Γιατί νίκησε η οκτωβριανή επανάσταση

Εν όψει της επετείου της 7^ης νοέμβρη και της συμπλήρωσης 96 χρόνων από τη μεγάλη οκτωβριανή επανάσταση, η κε του μπλοκ παίρνει το δεύτερο τόμο της ιστορίας του κόμματος των μπολσεβίκων –όπως γράφτηκε εν έτει 1938, με την έγκριση της κεντρικής επιτροπής- και αντιγράφει ένα σχετικό απόσπασμα που περιγράφει τους λόγους που νίκησε ο οχτώβρης, διατηρώντας την αρχική ορθογραφία. Αν δεν κάνω λάθος το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις ‘να υπηρετούμε το λαό’ (μαοϊκής κατεύθυνσης).

Η μεγάλη σοσιαλιστική οχτωβριανή επανάσταση είχε νικήσει. Από τις αιτίες που καθόρισαν την τέτοια σχετικά εύκολη νίκη της σοσιαλιστικής επανάστασης στη ρωσία, πρέπει να σημειωθούν οι ακόλουθες κυριότερες:

1. Η οχτωβριανή επανάσταση είχε μπροστά της ένα τέτοιο σχετικά αδύνατο, άσχημα οργανωμένο, πολιτικά λιγόπειρο εχθρό, όπως ήταν η ρωσική αστική τάξη. Μην έχοντας ακόμα στερεωθεί οικονομικά κι εξαρτημένη εντελώς από τις κυβερνητικές παραγγελίες, η ρωσική αστική τάξη δεν είχε ούτε την πολιτική ανεξαρτησία, ούτε αρκετή πρωτοβουλία, απαραίτητη για να βρει μια διέξοδο από την κατάσταση. Δεν είχε ούτε την πείρα των πολιτικών συνδυασμών και της πολιτικής απάτης σε μεγάλη κλίμακα, που είχε πχ η γαλλική αστική τάξη· ούτε το σχολειό των αγυρτικών συμβιβασμών μεγάλης ολκής, που είχε πχ η αγγλική αστική τάξη. Επιζητώντας χτες ακόμα, συνεννόηση με τον τσάρο, που ανέτρεψε η επανάσταση του φλεβάρη, δε μπόρεσε, όταν ύστερα απ’ αυτό ανέβηκε στην εξουσία, να σκεφτεί τίποτα καλύτερο από το να συνεχίσει στις βασικές γραμμές την πολιτική του μισητού τσάρου. Κι αυτή, όπως κι ο τσάρος, ήταν υπέρ του πολέμου, ως χώρα και είχε κουράσει το λαό και το στρατό. Κι αυτή, όπως κι ο τσάρος, ήθελε να διατηρήσει βασικά την ιδιοκτησία των τσιφλικάδων πάνω στη γη, παρόλο που η αγροτιά πέθαινε από έλλειψη γης και από το ζυγό των τσιφλικάδων. Όσο για την πολιτική απέναντι στην εργατική τάξη, η ρωσική αστική ξεπερνούσε τον τσαρισμό στο μίσος της προς την εργατική τάξη, γιατί προσπαθούσε όχι μόνο να διατηρήσει και να στερεώσει την καταπίεση των εργοστασιαρχών, αλλά και να την κάνει ανυπόφορη εφαρμόζοντας μαζικά λοκ-άουτ.

Δεν είνε παράξενο ότι ο λαός δεν είδε καμιά ουσιώδικη διαφορά ανάμεσα στην πολιτική του τσάρου και την πολιτική της αστικής τάξης και μετάφερε στην προσωρινή κυβέρνηση της αστικής τάξης το μίσος του για τον τσάρο.

Όσο τα συμβιβαστικά κόμματα των εσέρων και των μενσεβίκων είχαν κάποια επιρροή στο λαό, η αστική τάξη μπορούσε να κρύβεται πίσω τους και να διατηρεί την εξουσία. Από τότε όμως που οι μενσεβίκοι και οι εσέροι ξεσκεπάστηκαν σαν πράκτορες της ιμπεριαλιστικής αστικής τάξης κι έτσι έχασαν την επιρροή τους στο λαό, η αστική τάξη κι η προσωρινή της κυβέρνηση έμειναν στον αέρα.

2. Στην ηγεσία της οχτωβριανής επανάστασης βρισκόταν μια επαναστατική τάξη σαν την εργατική τάξη της ρωσίας, που είχε ατσαλωθεί στους αγώνες, που πέρασε σε σύντομο χρονικό διάστημα από δυο επαναστάσεις και που στις παραμονές της τρίτης επανάστασης είχε αποκτήσει το κύρος του αρχηγού του λαού στην πάλη για την ειρήνη, τη γη, τη λευτεριά, το σοσιαλισμό. Αν δεν υπήρχε τέτιος αρχηγός στην επανάσταση που να έχει κατακτήσει την εμπιστοσύνη του λαού, όπως η εργατική τάξη της ρωσίας, δε θα υπήρχε η συμμαχία των εργατών κι αγροτών δίχως αυτή τη συμμαχία δε θα μπορούσε να νικήσει η οχτωβριανή επανάσταση.

3. Η εργατική τάξη της ρωσίας είχε ένα σοβαρό σύμμαχο στην επανάσταση, όπως ήταν η φτωχή αγροτιά, που αποτελούσε την τεράστια πλειοψηφία του αγροτικού πληθυσμού. Η πείρα από τους οχτώ μήνες της επανάστασης, που μπορεί αδίσταχτα να παραβληθεί με την πείρα από κάμποσες δεκαετίες «ομαλής» ανάπτυξης, δεν πήγε χαμένη για τις εργαζόμενες μάζες της αγροτιάς. Στο διάστημα αυτό είχαν τον τρόπο να δοκιμάσουν στην πράξη όλα τα κόμματα της ρωσίας και να πεισθούν, πως ούτε οι καντέ, ούτε οι εσέροι κι οι μενσεβίκοι θα τα χαλάσουν στα σοβαρά με τους τσιφλικάδες και θα χύσουν το αίμα τους για χάρη των αγροτών και πως στη ρωσία υπάρχει μόνο ένα κόμμα, που δε συνδέεται με τους τσιφλικάδες και είνε έτοιμο να τσακίσει τους τσιφλικάδες για να ικανοποιήσει τις ανάγκες των αγροτών: κι αυτό είνε το μπολσεβίκικο κόμμα. Αυτή στάθηκε η πραγματική βάση της συμμαχίας του προλεταριάτου με την αγροτική φτωχολογιά. Η συμμαχία αυτή της εργατικής τάξης με την αγροτική φτωχολογιά, καθόρισε και τη στάση των μεσαίων αγροτών, που ταλαντευόταν για πολύ καιρό και που μόνο στις παραμονές της εξέγερσης του οχτώβρη έκαναν κανονική στροφή με το μέρος της επανάστασης, προσχωρώντας με το μέρος της αγροτικής φτωχολογιάς.

Είνε περιττό να αποδείξουμε πως χωρίς αυτή τη συμμαχία δε μπορούσε να νικήσει η οχτωβριανή επανάσταση.

4. Επικεφαλής της εργατικής τάξης βρισκόταν ένα κόμμα δοκιμασμένο στους πολιτικούς αγώνες, σαν το κόμμα των μπολσεβίκων. Μονάχα ένα τέτιο κόμμα, σαν το κόμμα των μπολσεβίκων αρκετά τολμηρό για να οδηγήσει το λαό στην αποφασιστική έφοδο και αρκετά προσεχτικό για να αποφεύγει τους λογής-λογής σκοπέλους στο δρόμο προς το σκοπό του, μόνο ένα τέτιο κόμμα μπορούσε να συνενώσει τόσο επιδέξια, σε ένα κοινό επαναστατικό χείμαρρο, τα τόσα διαφορετικά επαναστατικά κινήματα, όπως το πανδημοκρατικό κίνημα για την ειρήνη, το αγροτικό δημοκρατικό κίνημα για την κατάληψη της γης των τσιφλικάδων, το εθνικαπελευθερωτικό κίνημα των καταπιεζόμενων λαών για την εθνική ισοτιμία και το σοσιαλιστικό κίνημα του προλεταριάτου για την ανατροπή της αστικής τάξης, για την εγκαθίδρυση της δικτατορίας του προλεταριάτου.

Είνε αναμφισβήτητο πως η συνένωση αυτών των διαφορετικών επαναστατικών ρευμάτων σ’ ένα κοινό, ισχυρό επαναστατικό χείμαρρο έκρινε την τύχη του καπιταλισμού στη ρωσία.

5. Η οχτωβριανή επανάσταση άρχισε σε μια στιγμή, που ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος βρισκόταν στη μεγαλύτερή του ένταση, όταν τα κυριότερα αστικά κράτη ήταν χωρισμένα σε δυο εχθρικά στρατόπεδα και απασχολούνταν στο να αλληλοπολεμούνται και να αλληλοεξασθενούν· έτσι δε μπορούσαν να ανακατωθούν σοβαρά στις «ρωσικές υποθέσεις» και να επιτεθούν ενεργά κατά της οχτωβριανής επανάστασης.

Είνε ολοφάνερο πως το γεγονός αυτό διευκόλυνε σημαντικά τη νίκη της σοσιαλιστικής επανάστασης του οχτώβρη.

95 χρόνια από τον Οκτώβρη

Η 48ωρη απεργία ανατρέπει εν μέρει τον προγραμματισμό της κε του μπλοκ. Έτσι το σημερινό κυριακάτικο ιστορικό ένθετο, περιλαμβάνει ένα κείμενο για την επέτειο της επανάστασης στη ρωσία και τη συμπλήρωση 95 χρόνων από τον κόκκινο νικηφόρο οκτώβρη, το οποίο επιλέγει ωστόσο να ξετυλίξει το νήμα από το τέλος. Καλή ανάγνωση.

Πολύ συχνά ακούμε το ερώτημα: γιατί δεν έπεσε ούτε μια τουφεκιά για την υπεράσπιση της εσσδ; Αν ήταν πράγματι υπαρκτός ο σοβιετικός σοσιαλισμός, δε θα τον υπεράσπιζαν οι λαοί με το όπλο στο χέρι;

Σε πρώτο επίπεδο, η κύρια απάντηση ήταν ότι δεν έπεσε ούτε μια τουφεκιά για την τιμή των όπλων, γιατί οι εχθροί του δεν ήρθαν με το τουφέκι για να τον ρίξουν. Τότε μπορεί να βλέπαμε άλλο έργο. Αλλά το πάθημα έγινε μάθημα για τους ιμπεριαλιστές. Η σοβιετική ένωση βγήκε νικήτρια από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, τσάκισε το φασισμό κι εξάπλωσε το κύρος της σε όλους τους λαούς και τα κινήματα του πλανήτη. Τα όπλα λοιπόν τους ήταν χρήσιμα ως απειλή, περισσότερο με τη μορφή της κούρσας των εξοπλισμών, που προκαλούσε στους σοβιετικούς οικονομική αιμορραγία, ενώ παράλληλα εξασφάλιζε μεγάλα κέρδη για το στρατιωτικο-βιομηχανικό μπλοκ στη δύση.

Ίσως αυτή να ήταν η βάση κι ο πυρήνας της λογικής του μπίρμαν, όταν έλεγε ότι για να κερδίσουμε την κούρσα του ανταγωνισμού με το ιμπεριαλιστικό σύστημα, θα έπρεπε να σταματήσουμε να τρέχουμε στην ίδια κατεύθυνση και να αλλάξουμε πορεία. Είναι φανερό όμως ότι δε μπορούμε να επιλέγουμε πάντα το στίβο και το πεδίο της (ταξικής) πάλης μεταξύ δύο συστημάτων, ούτε καν την κατεύθυνση της κούρσας πολλές φορές. Κι είναι ένας στίχος του ίδιου του μπίρμαν που το εξηγεί πολύ καλά αυτό. Από στόμια βγαίνει η δύναμη κι όχι από τα στόματα. Κι αυτή είναι η πικρή αλήθεια της unidad popular.

Ας επιστρέψουμε όμως στο θέμα μας. Οι αστοί κατάλαβαν ότι μια πλαγιομετωπική, «ψυχροπολεμική» επίθεση εναντίον των σοβιετικών, θα μπορούσε να τους φθείρει και να έχει καλύτερα αποτελέσματα. Αυτοί που ανέτρεψαν το σοσιαλισμό ήρθα μεταμφιεσμένοι ως κομμουνιστές, με συνθήματα για περισσότερο και καλύτερο σοσιαλισμό, αποκρύπτοντας τις πραγματικές τους προθέσεις.

Κι όταν μιλάμε για ανατροπή, δεν το κάνουμε με αυστηρά γεωγραφικούς όρους, για τους κακούς δυτικούς ιμπεριαλιστές, που διάβρωσαν δόλια και με δούρειους ίππους το σοσιαλιστικό μπλοκ, αλλά με όρους ταξικούς, γιατί κι αυτοί που δρομολόγησαν εκ των έσω την παλινόρθωση, στο στρατόπεδο των αστών βρίσκονταν. Ο υπαρκτός ανατράπηκε με αντεπανάσταση, δεν αυτοκτόνησε, ούτε κατέρρευσε υπό το βάρων εσωτερικών του αδυναμιών. Εάν κατέρρεε στην τελική, για να αντιστρέψουμε το αρχικό ερώτημα, κι είχε ξοφλήσει λόγω των αδυναμιών του, γιατί δεν έγινε μια ομαλή παλινόρθωση στα πρότυπα της κίνας πχ, και χρειάστηκε μια αντεπανάσταση που προκάλεσε τέτοιο πάταγο;

Υπάρχει και μια ακόμα παράμετρος, που δεν πρέπει να διαφύγει της προσοχής μας. Ένοπλη αντίσταση υπήρξε, κανονική αλλά και γιαλαντζί. Όχι όμως με αυτή σειρά.

Το 1991 είχαμε το πραξικόπημα του αυγούστου, από την επιτροπή σωτηρίας, ως μια ύστατη προσπάθεια εκ μέρους κάποιων στελεχών του κκσε να ανατρέψουν τη ροή των πραγμάτων. Στην πράξη ωστόσο, η απόπειρα αυτή ήταν τόσο πρόχειρα οργανωμένη που κατάφερε να πετύχει το ακριβώς αντίθετο απ’ τις διακηρύξεις της, επισπεύδοντας τη διαδικασία της παλινόρθωσης.

Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι το πράγμα είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο παρακμής και διάβρωσης που οποιαδήποτε προσπάθεια διάσωσης εκ των έσω, δε μπορούσε παρά να είναι θνησιγενής. Η επικρατέστερη εκδοχή όμως είναι ότι το πραξικόπημα οργανώθηκε με αυτόν τον τρόπο, από τα πάνω και χωρίς να απευθυνθεί μαζικά στο λαό, ώστε να είναι εξ αρχής καταδικασμένο σε αποτυχία και να «προβοκάρει» κάθε άλλη προσπάθεια αντίστασης στην προωθούμενη παλινόρθωση.

Κατά δεύτερον υπήρξε και πραγματική αντίσταση, καθόλη σχεδόν τη διάρκεια του 1993, που οδήγησε στα αιματηρά γεγονότα τον οκτώβρη του ίδιου έτους και την επίθεση στο κτίριο των σοβιέτ (που είχαν ήδη αστικοποιηθεί κι ήταν πλέον ένα είδος κοινοβουλίου) από τα τανκς του γέλτσιν. Όταν ο ρώσικος λαός, μετά την αρχική παραζάλη, κατάλαβε τι ήταν αυτό που έχασε και ποια ήταν η ουσία των ανατροπών, άρχισε να αντιδρά κι αντιμετωπίστηκε με καταστολή και όπλα. Το κίνημα αυτό έχασε τελικά, γιταί δεν ήταν σε θέση να αντιμετωπίσει στρατιωτικά την εξουσία του γέλτσιν. Αλλά το στρατιωτικό κομμάτι δε μπορεί παρά να πατά στο πολιτικό. Κι η πολιτική πρωτοπορία ήταν ευνουχισμένη, αδύναμη, κατώτερη των περιστάσεων, εξαιτίας της χρόνιας διαβρωτικής επίδρασης του κυρίαρχου ρεβιζιονισμού. Κάτι που ήταν καταλυτικό για τις προοπτικές αυτής της αντίδρασης και την τελική της ήττα.

Αυτός είναι ένας σοβαρός παράγοντας, αλλά δεν αρκεί από μόνος του να εξηγήσει πλήρως την παθητικότητα των λαών της σοβιετίας, που δεν ένιωσαν την ανάγκη να υπερασπιστούν πιο ενεργά το σοσιαλισμό που γνωρίσαμε, απ’ όσους τον επιβουλεύονταν. Και τήρησαν μια στάση απάθειας κι αδιαφορίας, που φαίνεται να αντιφάσκει λογικά με τα δημοσκοπικά ευρήματα στις πρώην σοβιετικές «δημοκρατίες», όπου η πλειοψηφία του πληθυσμού πιστεύει ότι ζούσε πολύ καλύτερα επί σοσιαλισμού. Αλλά όπως λέει ο θυμόσοφος λαός, πρέπει να χάσει κανείς κάποια πράγματα για να τα εκτιμήσει και να καταλάβει την αξία τους.

Όσοι έχουν διαβάσει το βιβλίο του μπάμπη ιωάννου για την εσσδ (που το αναφέρω ενδεικτικά ως παράδειγμα) θα πρόσεξαν οπωσδήποτε την περιγραφή κάποιων αρνητικών πλευρών της σοβιετικής κοινωνίας και τις εκπληκτικές αντιδράσεις των σοβιετικών πολιτών, όταν τους τις επεσήμαινε ο συγγραφέας.

-Α, ναι ο αλκοολισμός είναι πολύ σοβαρό πρόβλημα με καταστροφικές συνέπειες. Ελπίζουμε ότι το κόμμα γνωρίζει τις διαστάσεις του και θα πάρει μέτρα για την αντιμετώπισή του.

Ή...

-Έχετε δίκιο, η παραοικονομία είναι ένα πολύ ανησυχυτικό πρόβλημα. Μακάρι το κόμμα να επιληφθεί του θέματος και να λάβει εγκαίρως τα απαραίτητα μέτρα.

Αυτού του είδους οι διάλογοι επαναλαμβάνονται σχεδόν μονότονα, με πανομοιότυπο τρόπο, τουλάχιστον δέκα φορές μες στο βιβλίο. Κι η κατάληξη είναι πάντα η ίδια, ακόμα κι από αυτούς που αποτελούν μέρος του προβλήματος –πχ κάποια άτομα που συμμετέχουν σε παράνομες αγοραπωλησίες. Παρόλα αυτά ευελπιστούν σφόδρα ότι το κόμμα θα μεριμνήσει τάχιστα για την επίλυση του προβλήματος.

Το πιο εντυπωσιακό σε αυτή την περίπτωση δεν είναι η υποκρισία κι η αντίφαση μεταξύ λόγων και έργων. Αλλά η μεταφυσική πίστη στο κόμμα, που είναι κάτι αφηρημένω, έξω από εμάς, και θα αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τα προβλήματα. Με άλλα λόγια, η καθολική ανάθεση της ελπίδας και όποιας πρακτικής δραστηριότητας στο σοβιετικό κράτος. Πιθανότατα πολλοί από αυτούς θα είχαν την ίδια ακριβώς αντίσταση, όταν εκδηλώθηκε ανοιχτά κι η αντεπανάσταση. Αα, πολύ ανησυχητικές εξελίξεις, μακάρι το κόμμα να αντιμετωπίσει κάπως την κατάσταση..

Κάποιοι λένε ότι η αδιαφορία ήταν ένα είδος παθητικές εκδίκησης των μαζών απέναντι σε ένα κράτος που το ένιωθαν ξένο, εχθρικό και δε θεωρούσαν ότι το δικό τους ατομικό συμφέρον, ταυτίζεται ή περνά μέσα από το συνολικό κρατικό συμφέρον.

Κάποιοι άλλοι λένε ότι η δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία και η ευθυνοφοβία, αυτή η ιδιότυπη «γραφειοκρατία από τα κάτω», είναι προϊόν του πατερναλιστικού χαρακτήρα της σοβιετικής εξουσίας, που κατέπνιγε το πρωτόβουλο πνεύμα, το ατομικό συμφέρον ή την προσωπικότητα, στη δικτατορία του συνόλου, τον ισοπεδωτικό κολεκτιβισμό, την αφαίρεση του μέσου όρου που αγνοούσε το ειδικό, το ιδιαίτερο και δεν του πρόσφερε κανένα κίνητρο να αναπτυχθεί.

Υπάρχει επίσης η άποψη ότι ο συγκεντρωτισμός στην παραγωγή και τις κρατικές λειτουργίες, που ήταν απαραίτητος σε κάποιες περιόδους και λειτούργησε σα φάρμακο για συγκεκριμένες νόσους, μακροπρόθεσμα μετατράπηκε στο αντίθετό του κι οδήγησε στη σταδιακή απονέκρωση (όχι του κράτους, αλλά) των σοβιέτ, που ήταν το ζωτικό κύτταρο της σοβιετικής εξουσίας.

Απ’ όλες αυτές τις παρατηρήσεις, αυτή που αξίζει να μας προβληματίσει περισσότερο είναι η τελευταία. Ως προς τα άλλα δύο: αφενός ο σοβιετικός λαός δεν επέδειξε αδιαφορία, αλλά ένα παθητικό ενδιαφέρον, όπως αποδείχτηκε κι από το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος για τη διατήρηση της εσσδ στις αρχές του 91’ –οπότε το ζήτημα είναι διερευνήσουμε τις αιτίες για τις οποίες παρέμεινε παθητικό. Αφετέρου η φροντίδα της σοβιετικής κοινωνίας για την ανάπτυξη και καλλιέργεια της προσωπικότητας και των ιδιαίτερων κλίσεων κάθε ατόμου, φαίνεται στη σημερινή ανοιχτή και φιλελεύθερη κοινωνία, που αξιοποιεί τις γνώσεις και τα προσόντα τους με θέσεις δημιουργικής απασχόλησης στην καθαριότητα, στις οικοδομές και σε οίκους ανοχής.

Υπάρχει ωστόσο μία ακόμα σημαντική παράμετρος, που απαντάει εν μέρει στην παρατήρηση που ξεχωρίσαμε. Η πολιτική συνείδηση αναπτύσσεται στο έδαφος των κοινωνικών αγώνων και της διεκδίκησης. Κι η διεκδίκηση με τη σειρά της, στη βάση των αναγκών που παραμένουν ανικανοποίητες. Στη σοβιετική ένωση, όσο και αν φαίνεται παράδοξο, η πολιτική συνείδηση υποχώρησε μεταξύ άλλων, γιατί δεν υπήρχε το αντικειμενικό έδαφος για την ανάπτυξή της, εφόσον ο σοσιαλισμός ικανοποιούσε τις βασικές ανάγκες της πλειοψηφίας του κόσμου και του παρείχε έτοιμα μια σειρά δικαιώματα και προνόμια, για τα οποία δεν χρειαζόταν να αγωνιστεί (για να τα κατακτήσει τουλάχιστον, γιατί η διατήρηση είναι άλλη υπόθεση).

Στον κομμουνισμό εξάλλου, η πολιτική εν γένει απονεκρώνεται μαζί με το κράτος και τις κοινωνικές τάξεις. Στο σοσιαλισμό, ως ανώριμη βαθμίδα του κομμουνισμού, η πολιτική τείνει να απονεκρώνεται μαζί με τις ταξικές συγκρούσεις. Κατά συνέπεια, στη σοβιετία η πολιτική συνείδηση έπρεπε να δημιουργηθεί παραπλεύρως, στο ιδεολογικό επίπεδο –όσο και αν αυτό «μυρίζει ιδεαλισμό» σε κάποιους), μαζί με τα ηθικά κίνητρα στην παραγωγή, πχ. Και σε αυτόν τον τομέα, οι σοβιετικοί δεν είχαν –και δεν ήταν εύκολο να έχουν- πολύ καλά αποτελέσματα.

Οι λαοί της σοβιετικής ένωσης λοιπόν, ήταν σε θέση να αναγνωρίσουν εμπειρικά και εκ των υστέρων, την υπεροχή του σοσιαλισμού –παρά τις ελλείψεις του και τα όποια προβλήματα- και να το συγκρίνουν με τη σημερινή τους κατάσταση, αλλά δεν ήταν πολιτικά εξοπλισμένοι για να αναγνωρίσουν ένα συγκαλυμμένο ταξικό εχθρό και να τον αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά κι έγκαιρα, παίρνοντας την κατάσταση στα χέρια τους. Έτσι τώρα καλούνται να ξεκινήσουν από το μηδέν σχεδόν.

Όσοι όμως χρησιμοποιούν αυτή την πείρα όχι για να βγάλουν τα απαραίτητα διδάγματα, αλλά για να απορρίψουν το σοσιαλιστικό χαρακτήρα της εσσδ ή να μηδενίσουν την προσφορά της, ξεκινάνε πίσω κι από το μηδέν, έχοντας μπροστά τους ανυπέρβλητο εμπόδιο, τις αντικομμουνιστικές τους εμμονές.

Τα 70 χρόνια που συγκλόνισαν τον κόσμο

Πριν από ένα μήνα κυκλοφόρησε ένα (ακόμα) αφιέρωμα της ελευθεροτυπίας για την οκτωβριανή επανάσταση υπό την αιγίδα της τράπεζας πειραιώς –που δεν έχει δώσει ωστόσο κάποιο δάνειο στον τεγόπουλο κι έτσι η εφημερίδα κινδυνεύει με κλείσιμο. Ένα αφιέρωμα που είχε αρκετό ενδιαφέρον, δεν ήταν χυδαίο, κι εν πάση περιπτώσει θα μπορούσε και να είναι χειρότερο.

Ο αρχειομαρξιστής παλούκης γράφει τα εισαγωγικά που προηγήθηκαν της επανάστασης, όπου μας βρίσκει κατά βάση σύμφωνους. Ο μάργκαρετ ανέλαβε τα στρατιωτικά που είναι κι η αδυναμία του. Ο σκαλιδάκης που συμμετείχε και στο αφιέρωμα για τις δίκες της μόσχας, επέλεξε να γράψει ένα πιο ουδέτερο θέμα. Ο μαρκέτος της ανταρσύα έγραψε για τα νοήματα της επανάστασης και τη διαγραφή του τσαρικού χρέους απ’ τους μπολσεβίκους. Ο δάγκας έκανε μία από τις σπάνιες εμφανίσεις του χωρίς το λεοντιάδη, αλλά ήταν ντεφορμέ. Κι η αποτίμηση ανήκε στον ιταλό κοστάντσο πρέβε, που μου δίνει συχνά την εντύπωση ότι προκαλεί για να φανεί αιρετικός, χωρίς να λέει απαραίτητα εξίσου σπουδαία πράγματα. Μπορεί όμως να κάνω και λάθος.

Υπήρχε και μια σύντομη εισαγωγή στο αφιέρωμα, που ξεκινούσε με ένα πολύ εύστοχο σχόλιο. Η οκτωβριανή επανάσταση δεν ήταν οι δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο, αλλά τα εβδομήντα χρόνια που σημάδεψαν την ιστορία του εικοστού αιώνα. Αυτό μάλλον το ξεχνούν και το αφήνουν στην άκρη όσοι αντιμετωπίζουν τον οχτώβρη ως ένα συγκλονιστικό δεκαήμερο, που απλώς προδόθηκε την ενδέκατη μέρα της δημιουργίας -όσο μακριά κι αν την τοποθετούν χρονικά.

Παρόλα αυτά ο οχτώβρης δεν παύει να είναι η κοινή μήτρα όλου του χώρου, σημείο αναφοράς για όλες τις οργανώσεις και τις συλλογικότητες, που οφείλουν την ύπαρξή τους στη δική του και τώρα που δεν υφίσταται πια, τους έχουν πιάσει τα υπαρξιακά τους κι η ύπαρξή τους τίθεται εν αμφιβόλω και σε εισαγωγικά, όμοια με αυτά που βάζουν κι αυτοί στον υπαρκτό, για να δείξουν ότι ήταν ανύπαρκτος.

Η ήττα του υπαρκτού δε σήμαινε τη δικαίωση των ρευμάτων που τον αμφισβήτησαν, αλλά την παρακμή και περιθωριοποίησή τους, ως μια βασική απόδειξη του ετεροπροσδιορισμού τους από την ύπαρξή του και του αντίκτυπου της ήττας του συνολικά στο κομμουνιστικό κίνημα και τις παραφυάδες του.

Οι ιδέες του μαρξισμού έγιναν υλική δύναμη που κατέκτησε τις μάζες στη βάση του νικηφόρου οχτώβρη, κι όχι σε ένα αφηρημένο, θεωρητικό επίπεδο. Κι οι οργανώσεις που κριτικάρουν την προδομένη επανάσταση, είναι μάλλον δικά του απότοκα, παρακλάδια του γενεαλογικού του δέντρου, παρά απευθείας του μαρξισμού ως φιλοσοφικού ρεύματος.

Όλες μαζί λοιπόν συναπαρτίζουν μια μεγάλη σοβιετική οικογένεια, με άσωτους υιούς, παιδιά κι αποπαίδια, που δεν αγαπιούνται ιδιαίτερα μεταξύ τους. Ερίζουν για την κληρονομιά του οχτώβρη και τη διαθήκη του λένιν, κι ας μην έχει μείνει τίποτα πια να μοιράσουμε απ’ τη σοβιετική μαμά-πατρίδα. Αλλά είναι μέγα ζήτημα ποιος είναι γνήσιος απόγονος και τι καρπός τερατογένεσης.

Η ιδεολογική αιμομιξία και μια ένωση χωρίς αρχές είναι ο πιο σίγουρος δρόμος προς μια τερατογένεση κι ένα καθυστερημένο παιδί, γεμάτο πολιτικές αρρώστιες της ηλικίας του, που δε μπορεί να αναπτυχθεί πολιτικά και νοητικά και μένει στάσιμο στις πολύ βασικές έννοιες ενός μίνιμουμ κοινού παρονομαστή.

Εξίσου βασικό πρόβλημα είναι κι οι προσμείξεις με αστικά ρεύματα, που μπορεί να εμφυσήσουν το μικρόβιο της αστικής ιδεολογίας και να σου κολλήσουν κουσούρια και κατάλοιπα της τάξης τους. Το ζητούμενο εξακολουθεί να είναι το κλειδί που θα αναπτύξει γόνιμα το μαρξισμό και θα δώσει νέες, επίκαιρες ιδέες, προσαρμοσμένες στην εποχή τους.

Αν αντιμετωπίζαμε και το σοσιαλισμό με όρους γενετικής ή ανθρωπογένεσης, πολλά πράγματα θα ήταν ξεκάθαρα.
Αν κάνουμε αφαίρεση από τη σκοπιά της προοπτικής –κι όχι ενός αφηρημένου έρωτα εν είδει απωθημένου, που ζει εκτός πραγματικότητας και γι’ αυτό δεν προδίδεται ποτέ- ο κομμουνισμός είναι μια ανώτερη μορφή κοινωνικού σχηματισμού, με την ίδια περίπου έννοια που ο άνθρωπος είναι μια εξελιγμένη μορφή ζωής.

Κι ο σοβιετικός σοσιαλισμός είναι ο χαμένος κρίκος –της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας που έσπασε στη ρωσία- στην εξέλιξη της κοινωνίας που στέκει μεταξύ της πραγματικής ιστορίας του ανθρώπινου είδους και της ταξικής προϊστορίας του. Με άλλα λόγια, μια μορφή ανθρωπίδας που δεν κατάφερε να εξελιχθεί για μια σειρά λόγους, πρώτα και κύρια γιατί βρέθηκε σε ιδιαίτερα αφιλόξενο περιβάλλον και δεν κατάφερε να υπερνικήσει τις δυσμενείς αντικειμενικές συνθήκες.

Στην πραγματική ζωή η καινούρια μορφή δε μπορεί να εμφανιστεί και να επικρατήσει μονομιάς. Μεσολαβεί μια αλυσίδα με ενδιάμεσους κρίκους (ανθρωπίδες) που προετοιμάζουν την εμφάνισή της και την προμηνύουν εν είδει προφήτη. Με αυτήν την έννοια νομίζω είναι που μιλάει ο βλαδίμηρος για ανώριμο κομμουνισμό κι ο βαζιούλιν για πρώιμο σοσιαλισμό.

Αν ισχυριστούμε ότι η ενδιάμεση μορφή δεν ταυτίζεται με την τελική, δηλ ότι η ανθρωπίδα δεν είναι άνθρωπος, ή ότι στη σοβιετική ένωση δεν είχαμε κομμουνισμό, δε λέμε παρά μια κούφια κοινοτοπία, χωρίς νόημα. Αν πάλι πούμε ότι η ενδιάμεση μορφή της σοβιετίας πρόδωσε τον τελικό σκοπό του κομμουνισμού, θα είναι σα να κατηγορούμε τον άνθρωπο του νεάντερνταλ ότι πρόδωσε το ανθρώπινο είδος, γιατί δε μπόρεσε να εξελιχθεί. Κι αυτό θα είχε ακόμα λιγότερο νόημα.

Τη σοβιετία πρέπει καταρχάς να την κατανοούμε ως την πρώτη προσπάθεια επικράτησης του ανθρώπου και της πραγματικής ιστορίας του, μια απόπειρα εφόδου στον ουρανό, όπως έλεγε ο μαρξ για τους κομμουνάρους του παρισιού. Έπειτα πρέπει να τονίσουμε τις αντικειμενικές δυσκολίες που είχε να αντιμετωπίσει, τη δύναμη της συνήθειας και τα λοιπά κατάλοιπα που έδρασαν σα βαρίδια και την κράτησαν καρφωμένη στη γη (το ένα έκτο της για την ακρίβεια).

Σε ένα τρίτο επίπεδο, να μιλήσουμε για την προσφορά της επανάστασης και τις κατακτήσεις της σοβιετικής κοινωνίας που ήταν μεταβατική, προς τον κομμουνισμό κι όχι σοσιαλισμός-μαϊμού, όπως λένε οι επικριτές της, ή όσοι τη συγχέουν με το κοινωνικό κράτος της κεϊνσιανής σοσιαλδημοκρατίας. Κι ύστερα από όλα αυτά -κι αφού τα λάβουμε υπ’ όψιν στην κριτική μας- να αναλύσουμε τα λάθη του υποκειμενικού παράγοντα και τις ευθύνες της πρωτοπορίας.

Ο καπιταλισμός επιχείρησε πιθηκίζοντας να μιμηθεί το σοσιαλισμό και να ενσωματώσει κάποια στοιχεία κοινωνικού κράτους. Αλλά η κτηνωδία της καπιταλιστικής ζούγκλας δεν εξανθρωπίζεται. Ο σοσιαλισμός που γνωρίσαμε είχε μελανά σημεία απανθρωπιάς κι αρκετά ζωικά κατάλοιπα, γιατί δε γίνεται να επιβιώσεις στη ζούγκλα με το σταυρό στο χέρι. Αλλά εκπροσωπούσε τον πιο βαθύ ουμανισμό που παλεύει ενάντια στους εχθρούς της ανθρωπότητας –κι ας φρίττουν οι οπαδοί του αλτουσέρ, με όλα αυτά τα «ιδεαλιστικά», για τον πρώιμο μαρξ και τους πρώιμους σοσιαλισμούς.

Πολλοί σφοι σκέφτονται ενίοτε –κι εγώ μαζί τους- ότι αν ζούσανε σε ένα σοβιετικό καθεστώς, θα απογοητεύονταν, θα τους έπιανε το αντιδραστικό τους και θα κατέληγαν αντιφρονούντες σε ένα γκουλάγκ της σιβηρίας. Οπότε αντί να χάνεις τον χρόνο σου, μπαίνεις κατευθείαν μόνος σου σε μια φυλακή, που έχει και θέρμανση κιόλας.

Καταλαβαίνω πώς το εννοούν, αλλά είμαι σίγουρος πως αν μπορούσαν τώρα με έναν μεταφυσικό, αντιδιαλεκτικό τρόπο να μεταφερθούν χωροχρονικά στη σοβιετική ένωση θα το ‘καναν με κλειστά μάτια. Γιατί εκεί είχαν μηδενική ανεργία, δωρεάν παιδεία κι ασφάλιση. Είχαν δηλ λυμένο το θέμα της επιβίωσης και μπορούσαν να πατήσουν γερά στα πόδια τους για να ασχοληθούν και με τα υπόλοιπα. Να κάνουν όνειρα, να φτιάξουν οικογένεια, να αναπτυχθούν ως προσωπικότητες και να γίνουν άνθρωποι νέου τύπου.

Επειδή όμως η νεορομαντική απόδραση στο παρελθόν είναι αδιέξοδη, η αναγκαιότητα της επανάστασης προβάλλει ως μονόδρομος. Ο λένιν έλεγε ότι ο ιμπεριαλισμός είναι καπιταλισμός που σαπίζει κι είναι εποχή επαναστάσεων και περάσματος στο σοσιαλισμό. Αυτό μας έμεινε ως τσιτάτο μέχρι σήμερα, αλλά φαίνεται ότι προσκρούει στην άμεση εμπειρία, τον πραγματισμό της ήττας και τους αρνητικούς συσχετισμούς που διαμόρφωσε η αντεπανάσταση.

Κάποιοι λένε ότι ο λένιν διαψεύστηκε κι ο καπιταλισμός αποδείχτηκε πιο ανθεκτικός απ’ ό,τι πιστεύαμε. Ο λένιν όμως είχε δίκιο και το απέδειξε στην πράξη. Οι υπόλοιποι είναι που άρχισαν να σαπίζουν, παράλληλα με τον καπιταλισμό και τις κρίσεις του, και θεωρητικοποίησαν την αποτυχία τους, ρίχνοντας ανάθεμα στο «πραξικόπημα των μπολσεβίκων».

Αλλά η συγκυρία της κρίσης επιβεβαιώνει απόλυτα το βλαδίμηρο. Κι η ώρα της κρίσης πλησιάζει. Τόσο για το σύστημα, όσο και για τους επαναστάτες.

Λόγω της ημέρας

Φαντάζεσαι να ήταν ο κόσμος ανάποδα; Α, δηλ όπως τώρα, που έχουν έρθει τα πάνω-κάτω και μας έπεσε ο ουρανός όπου κάναμε έφοδο στο κεφάλι. Πώς το φαντάζονταν τότε όμως το ανάποδα;

Οι καπιταλιστικές παραγωγικές σχέσεις εμφανίζονται κι ωριμάζουν πρώτα μέσα στο σοσιαλισμό, αναπτύσσουν κι επιβάλλουν την κοινωνική αλλαγή στο εποικοδόμημα. Ποιος είναι όμως το αντεπαναστατικό υποκείμενο;

Η γραφειοκρατία δεν αποτελεί καν τάξη, αλλά είναι στρώμα δι’ εαυτό με τάσεις εξέλιξης σε καθαυτό και ιδιαίτερα στρωματικά συμφέροντα. Οι απαράτσικοι καταλήγουν πολιτικό υπαλληλικό προσωπικό των κουλάκων, των νεπ-μεν και της παραοικονομίας. Ο ιδιωτικός τομέας όμως περιορίζεται από το κρατικό μονοπώλιο και καταλήγει να λειτουργεί υπέρ του, βουλώνοντας τις τρύπες του, ενώ παράλληλα είναι βουτηγμένος στη διαφθορά. Οι θιασώτες της ελεύθερης αγοράς εξηγούν την ανάγκη ύπαρξης ενός άλλου ιδιωτικού τομέα, φιλελεύθερου και διαφανή σαν την αόρατη χείρα του άνταμ σμιθ και τη γκλάσνοστ του γκόρμπι.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι σε συνθήκες κρατικομονοπωλιακού σοσιαλισμού, η αγορά νοθεύεται και ο τομέας της παραοικονομίας αδυνατεί να λειτουργήσει με γνήσια ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια. Παίρνει υπ’ όψιν τις κοινωνικές ανάγκες και διακινεί σε φτηνές τιμές όσα αγαθά λείπουν, διαφορετικά θα μείνει στα αζήτητα.
Μόλις το 90’ με το πρόγραμμα των πεντακοσίων ημερών του σατάλιν (προσοχή στο πρώτο άλφα) προχώρησε σε ουσιαστική απελευθέρωση τιμών, που μέχρι τότε ορίζονταν κεντρικά κι ήταν ενιαίες από το βλαδιβοστόκ μέχρι τη μόσχα.

Κάποια τμήματα της πολιτικής γραφειοκρατίας έτρεφαν ρεφορμιστικές αυταπάτες ότι η παλινόρθωση μπορεί να επιτευχθεί με ομαλή μετάβαση, χωρίς (αντ)επανάσταση και ταξική σύγκρουση. Η σοσιαλδημοκρατία του κκσε ενσωμάτωνε σε τελική ανάλυση τους γραφειοκράτες στο σοσιαλιστικό σύστημα. Στον αντίποδα, ο ακροδεξιός οπορτουνισμός απέρριπτε με παιδική αφέλεια από θέση αρχής κάθε συμμετοχή στα όργανα της σοβιετικής εξουσίας, αποσυνδέοντας πλήρως τη στρατηγική από την τακτική.

Η αυθόρμητη συνείδηση των διευθυντών φτάνει μόνο μέχρι τον οικονομικό αγώνα και την επιδίωξη επιμέρους αλλαγών και βελτιώσεων, σαν τις μεταρρυθμίσεις κοσύγκιν. Υπήρχε η ανάγκη μιας πρωτοπορίας με τα πιο συνειδητά στοιχεία να καθοδηγήσει τις μάζες. Με μεταβατικό, αντικομμουνιστικό πρόγραμμα κι αιτήματα για δημοκρατία και ιδιοσυντήρηση των επιχειρήσεων.

Η περεστρόικα ήταν το αντίστοιχο μεγάλο άλμα με βολουνταριστικές υπερβολές τύπου μάο. Στην κίνα έκαναν εγκαίρως την αυτοκριτική τους κι απέφυγαν την όξυνση. Έζησαν το δικό τους 89’ μόνο με μια τιεν αν μεν και μια σχεδόν αναίμακτη έφοδο της ανερχόμενης αστικής τάξης στον ουρανό.

Τα πρώτα χρόνια της παλινόρθωσης είναι ένα μεταβατικό διάστημα όπου το καινούριο πεθαίνει, ενώ το παλιό αναγεννιέται από τις στάχτες του, σαν χουντικός φοίνικας. Κι αναγκάζονται έτσι να συνυπάρχουν διαλεκτικά –μια συνύπαρξη που ποτέ δε μπορεί να είναι ειρηνική.

Η περεστρόικα του γκόρμπι είναι το αντίστοιχο μεταβατικό διάστημα με τον κερένσκι και τη δυαδική εξουσία αστών και σοβιέτ. Ενώ ο βομβαρδισμός του κτιρίου των –αστικοποιημένων- σοβιέτ τον οκτώβρη του 93 απ’ το γέλτσιν ήταν το αντίστοιχο της εξέγερσης της κροστάνδης. Οι βουλευτές είχαν βασικά δίκιο, αλλά η αντίστασή τους έπρεπε να τσακιστεί, γιατί στη γωνία καραδοκούσαν οι κομμουνιστές για τη δική τους παλινόρθωση.

Ο κρατικός καπιταλισμός του κλιφ είναι το τελευταίο εκείνο σκαλοπατάκι πριν από την οικονομία της αγοράς, ανάμεσα στο οποίο και τον καθαρό καπιταλισμό δεν υπάρχει κανένα άλλο σκαλοπατάκι. Οι αντικειμενικές συνθήκες ωριμάζουν. Αλλά δεν πρέπει ποτέ να περιμένουμε μια αντεπανάσταση σε καθαρή μορφή. Μπορεί να έρθει με ένα μέτωπο για τη δημοκρατία που για τους αντεπαναστάτες είναι ο καπιταλισμός, αλλά για τις μάζες και τους συμμάχους τους μπορεί να σημαίνει κάτι άλλο.

Το 92’, στο βιβλίο του παλινόρθωση ή επανάσταση, ο σάββας ο τρομερός έγραφε πως ακόμα δεν είχε κριθεί τίποτα κι ότι διανύαμε ένα μεταβατικό διάστημα. Είχαν τεθεί ήδη οι βάσεις του ανεπτυγμένου καπιταλισμού, αλλά παρέμεναν πολλά αταξικά κατάλοιπα, στις παλιότερες γενιές κυρίως, όπως οι συντάξεις και η επίκληση του σφου με το μουστάκι και άλλων φιλοσοβιετικών αισθημάτων.

Από τη σειρά προβλήματα μετάβασης στον καπιταλισμό

Η σημερινή επέτειος όμως είναι άκρως σοβαρή. Γι' αυτό ας δούμε πώς ξεκινάει ο ραφαηλίδης το βιβλίο του για τη μεγάλη περιπέτεια του μαρξισμού.

Σκοτώστε τη μάνα σας όσο είναι ακόμα νέα, λέει ο σουρεαλιστής και κομμουνιστής πωλ ελυάρ, ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές του αιώνα που τελειώνει με το θάνατο της σοβιετικής ένωσης. Αιωνία της η μνήμη.

Ήταν μια καλή μητέρα για όλους εμάς τους κομμουνιστές του κόσμου όλου, που την αγαπήσαμε, άλλοι από κομματικό καθήκον, άλλοι από ηθική υποχρέωση και άλλοι από κεκτημένη ταχύτητα, εξαιτίας της αγάπης μας για τον μαρξ.

Έπρεπε να σκοτώσουμε τη μάνα μας όσο ήταν ακόμα νέα και αναμάρτητη. Είναι καλό να θυμάσαι αναμάρτητους τους πεθαμένους. Δυστυχώς, τη σκοτώσαμε όταν έγινε 74 ετών και είχε πολύ αμαρτήσει.

Η μητέρα μας γεννήθηκε με καισαρική τομή το 1917 στην πετρούπολη, γνωστή περισσότερο σε μας σαν λένινγκραντ, και το 1991 παρέδωσε το πνεύμα στη μόσχα. Συγκεκριμένα στους γκάνγκστερ της μόσχας, που είχαν επικεφαλής τον γέλτσιν. Ο λένιν, ο πατέρας της και παππούς μας, πέθανε πολύ νέος, μόλις 54 ετών, ίνα πληρωθεί το ρηθέν, οι καλοί πεθαίνουν νέοι.

Η μητέρα λυπήθηκε πολύ για τον χαμό του πατέρα της. Και για να το δείχνει και να τη βλέπει ο κόσμος και να λέει, να η κόρη του λένιν, από το 1924 που πέθανε ο πατέρας της πήγαινε κάθε μέρα στον τάφο του, στην κόκκινη πλατεία, για να δει μια μούμια. Κάποιοι είχαν βαλσαμώσει την επανάσταση.

Αφού όλα πεθαίνουν, πρέπει να πεθαίνει και η φτώχεια που γεννάει επαναστάσεις, κομμουνιστικές και άλλες. Η φτώχεια βρωμάει και βαλσαμωμένη. Αυτό πίστευε ο μαρξ, που δεν πίστευε στο θεό, που είναι βάλσαμο για τους απελπισμένους.
Ο μαρξισμός είναι μια απόπειρα απάντησης σε ερωτήματα τόσο παλιά, όσο κι οι μούμιες των φαραώ.

Μετά την τελευταία πρόταση, ο υποψιασμένος αναγνώστης θα περίμενε ίσως μια ανάλυση για τα φαραωνικού τύπου έργα και τον ασιατικό τρόπο παραγωγής. Αλλά ο μεγάλος ράφα το γυρνάει στον τόμας μορ και την ουτοπία του. Κι αυτό επίκαιρο είναι αν σκεφτείς πόσους ουτοπικούς σοσιαλιστές έχουμε σήμερα που βρήκαν ότι ο μαρξισμός είναι πασέ και την ψάχνουν αλλιώς.

Και για επίλογο ένα κομμάτι από το οπισθόφυλο του βιβλίου του κώστα τζαταζάνη είμαι κομμουνιστής. Γραμμένο εν έτει 1991. Που ήταν εύκολο να κυκλοφορήσεις ό,τι ήθελες χωρίς να σου πει κανείς κομματικός τίποτα. Αλλά ήταν τρομερά δύσκολο, εκτός μόδας κι επίσημης γραμμής ως ένα βαθμό, να επιμένεις κομμουνιστικά.

Ακόμα και φάρσα να ήταν ευχαριστώ τους λένιν, στάλιν, ζαχαριάδη, μπρέζνιεφ, πουμπλίδη, φλωράκη και εκατομμύρια άλλους επώνυμος και ανώνυμους σε όλη τη γη, που την έστησαν, έστω για να ικανοποιήσουν τις ποταπές φιλοδοξίες τους ή τα κόμπλεξ τους.

Που την κέντησαν τόσο περίτεχνα, που με παρασύρανε, που με κάνανε με περηφάνια να πουλάω ρίζο, που μου ‘δωσαν την ευκαιρία άπειρες φορές να δακρύσω από συγκίνηση κι ενθουσιασμό, βλέποντας τα μπολσόι ή το '9 μέρες του μαγιού', διαβάζοντας τη τζαμίλια, ή για τον γκαγκάριν, τη βδομάδα αλληλεγγύης στο λαό του βιετνάμ, την αφρική, παντού. Συνομιλώντας με τον ισπανό σύντροφο, ή τον υπουργό συντονισμού της κυβέρνησης αλιέντε, απειροελάχιστο κομμάτι και ‘γω ενός κοχλαστού αιώνα, που μας έκανε περισσότερο ανθρώπους.

Ήταν θαυμάσιοι φαρσέρ και δολοπλόκοι. Τόσο πολύ, που ‘φτιαξαν κι έβαλαν στο μεδούλι των λαών, στα ίδια τα χρωμοσώματα κάθε ανθρώπου ένα όραμα. Ναι, ένα όραμα.
Αυτό το όραμα του νέου κόσμου, του σοσιαλιστικού. Αυτό που θα κάνουμε πράξη στο άλλο άλμα. Έστω, στο 15ο κατοπινό άλμα.

Το τρίτο άλμα θα είναι το τελικό. Αρκεί να μην είναι στο κενό και να 'μαστε από πάνω ως το τέλος. Μέχρι τότε, στο μαγγανοπήγαδο της ήττας μου περνώ. Βενσερέμος.

*Ο κώστας τζατζάνης σήμερα είναι υποψήφιός μας κάπου στον πειραιά (αντιπεριφερειάρχης νομίζω, ή κάτι τέτοιο).
Μεγάλο παληκάρι. Στηρίζουμε-ψηφίζουμε.

Για την κολόνα ρε γαμώτο

(Προειδοποίηση: ακολουθεί σειρά αντιδιαλεκτικών σκέψεων).

Μες στον ορυμαγδό των γεγονότων παραλίγο να ξεχάσω τη μεγάλη επέτειο στις 7 νοέμβρη. Την περασμένη παρασκευη συμπληρώθηκε ένας χρόνος. Ναι ένας, όχι ενενήντα ένα.
Ένας χρόνος από το ξύλο στη φιλοσοφική.

Σκηνικό το οποίο ενέπνευσε τη λαϊκή μούσα.
Μαύρα κοράκια με πέτρες καρφιά
πέσανε πάνω στην εργατιά
άγρια κράζουν για αίμα διψούν
τους σύντροφους στην κρεμάλα να δουν...
Και πιο κάτω η καντώνα γίνεται τα γρασίδια της φλσ.
και στα γρασίδια χιλιάδες σφάζουν
άοπλους κνίτες ηρωικούς...

Έχει βγει σχετικά και διασκευή της φάμπρικας.
Η φάμπρικα, η φάμπρικα η υφανέτ
βαράει νύ- βαράει νύχτα μέρα...
αλλά δεν έχω την άδεια του ποιητή για να πω περισσότερα.

Οι σφοι που το έζησαν ή υπερβάλλουν ή θέλουν να ξεχάσουν.
Οι μοναδικοί αξιόπιστοι μάρτυρες είναι κάτι εαακίτες. Που βρέθηκαν στα πέριξ και τράβηξαν το σκηνικό σε βιντεάκι χασκογελώντας.
Ανταπέδωσαν έτσι για το πολυτεχνείο δύο χρόνια πριν.
Που αυτοί πλακώνονταν με τους πασόκους για να μην τους αφήσουν να καταθέσουν στεφάνι. Αλλά εμείς περιφρουρούσαμε το νόημα του πολυτεχνείου και απείχαμε κάνοντας χαβά με το σκηνικό. Που γινόταν μπροστά μας.

Κάτι τέτοια πολυτεχνεία μου φτιάξαν βιώματα και νοοτροπία.
Βόλτα από τα χαράματα στις σχολές για να κατεβάσουμε ό,τι αφίσα δεν ήταν δική μης. Ακόμα κι από κινηματογραφικές ομάδες. Ομαδικό ξεχαρμάνιασμα μισαλλόδοξων. Αστυνομία σκέψης.

Και μετά επιστροφή στο πολυτεχνείο. Όπου όσες συντρόφισσες είχαν μείνει να φυλάν θερμοπύλες την είχαν βρει από μάγκες νταήδες από τα κάτω και αριστερά.
Μέχρι να επιστρέψουμε και να αλλάξουν πάλι τα κόζια.

Όλα αυτά με δίδαξαν κάτι πολύτιμο.
Οι τραμπουκισμοί είναι θέμα συσχετισμών.
Όποιος τους έχει τους κάνει. Και όποιος δεν τους έχει, περιμένει να γυρίσει ο τροχός και να τους αποκτήσει.
Ναι, αλλά έτσι δε γίνεται δουλειά.

Έκτοτε ακούω βερεσέ τις ιστορίες για τα κνατ κι άλλες παρόμοιες βαρυσήμαντες αναλύσεις. Κι οι άλλοι τα ίδια κάνουν όπου μπορούν.
Επίσης περιφρονώ τα περί περιφρούρησης. Μέχρι πρόσφατα περιφρουρούσα την περιφρόνησή μου, αλλά πλέον δεν υπάρχει λόγος.
Δεν είναι καλό να γενικεύεις, το ξέρω. Κρατήστε τις εξαιρέσεις για όπου νομίζει ο καθένας.

Την ίδια άποψη έχω και για το σκηνικό στα γρασίδια.
Δεν υπήρχε κανένα σοβαρό διακύβευμα για ξύλο. Πόσο μάλλον για σπρέι πιπεριού -όπως επιβεβαιώνουν οι αυτόπτες και αυτοσφραίνοντες μάρτυρες. Και γενικότερα για "ραντεβού θανάτου" και ξεκαθάρισμα λογαριασμών.

Αυτό που δε μπορώ να καταλάβω επίσης είναι γιατί κάναμε πίσω και τους αφήσαμε να μας πάρουν στο κυνήγι.
Γιατί, ναι, το απολίθωμα βρέθηκε στον τόπο του εγκλήματος κι έχει άποψη ως αυτόπτης μάρτυρας.
Όχι στο πλευρό των συντρόφων του που τις έτρωγαν. Ούτε με τους απέναντι βέβαια (ντροπή σας, σε όσους πέρασε έστω απ' το μυαλό).
Αλλά ως παρακαθήμενος σε συνέλευση στο γειτονικό πολιτικό. Όπου ακούσαμε το σαματά και τρέξαμε να δούμε τι γίνεται.
Και είδαμε. Το έλα να δεις...

Ένιωσα σαν τον τραμπάκουλα (που ως γνωστόν βοσκούσε τα πρόβατα εδώ παραπέρα).
Τι ήταν όλο αυτό; Για ποιο λόγο έγινε;
Αυτό που βλέπεις παιδί μου είναι η πάλη των τάξεων, η οποία παραμένει ιστορικά αδικαίωτη, καθώς η διεθνής καπιταλιστική μεθοδολογία σαμποτάρει την κολχόζνικη ιδιοκτησία με αποτέλεσμα... εεε... και μετά, ήρθαν οι άλλοι με αλυσίδες και σπρέι πιπεριού και τους πήραν στο κυνήγι και καλά κρασιά, καλοί άνθρωποι ήτανε...

(Όσοι δεν τον έχουν τον συνειρμό να δουν επειγόντως το αλαλούμ με τον χάρρυ κλυνν. Κι όσοι δε μπορούν ας περιμένουν προσεχώς το σχετικό αφιέρωμα, αποκλειστικά στο Σφυροδρέπανο).

Βασική ιδέα είναι να μην παιχτεί τέτοιο σκηνικό.
Γιατί, ποια είναι η σκοπιμότητα στην τελική; Να έχουμε κάτι να διηγουμαστε στα εγγόνια μας; Με φουσκωμένα τα στήθια από ταξική περηφάνεια και σιλικόνη;

Μα όταν οξύνεται η ταξική πάλη σύντροφε, οξύνονται και τα μέσα με τα οποία διεξάγεται. Κι όχι επειδή το είπε ο μακιαβέλι, αλλά ο σκοπός είναι που νοηματοδοτεί τα μέσα και τα κοντόξυλα. Όπως μιλάμε πχ για δίκαιους και άδικους πολέμους.
Μμμ, μάλιστα. Και ποιος είναι ο σκοπός είπαμε;

Για να βγάλετε κι εσείς δικά σας συμπεράσματα το ταξικό διακύβευμα του ξύλου ήταν μια κολόνα και μια αφίσα που ήθελαν να βάλουν οι αναρχικοί.
Οι εκδοχές της κάθε πλευράς για το πώς και τι διαφέρουν, όπως πάντα. Ωστόσο όλοι συμφωνούν ότι στο τέλος ένας από αυτούς είπε με ύφος, αν θέλετε μπορούμε να το λύσουμε κι αλλιώς.
Ε, τελικά το λύσαμε αλλιώς...

Απ' ό,τι φαίνεται η κολόνα αυτή ήταν βασικός πυλώνας της πολιτικής μας, από τον οποίο δε μπορούσαμε να κάνουμε βήμα πίσω.
Κι έτσι ήρθε το κολονάτο.
Στην αυτοκρατορική παραλλαγή με τα πόδια ενωμένα. Και χωρίς ουρές. Που λέει και στον κόκορα ο αρκάς...

Επιστρέφουμε στα συμπεράσματα και της τελικες εκτιμήσεις της κε για το ξύλο.
Καταρχήν είναι γελοία θλιβερό και θλιβερά γελοίο να πέφτει ξύλο για ψύλλου πήδημα. Πολλή συσσωρευμένη ενέργεια μαζεύτηκε και καλό είναι να βρούμε άλλους τρόπους να τη διοχετεύσουμε.

Από εκεί και πέρα όμως αν έχεις αποφασίσει ότι θα πλακωθείς, το κάνεις και με τους σωστούς όρους.
Αυτό ισχύει παντού. Ο τζόγος πχ είναι μ-λ-κία από τις λίγες. Αλλά αν τελικά μπλέξεις, δεν παίζεις για να χάσεις...
Έτσι, πέρα από τη στρατηγική επιλογή του ξύλου για μένα ήταν ακατανόητη και η τακτική κατά τη διάρκειά του.

Ήμασταν περισσότεροι, αλλά οι άλλοι ήταν καλύτερα εξοπλισμένοι. Και πιο κάφροι, χωρίς ηθικές αναστολές. Μπορούσαν να πετάξουν οτιδήποτε. Μέχρι και σπρέι πιπεριού...

Η απάντηση σε όλα αυτά ήταν σχεδόν χριστιανική.
Χτυπούσαν το ένα μάγουλο και γυρνούσαμε το άλλο.
Ενώ το χριστιανικό δεν είναι αυτό. Το χριστιανικό (όπως λέει ο αρκάς και πάλι στον καλό λύκο) είναι ο έχων δύο μάγουλα να δίνει το ένα (όπως με τους χιτώνες).
Υπήρξαν κανα δυο σφοι που γυρνούσαν πίσω αυτά που τους πετούσαν, αλλά τους επανέφεραν στην τάξη οι υπόλοιποι.

Η ισορροπία ήταν ρευστή, αλλά οι συσχετισμοί με το μέρος μας. Και το ντου φαινόταν να είναι ζήτημα χρόνου.
Αλλά τελικά ο χριστιανισμός επικράτησε.
Αφού βαρεθήκαμε να τις τρώμε υποχωρήσαμε. Συντεταγμένα στην αρχή, μπουλουκηδόν αργότερα.
Κι οι αναρχικοί μας πήραν με άγρια χαρά στο κατόπι ξεχειλίζοντας ορμή και αδρεναλίνη. Είναι η εποχή που ζευγαρώνουν... (το μπάχαλο είναι το ερωτικό τους κάλεσμα).

(σ.σ: ο όρος φρικιά ίσως περιγράφει καλύτερα από το αναρχικοί τη σύνθεσή τους. Αλλά δεν ανήκει στις λέξεις που χρησιμοποιώ. Όπως και το αριστεριστές άλλωστε...)

Αυτά μου θύμισαν τα σκηνικά που περιέγραφε ο μίσσιος για τους κομμουνιστές και τα βασανιστήρια.
Μερικοί από τους βασανιστές ήταν κακομοίρικα ανθρωπάκια της μιας καρπαζιάς. Αλλά η γραμμή ήταν στωικότητα κι υπομονή.
Μας χτυπάν αυτοί; Απεργία πείνας εμείς.
Γκολ αυτοί; Σέντρα εμείς.
Τους γαμήσαμε τη μάνα, που λέει κι ο μίσσιος...

Κι οι χριστιανοί τουλάχιστον πίστευαν σε ανταμοιβή μετά θάνατον. Εμείς;

Είδες όμως οργάνωση και αποτελεσματικότητα οι αναρχικοί;
Και μετά τους τη λέμε για την άμυνα της μαδρίτης και την αποδιοργάνωση. Που δεν μπορεί, όλο και κάποιο πιο πολιτικό επιχείρημα θα έχουμε για να τους την πούμε για τον εμφύλιο.
Προς το παρόν το ψάχνω ακόμα...

Τελικό συμπέρασμα από όλα αυτά, ήταν φυσικά ότι πρέπει να αυξήσουμε την επαγρύπνησή μας και τα μέτρα περιφρούρησης για να μην επαναληφθούν τέτοια φαινόμενα.
Ναι εντάξει, αλλά με τόση επαγρύπνηση έχουμε μείνει ξάγρυπνοι πόσο καιρό τώρα.
Και ο ά(γρ)υπνος στο τέλος καταντάει ο πιο κοιμισμένος.
Ενώ οι χρόνια άυπνοι γίνονται κομπλεξικοί.

Δεύτερο τελικό συμπέρασμα που εκλαϊκεύτηκε και στις μάζες: είναι όλοι τους ασφαλίτες τελειωμένοι.
Το ίδιο ακριβώς βέβαια λένε κι οι άλλοι. Κι έχει ισχύ αξιώματος. Οπότε κάθε φορά ακολουθεί γόνιμη συζήτηση. Που αν δεν καταλήγει κάπου, μπορεί να λυθεί κι αλλιώς...

Εσχάτως βέβαια γίνονται προσπάθειες να τα βρούμε κάπου στη μέση.
Δεν είναι όλοι ασφαλίτες. Οι μισοί μόνο είναι και παρασέρνουν τους άλλους μισούς.
Μετά από αυτό το βήμα καλής θέλησης είμαστε στο σωστό δρόμο για να υπάρξει συνεννοήση.
Καταλαβαινόμαστε τώρα...

Επίλογος

Αφού τιμήσαμε με αυτόν τον τρόπο τα 90χρονα της οκτωβριανής, το βράδυ είχαμε συλλαλητήριο του παμε (που δεν ήταν πάντως για τον οκτώβρη).
Η άτυπη γραμμή ήταν να μην κυκλοφορεί κανείς σφος μόνος στα πανεπιστήμια (!!) γιατί ήταν επικίνδυνο.
Με πλήρη... άγνοια κινδύνου πήγα το ίδιο βράδυ σε μια εκδήλωση για την οκτωβριανή στο πολυτεχνείο, όπου θα μιλούσε ο σοβιετικός κυριούλης.
Φεύγοντας άφησα μέιλ και ονοματεπώνυμο.
Ένα νέο κεφάλαιο άνοιγε στη ζωή μου...