς σκοπούς.

Μπορούμε άραγε να παραλείψουμε αυτή την πτυχή, όταν στο δυτικό μέτωπο έλαβε χώρα ένας "παράξενος -ή αστείος- πόλεμος", που δεν ήταν παρά ένα δευτερεύον επεισόδιο, συγκριτικά με τις πολεμικές επιχειρήσεις στην Ανατολή, τη λυσσαλέα επίθεση των ναζί και τη σφοδρή αντίσταση των Σοβιετικών; Η ενδοϊμπεριαλιστική διαμάχη έμεινε κυρίως σε κατάσταση αναμονής των εξελίξεων, ταξίδεψε στη Βόρειο Αφρική για τα πετρέλεαιά της κι απέκτησε πραγματικά πολεμικές διαστάσεις, μόνο όταν οι Σοβιετικοί έδειχναν ικανοί να κερδίσουν μόνοι τους τον πόλεμο.

Α ναι, υπάρχει κι η Δουνκέρκη, όπου οι ναζί επέτρεψαν στους Άγγλους να ανασυνταχθούν και να γλιτώσουν μια ολοκληρωτική καταστροφή των δυνάμεών τους. Αυτές τις μέρες παίζεται η ομώνυμη ταινία στον κινηματογράφο (ίσως γράψει προσεχώς κάτι σχετικά το Λαϊκό Στρώμα στην Κατιούσα), που στη χολιγουντιανή του εκδοχή, έχει συμβάλει στην ιστορική παραχάραξη και την εντυπωσιακή μεταστροφή της κοινής γνώμης, που διαμορφώνεται κατεξοχήν με τέτοια έργα και θεωρεί πως αυτό που άλλαξε τα δεδομένα του πολέμου κι έγειρε αποφασιστικά την πλάστιγγα κατά των ναζί ήταν η είσοδος των ΗΠΑ στον πόλεμο, κι όχι τα 20 εκατομμύρια νεκρών που έδωσε η ΕΣΣΔ.

Αν αποδεικνύουν κάτι τα παραπάνω, είναι πως ο Β' Π.Π. έγινε κυρίως κατά της Σοβιετικής Ένωσης κι αυτό βάζει τη σφραγίδα του στο χαρακτήρα του πολέμου, αλλά όχι φυσικά για να βγάλει λάδι τους εταίρους της αντιφασιστικής συμμαχίας και τις ιμπεριαλιστικές βλέψεις τους, που εκδηλώθηκαν την επαύριο κιόλας του πολέμου.

Κατά τη γνώμη μου, η αντιφασιστική συμμαχία ήταν ένα είδος Λαϊκού Μετώπου. Που σημαίνει με τη σειρά του, ευμενής ουδετερότητα ενός μέρους των αντιπάλων, χωρίς καμία αυταπάτη πως δε θα κληθεί η δική μας πλευρά -οι κομμουνιστές- να τραβήξει κουπί και πως δε θα τους βρούμε απέναντί μας, αντίπαλους, στο μέλλον.

Με  αυτό το (δικό μου) σκεπτικό, τα Λαϊκά Μέτωπα ήταν μια αντιφατική επιλογή, που πέτυχε γενικά τον τακτικό της στόχο, να σπάσει δηλαδή τη διεθνή απομόνωση της Σοβιετικής Ένωσης και να της διασφαλίσει καλύτερες θέσεις εν όψει του πολέμου που διέβλεπε πως ερχόταν. Αν κρίνουμε όμως τα Λαϊκά Μέτωπα ως στρατηγική επιλογή για την επανάσταση και το σοσιαλισμό, το αποτέλεσμα ήταν μια οικτρή αποτυχία.

Και πάλι, το πρόβλημα κατά τη γνώμη μου είναι η απολυτοποίηση της μιας ή της άλλης πλευράς. Τα Λαϊκά Μέτωπα ήταν μια πρωτότυπη επεξεργασία, που πατούσε στη συγκυρία και την ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης, πετυχαίνοντας ορισμένα αποτελέσματα. Δεν αποτελούσαν στρατηγική για την επαναστατική κατάκτηση της εξουσίας και κακώς θεωρήθηκαν μεταπολεμικά, ως τέτοια. Το πρόβλημα δεν ήταν ακριβώς τα ΛΜ αυτά καθαυτά ως συγκεκριμένη επιλογή στην εποχή τους, αλλά η προβληματική γενίκευση που έκανε μεταπολεμικά το διεθνές ΚΚ, έξω από το ιστορικό πλαίσιο που τα υπαγόρευσε.

Είναι χαρακτηριστικός ο εορτασμός στη Σοβιετική Ένωση του Μπρέζνιεφ των 30 χρόνων από το 7ο Συνέδριο της Κομιντέρν, με την εισήγηση του Ντιμιτρόφ για το φασισμό και τα ΛΜ. Αν δεν κάνω λάθος, σε αυτό πλαίσιο εντασσόταν η μελέτη-διατριβή του Σάρλη, μετέπειτα ιδεολογικού υπεύθυνου της κετουκε, που οδήγησε στο βιβλίο του για την "πολιτική του ΚΚΕ κατά του μοναρχοφασισμού", και κινούνταν στο αντισταλινικό, αντιζαχαριαδικό πνεύμα της εποχής, αντιπαρέθετοντας τη σωτήρια ενωτική πολιτική της Κομιντέρν, στο ζαχαριαδικό σεχταρισμό, που αναγκάστηκε να υποχωρήσει υπό την πίεση του ενιαίου διεθνούς κέντρου.

Αργότερα, ο Σάρλης έγραψε τα "προβλήματα τακτικής και στρατηγικής", που εγείρουν πολλά κι ενδιαφέροντα ζητήματα. Τον τίτλο αυτό αντέγραψε -συνειδητά και με αμετροέπεια κατά τη γνώμη μου- ο Βασίλης Λιόσης, στο βιβλίο του που κυκλοφορεί οσονούπω από τις εκδόσεις ΚΨΜ, θέλοντας προφανώς να δείξει πως υπερασπίζεται εκείνο το (παλιό, αυθεντικό) ΚΚΕ. Κλείνει η παρένθεση.

-Σε κάποια φάση, η Αλέκα αναφέρθηκε στα μεταβατικά αιτήματα των μπολσεβίκων, προκαλώντας εύλογα τη μία και μοναδική (λόγω χρονικής πίεσης) ερώτηση ενός συντρόφου από το κοινό. Για να το πω κάπως απλοϊκά και χοντροκομμένα, υπάρχουν δύο βασικές αντιλήψεις για τους μπολσεβίκους και τα μεταβατικά αιτήματα που πρόβαλλαν. Μία που λέει πως αυτά έρχονταν όταν δεν ήταν ώριμες οι (υποκειμενικές) συνθήκες για επαναστατικούς στόχους, οπότε έμπαιναν για να γεφυρώσουν αυτό το χάσμα μεταξύ της συγκυρίας και των απαιτήσεων του καιρού μας, ανάμεσα στο μέσο επίπεδο της λαϊκής συνειδητοποίησης και το αντικειμενικά ώριμο ζήτημα της σοσιαλιστικής επανάστασης. Και η δεύτερη που λέει πως τα μεταβατικά αιτήματα των μπολσεβίκων έρχονται ακριβώς όταν εμφανίζεται επαναστατική κατάσταση, σε άμεση σύνδεση και όχι πριν από αυτήν, που θα ήταν ενσωματώσιμα -πχ όπως ο εργατικός έλεγχος, που δεν μπορεί να μπει ανεξάρτητα από το ζήτημα της εξουσίας και της τάξης που θα την κατέχει.

Έχω λοιπόν την εντύπωση πως εμείς λέμε γενικά το δεύτερο, αλλά η Αλέκα απάντησε στη λογική του πρώτου. Αλλά στον προφορικό λόγο, πολλά πράγματα χάνονται, παρανοούνται ή κατανοούνται λειψά και διαστρεβλώνονται. Για αυτό είναι καλύτερο να τα δούμε γραπτά, για να κριθούν επαρκώς.

Ξεκινώντας πάντως με το Sniper από το σωστό συμπέρασμα πως με την εξέγερση δεν παίζει κανείς και πως όταν αρχίζει, πρέπει να είμαστε έτοιμοι να την οδηγήσουμε μέχρι τέλους, το μεταφράσαμε εκλαϊκευτικά ως εξής: όταν είναι να πλακωθούμε, τότε πλακωνόμαστε, αλλιώς δεν...
Μπαίνει όμως το ζήτημα αν χρειάζονται μεταβατικές καρπαζιές, καβγαδάκια για την εγρήγορση του κινήματος, trash-talking και προκλήσεις Μεϊγουέδερ-Μακ Γκρέγκορ, λαϊκά αντίφα γυμναστήρια για μάι-τάι και πολεμικές τέχνες, που αρνούνται όμως να παλέψουν με φασίστες, γιατί πρέπει να σέβεσαι τον αντίπαλο κι αυτοί δεν έχουν ούτε ίχνος σεβασμού για χρυσαυγίτες (είδες το Αλ-Τζαζίρα;).
Πρέπει να προκαλούμε τον αντίπαλο ή να αποφεύγουμε να σπαταλάμε ενέργεια και να κρατάμε δυνάμεις για το καίριο, αποφασιστικό χτύπημα (του γερανού) όπως ο Ντάνιελ-σαν στο Καράτε Κιντ; Και μέχρι τότε, wax-in, wax-out, wax-in...

Τρίτο, σημαντικό πλην σύντομο σημείο είναι η ενθάρρυνση της Αλέκας προς το κοινό να μη διστάζει να ρωτήσει, γιατί όποιος δεν το κάνει ή νομίζει πως τα ξέρει όλα ή δεν ξέρει απολύτως τίποτα. Και ήταν πολύ διδακτικό να βλέπεις την ίδια, τρεις μέρες μετά, στην εκδήλωση των καλλιτεχνών, που δεν ένιωθε ότι κατέχει καλά τα πιο ειδικά θέματα και ζητούσε συνεχώς να την συμπληρώνουν και να την διορθώνουν, για να μην πει κάτι ζαβό...
Αλλά αυτό είναι το θέμα μιας επόμενης ανάρτησης...

Υστερόγραφο

Η κε του μπλοκ σιχαίνεται από θέση αρχής τα αυτοαναφορικά σημειώματα, οπότε τα χώνω απλώς σε ένα υστερόγραφο.
Αν ήταν να κλείσει το μπλοκ, θα υπήρχε ενημέρωση, συνεπώς δε χρειάζονται επιμνημόσυνες δεήσεις για το συχωρεμένο. Έχω πει εγκαίρως πως μετά το Μάιο κάποια δεδομένα θα άλλαζαν, τα πράγματα θα γίνονταν στριμόκωλα και θα αραίωνε η καθημερινή ροή των αναρτήσεων. Και ναι, παίζει κάποιο ρόλο σε αυτό η Κατιούσα, αλλά όχι καθοριστικό. Θα προσπαθήσω να ανανεώνω πιο συχνά το μπλοκ και με κείμενα που έχουν ανέβει πρώτα στην Κατιούσα -η οποία πάντως δίνει επιλογή για σχολιασμό για όποιον θέλει να πει κάτι- αλλά μέχρι τα Χριστούγεννα, δε βλέπω να αλλάζει κάτι δραματικά.

Κατά τα άλλα να διαβάσετε το τρίτο μέρος του Αριστερισμού, που δέησε επιτέλους να γράψει το ΛΣ, που περνά δημιουργικά το χρόνο του στο Φεστιβάλ, φτιάχνοντας λογοπαίγνια για τον Πετρολούκατς Χαλκιά. Το ζητήσατε, το περιμένατε, τον απειλήσατε για να το γράψει, οπότε είναι κρίνα να αφήσετε τώρα την προσμονή τόσων χρόνων να το κάνει να περάσει απαρατήρητο σε σχέση με τις προσδοκίες που είχαν γιγαντωθεί. Κι αν φτωχικό το βρήκες το τρίτο μέρος, δε σε γέλασε. Άσε που θα υπάρξει κι άλλο, σαν επίλογος στην τριλογία και Νταρτανιάν στους τρεις σωματοφύλακες.

Η τέταρτη διάσταση της επανάστασης

Αν κοιμηθώ νωρίς, θα (ξε)σηκωθώ νωρίς
κι όταν θα κάνω την έφοδο, θα είναι νωρίς.
Αν κοιμηθώ αργά...

Το νωρίς δεν έχει να κάνει με τον ορισμό του σοσιαλισμού ως πρώιμου, ανώριμου κομμουνισμού. Αλλά με τη σωστή εκτίμηση των πραγμάτων, τη συγκεκριμένη ανάλυση της κατάστασης, που είναι η ουσία του μαρξισμού και το πιο δύσκολο επαναστατικό καθήκον. Έχει να κάνει με την τέταρτη διάσταση της επανάστασης, που μπορεί να προστεθεί στην τριάδα των προϋποθέσεων της εξέγερσης που σημειώνει ο Βλαδίμηρος ως ειδοποιό διαφορά του μαρξισμού από τον μπλανκισμό, όπως και στην τριάδα των κλασικών όρων για την επιτυχία της: ανεβασμένο επίπεδο συνειδητοποίησης και ριζοσπαστικοποίησης της εργατικής τάξης, οργανωμένη πρωτοπορία κι ατσαλωμένο κόμμα, που διευθύνει τον αγώνα, αδυναμία των από πάνω κι επαναστατική κατάσταση.

Έχει να κάνει επίσης με την περίφημη φράση του Λένιν για την επιλογή της κατάλληλης στιγμής: μια μέρα πριν ήταν νωρίς, μία μέρα μετά θα είναι αργά, τώρα είναι η ευκαιρία.

Στην Πετρούπολη (που αργότερα ονομάστηκε Λενινούπολη-Λένινγκραντ κι ως τέτοιο έχει χαραχτεί στη μνήμη μας), οι διαθέσεις των εργατικών μαζών ήταν ώριμες για την επαναστατική κατάληψη της εξουσίας ήδη από τον Ιούλιο. Οι μπολσεβίκοι μπήκαν μπροστά ως όφειλαν, παρά τη διαφωνία τους με τη χρονική στιγμή του ξεσπάσματος, προκειμένου να μην αποκοπούν από τις μάζες. Αλλά δεν παρασύρθηκαν από αυτές κι είχαν διαφορετική εκτίμηση ως προς την κατάλληλη στιγμή για το γενικό έναυσμα και την επαναστατική ετοιμότητα στην υπόλοιπη χώρα. Αν το κόμμα ακολουθούσε τυφλά τις μάζες, δε θα είχε λόγο ύπαρξης ως διακριτή οργανωμένη πρωτοπορία. Κι αν έκρινε την κατάσταση μόνο από το επίπεδο συνειδητοποίησης κι ωριμότητας στις γραμμές του και τον περίγυρό του, γενικεύοντας αυθαίρετα το μερικό στο σύνολο, θα ξέπεφτε στο επίπεδο της επαναστατικής λογοκοπίας -ίσως τίμιας κι ειλικρινούς, παρόλα αυτά επικίνδυνης.

Η συμμετοχή τους στο ξέσπασμα του Ιούλη κι η οργανωμένη συγκράτησή του επέτρεψε στους μπολσεβίκους μια συγκροτημένη υποχώρηση και τη διατήρηση των δυνάμεών τους, παρά την παρανομία και τις δύσκολες μέρες που ακολούθησαν (με το Λένιν να καταφεύγει στη Φινλανδία, για να προστατευτεί). Αλλά ο τροχός ξαναγύρισε μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του Κορνίλοφ και την υπεράσπιση της προσωρινής κυβέρνησης (του εσέρου Κερένσκι) από τους μπολσεβίκους και το προλεταριάτο της Πετρούπολης.
Κάτω τα χέρια από την αστική δημοκρατία, είναι δική μας δουλειά να τη ρίξουμε, θα μπορούσε να είναι το σύνθημά τους.

Η αποτυχία αυτού του πραξικοπήματος και η σωτηρία της αστικής κυβέρνησης υπέγραψε παράλληλα τη θανατική της καταδίκη, αλλά από την ανάποδη. Ενώ απέδειξε παράλληλα, πως κατά έναν παράδοξο τρόπο, κι η αντίδραση οφείλει να παίρνει υπόψη της κάποιους παράγοντες και να αντιμετωπίσει παρόμοια πολιτικά προβλήματα με τους επαναστάτες, επιλέγοντας την κατάλληλη στιγμή για την εκδήλωση της αντεπανάστασης, αν δε θέλει να την οδηγήσει σε αποτυχία.

Η προσωρινή αποτυχία της επανάστασης ενίσχυσε την προσωρινή κυβέρνηση και την αντίδραση, που πίστεψε στη νίκη της, εκτίμησε λανθασμένα την κατάσταση -χωρίς να έχει πολλά περιθώρια για κάτι διαφορετικό ούτως ή άλλως- και ευνόησε με τη σειρά της την επικράτησης της επανάστασης, που έμοιαζε πρόσκαιρη κι επισφαλής, αλλά ουδέν μονιμότερο του προσωρινού. (Και δεν είναι τυχαίο ίσως πως η νίκη αυτή αποδείχτηκε στην πράξη προσωρινή, ακριβώς όταν για τους περισσότερους έμοιαζε μόνιμη και δεδομένη).

Η κατάσταση έμοιαζε κατά μία έννοια με το πατητό, που παίζαμε ως παιδιά, με μισά-πλάγια βήματα ή μεγάλα και θαρραλέα, που ξανοίγονται και μπορεί να αποδειχτούν μετέωρα και να την πατήσεις -αντί να πατήσεις τον αντίπαλο, που είναι κι ο στόχος του παιχνιδιού- πέφτοντας έξω ένα βήμα, λίγα εκατοστά, μία μέρα (νωρίς ή αργά) και μία αιωνιότητα, που κρινόταν το 17' για τις επαναστάσεις του σύντομου εικοστού αιώνα -που ήταν μια σύντομη εισαγωγή στην κοινωνία του μέλλοντος.
Το μετέωρο βήμα της επανάστασης...

Θυμάμαι μάλιστα πως τότε παίζαμε συνήθως με ομάδες και τις συλλαβές τους, που αντιστοιχούσαν σε ένα βήμα -μισό ή ολόκληρο- και για αυτό προτιμούσαμε τα ονόματα-σιδηρόδρομους: Ο-λυ-μπι-α-κός Βό-λου, Α-να-γέν-νη-ση Καρ-δί-τσας, κοκ, που σου έδιναν πλεονέκτημα για την τελική επίθεση. Κι ίσως έτσι να μας έμεινε κι εμάς η ροπή προς τα πολυσύλλαβα μακρινάρια που μπερδεύουν τον κόσμο: ευρωμονόδρομος, λυκοσυμμαχία, αντικαπιταλιστική-αντιμονοπωλιακή συσπείρωση, δικτατορία του προλεταριάτου, επαναστατική πρωτοπορία, φτου σκουληκομερμηγκότρυπα.
Τι κρίμα να μην τις ξέρουμε σαν παιδιά αυτές τις λέξεις, για να τις χρησιμοποιούμε στο παιχνίδι μας...

Σε κάθε περίπτωση, ο χρόνος είναι πολύ σημαντική διάσταση για την επανάσταση, όπου κάθε μέρα μετράει σα μήνας, είναι γεμάτη γεγονότα που τρέχουν και προσπαθούν να καλύψουν το κενό και την χρόνια, συσσωρευμένη αδράνεια του προηγούμενου διαστήματος. Με άλλα λόγια, όσα δε φέρνει ο χρόνος, τα φέρνει η ώρα κι η στιγμή, η κρίσιμη, επαναστατική συγκυρία που συγκεντρώνει τη δυναμική και τις τάσεις εξέλιξης των πραγμάτων, σπρώχνοντας το μέλλον για να έρθει πιο κοντά στην εποχή μας. Επισπεύδοντας τη γέννηση του καινούριου ενάντια στο παλιό που αρνείται να (αργο)πεθάνει, με την επαναστατική βία να βοηθάει τη γέννα ενός μωρού, που είναι πρώιμο(ς) (κομμουνισμός) και αδύνατο, σαν επταμηνίτικο, αλλά ικανό να πνίξει τα φίδια που το ζώνουν στην κούνια του, όπως ο Ηρακλής κι η νεογέννητη σοβιετική εξουσία. Που πέτυχε μια σειρά θαυμαστούς άθλους, κουβαλώντας στις πλάτες της την παγκόσμια επαναστατική προοπτική, σαν το μυθολογικό Άτλαντα, ενάντια στα μαύρα κοράκια και τις Στυμφαλίδες Όρνιθες που έπεσαν να τη φάνε. Και ας απέτυχε τελικά να εκτρέψει το ρου της ιστορίας και του Αλφειού (ή μήπως του Πηνειού) για να καθαρίσει τον κόπρο του Αυγεία και τα κατάλοιπα-βρομιές του ταξικού παρελθόντος, που επιβιώνουν μέσα μας.

Κατορθώματα κι άθλοι συλλογικοί κι ανθρώπινοι, που έφεραν μια πραγματική κοσμογονία, που μοιάζει με έργο θεού. Τι θεού, ημίθεου και βάλε... Αλλά πρέπει να προσέχουμε το Νέσσο και το δηλητήριο του κέρδους και του σοσιαλισμού της αγοράς, γιατί μια οικονομία δεν μπορεί να είναι σαν Κένταυρος, με ανθρώπινο, σοσιαλιστικό σώμα και καπιταλιστικά πόδια αλόγου.

Εν κατακλείδι, καθώς ο χρόνος της ανάρτησης τελειώνει: η επανάσταση δε θα έρθει ως μια σπασμωδική αντίδραση στην ιστορία που κυλάει πολύ αργά για τις επαναστατικές μας προτιμήσεις. Έρχεται όμως να την επιταχύνει, ισοφαρίζοντας με ένα άλμα την καθυστέρηση ολόκληρων δεκαετιών. Δεν μπορούμε να παίζουμε με αυτήν -όπως ένα παιδί με το ρολόι του- αλλά από τη στιγμή που θα ξεσπάσει, πρέπει να οδηγηθεί αποφασιστικά μέχρι τέλους. Κι όσο πιο αποφασιστικά κινηθεί, τόσο πιο εύκολη κι αναίμακτη θα είναι η νίκη της (όπως αποδεικνύει και το παράδειγμα της εφόδου στα χειμερινά ανάκτορα, σε διάκριση με την πιο δύσκολη επικράτηση της επανάστασης στη Μόσχα, όπου το αρχηγείο της αμφιταλαντεύτηκε κι υπέπεσε σε οδυνηρά σφάλματα).

Το κακό επίσης είναι ότι η επανάσταση δεν έχει πολλά περιθώρια για λάθη, ούτε πολύ χρόνο στη διάθεσή της για να τα διορθώσει. Κι είναι ζήτημα πόσο μπορεί τελικά να προχωρήσει το ρολόι της ιστορίας και ποιες φάσεις μπορεί να παρακάμψει, όπως στη σοβιετική Ρωσία, όπου παρέκαμψαν το καπιταλιστικό στάδιο ανάπτυξης, ως υποχρεωτικό σταθμό της εξέλιξης, αλλά είχαν παράλληλα να αντιπαλέψουν πολλά προκαπιταλιστικά -ακόμα και προταξικά- κατάλοιπα κατά τη διάρκεια του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού (και με αυτό το πολυσύλλαβο ονομαστικό σύνολο, τσακίσαμε κάθε αντίπαλο στο πατητό και μπορούμε να δώσουμε ένα απότομο τέλος στην ανάρτηση).

Η εξέγερση της Κροστάνδης

Μια πρώτη (ας την πούμε έτσι) αποτυχημένη απόπειρα επαφής ήταν εκείνο το ποίημα του Καρούζου για την Κρονστάνδη, που ομολογώ πως όχι απλά δε με άγγιξε, αλλά απέτυχα και να το καταλάβω σε μερικά σημεία (μου έχει μείνει πχ μια φράση κάπου που λέει "ενωτίστηκα καύκαλα" ή κάτι αντίστοιχα ακαταλαβίστικο). Αλλά μπορεί εγώ να είμαι πολύ πεζός και να είναι δικό μου το λάθος.

Η δεύτερη απόπειρα ήταν το βιβλίο του Άρη Αλεξάνδρου (για το Κιβώτιο του οποίου επίσης δε συμμερίζομαι τον ντόρο και τα τόσα εκθειαστικά σχόλια, εκτός και αν αυτά αφορούν την πολιτική του θέση, οπότε είναι απολύτως κατανοητά) για την εξέγερση της Κρονστάνδης, όπου ο συγγραφέας αδυνατεί να κρύψει τη μεροληπτική συμπάθειά του προς τους αναρχικούς εξεγερμένους, αλλά ακόμα κι έτσι, βγαίνον και μερικά σπουδαία μαργαριτάρια, όπως αυτό που αντιγράφω παρακάτω.

Την ίδια μέρα η Ιζβέστια της ΠΕΕ δημοσίευσε ένα άρθρο με τον τίτλο: "Γιατί αγωνιζόμαστε". Ο Βόλιν σημειώνει ότι το άρθρο εκείνο ήταν ένα πραγματικό "Πιστεύω" των κροστανδιωτών, ήταν το πρόγραμμά τους και η διαθήκη που άφησαν στις εργαζόμενες μάζες για τις επαναστάσεις του μέλλοντος. Ιδού πώς διατυπώσανε τους πόθους και τις ελπίδες τους.

"... Κάνοντας την Επανάσταση του Οκτωβρίου, η εργατική τάξη είχε ελπίσει ότι θα πετύχει τη χειραφέτησή της. Μα το αποτέλεσμα ήταν να χάσουν οι άνθρωποι την προσωπικότητά τους και να γίνουν πιο σκλάβοι από πρώτα.

Η εξουσία της αστυνομικής μοναρχίας πέρασε στα χέρια των σφετεριστών μπολσεβίκων. Αυτοί, αντί να αφήσουν ελεύτερο το λαό, του επιφύλαξαν τον τρόμο των φυλακών της Τσεκά, που οι μέθοδές της είναι πολύ πιο φρικτές απ' τις μέθοδες της τσαρικής χωροφυλακής.

Έχοντας αγωνιστεί κι έχοντας υποφέρει χρόνια ολόκληρα, ο εργαζόμενος της Σοβιετικής Ρωσίας δεν κέρδισε για αντάλλαγμα τίποτ' άλλο εξόν από αυθαίρετες διαταγές. Οι "κοζάκοι" της Τσεκά τον τρύπησαν με τις ξιφολόγχες τους και τον κτύπησαν με τις σφαίρες τους. Η μπολσεβίκικη εξουσία ατικατέστησε το ένδοξο σύμβολο των εργαζομένων -το σφυροδρέπανο- με ένα άλλο σύμβολο: την ξιφολόγχη και το κιγκλίδωμα της φυλακής, πράγμα που επέτρεψε στη νέα γραφειοκρατία, στους κομμισάριους και στους μπολσεβίκους υπαλλήλους, να εξασφαλίσουν για λογαριασμό τους μια ήσυχη και άνετη ζωή.

Όμως, το ποταπότερο και το εγκλαματικότερο απ' όλα είναι η πνευματική σκλαβιά, που εγκαθίδρυσαν οι μπολσεβίκοι: άρχισαν να καναλιζάρουν ακόμα και τη σκέψη, ακόμα και τις ηθικές αξίες των εργαζομένων, αναγκάζοντας τον καθένα να σκέφτεται μόνο σύμφωνα με τις δικές τους αντιλήψεις.

Με τη βοήθεια των κρατικοποιημένων συνδικάτων, αλυσόδεσαν τον εργάτη στη μηχανή του και μετέτρεψαν την εργασία σε μια νέα σκλαβιά, αντί να την κάνουν ευχάριστη.

Όταν οι αγρότες άρχισαν να διαμαρτύρονται κι έφτασαν ως τις αυθόρμητες εξεγέρσεις, όταν οι εργάτες αναγκάστηκαν να απεργήσουν εξαιτίας των συνθηκών της ζωής τους, οι μπολσεβίκοι απάντησαν με μαζικές εκτελέσεις και με μια αγριότητα που θα τη ζήλευαν οι τσαρικοί στρατηγοί.

Οι μπολσεβίκοι χύνοντας το αίμα των μαρτύρων και σταθεροποιώντας έτσι την κυριαρχία τους, απαρνήθηκαν τη Ρωσία των εργαζομένων, απαρνήθηκαν την πρώτη χώρα που σήκωσε την κόκκινη σημαία της χειραφέτησης της εργασίας. Οι μπολσεβίκοι πνίγουν μέσα σε μια θάλασσα αίματος όλες τις μεγάλες και ωραίες υποσχέσεις και δυνατότητες της προλεταριακής Επανάστασης.

Γινόταν όλο και πιο φανερό, κι έχει γίνει ολοφάνερο τώρα πια, ότι οι μπολσεβίκοι, άσχετα απ' τα όσα λένε και δηλώνουν, δεν το .χουν σκοπό τους να υπερασπιστούν τα δικαιώματα των εργαζομένων. Τα συμφέροντα της εργατικής τάξης τους είναι ξένα. Από την ώρα που κατάκτησαν την εξουσία, το μόνο που τους νοιάζει είναι να μην τη χάσουν. Για να την κρατήσουν, είναι έτοιμοι να καταφύγουν σε όλα τα μέσα: στη συκοφαντία, στη βία, στην απάτη, στη δολοφονία, στα αντίποινα εναντίον των οικογενειών των εξεγερμένων.

Μα η υπομονή των εργαζομένων που υπόφεραν του κόσμου τα μαρτύρια έχει πια εξαντληθεί.
Η πυρκαγιά των εξεγέρσεων φωτίζει εδώ κι εκεί τη χώρα, που αγωνίζεται εναντίον της βίας και της καταπίεσης. Οι εργατικές απεργίες πολλαπλασιάζονται.
Μα οι χαφιέδες των μπολσεβίκων αγρυπνούν. Παίρνουν όλα τα μέτρα για να παρεμποδίσουν και να πνίξουν την αναπόφευκτη τρίτη Επανάσταση.

Όμως παρόλα τους τα μέτρα, η Επανάσταση που λέμε, ξέσπασε. Πραγματοποιήθηκε από τους ίδιους τους εργαζόμενους. Οι μπολσεβίκοι στρατηγοί το βλέπουν πεντακάθαρα πως ο λαός ξεσηκώθηκε, γιατί δεν του μένει πια αμφιβολία πως έχει να κάνει με προδότες των ιδανικών της Επανάστασης. Επειδή φοβούνται για το τομάρι τους κι επειδή ξέρουν πως δε θα μπορέσουν να κρυφτούν πουθενά για να γλυτώσουν από την οργή των εργαζομένων, οι μπολσεβίκοι πασχίζουν να τρομοκρατήσουν τους εξεγερμένους με τη βοήθεια των "κοζάκων" τους, με τις φυλακές, με τις εκτελέσεις. Κάτω από το ζυγό της μπολσεβίκικης δικτατορίας, η ίδια η ζωή κατάντησε χειρότερη από το θάνατο.

Ο ξεσηκωμένος εργαζόμενος λαός κατάλαβε πως στον αγώνα εναντίον των μπολσεβίκων κι εναντίον της νέας σκλαβιάς, δεν επιτρέπεται να σταματήσει στα μισά του δρόμου. Πρέπει να προχωρήσει ως το τέλος. Οι μπολσεβίκοι υποκρίνονται πως είναι τάχα έτοιμοι να προβούν σε παραχωρήσεις. Καταργούν τα μπλόκα στην επαρχία της Πετρούπολης. Δίνουν 10 εκατομμύρια χρυσά ρούβλια για να αγοράσουν προϊόντα από το εξωτερικό.

Μα μη γελιέστε: πίσω από αυτό το δόλωμα κρύβεται το σιδερένιο χέρι του αφέντη, του δικτάτορα. Του αφέντη, που θα σας βάλει να πληρώσετε ακριβά αυτές τις παραχωρήσεις, μόλις ησυχάσουν τα πράγματα.

Όχι δεν είναι δυνατόν να σταματήσουμε στα μισά του δρόμου. Πρέπει να νικήσουμε ή να πεθάνουμε.
Η Κόκκινη Κρονστάνδη, φόβος και τρόμος κάθε αντεπανάστασης, δεξιάς ή αριστεράς, δίνει το παράδειγμα.

Εδώ πραγματοποιήθηκε το νέο μεγάλο βήμα της Επανάστασης. Εδώ υψώθηκε η σημαία της ανταρσίας, εναντίον της τυραννίας των τριών τελευταίων ετών, εναντίον της καταπίεσης της μπολσεβίκικης απολυταρχίας, που στάθηκε πολύ χειρότερη από τους τρεις αιώνες του μοναρχικού ζυγού.
Εδώ στην Κρονστάνδη, τοποθετήθηκε ο θεμέλιος λίθος της τρίτης Επανάστασης, που θα σπάσει τις τελευταίες αλυσίδες του εργαζόμενου και θα του ανοίξει το νέο και φαρδύ δρόμο της σοσιαλιστικής ανοικοδόμησης.

Αυτή η νέα Επανάσταση θα αφυπνίσει τις εργαζόμενες μάζες σε Ανατολή και Δύση. Γιατί θα δώσει το παράδειγμα μιας νέας σοσιαλιστικής ανοικοδόμησης, που δε θα έχει καμία σχέση με γραφειοκρατικές μέθοδες και με κυβερνητικά διατάγματα. Οι εργαζόμενες μάζες από την άλλη μεριά των συνόρων μας θα πειστούν τότε από τα ίδια τα πράγματα και θα καταλάβουν ότι όλα όσα έγιναν ως τα τώρα στη χώρα μας στο όνομα των εργατών και των αγροτών, δεν ήταν σοσιαλισμός.

Το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση έγινε χωρίς να πέσει τουφεκιά, χωρίς να χυθεί ούτε μια σταγόνα αίμα. Οι εργαζόμενοι δεν έχουν ανάγκη από αίμα. Δε θα το χύσουν, παρά μόνο σε περίπτωση νόμιμης άμυνας. Παρόλες τις εξοργιστικές πράξεις των μπολσεβίκων, εμείς θα αυτοκυριαρχηθούμε, ώστε να τους απομονώσουμε απλώς από την κοινωνική ζωή, για να μην μπορούν να βάλουν εμπόδια στην επαναστατική δουλειά με την κακόπιστη προπαγάνδα τους.

Οι εργάτες και οι αγρότες βαδίζουν κιόλας μπροστά, προχωρούν ακάθεκτα, αφήνοντας πίσω τους τη Συντακτική Συνέλευση με το αστικό της καθεστώς, αφήνοντας πίσω τους την μπολσεβίκικη δικτατορία με την Τσεκά της και τον κρατικό της καπιταλισμό, που σφίγγει τη θηλιά γύρω απ' το λαιμό των εργαζομένων και απειλεί να τους στραγγαλίσει.

Η αλλαγή που συντελέστηκε, δίνει επιτέλους τη δυνατότητα στους εργαζόμενους να εκλέξουν ελεύθερα τα δικά τους Σοβιέτ, που θα λειτουργήσουν απαλλαγμένα από κάθε κομματική πίεση. Η αλλαγή αυτή θα τους επιτρέψει επίσης να αναδιοργανώσουν τα κρατικοποιημένα συνδικάτα μετατρέποντάς τα σε ελεύτερες ομοσπονδίες εργατών, αγροτών και εργατών του πνεύματος.

Ο αστυνομικός μηχανισμός της μπολσεβίκικης απολυταρχίας, έχει επιτέλους διαλυθεί.


Όπως βλέπουμε η δικτατορία των μπολσεβίκων ήταν πολύ χειρότερη από αυτήν των τσάρων. Για την αστική δημοκρατία του Φλεβάρη, δεν τίθεται καν συζήτηση ότι είναι προτιμότερη. Συνεπώς, τα σχόλια περισσεύουν.
Αλλά ας δούμε τι αναφέρει για τις πολιτικές συμμαχίες των εξεγερμένων μια άλλη πηγή, που αντιγράφει ο Αλεξάνδρου, και που μόνο μεροληπτική εις βάρος του δε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί (Πολ Άβριτς).


Από την άλλη μεριά, αυτό που μπορεί να αποδειχτεί είναι ότι οι ρέμπελοι έκλεισαν μια συμφωνία με τους εμιγκρέδες μετά τη συντριβή της εξέγερσης, όταν οι αρχηγοί τους βρισκόντουσαν κιόλας στη Φινλανδία. Το Μάιο του 1921, ο Πετριτσένκο και πολλοί σύντροφοί του πρόσφυγες στο στρατόπεδο του οχυρού Ινό στη Φινλανδία, αποφάσισαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στο στρατηγό Βράνγκελ. Στο τέλος του μηνός, έγραψαν μια επιστολή στον καθηγητή Γκριμμ, ποιυ ήταν εκπρόσωπος του στρατηγού Βράνγκελ και έμενε τότε στο Έλσινγκφορς. Προσφερόντουσαν να μετάσχουν σε μια νέα εκστρατεία, που θα αποσκοπούσε στην ανατροπή των μπολσεβίκων και στην επανακατάκτηση "των κατακτήσεων της επανάστασης του Μαρτίου 1917". Πρότειναν ένα πρόγραμμα που θα αποτελούσε την "πλατφόρμα" αυτής της κοινής επιχείρησης: 1) Όλη η γη στους αγρότες 2) Ελεύθερα συνδικάτα για τους εργάτες 3) Πλήρης ανεξαρτησία των όμορων κρατών 4) Ελευθερία δράσης για τους φυγάδες της Κρονστάνδης 5) Κατάργηση των επωμίδων από όλες τις στρατιωτικές στολές 6) Να διατηρηθεί το σύνθημα "όλη η εξουσία στα σοβιέτ και όχι στα κόμματα". Διευκρίνιζαν όμως (τι έκπληξη!) ότι αυτό το σύνθημα δεν ήταν παρά μια "συμφερτική πολιτική μανούβρα" μέχρις ότου επιτευχθεί η ανατροπή των κομμουνιστών. Μόλις εξασφαλιζόταν η νίκη, το σύνθημα θα άλλαζε αμέσως και θα εγκαθίστατο μια στρατιωτική δικτατορία, που δε θα επέτρεπε στη χώρα να πέσει στην αναρχία. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι οι ναύτες πρόσθεσαν αυτήν την τελευταία διευκρίνιση για να δελεάσουν τον Βράνγκελ, γιατί ξανατόνιζαν ότι όταν ερχόταν η κατάλληλη στιγμή, ο ρωσικός λαός θα έπρεπε να είναι "ελεύθερος να αποφασίσει τι λογής κυβέρνηση θέλει".

Ο Γκριμμ, συνεχίζει ο Άβριτς, ειδοποίησε αμέσως ότι είναι σύμφωνος και ο Βράνγκελ έστειλε μια ευνοϊκή απάντηση μερικές βδομάδες αργότερα. Κι όχι μόνο αυτό. Από ό,τι φαίνεται, το σύμφωνο εκείνο έφτασε σε ένα πρώτο στάδιο εφαρμογής. Αν πιστέψουμε τις εκθέσεις της σοβιετικής μυστικής αστυνομίας, ο Πετριτσένκο, σε συνεργασία με τον Γκριμμ και τον Βίλεκν, στρατολόγησε μια ομάδα ναυτών απ' αυτούς που κατέφυγαν στη Φινλανδία και τους πέρασε παράνομα στην Πετρόπολη, το καλοκαίρι του 1921. Οι ναύτες αυτοί είχαν εντολή να μετάσχουν την κατάλληλη στιγμή στην κατάληψη της πόλης, που σύμφωνα με το σχέδιο θα έπαιζε ρόλο νέου προγεφυρώματος εναντίον των κομμουνιστών. Έχοντας φτάσει στην πόλη, οι ναύτες δούλεψαν κάτω από τις διαταγές της Οργάνωσης Αγώνα της Πετρούπολης, δηλαδή μιας παράνομης ομάδας καθοδηγούμενης από το Εθνικό Κέντρο. Αρχηγός της ήταν ο Β.Ν. Ταγκάνσιεβ, πρώην καθηγητής της γεωγραφίας στο πανεπιστήμιο της Πετρούπολης. Υποτίθεται ότι τα στρατεύματα του Βράνγκελ θα επέμβαιναν σε μια μεταγενέστερη φάση, μα πριν προλάβουν να ενεργήσουν, η οργάνωση ανακαλύφτηκε και τα μέλη της εκτελέστηκαν.

Ωστόσο, οι φυγάδες της Κρονστάνδης δεν απελπίστηκαν. Τον Ιούνιο του 1921, το Συνέδριο της Εθνικής Ένωσης, που συνεκλήθη με πρωτοβουλία του Εθνικού Κέντρου και αποσκοπούσε στην συνένωση των αυτοεξόριστων εν όψει μιας αντιμπολσεβίκικης σταυροφορίας, έλαβε ένα μήνυμα από τη Φινλανδία: μια ομάδα προσφύγων της Κρονστάνδης βεβαίωνε το Κέντρο ότι εγκρίνει το πρόγραμμά του. Βρήκαμε επίσης στα αρχεία του Εθνικού Κέντρου ένα εμπιστευτικό έγγραφο, με ημερομηνία 30 Οκτωβρίου 1921, υπογραμμένο από τον Πετριτσένκο και τον Γιακουβένκο (δηλαδή τον πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο της ΠΕΕ) με το οποίο εξουσιοδοτείται ένας κάποιος Βσέβολοντ Νικολάγεβιτς Σκοσύρεβ να μετάσχει στις εργασίες της Εθνικής Ρωσικής Επιτροπής του Παρισιού, με την ιδιότητα του εκπροσώπου των προσφύγων "για να συντονιστούν οι ενέργειες με τις άλλες οργανώσεις που δρουν σύμφωνα με την πλατφόρμα του ένοπλου αγώνα εναντίον των κομμουνιστών"


Το μόνο που αντιπαραθέτει σε όλα αυτά ο Αλεξάνδρου είναι ότι:
Φυσικά τίποτε από όλα αυτά δεν αποδεικνύει ότι υπήρξε και ο παραμικρός δεσμός ανάμεσα στο Κέντρο και στην ΠΕΕ πριν από την εξέγερση ή κατά τη διάρκειά της. Μα από την άλλη μεριά φαίνεται πως η πίκρα της ήττας καθώς και η κοινή επιθυμία να ανατραπεί το σοβιετικό καθεστώς, τους ώθησε να δώσουν τα χέρια μετά την εξέγερση.

Η διάταξη δυνάμεων πριν τον Οχτώβρη

Η κε του μπλοκ παρακάμπτει προσωρινά τα θέματα της επικαιρότητας, αντιγράφοντας, λόγω της ημέρας, ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο του λένιν, που ξαναθυμήθηκα διαβάζοντας το αξιόλογο βιβλίο του λάσζλο γκιούργκο «ο λένιν τον οκτώβρη» απ’ τις εκδόσεις σύγχρονη εποχή. Το εν λόγω κείμενο γράφτηκε τον απρίλη του 17’ και μπορεί να το βρει κανείς στον 31^ο τόμο των απάντων, με τίτλο «τα πολιτικά κόμματα της ρωσίας και τα καθήκοντα του προλεταριάτου». Ο γκιούργκο σημειώνει πως συνήθως «η απλότητα αποτελεί προτέρημα για την εξήγηση αλλά μειονέκτημα για τη σκέψη, (...) γιατί όποιος σκέφτεται υπερβολικά απλά απλουστεύει». Εδώ όμως η απλούστευση είναι το βασικό πλεονέκτημα του κειμένου, γιατί στην επανάσταση η ζωή απλοποιείται τόσο, που η ουσία της μπορεί να εκφραστεί με μια θέση, το συμφέρον των τάξεων.

Κατά τη γνώμη μου το κείμενο του λένιν έχει και μια διαχρονική αξία, τόσο στο γενικό του χαρακτήρα, όπου περιγράφει τη διάταξη των δυνάμεων της εποχής του, όσο και σε ειδικές πλευρές του, πχ στις πολύ εύστοχες παρατηρήσεις του σχετικά με τη δυαδική εξουσία, που μπαίνει ως στρατηγικός στόχος από κάποιες δυνάμεις, ενώ δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια προσωρινή εύθραυστη ισορροπία δυνάμεων –που δεν είναι καν απαραίτητο να προκύψει. Αξίζει συνεπώς να διαβαστεί με προσοχή και με το βλέμμα στραμμένο στην εποχή μας.

Ερωτήσεις:

1. Ποιες είναι οι κύριες ομάδες των πολιτικών κομμάτων στη Ρωσία;

Α. Τα κόμματα και οι ομάδες που είναι δεξιότερα από τους Καντέτους.

Β. Το Συνταγματικό-Δημοκρατικό Κόμμα (Καντέτοι, Κόμμα της Λαϊκής Ελευθερίας) και οι συγγενικές του ομάδες.

Γ. Οι Σοσιαλδημοκράτες, οι Σοσιαλιστές-Επαναστάτες και οι συγγενικές του ομάδες.

Δ. Το κόμμα που θα έπρεπε να λέγεται Κομμουνιστικό Κόμμα και που σήμερα λέγεται «Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα της Ρωσίας, ενωμένο από την Κεντρική Επιτροπή» ή πιο απλά «Μπολσεβίκοι».

2. Ποια τάξη εκπροσωπούν αυτά τα κόμματα; Ποιας τάξης την άποψη εκφράζουν;

Α. (Τα δεξιότερα από τους καντέτους): Των φεουδαρχών-τσιφλικάδων και των πιο καθυστερημένων στρωμάτων της αστικής τάξης.

Β. (Οι καντέτοι): Ολόκληρης της αστικής τάξης, δηλαδή της τάξης των καπιταλιστών και των τσιφλικάδων που αστοποιήθηκαν, που έγιναν καπιταλιστές.

Γ. (Οι Σοσιαλδημοκράτες και οι Σοσιαλιστές-Επαναστάτες): Των μικρών νοικοκυραίων, των μικρών και μεσαίων αγροτών, των μικροαστών, καθώς και μιας μερίδας εργατών που μπήκαν κάτω από την επιρροή της αστικής τάξης.

Δ. (Οι Μπολσεβίκοι): Των συνειδητών προλετάριων, των μισθωτών εργατών και της μερίδας των φτωχών αγροτών (μισοπρολετάριων), που συγγενεύουν μ’ αυτούς.

3. Ποια είναι η στάση τους απέναντι στο σοσιαλισμό;

Α. (Τα δεξιότερα από τους καντέτους): Όπως το β.

Β. (Οι Καντέτοι): Απόλυτα εχθρική, γιατί ο σοσιαλισμός απειλεί τα κέρδη των καπιταλιστών και των τσιφλικάδων.

Γ. (Οι Σοσιαλδημοκράτες και οι Σοσιαλιστές-Επαναστάτες): Υπέρ του σοσιαλισμού, αλλά είναι ακόμη νωρίς να σκέφτεται κανείς γι’ αυτόν και να κάνει άμεσα πρακτικά βήματα για την πραγματοποίησή του.

Δ. (Οι Μπολσεβίκοι): Υπέρ του σοσιαλισμού. Είναι απαραίτητο τα σοβιέτ των εργατών κτλ. βουλευτών να κάνουν αμέσως τα βήματα που μπορούν να γίνουν στην πράξη για την πραγματοποίηση του σοσιαλισμού.

4. Ποια κρατική συγκρότηση θέλουν σήμερα;

Α. (Τα δεξιότερα από τους Καντέτους): Συνταγματική μοναρχία, παντοκρατορία της υπαλληλίας και της αστυνομίας.

Β. (Οι Καντέτοι): Αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία, δηλαδή σταθεροποίηση της κυριαρχίας των καπιταλιστών με τη διατήρηση της παλιάς υπαλληλίας και της αστυνομίας.

Γ. (Οι Σοσιαλδημοκράτες και οι Σοσιαλιστές-Επαναστάτς): Αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία με μεταρρυθμίσεις υπέρ των εργατών και των αγροτών.

Δ. (Οι Μπολσεβίκοι): Δημοκρατία των Σοβιέτ των εργατών, στρατιωτών, αγροτών, κτλ βουλευτών. Κατάργηση του τακτικού στρατού και της αστυνομίας, αντικατάστασή τους με τον καθολικά εξοπλισμένο λαό, όχι μόνο το αιρετό, αλλά και το ανακλητό των δημόσιων υπαλλήλων, η αμοιβή τους να μην ξεπερνάει την αμοιβή ενός καλού εργάτη.

5. Ποια είναι η στάση τους απέναντι στην παλινόρθωση της μοναρχίας των Ρομανόφ;

Α. (Τα δεξιότερα από τους Καντέτους): Υπέρ της παλινόρθωσης, ενεργούν όμως στα κρυφά και με προφυλάξεις, γιατί φοβούνται το λαό.

Β. (Οι Καντέτοι): Όταν οι Γκουτσκόφ φαίνονταν δυνατοί, οι Καντέτοι ήταν υπέρ της ενθρόνισης του αδελφού ή του γιου του Νικολάου, όταν όμως ο λαός άρχισε να εμφανίζεται ως δύναμη, οι Καντέτοι τάχτηκαν ενάντια.

Γ. (Οι Σοσιαλδημοκράτες και οι Σοσιαλιστές-Επαναστάτες): Βλέπε Δ.

Δ. (Οι Μπολσεβίκοι): Ανεπιφύλακτα ενάντια σε οποιαδήποτε παλινόρθωση της μοναρχίας.

6. Ποια είναι η στάση τους απέναντι στην κατάληψη της εξουσίας; Τι ονομάζουν τάξη και τι αναρχία;

Α. (Τα δεξιότερα από τους Καντέτους): Αν ο τσάρος ή κάποιος γενναίος στρατηγός αρπάξει την εξουσία, αυτό είναι από το Θεό, είναι τάξη. Όλα τα άλλα είναι αναρχία.

Β. (Οι Καντέτοι): Αν οι καπιταλιστές αρπάξουν την εξουσία, έστω και με τη βία, αυτό είναι τάξη. Το να καταάβει κανείς την εξουσία ενάντια στους καπιταλιστές θα είναι αναρχία.

Γ. (Οι Σοσιαλδημοκράτες και οι Σοσιαλιστές-Επαναστάτες): Αν τα σοβιέτ των εργατών, στρατιωτών, κτλ βουλευτών πάρουν μόνα τους όλη την εξουσία, μας απειλεί η αναρχία. Για την ώρα, ας έχουμε στην εξουσία τους καπιταλιστές και τα σοβιέτ των εργατών και των στρατιωτών ας έχουν την «Επιτροπή Επαφής».

Δ. (Οι Μπολσεβίκοι): Όλη την εξουσία πρέπει να την έχουν μόνο τα σοβιέτ των εργταών, στρατιωτών, αγροτών, εργατών γης, κτλ βουλευτών. Όλη την προπαγάνδα, τη ζύμωση και την οργάνωση εκατομμυρίων κι εκατομμυρίων ανθρώπων πρέπει να την κατευθύνουμε ήδη αμέσως προς αυτόν τον σκοπό.

7. Πρέπει να υποστηρίζουμε την Προσωρινή Κυβέρνηση;

Α. (Τα δεξιότερα από τους Καντέτους): Όπως το Β.

Β. (Οι Καντέτοι): Οπωσδήποτε πρέπει, επειδή τη στιγμή αυτή είναι η μόνη που μπορεί να περιφρουρήσει τα συμφέροντα των καπιταλιστών.

Γ. (Οι Σοσιαλδημοκράτεες και οι Σοσιαλιστές-Επαναστάτες): Πρέπει, αλλά με τον όρο να εκπληρώνει τη συμφωνία με το σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών και να συμμετέχουν στην «Επιτροπή Επαφής».

Δ. (Οι Μπολσεβίκοι): Δεν πρέπει, ας την υπσοτηρίζουν οι καπιταλιστές. Εμείς πρέπει να ετοιμάζουμε όλο το λαό για την παντοκρατορία και τη μονοκρατορία των σοβιέτ των εργατών, στρατιωτών και λοιπών βουλευτών.

8. Είναι υπέρ της μονοκρατορίας ή υπέρ της δυαδικής εξουσίας;

Α. (Τα δεξιότερα από τους Καντέτους): Όπως το Β.

Β. (Οι Καντέτοι): Υπέρ της μονοκρατορίας των καπιταλιστών και των τσιφλικάδων.

Γ. (Οι Σοσιαλδημοκράτες και οι Σοσιαλιστές-Επαναστάτες): Υπέρ της δυαδικής εξουσίας: «Έλεγχος» των σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών πάνω στην Προσωρινή Κυβέρνηση. Το να νομίζει κανείς πως ο έλεγχος δίχως την εξουσία είναι πραγματοποιήσιμος είναι επιζήμιο.

Δ. (Οι Μπολσεβίκοι): Υπέρ της μονοκρατορίας των σοβιέτ των εργατών, στρατιωτών, αγροτών, κτλ βουλευτών, από τα κάτω ως τα πάνω σε όλη την χώρα...

Κολεκτιβοποίηση

Σήμερα η κε του μπλοκ έχει την τιμή να φιλοξενεί μια αναλυτική εργασία του Άναυδου για την κολεκτιβοποίηση που εξετάζει το αντικείμενο από όλες τις πλευρές: το ιστορικό πλαίσιο και τις συνθήκες που επέβαλαν την πολιτική της κολεκτιβοποίησης, τους όρους με τους οποίους προωθήθηκε, τη σκληρή ταξική πάλη με τους κουλάκους, τη διαπάλη και τις διαφορετικές απόψεις μέσα στο κόμμα των μπολσεβίκων, το λιμό της ουκρανίας, κτλ. Το κείμενο του άναυδου είναι αρκετά εκτενές, αλλά αξίζει κατά τη γνώμη μου να διαβαστεί ολόκληρο, σαν ένα ιστορικό ένθετο στον κυριακάτικο ρίζο. Καλή ανάγνωση και κάθε καλόβουλος σχολιαστής ευπρόσδεκτος.

Κολεκτιβοποίηση

Από τον Άναυδο – Φεβρουάριος 2014

Μπροστά 25!

                Μπροστά 25!

Ατσάλινοι

                Εργάτες-χιλιάδες

Ο εχθρός προελαύνει

                Ήρθε η ώρα να τελειώσουμε

Αυτή τη συμμορία

                Των παπάδων και των κουλάκων

Ας καπνίσουν τα τρακτέρ

                Με την δύναμη των χιλίων ίππων

Στη θέση

των εξαντλημένων ψωράλογων

Ο κουλάκος είναι έτοιμος

                Κοίτα ξανά

Με το πριονισμένο δίκαννο

                Χωμένος στις ερημιές

Στο μέτωπο 25!

                Μπροστά 25!

Ατσάλινοι

                Εργάτες-χιλιάδες

(από το εμβατήριο των Εικοσιπέντε Χιλιάδων του Β. Μαγιακόφσκι)

Περιεχόμενα:

1.       Εισαγωγή

2.       Η αγροτική οικονομία στη διάρκεια της ΝΕΠ

3.       Η κρίση των σιτηρών

4.       Οι διαφορετικές απόψεις

5.       Κολεκτιβοποίηση

6.       Αποκουλακοποίηση

7.       Ίλιγγος από τις επιτυχίες

8.       Η αντίσταση

9.       25,000

10.   ΜΤΣ

11.   Λιμός

12.  Τα πρώτα χρόνια

13.   Επίλογος

1. Εισαγωγή

Αν και οι Μπολσεβίκοι κατέλαβαν την εξουσία στη Ρωσία το Νοέμβριο του 1917 η τελική τους επικράτηση έγινε δυνατή μόλις το 1921 (οι Ιάπωνες αποχώρησαν ηττημένοι από το Βλαδιβοστόκ τον Οκτώβριο του 1922) με τη νίκη τους στον εμφύλιο πόλεμο. Στη φωτιά του εμφυλίου σφυρηλατήθηκε η στρατιωτική και πολιτική  συμμαχία του προλεταριάτου με την αγροτιά.  Η συμμαχία αυτή θεμελιώθηκε πάνω στο αμοιβαίο συμφέρον των δύο μερών: οι αγρότες έλαβαν από τη σοβιετική κυβέρνηση γη και προστασία από τους γαιοκτήμονες και τους κουλάκους ενώ οι ίδιοι της έδιναν για περίπου τρία χρόνια  όλο σχεδόν το πλεόνασμα τους.

Ο εμφύλιος άφησε τη χώρα σε μία κατάσταση οικονομικής και κοινωνικής αποσύνθεσης. Ωστόσο το σύστημα του πολεμικού κομμουνισμού, όπως ονομάστηκε, ήταν αδύνατο να διατηρηθεί μετά το τέλος του εμφυλίου γιατί όπως διέγνωσε ο Λένιν η συνέχιση του θα οδηγούσε σε σύγκρουση με την αγροτιά Το 10^ο συνέδριο του ΠΚΚ(μπ) (Μάρτιος 1921) εγκαινίασε τη Νέα Οικονομική Πολιτική (ΝΕΠ) όπου η ιδιοποίηση από το κράτος ολόκληρου του αγροτικού πλεονάσματος αντικαταστάθηκε από ένα φόρο σε είδος. Παράλληλα επιτράπηκε το ελεύθερο εμπόριο και η λειτουργία μικρών ιδιωτικών βιομηχανιών και βιοτεχνών. Η ΝΕΠ που λογιζόταν σα μία προσωρινή υποχώρηση είχε σαν βασικό στόχο να δώσει το κίνητρο  κυρίως στους αγρότες αλλά και σε άλλα στρώματα να αυξήσουν το επίπεδο της παραγωγής τους. Το κράτος θα ωφελούταν από το πλεόνασμα αυτό μέσω της φορολογίας ελπίζοντας ότι κάποιο μέρος από το υπόλοιπο θα μετατρεπόταν σε επένδυση από τους ιδιώτες.

2. Η αγροτική οικονομία στη διάρκεια της ΝΕΠ

Πριν την Οκτωβριανή επανάσταση το 42% της γης άνηκε στους γαιοκτήμονες, τους αυλικούς και στην εκκλησία. Μετά την επανάσταση όλη αυτή η γη απαλλοτριώθηκε και το μεγαλύτερο μέρος της δόθηκες στους ακτήμονες ενώ στο υπόλοιπο σχηματίστηκαν τα πρώτα κρατικά αγροκτήματα (σοβχόζ). Έτσι ενώ το 1916 υπήρχαν 18 εκατομμύρια αγροκτήματα ο αριθμός τους έφτασε το 1926 τα 25,6 εκατομμύρια. Η αγροτική κοινότητα (mir) που ήταν ο βασικότερος θεσμός στην ύπαιθρο στην προεπαναστατική Ρωσία παρέμεινε σα θεσμός και στη διάρκεια της ΝΕΠ.  Μία σημαντική παράμετρος του αγροτικού ζητήματος ήταν το γεγονός ότι το φυσικό περιβάλλον της ΕΣΣΔ ήταν (και είναι) αρκετά δριμύ ενώ ελάχιστες είναι οι περιοχές που η φύση ευνοεί τη γεωργία.

Η ΕΣΣΔ (ιδρύθηκε το Δεκέμβριο του 1922) ήταν μία αγροτική χώρα με  πληθυσμό 147 περίπου εκατομμύριων όπου το 86,3% ζούσε στην ύπαιθρο (απογραφή 1926).  Το 1927 η βιομηχανία αντιπροσώπευε το 42% του συνολικού προϊόντος (ο σοσιαλιστικός τομέας  αντιπροσώπευε το 86%) ενώ η γεωργία αντιπροσώπευε το 58%.

Ο πρωταρχικός στόχος της σοβιετικής εξουσίας ήταν η εκβιομηχάνιση της χώρας που θ’ ανέβαζε το βιοτικό επίπεδο του λαού και θ’ απάλλασσε τη χώρα από την εξάρτηση από τις καπιταλιστικές χώρες.  Ωστόσο οι πόροι για τις απαραίτητες επενδύσεις δεν θα μπορούσαν να προέρχονται ούτε από την εκμετάλλευση αποικιών ούτε φυσικά από τα δάνεια άλλων καπιταλιστικών χωρών αλλά θα έπρεπε να αναζητηθούν στο εσωτερικό της ΕΣΣΔ. Οι βασικές πηγές ήταν καταρχήν το κοινωνικοποιημένο κεφάλαιο όπου πλέον όλο το ποσό των προηγούμενων κερδών των κεφαλαιοκρατών μετατρέπονταν σε επενδύσεις, το παραγόμενο πλεόνασμα της βιομηχανίας  και κατά τρίτο η απόσπαση μέρους του πλεονάσματος από την αγροτική παραγωγή μέσω της φορολογίας και του μηχανισμού των τιμών.  Συνεπώς η αναζωογόνηση της γεωργίας ήταν απαραίτητη προϋπόθεση ώστε αυτή να μπορέσει να τροφοδοτήσει το σοβιετικό κράτος με πρώτες ύλες και τρόφιμα απαραίτητα για την ανασυγκρότηση της βιομηχανίας. Η βιομηχανία με τη σειρά της ανάμεσα στ’ άλλα θα τροφοδοτούσε την αγροτική οικονομία με τα απαραίτητα μέσα (μηχανήματα, λιπάσματα κλπ) ώστε να αυξηθεί η παραγωγικότητα και το συνολικό της προϊόν. Η κατάργηση της φεουδαρχίας απάλλαξε τους αγρότες από τα νοίκια που πλήρωναν για να καλλιεργούν τη γη. Χωρίς το βάρος αυτό οι αγρότες ήταν σε θέση να συνδράμουν οικονομικά το κράτος να κτίσει μία ισχυρή βιομηχανία. Επιπλέον δόθηκαν στους αγρότες μία σειρά κινήτρων όπως χαμηλή φορολογία, παροχή πιστώσεων ικανοποιητικές τιμές αγοράς κλπ.

Η αναδιανομή της γης μετά το τέλος του εμφυλίου άφησε το μεγαλύτερο μέρος του κεφαλαιουχικού εξοπλισμού στην ιδιοκτησία των κουλάκων. Σε όλη τη χώρα το 31% των αγροκτημάτων δεν είχε ζώα έλξης πάνω από το 34% δεν είχε κάποιο εξοπλισμό οργώματος και μόλις το 18% διέθετε αγροτικά μηχανήματα.  Έτσι το όργωμα ήταν ρηχό, συνήθως με τη χρήση ξύλινου υνιού η σπορά γινόταν με το χέρι και έπεφτε θύμα των πουλιών και του ανέμου.

Το κράτος ενίσχυε με κάθε τρόπο την παραγωγή των φτωχών χωρικών με τη δημιουργία συνεταιρισμών και την παροχή δανείων, μηδενική φορολογία αλλά και προστατεύοντάς τους από την εκμετάλλευση των κουλάκων εφαρμόζοντας αυστηρούς νόμους σχετικά με τη χρήση και την αμοιβή ξένης εργασίας. Για την επιτυχία των στόχων αυτών αναγκαία ήταν η ενίσχυση της συνοχής των φτωχών στρωμάτων κάτω από την καθοδήγηση των κομματικών οργανώσεων. Έτσι το 1924 δημιουργήθηκαν οι αγροτικές επιτροπές αλληλοβοήθειας (Kredtkomy) που σκοπό είχαν τη διανομή σπόρου, δάνειζαν εξοπλισμό σε πολύ χαμηλές τιμές  κλπ.

Οι συνεταιρισμοί (προμηθευτικοί, αγροτικοί και πιστωτικοί) υπήρχαν και  προπολεμικά Υπήρχε ωστόσο μια βασική διαφορά μεταξύ της άποψης των μπολσεβίκων για τους συνεταιρισμούς σαν ενδιάμεσο στάδιο  πριν τη σοσιαλιστική συλλογική γεωργία και της άποψης των αγροτών που προσχωρούσαν στους συνεταιρισμούς για το αμοιβαίο αλλά βασικά ατομικό κέρδος. Το 1927 το συνεταιριστικό κίνημα κάλυπτε το 37% των νοικοκυριών. Οι συνεταιρισμοί έλκυαν κυρίως τους κουλάκους γιατί επειδή ακριβώς διαχειρίζονταν τα πιο προηγμένα αγροκτήματα γνώριζαν καλύτερα τα οικονομικά πλεονεκτήματα του συνεταιρισμού.  Όντας σε θέση ισχύος  οι κουλάκοι κυριαρχούσαν στις διοικήσεις των συνεταιρισμών και ήταν σε θέση να τους χρησιμοποιήσουν για τα συμφέροντα τους. Αντιμέτωπο με μία κατάσταση όπου οι συνεταιρισμοί βοηθούσαν τους ήδη εύπορους αγρότες το κόμμα προσπάθησε να ασκήσει πιο στενό πολιτικό και οικονομικό έλεγχο. Έτσι οι  πωλήσεις τρακτέρ αλλά και τα δάνεια επιτρεπόντουσαν μόνο σε σοβχόζ, κολχόζ και τους αγροτικούς παραγωγικούς συνεταιρισμούς. Αντίστοιχα οι κουλάκοι δημιουργούσαν  ψευτο-συνεταιρισμούς ώστε να έχουν τη δυνατότητα να αγοράζουν μηχανήματα και να παίρνουν δάνεια σε μία προσπάθεια να ξεγελάσουν τον κρατικό. Το 1927 το 2% των τρακτέρ ήταν ατομική ιδιοκτησία το 23% άνηκε σε κολχόζ το 15% σε σοβχόζ και το 55% αγροτικούς συνεταιρισμούς.

Στα χωριά εξακολουθούσε παράλληλα με τα σοβιέτ να επιβιώνει η κοινότητα στην οποία συμμετείχαν οι άρρενες αρχηγοί των νοικοκυριών με επικεφαλής το γέροντα του χωριού. Ουσιαστικά υπήρχε μία δυαδική εξουσία.  Οι κρατικοί λειτουργοί ήταν κακοπληρωμένοι και έκθετοι στην εξαγορά κυρίως από τη μεριά των κουλάκων ώστε να κλείνουν τα  μάτια όταν παραβιάζονταν οι νόμοι υπενοικίασης της γης, χρησιμοποίησης ξένης εργασίας, και αγοράς μηχανών. Ο πιο διαδεδομένος τρόπος παράκαμψης της νομοθεσίας ήταν η υιοθεσία του ακτήμονα από τον κουλάκο που τον παρουσίαζε σαν συμβοηθών μέλος και όχι εργάτη. Το 1926 το κόμμα προσπάθησε να μειώσει την δύναμη των κοινοτήτων αφαιρώντας τα πολιτικά δικαιώματα από τους κουλάκους και προσπαθώντας να την αντικαταστήσει με το χωριό.

Οι κουλάκοι όντας οι πιο εύποροι και οι πιο μορφωμένοι ήταν οι φυσικοί ηγέτες της υπαίθρου. Για να προστατέψουν την οικονομική τους ηγεμονία αναπόφευκτα είχαν και πολιτική δραστηριότητα κυριαρχώντας στις αγροτικές κοινότητες και υπονομεύοντας την εξουσία του τοπικού σοβιέτ. Εκμεταλλευόμενοι τα κίνητρα της ΝΕΠ εμπόδιζαν κάθε προσπάθεια του κράτους να αυξήσει τον έλεγχο του στην ύπαιθρο. Το 1925-26 το κόμμα προσπάθησε να ενθαρρύνει τη συμμετοχή των αγροτών στην πολιτική ζωή προκηρύσσοντας εκλογές στα σοβιέτ. Σαν αποτέλεσμα υπήρξε αύξηση της πολιτικής δραστηριότητας αντικομουνιστικών δυνάμεων και μάλιστα στη Σιβηρία έγινε προσπάθεια να ξαναδημιουργηθεί η Ένωση Αγροτών (παρακλάδι των σοσιαλεπαναστατών). Χιλιάδες ήταν οι υπογραφές που  μαζεύτηκαν στην αίτηση για αναγνώριση της σαν πολιτικό κόμμα. Σε ορισμένες περιοχές της χώρας οι κουλάκοι κέρδισαν μέχρι και το 10% των εδρών στα τοπικά σοβιέτ.  Σαν αντίδραση το κόμμα το 1926-27 αύξησε από 1% σε 3% το ποσοστό των αγροτών (κουλάκοι) που στερήθηκαν τα πολιτικά τους δικαιώματα. Οι φτωχοί αγρότες δίσταζαν να στραφούν ενάντια στους κουλάκους γιατί τους είχαν ανάγκη τόσο σαν εργοδότες όσο και για να δανειστούν από αυτούς μηχανήματα, ζώα, εργαλεία και χρήματα. Επιπλέον η  πολιτική ελέγχου των κουλάκων ήταν δίκοπο μαχαίρι. Με δεδομένη την οικονομική εξάρτηση των φτωχών χωρικών από τους πλούσιους γείτονες τους αυτοί ήταν και τα πρώτα θύματα όταν οι οικονομικές πολιτικές του σοβιετικού κράτους συρρίκνωναν την οικονομική δραστηριότητα των κουλάκων. Η μη αποπληρωμή των κρατικών δανείων   ήταν ένα άλλο διαδεδομένο πρόβλημα δείχνοντας στο κόμμα ότι η χρήση της πίστης δεν έφερνε κανένα αποτέλεσμα απλώς σπαταλούσε σπάνιους πόρους σε ένα βαρέλι δίχως πάτο όπου οι κύριοι ωφελημένοι ήταν  οι κουλάκοι.

Να σημειωθεί ότι στους κεντρικούς οργανισμούς των συνεταιριστικών οργανώσεων κυριαρχούσαν οι σοσιαλεπαναστάτες και οι αστοί ειδικοί που δεν συμμερίζονταν τις ιδέες των μπολσεβίκων. Ήταν οι ίδιοι που είχαν εργαστεί στη διάρκεια των  μεταρρυθμίσεων Στολίπιν και συνέχιζαν να προωθούν τη συγκέντρωση  των αγροκτημάτων σε ιδιωτική βάση.

Ιστορικά οι αγρότες ήταν βασικοί υποστηρικτές των σοσιαλεπαναστατών (π.χ. στη Σιβηρία είχαν πάρει το 78% των ψήφων στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1917). Οι κομματικές δυνάμεις στην ύπαιθρο ήταν λιγοστές, το 1928 μόλις το 9,8% των μελών του ΠΚΚ (μπ) ήταν αγρότες ενώ αντιστοιχούσαν περίπου 25 κομματικά μέλη ανά 10,000 κατοίκους (σε σύγκριση στις πόλεις η αναλογία ήταν 319 μέλη). Η προσπάθεια του ΠΚΚ να αυξήσει την επιρροή του στην ύπαιθρο με εκστρατείες στρατολόγησης είχε οδηγήσει αρκετούς κουλάκους στις τάξεις του κόμματος Η Κεντρική επιτροπή ελέγχου ανακάλυψε ότι περίπου το 17% των κομματικών μελών στην ύπαιθρο ήταν ‘οικονομικά εξασφαλισμένοι’ αγρότες Έτσι το 1927 το κόμμα εξέδωσε δύο οδηγίες στις κομματικές οργανώσεις της υπαίθρου Σύμφωνα με την πρώτη οι επαρχιακοί κομματικοί πυρήνες έπρεπε να ετοιμάσουν λίστες με την οικονομική διαστρωμάτωση των οικογενειών της περιοχής τους να εφαρμόζουν τις κομματικές οδηγίες αλλά και το σοβιετικό νόμο που προστάτευε τον φτωχό αγρότη και τιμωρούσε τον κουλάκο. Σύμφωνα με τη δεύτερη θα έπρεπε να εκκαθαρίσουν τις γραμμές τους από τους κουλάκους και να προσπαθήσουν να στρατολογήσουν φτωχούς αγρότες και ακτήμονες.

Γιατί νίκησε η οκτωβριανή επανάσταση

Εν όψει της επετείου της 7^ης νοέμβρη και της συμπλήρωσης 96 χρόνων από τη μεγάλη οκτωβριανή επανάσταση, η κε του μπλοκ παίρνει το δεύτερο τόμο της ιστορίας του κόμματος των μπολσεβίκων –όπως γράφτηκε εν έτει 1938, με την έγκριση της κεντρικής επιτροπής- και αντιγράφει ένα σχετικό απόσπασμα που περιγράφει τους λόγους που νίκησε ο οχτώβρης, διατηρώντας την αρχική ορθογραφία. Αν δεν κάνω λάθος το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις ‘να υπηρετούμε το λαό’ (μαοϊκής κατεύθυνσης).

Η μεγάλη σοσιαλιστική οχτωβριανή επανάσταση είχε νικήσει. Από τις αιτίες που καθόρισαν την τέτοια σχετικά εύκολη νίκη της σοσιαλιστικής επανάστασης στη ρωσία, πρέπει να σημειωθούν οι ακόλουθες κυριότερες:

1. Η οχτωβριανή επανάσταση είχε μπροστά της ένα τέτοιο σχετικά αδύνατο, άσχημα οργανωμένο, πολιτικά λιγόπειρο εχθρό, όπως ήταν η ρωσική αστική τάξη. Μην έχοντας ακόμα στερεωθεί οικονομικά κι εξαρτημένη εντελώς από τις κυβερνητικές παραγγελίες, η ρωσική αστική τάξη δεν είχε ούτε την πολιτική ανεξαρτησία, ούτε αρκετή πρωτοβουλία, απαραίτητη για να βρει μια διέξοδο από την κατάσταση. Δεν είχε ούτε την πείρα των πολιτικών συνδυασμών και της πολιτικής απάτης σε μεγάλη κλίμακα, που είχε πχ η γαλλική αστική τάξη· ούτε το σχολειό των αγυρτικών συμβιβασμών μεγάλης ολκής, που είχε πχ η αγγλική αστική τάξη. Επιζητώντας χτες ακόμα, συνεννόηση με τον τσάρο, που ανέτρεψε η επανάσταση του φλεβάρη, δε μπόρεσε, όταν ύστερα απ’ αυτό ανέβηκε στην εξουσία, να σκεφτεί τίποτα καλύτερο από το να συνεχίσει στις βασικές γραμμές την πολιτική του μισητού τσάρου. Κι αυτή, όπως κι ο τσάρος, ήταν υπέρ του πολέμου, ως χώρα και είχε κουράσει το λαό και το στρατό. Κι αυτή, όπως κι ο τσάρος, ήθελε να διατηρήσει βασικά την ιδιοκτησία των τσιφλικάδων πάνω στη γη, παρόλο που η αγροτιά πέθαινε από έλλειψη γης και από το ζυγό των τσιφλικάδων. Όσο για την πολιτική απέναντι στην εργατική τάξη, η ρωσική αστική ξεπερνούσε τον τσαρισμό στο μίσος της προς την εργατική τάξη, γιατί προσπαθούσε όχι μόνο να διατηρήσει και να στερεώσει την καταπίεση των εργοστασιαρχών, αλλά και να την κάνει ανυπόφορη εφαρμόζοντας μαζικά λοκ-άουτ.

Δεν είνε παράξενο ότι ο λαός δεν είδε καμιά ουσιώδικη διαφορά ανάμεσα στην πολιτική του τσάρου και την πολιτική της αστικής τάξης και μετάφερε στην προσωρινή κυβέρνηση της αστικής τάξης το μίσος του για τον τσάρο.

Όσο τα συμβιβαστικά κόμματα των εσέρων και των μενσεβίκων είχαν κάποια επιρροή στο λαό, η αστική τάξη μπορούσε να κρύβεται πίσω τους και να διατηρεί την εξουσία. Από τότε όμως που οι μενσεβίκοι και οι εσέροι ξεσκεπάστηκαν σαν πράκτορες της ιμπεριαλιστικής αστικής τάξης κι έτσι έχασαν την επιρροή τους στο λαό, η αστική τάξη κι η προσωρινή της κυβέρνηση έμειναν στον αέρα.

2. Στην ηγεσία της οχτωβριανής επανάστασης βρισκόταν μια επαναστατική τάξη σαν την εργατική τάξη της ρωσίας, που είχε ατσαλωθεί στους αγώνες, που πέρασε σε σύντομο χρονικό διάστημα από δυο επαναστάσεις και που στις παραμονές της τρίτης επανάστασης είχε αποκτήσει το κύρος του αρχηγού του λαού στην πάλη για την ειρήνη, τη γη, τη λευτεριά, το σοσιαλισμό. Αν δεν υπήρχε τέτιος αρχηγός στην επανάσταση που να έχει κατακτήσει την εμπιστοσύνη του λαού, όπως η εργατική τάξη της ρωσίας, δε θα υπήρχε η συμμαχία των εργατών κι αγροτών δίχως αυτή τη συμμαχία δε θα μπορούσε να νικήσει η οχτωβριανή επανάσταση.

3. Η εργατική τάξη της ρωσίας είχε ένα σοβαρό σύμμαχο στην επανάσταση, όπως ήταν η φτωχή αγροτιά, που αποτελούσε την τεράστια πλειοψηφία του αγροτικού πληθυσμού. Η πείρα από τους οχτώ μήνες της επανάστασης, που μπορεί αδίσταχτα να παραβληθεί με την πείρα από κάμποσες δεκαετίες «ομαλής» ανάπτυξης, δεν πήγε χαμένη για τις εργαζόμενες μάζες της αγροτιάς. Στο διάστημα αυτό είχαν τον τρόπο να δοκιμάσουν στην πράξη όλα τα κόμματα της ρωσίας και να πεισθούν, πως ούτε οι καντέ, ούτε οι εσέροι κι οι μενσεβίκοι θα τα χαλάσουν στα σοβαρά με τους τσιφλικάδες και θα χύσουν το αίμα τους για χάρη των αγροτών και πως στη ρωσία υπάρχει μόνο ένα κόμμα, που δε συνδέεται με τους τσιφλικάδες και είνε έτοιμο να τσακίσει τους τσιφλικάδες για να ικανοποιήσει τις ανάγκες των αγροτών: κι αυτό είνε το μπολσεβίκικο κόμμα. Αυτή στάθηκε η πραγματική βάση της συμμαχίας του προλεταριάτου με την αγροτική φτωχολογιά. Η συμμαχία αυτή της εργατικής τάξης με την αγροτική φτωχολογιά, καθόρισε και τη στάση των μεσαίων αγροτών, που ταλαντευόταν για πολύ καιρό και που μόνο στις παραμονές της εξέγερσης του οχτώβρη έκαναν κανονική στροφή με το μέρος της επανάστασης, προσχωρώντας με το μέρος της αγροτικής φτωχολογιάς.

Είνε περιττό να αποδείξουμε πως χωρίς αυτή τη συμμαχία δε μπορούσε να νικήσει η οχτωβριανή επανάσταση.

4. Επικεφαλής της εργατικής τάξης βρισκόταν ένα κόμμα δοκιμασμένο στους πολιτικούς αγώνες, σαν το κόμμα των μπολσεβίκων. Μονάχα ένα τέτιο κόμμα, σαν το κόμμα των μπολσεβίκων αρκετά τολμηρό για να οδηγήσει το λαό στην αποφασιστική έφοδο και αρκετά προσεχτικό για να αποφεύγει τους λογής-λογής σκοπέλους στο δρόμο προς το σκοπό του, μόνο ένα τέτιο κόμμα μπορούσε να συνενώσει τόσο επιδέξια, σε ένα κοινό επαναστατικό χείμαρρο, τα τόσα διαφορετικά επαναστατικά κινήματα, όπως το πανδημοκρατικό κίνημα για την ειρήνη, το αγροτικό δημοκρατικό κίνημα για την κατάληψη της γης των τσιφλικάδων, το εθνικαπελευθερωτικό κίνημα των καταπιεζόμενων λαών για την εθνική ισοτιμία και το σοσιαλιστικό κίνημα του προλεταριάτου για την ανατροπή της αστικής τάξης, για την εγκαθίδρυση της δικτατορίας του προλεταριάτου.

Είνε αναμφισβήτητο πως η συνένωση αυτών των διαφορετικών επαναστατικών ρευμάτων σ’ ένα κοινό, ισχυρό επαναστατικό χείμαρρο έκρινε την τύχη του καπιταλισμού στη ρωσία.

5. Η οχτωβριανή επανάσταση άρχισε σε μια στιγμή, που ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος βρισκόταν στη μεγαλύτερή του ένταση, όταν τα κυριότερα αστικά κράτη ήταν χωρισμένα σε δυο εχθρικά στρατόπεδα και απασχολούνταν στο να αλληλοπολεμούνται και να αλληλοεξασθενούν· έτσι δε μπορούσαν να ανακατωθούν σοβαρά στις «ρωσικές υποθέσεις» και να επιτεθούν ενεργά κατά της οχτωβριανής επανάστασης.

Είνε ολοφάνερο πως το γεγονός αυτό διευκόλυνε σημαντικά τη νίκη της σοσιαλιστικής επανάστασης του οχτώβρη.

Το σφραγισμένο τραίνο...

...ο γερμανικός χρυσός και οι Μπολσεβίκοι

Από τον Άναυδο – Φεβρουάριος  2013

Ο ειδικός συνεργάτης της κε του μπλοκ άναυδος ανασκευάζει σε αυτό το κείμενο έναν ακόμα δημοφιλή αντικομμουνιστικό μύθο κι αποκαθιστά την ιστορική αλήθεια. Η κε του μπλοκ τον ευχαριστεί για την άδεια να δημοσιεύσει το κείμενο κι εύχεται καλή μελέτη στους σφους αναγνώστες και νηφάλιο σχολιασμό.

1. Εισαγωγή
Στη σειρά που εγκαινίασε ο Ρ για τους μήνες πριν την Οκτωβριανή Επανάσταση αναφέρεται στην απόφαση της Προσωρινής Κυβέρνησης στις 7/7/1917 να συλλάβει τον Λένιν αλλά και άλλους επιφανείς Μπολσεβίκους μετά την αποτυχημένη  εξέγερση του Ιουλίου, Οι κατηγορίες ήταν στην ουσία τρεις: η πρώτη ήταν ότι ο Λένιν ήταν κατάσκοπος της Γερμανίας με αφορμή την άφιξη του στην τσαρική Ρωσία με το περίφημο σφραγισμένο τρένο αλλά και την ‘αποκάλυψη’ εγγράφων που αποκάλυπταν την χρηματοδότηση των Μπολσεβίκων από τον Κάιζερ, η δεύτερη είχε να κάνει με την θέση του Λένιν ενάντια στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο και η τρίτη ότι ήταν υπεύθυνος για την εξέγερση του Ιουλίου 

Στο παρόν κείμενο θα ασχοληθούμε με την πρώτη κατηγορία αλλά και με τη διαμάχη που ξέσπασε στους κύκλους των Μπολσεβίκων για το αν έπρεπε ο Λένιν να παραδοθεί στην Προσωρινή Κυβέρνηση και να αντικρούσει τις κατηγορίες εναντίον του

2. Το σφραγισμένο τρένο
Το Φεβρουάριο του 1917 ανατρέπεται ο τσάρος στη Ρωσία. Ο Λένιν βρίσκεται εξόριστος στην Ζυρίχη χωρίς καμία δυνατότητα επικοινωνίας. Μαθαίνει τα νέα από τις εφημερίδες. Ήδη με τις ευλογίες της κυβέρνησης Κερένσκυ ορισμένοι εχθροί του Τσάρου επιστρέφουν στη Ρωσία.. Ο Πλεχάνοφ επέστρεψε με μία βρετανική τορπιλάκατο. Ο Λένιν όμως δεν δικαιούται να επιστρέψει και η εξήγηση είναι απλή. Μία από τις πρώτες πράξεις του Κερένσκυ ήταν να υποσχεθεί στους Αγγλογάλλους της Ανταντ ότι η Ρωσία θα συνεχίσει τον πόλεμο στο πλευρό τους. Τη δήλωση αυτή την υπέγραψε ο Πλεχάνοφ όχι όμως και ο Λένιν. 

Ο Λένιν ούτε επίσημα αλλά ούτε παράνομα μπορούσε να επιστρέψει στη Ρωσία περνώντας από εδάφη που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο της Ανταντ. Συνεπώς η μόνη εναλλακτική ήταν επιστρέψει στη Ρωσία μέσω της Γερμανίας. Για το λόγο αυτό με τη μεσολάβηση δύο Ελβετών σοσιαλιστών των Γκριμ και Πλάτεν ήρθε σε συμφωνία με τον πρέσβη της Γερμανίας στην Ελβετία να πάει σε κάποιο λιμάνι της Βαλτικής περνώντας μέσα από τα γερμανικά εδάφη. Τα κίνητρα της γερμανικής κυβέρνησης για να δώσει την άδεια αυτή ήταν ξεκάθαρα. Με δεδομένη τη θέση του Λένιν για τον πόλεμο πίστευαν ότι η επιστροφή του θα συντελούσε στο  να βγει η Ρωσία από τον πόλεμο.  Από τη μεριά του ο Λένιν αναλάμβανε το διπλό ρίσκο να κατηγορηθεί από  τους εχθρούς του σαν πράκτορας του Κάιζερ αλλά και να συλληφθεί από τους Γερμανούς που φοβόντουσαν την μετάδοση της επανάστασης στην Γερμανία. Ηδη ο υπουργός εξωτερικών της Προσωρινής Κυβέρνησης Μιλιούκοφ απειλούσε να συλλάβει με την κατηγορία της προδοσίας οποιονδήποτε έφτανε στη Ρωσία μέσω της Γερμανίας. Οι Άγγλοι από τη μεριά τους ρωτούσαν την Προσωρινή Κυβέρνηση τι μέτρα σκόπευε να πάρει για να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο που αντιπροσώπευε ο Λένιν

Ο Λένιν έγραψε μία δήλωση για τη συμφωνία του με το Γερμανό πρέσβη. Δε ζητούσε από τους Γερμανούς τίποτε άλλο από το να αφήσουν αυτόν και ορισμένους φίλους του να διασχίσουν τη χώρα. Δεσμεύτηκε να μην βγει κανείς από τη συνοδεία του από το τραίνο καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδρομής και να ζητήσει  με την επιστροφή του στη Ρωσία  την απελευθέρωση ίσου αριθμού Γερμανών αιχμαλώτων πολέμου.  Η δήλωση αυτή του Λένιν υπογράφηκε από Γερμανούς, Γάλλους, Πολωνούς Ελβετούς Σουηδούς και Νορβηγούς σοσιαλιστές κάποιοι από τους οποίους ήταν μέλη των κοινοβουλίων των χωρών τους. Μαζί με τον Λένιν ταξίδεψαν και πέντε μέλη της Μπούντ .  Ένα μήνα αργότερα ο ηγέτης τον Μενσεβίκων Μαρτόφ ακολούθησε ακριβώς τον ίδιο δρόμο με τον Λένιν χωρίς φυσικά να κατηγορηθεί για προδοσία. Ο Τρότσκι που αρχικά συνελήφθηκε στον Καναδά από τους Βρετανούς απελευθερώθηκε μετά από την παρέμβαση της Προσωρινής Κυβέρνησης. Το τραίνο δεν ήταν στην κυριολεξία σφραγισμένο απλώς οι επιβάτες του δεν κατέβηκαν από αυτό όσο βρισκόταν σε γερμανικό έδαφος. Ο Λένιν ζήτησε όπως προέβλεπε η συμφωνία του  την απελευθέρωση των γερμανών αιχμαλώτων αλλά η Προσωρινή κυβέρνηση αρνήθηκε.  Φτάνοντας ο Λένιν στην Πετρούπολη και αφού αποχώρησε στη μέση του καλωσορίσματος από τον μενσεβίκο πρόεδρο του σοβιέτ της πόλης Τσχάιτζε απευθύνθηκε στους συγκεντρωμένους με τα παρακάτω λόγια :

Ο λαός χρειάζεται ειρήνη. Ο λαός χρειάζεται ψωμί. Ο λαός χρειάζεται γη. Και σας δίνουν πόλεμο πείνα και καθόλου ψωμί. Άφησαν τη γη στους τσιφλικάδες... Πρέπει να παλέψουμε για την κοινωνική επανάσταση, να παλέψουμε μέχρι το τέλος μέχρι την πλήρη νίκη του προλεταριάτου Ζήτω η επανάσταση! 


3. Ο χρυσός των Γερμανών
Στις 4/7/1917  και στο μέσο της αντι-κυβερνητικής εξέγερσης ο Π. Περεβερζεφ υπ. Δικαιοσύνης της Προσωρινής κυβέρνησης εξέδωσε ένα δελτίο τύπου στο οποίο κατηγορούσε τους ηγέτες των Μπολσεβίκων για προδοτικές ενέργειες. Σύμφωνα με την Προσωρινή Κυβέρνηση ο Λένιν είχε σταλεί στη Ρωσία από τη Γερμανική κυβέρνηση για να ενισχύσει τις προσπάθειες για μια χωριστή ειρήνη με τη Γερμανία αλλά και για να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των Ρώσων στην Προσωρινή Κυβέρνηση. Μάλιστα σύμφωνα με τον υπουργό η Γερμανική κυβέρνηση ενίσχυε οικονομικά τους Μπολσεβίκους με ποσά που έφταναν στην Πετρούπολη μέσω Στοκχόλμης, Ο αποστολέας ήταν ο Μπολσεβίκος Γιακουμπ Φερστενμπεγκ (Χανεκι) και οι παραλήπτες ο Μπολσεβίκος δικηγόρος Μιετσισλαβ Κοζλόβσκι και η Ευγενία Σουμενσον ιδιοκτήτες μιας εμπορικής εταιρίας. Οι αποδείξεις της δήθεν προδοσίας ήταν δύο ειδών. Κατ’ αρχήν η αμφιλεγόμενη κατάθεση ενός δόκιμου του Δ. Ερμολένκο που ανέφερε ότι ενώ ήταν αιχμάλωτος πολέμου πληροφορήθηκε από Γερμανούς αξιωματικούς ότι ο Λένιν ήταν πράκτορας τους. Κατά δεύτερον μία σειρά τηλεγραφημάτων από και προς την Πετρούπολη των παραπάνω προσώπων. Μετά από έρευνα δύο εβδομάδων ο εισαγγελέας της Πετρούπολης απήγγειλε στους ηγέτες των Μπολσεβίκων την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας. Η Προσωρινή Κυβέρνηση δεν πρόλαβε να πάει τους Μπολσεβίκους σε δίκη γιατί τον Οκτώβριο οι Μπολσεβίκοι κατέλαβαν την εξουσία.

Βέβαια το χεράκι της στην προβοκάτσια ενάντια στους Μπολσεβίκους το είχε κατ' αρχήν βάλει η γαλλική κυβέρνηση και οι γαλλικές μυστικές υπηρεσίες. Ήδη τον Απρίλιο του 1917 ο Αλμπερτ Τόμας επιφανής σοσιαλιστής και μέλος της γαλλικής κυβέρνησης ενημέρωσε τους Κερένσκι, Τερεστσένκο και Νεκράσοφ ότι οι γαλλικές μυστικές υπηρεσίες υποπτεύονταν ότι ο Λένιν συνεργαζόταν με τους Γερμανούς. Τον Ιούνιο του 1917 ο λοχαγός και μέλος της γαλλικής στρατιωτικής αποστολής στην Πετρούπολη ενημέρωσε τον Τερεστσένκο (υπουργός Εξωτερικών της Προσωρινής Κυβέρνησης) ότι οι γαλλικές μυστικές  υπηρεσίες υπέκλεψαν τηλεγραφήματα μεταξύ του Λένιν και των ανθρώπων του στη Στοκχόλμη που ‘αποδείκνυαν’ τη συνεργασία του με τους Γερμανούς.  

4. Η διαμάχη
Το αν ο Λένιν έπρεπε να παραδοθεί στην Προσωρινή κυβέρνηση και να δικαστεί δίχασε την ηγεσία των Μπολσεβίκων. Αρχικά ο ίδιος ο Λένιν σκέφτηκε να παραδοθεί και να παρουσιαστεί στο δικαστήριο αρκεί να λάμβανε εγγυήσεις για την ασφάλεια του. Οι εγγυήσεις αυτές ζητήθηκαν από την εκτελεστική επιτροπή του σοβιέτ της Πετρούπολής που βρισκόταν στα χέρια των ρεφορμιστών αλλά  και σε μυστική συνεννόηση με την Προσωρινή Κυβέρνηση. Αυτό στάθηκε αδύνατο και έτσι ο Λένιν αποφάσισε να περάσει στην παρανομία.

Το θέμα της παράδοσης του Λένιν συζητήθηκε στο 6ο Συνέδριο των Μπολσεβίκων που έγινε στην παρανομία από τις 16/7 ως τις 3/8 του 1917. Οι Κάμενεφ,  Ρύκοφ, Τρότσκι και άλλοι υποστήριξαν στο συνέδριο ότι ο Λένιν έπρεπε να παρουσιαστεί στο δικαστήριο και να αντιμετωπίσει τις κατηγορίες. Αντίθετα ο Στάλιν υποστήριξε με σθένος ότι ο Λένιν δεν έπρεπε σε καμία περίπτωση να παραδοθεί. Αυτή ήταν και η τελική απόφαση του 6ου συνεδρίου για το θέμα αυτό. Στις 8/7 ο Λένιν στο άρθρο του με τίτλο 'το ζήτημα της εμφάνισης των ηγετών των Μπολσεβίκων στο δικαστήριο’ εξηγεί ότι:

(...) Οι αρχές δεν χρειάζονται μία δίκη αλλά μια εκστρατεία καταδίωξης ενάντια στους διεθνιστές. Αυτό που επιδιώκει ο Κερένσκυ και ΣΙΑ είναι να τους βάλει στη φυλακή και να τους κρατήσει εκεί. Ας δουλέψουν οι διεθνιστές παράνομα όσο μπορούν αλλά να μην κάνουν το λάθος να εμφανιστούν στο δικαστήριο με τη δική τους θέληση (...) 

Ήταν σε αυτό ακριβώς το συνέδριο που, παρόλη την πολύχρονη διαμάχη του με τους Μπολσεβίκους και τον ίδιο τον Λένιν, ο Λ. Τρότσκι προσχώρησε τελικά στο Μπολσεβίκικο κόμμα και εκλέχθηκε μάλιστα στην Κεντρική Επιτροπή του. Όταν εκδόθηκαν τα εντάλματα σύλληψης των Λένιν, Καμενεφ και Ζηνόβιεφ, ο Τρότσκι έστειλε μία επιστολή στην Προσωρινή Κυβέρνηση όπου έθετε εαυτόν στη διάθεση της. Αντί να περάσει στην παρανομία όπως ο Λένιν ζήτησε να εκδοθεί και γι' αυτόν ένα ένταλμα σύλληψης υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση δεν είχε κανένα λόγο να τον εξαιρέσει από τις συλλήψεις μιας και αυτός επίσης ήταν ενάντια στην πολιτική της Προσωρινής Κυβέρνησης! Η κυβέρνηση δεν του χάλασε το χατίρι και τον συνέλαβε άμεσα.  

Στο τέλος του Σεπτεμβρίου του 1917 η δικαστική έρευνα για τις υποτιθέμενες δοσοληψίες των Μπολσεβίκων με τους Γερμανούς έλαβε τέλος. Η πλειοψηφία των φυλακισμένων Μπολσεβίκων αφέθηκαν ελεύθεροι. Η Α. Κολοντάι, ο Α. Λουνατσαρσκι και ο Λ. Τρότσκι είχαν απελευθερωθεί ήδη στα τέλη του Αυγούστου, όταν η κυβέρνηση Κερένσκι έψαχνε εναγωνίως συμμάχους για να αντιμετωπίσει τη στάση του στρατηγού Κορνίλοφ. 

Παραμένουν αντικείμενο υποθέσεων οι προθέσεις όλως αυτών που ήθελαν να παραδοθεί ο Λένιν στην Προσωρινή Κυβέρνηση είναι όμως βέβαιο ότι μια τέτοια κίνηση θα στερούσε από την επικείμενη επανάσταση τον ηγέτη της.


5. Επιμύθιο
Δώδεκα χρόνια μετά ο αποστάτης Τρότσκι χρησιμοποίησε την ιστορία του ‘σφραγισμένου τραίνου’ για να δικαιολογήσει τους αντικομμουνιστικούς λίβελους που έγραφε επί πληρωμή στις εφημερίδες του συγκροτήματος του θαυμαστή του Χίτλερ Χιρστ.

(...) Φυλακισμένος από τους θερμιδοριανούς στην Κωνσταντινούπολη χρησιμοποιώ τον αστικό τύπο σαν ένα σφραγισμένο τραίνο για να πω την αλήθεια σε όλο τον κόσμο. Οι επιθέσεις των Σταλινικών ενάντια στον ‘Κον Τρότσκι’, βλακώδεις στην ερμηνεία τους δεν είναι τίποτε άλλο παρά η επανάληψη των αστικών και σοσιαλ-επαναστατικών επιθέσεων ενάντια στον ‘Χερ Λένιν’. Σαν τον Λένιν κοιτάζω με ήρεμη περιφρόνηση τη κοινή γνώμη των Φιλισταίων και των γραφειοκρατών το πνεύμα των οποίων αντιπροσωπεύει ο Στάλιν (...)

Ετσι μια υποχώρηση, ένας ελιγμός που έφερε τον ηγέτη της επανάστασης στην επαναστατημένη Ρωσία, έγινε το ψιμύθιο για να κρυφτεί η συνεργασία του Τρότσκι με τον ταξικό εχθρό.

Μπολσεβίκος θα πει

Μπολσεβίκος θα πει κατά βάση πλειοψηφία κι -αν δεν κάνω λάθος- έχει την ίδια ρίζα με τα μπολσόι, από τη ρώσικη λέξη больше, που θα πει περισσότερο.
Αλλά η πορεία των μπολσεβίκων ήταν πολυκύμαντη και διαλεκτική. Ξεκίνησαν ως πλειοψηφία στη διάσπαση του σδεκρ, για να γίνουν πολύ γρήγορα μειοψηφία στα 1903, και να επιστρέψουν το 17' στην αρχική κατάσταση αλλά σε ανώτερο επίπεδο, με τον οκτώβρη στον ορίζοντα.

Η ιστορική ειρωνεία ήταν διαρκώς παρούσα, σε όλη αυτήν την πορεία. Γιατί οι μπολσεβίκοι πήραν εντελώς συγκυριακά την πλειοψηφία στο συνέδριο της διάσπασης, με την προσωρινή στήριξη του πλεχάνοφ, που έγινε στη συνέχεια επιφανής μενσεβίκος, ενάντια στην ομάδα του λένιν. Κι έτσι μας έμεινε η πίκρα για τον πλεχάνοφ -που η νιότη του έδειχνε πως θα γινόταν άλλος- και το όνομα των μπολσεβίκων, αλλά χωρίς την χάρη της πλειοψηφίας.

Έμεινε και στην ονομασία του κόμματος, για ιστορικούς λόγους, όταν μετονομάστηκε το κόμμα σε κομμουνιστικό. Πανενωσιακό κομμουνιστικό κόμμα κι ένα (μπ) σε παρένθεση για τους μπολσεβίκους. Όπως σε παρένθεση θέλησαν να τους βάλουν κι οι ιμπεριαλιστές της δύσης, χωρίς να το καταφέρουν –τουλάχιστον εξ αρχής. Και μόλις τώρα που έκλεισε η παρένθεση, καταλαβαίνουν οι λαοί εκείνων των χωρών τι ήταν αυτό που έχασαν και το εκτιμούν νοσταλγώντας το.

Όπου νόστος σημαίνει η επιθυμία για επιστροφή στην πατρίδα. Κι οι προλετάριοι μπορεί να μην έχουνε πατρίδα, αλλά τη σοβιετική την ένιωθαν για δική τους, ανεξαρτήτως υπηκοότητας. Πέρα από τη μόσχα και το βλαδιβοστόκ, είναι κι εκεί πατρίδα με σοσιαλισμό. Αυτά τα πατριωτικά θα τα δούμε όμως σε δεύτερο πλάνο.

Ο βλαδίμηρος λοιπόν έγινε ηγέτης των μπολσεβίκων, χωρίς ποτέ να εκλεχθεί γραμματέας ή σε κάποιο άλλο πόστο που να το πιστοποιεί –πέρα από τη θέση του στο πολιτικό γραφείο. Αλλά η πλειοψηφία της γνώμης του δεν ήταν ποτέ δεδομένη, κι έτσι βρέθηκε αρκετές φορές να μειοψηφεί. Όπως στην ψηφοφορία για τη συμφωνία του μπρεστ-λιτόφσκ, όπου επικράτησε ο ασυμβίβαστος αριστερός ενθουσιασμός του τρότσκι και του μπουχάριν και στη συνέχεια τον ακριβοπληρώσαμε με ακόμα μεγαλύτερο τίμημα.

Παρόλα αυτά ο λένιν κέρδισε τις κρίσιμες αναμετρήσεις το 17’, μολονότι ξεκίνησε μειοψηφώντας, όπως τις ψηφοφορίες για τις θέσεις του απρίλη και την εξέγερση του οκτώβρη. Και προς το τέλος της ζωής του έγραψε το άρθρο, κάλλιο καλύτερα αλλά λιγότερα, για να δείξει ότι δεν είχε κάποιο φετίχ με τη νόρμα του «περισσότερου» για τη δουλειά των μπολσεβίκων.

Σε εκείνη την ψηφοφορία για την οκτωβριανή είχε μειοψηφήσει το δίδυμο ζηνόβιεφ-κάμενεφ. Που πλειοψήφησαν εν είδει τριανδρίας, όταν συμμάχησαν με το σύντροφο με το μουστάκι εναντίον του τρότσκι, για να συμμαχήσουν ύστερα με τον τελευταίο και να μειοψηφήσουν εκ νέου ως ενωμένη αντιπολίτευση. Από εκεί έμεινε στους τροτσκιστές κι η αντίληψη ουκ εν τω πολλώ το ευ, όταν πρόκειται για τις πρωτοπορίες και τη δικαίωσή τους στην πραγματικότητα.

Οι ζηνόβιεφ-κάμενεφ καταδικάστηκαν από τον παλιό μενσεβίκο βισίνσκι, που ήταν εισαγγελέας στις περιβόητες δίκες της μόσχας. Μετά τη νίκη του οκτώβρη, είδε το φως το αληθινό και πέρασε στο πλευρό των μπολσεβίκων. Κι είναι να αναρωτιέσαι για το ειλικρινές της στάσης και των κινήτρων. Αν όχι του βισίνσκι, τότε για μια σειρά άλλους, που πέρασαν με τους νικητές, όχι για τις ιδέες τους, αλλά ακριβώς επειδή ήταν νικητές. Κι από την άλλη παραμένει η ιστορική ειρωνεία, όταν δυο μέλη της παλιάς φρουράς των μπολσεβίκων καταδικάζονται από έναν παλιό μενσεβίκο.

Παρόμοια περίπτωση ήταν κι ο ιβάν μάισκι, που τη δεκαετία του 30’ ήταν ο σοβιετικός πρέσβης στο λονδίνο, κι αργότερα έγραψε πολύ ενδιαφέροντα βιβλία για τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Κι αν οι οδηγίες του λένιν προς τους σοβιετικούς διπλωμάτες –να βγάζουν στη δημοσιότητα όλες τις μυστικές συμφωνίες που είχαν συνάψει οι τσάροι- είναι ευρύτερα γνωστές, σχετικά πρόσφατα ανακάλυψα μια φράση που αποδίδει στο στάλιν, ο γραφικός αντικομμουνιστής χονδροκούκης.
Διπλωματία ειλικρινής είναι τόσο δυνατή όσο το αποξηραμένο νερό ή ο ξύλινος χάλυβας.
Ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός στα καλύτερά του. Ακόμα κι αν δεν το 'πε ο στάλιν.

Κλείνει η παρένθεση και συνεχίζουμε με αυτή των μπολσεβίκων. Οι οποίοι πήραν την πλειοψηφία στα εργατικά σοβιέτ και τις μεγάλες πόλεις, αλλά αναγκάστηκαν να κάνουν τακτικό ελιγμό για να κερδίσουν τη στήριξη των εσέρων, σε μια χώρα που ήταν αγροτική κατά τα εννιά δέκατα κι η εργατική τάξη ήταν συγκεντρωμένη στα μεγάλα αστικά κέντρα. Και η κατάσταση έγινε χειρότερη μετά τον ‘εμφύλιο’ με τους λευκούς, όπου έπεσαν τα καλύτερα, ταξικά και κομματικά στοιχεία. Οι μπολσεβίκοι έγιναν η πολιτική έκφραση μιας δικτατορίας του προλεταριάτου, που έμεινε εκ των πραγμάτων χωρίς πολλούς προλετάριους κι αναγκάστηκε να τους «εισάγει» από τη ρωσική ύπαιθρο στις πόλεις και το κόμμα της.

Η ιστορική ειρωνεία ενυπάρχει και στο ελληνικό παράδειγμα, όπου το εαμ αγκάλιασε παλλαϊκά τη συντριπτική πλειοψηφία, αλλά (αντίθετα με ό,τι λέει η παροιμία) δεν πήγε για τα πολλά κι έχασε και τα λίγα. Μετά η πλειοψηφία στριμώχτηκε στο 9,3 της αποχής και τη στρεβλή εφαρμογή του δσ στο λάθος της βάρκιζας. Κι αντί για την υποταγή της μειοψηφούσας άποψης στην πλειοψηφία πετύχαμε να υποτάξουμε την πλειοψηφία του λαού σε μια χούφτα εκμεταλλευτών.

Μεταπολεμικά το κόμμα έδωσε τη μάχη με τους αναθεωρητές, που δύο φορές είχαν πλειοψηφία κι ένιωθαν σίγουροι για τη νίκη τους, αλλά την έχασαν μέσα απ’ τα χέρια τους. Για παράδειγμα το 91, στα μέλη της επιτροπής θέσεων για το 13ο συνέδριο, ο «πιο αριστερός» ήταν ο λαφαζάνης –όπως και σήμερα στο συνασπισμό. Ενώ μετά τη διάσπαση, οι μενσεβίκοι είχαν τους διπλάσιους βουλευτές από εμάς.
Αλλά στις επόμενες εκλογές έμειναν κάτω από το πλαφόν του 3% κι έγιναν δύναμη του εξωκοινοβουλίου.

Σήμερα κάποιοι από αυτούς αναρωτιούνται αν το σύγχρονο προλεταριάτο είναι πλειοψηφία μες στο σύνολο του πληθυσμού. Άλλοι θεωρούν την εργατική τάξη ξεπερασμένη ή ενσωματωμένη κι ελπίζουν στις οργισμένες μειονότητες για επαναστατικά ξεσπάσματα. Άλλοι εκστασιάζονται με το κίνημα της γουόλ στριτ, που εκπροσωπεί το 99% των πολιτών, ως αριθμητική έννοια κι όχι ταξικά.

Ενώ εμείς μελετάμε κριτικά την ιστορική μας πορεία, με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά της, με τα πρώτα να υπερέχουν σαφώς. Και φτιάχνουμε «δυναμικές μειοψηφίες» όπως τις λένε οι αστοί, πρωτοπορίες δηλ στη δική μας διάλεκτο, που ζυμώνουν τις ιδέες μας στον κόσμο και ξέρουν ότι θα μπορέσουν να γίνουν υλική δύναμη, μόνο όταν κατακτήσουν πλατειά τις μάζες.
Θα φροντίσουμε εμείς γι’ αυτό.