Επτά σε παίρνει ΚΚΕ

Οι επτά σε παίρνει ΚΚΕ θα μπορούσε να μην ήταν ακριβώς επτά, γιατί ο ένας ξεστράτισε κάπου στην πορεία, κι ο άλλος... δεν ξέρω τι... αλλά ήταν λέει κι άλλοι από πίσω, και βασικά ο πνευματικός τους ογκόλιθος. Αλλά κάθε τι θρυλικό στη ζωή πρέπει να συμβολίζεται με κάποιον εξίσου σημαδιακό αριθμό, όπως τα επτά κακά της μοίρας μου, τα θαύματα και οι σοφοί της αρχαιότητας, οι μυστικοί επτά της Ένιντ Μπλάιτον (αν και εμένα μου άρεσαν μάλλον τα πέντε λαγωνικά). Και οι επτά (σοφοί ή σκέτο σφοι) του Ναρ, που δέκα χρόνια πριν, έστειλαν επιστολή αποχώρησης από το ρεύμα, για να ταράξουν τα στάσιμα νερά του μικρόκοσμού μας και της φοιτητικής κατασκήνωσης στο Ποσείδι, όπου μας βρήκε το μαντάτο.

Μας βρήκε (και το βρήκαμε) σε ένα Ρίζο, που έφτανε με ομαδική παραγγελία για το δεκαπενθήμερο που είχαμε την καντίνα, αλλά και πάλι δεν είχε για όλους, γι' αυτό κάποιοι έγραφαν πάνω και το όνομά τους, αν και δε νομίζω πως τους βοηθούσε ιδιαίτερα, για να τους μείνει το φύλλο. Και μας βρήκε ανέμελους κι ανυποψίαστους (για όσα γίνονταν κι αυτά που θα έρχονταν), στον απόηχο του φοιτητικού Μαϊούνη ή μάλλον παρά κι ενάντια στον απόηχο του πρώτου γύρου του, και αυτό ήταν ίσως η μεγαλύτερη έκπληξη.

Η συνέχεια δόθηκε με ένα ιστορικό (από την άποψη του περιεχομένου και όχι της σημασίας ή της στιγμής) άρθρο του ΚΚ στον επόμενο κυριακάτικο Ρίζο, αν θυμάμαι καλά, και πέραν τούτου ουδέν. Τουλάχιστον για το Ρίζο και για τον ΚΚ, που έμεινε ένα διάστημα κοντά στο ΚΚ, ήταν υποψήφιος και με τη ΛαΣυ, για να επιστρέψει περαστικός από τα παλιά του λημέρια, και ύστερα να λυγίσει με φόρα στα θέλγητρα της κυβερνώσας αριστεράς, όχι απλά το Γενάρη του 15' (που και πάλι τι να δικαιολογήσεις για θεωρητικά υποψιασμένα άτομα), αλλά και το Σεπτέμβρη, που όπως λέει και η Ρένα Δουρου-τι, πρέπει να είσαι σκυλί του πολέμου κι από υπεύθυνη, επιτελική θέση.
Κρίμα πάντως, καλός άνθρωπος ήτανε, αλλά πήγε κι έπεσε στον γκρεμό, για να γλιτώσει το ρέμα και το ρεύμα. Και δεν μπορούσε να περιμένει να τον ζουλήξουν, για να τον αξιοποιήσουν, για αυτό και ζούληξε αυτός τους γλυκούς καρπούς της εξουσίας.

Πέραν τούτου ουδέν. Ή μάλλον για την ακρίβεια, η συνέχεια δε δόθηκε δημόσια (στον Τύπο) αλλά δημόσια (στους δρόμους) και τις καινούριες, γνωστές φυσιογνωμίες, όπου σκόνταφτες στις πορείες. Πχ όπως ένας ορισμός αιώνιου φοιτητή-νομικάριου Ναρίτη, που άρχισε σταδιακά να σκάει μύτη στις δικές μας συγκεντρώσεις, σέρνοντας ένα καροτσάκι με το μωρό του, και δεν ήξερες ποιο από τα δύο είναι μεγαλύτερη ιδεολογική μετατόπιση, το κόμμα ή η οικογένεια και τι να πρωτορωτήσεις.

Το νέο λοιπόν συγκλόνισε ένα (σχετικά αδιατάρακτο τότε) μικρόκοσμο, αλλά και τον εσωτερικό κόσμο του Λαϊκού Στρώματος, που κουβαλά έκτοτε πλαστικοποιημένη στο (σχετικά άδειο τότε και σήμερα) πορτοφόλι του αυτή την επιστολή, για να τη δείχνει στους Εαακίτες στο Πολυτεχνείο, "στα ξύλα", ή στους καφέδες, καθώς τους... αποδομεί. Κι έτσι βρεθήκαμε σήμερα να έχουμε το ίδιο θέμα ως ανάρτηση, αλλά κι αύριο μέρα είναι -δε θα γράψει τίποτα.

Τι ήταν όμως στην ουσία τους οι θρυλικοί επτά; Έντιμα κουκουνάρια, που ασφυκτιούσαν στο θολό αγνωστικισμό του ρεύματος, δηλώνοντας πως ο ορίζοντας για αυτούς ήταν ο μαρξισμός-λενινισμός και βασικά το δίπολο Ναρ-ΚΚΕ. Κι εφόσον το πρώτο χρεοκοπούσε πολιτικά, τη στιγμή  μάλιστα που το δεύτερο επούλωνε ουσιαστικά τα πολιτικά τραύματα του παρελθόντος, τα πράγματα ήταν απλά και ξεκάθαρα.

Μήπως όμως θα είχαν δικαιωθεί σήμερα, αν είχαν μείνει στο Ναρ και ακολουθούσαν τη στάση αναμονής άλλων σφων τους, που μοιράζονταν κοινές ανησυχίες, αλλά δεν παρέδωσαν το ιστορικό ρεύμα στη μεταμοντέρνα χαριτάση, κατορθώνοντας να την εκτοπίσουν -με τον ίδιο περίπου τρόπο, που δικαιώθηκαν όσοι δεν έφυγαν από το καράβι το 89' και νίκησαν την αναθεωρητική λαίλαπα; Μήπως όλα αυτά που προσάπτουν στο ρεύμα, στην επιστολή τους, είναι βασικά σωστά μεν, αλλά για κάποια άλλη περίοδο;

Μια απλή ματιά στο σημερινό αριστεροχώρι, τους συμμάχους του Ναρ στην Ανταρσυα και την κατάσταση στο εσωτερικό του -όπου να φανταστείς πως η γερουσία κρατάει τα... μπόσικα, και βασικά τα προσχήματα απέναντι στην... εξεγερμένη νεολαία- κάνει τα παραπάνω ερωτήματα ρητορικά.

Πού βρίσκονται σήμερα όμως οι θρυλικοί επτά;
Εντάξει, δεν έκανα προφανώς προσωπική έρευνα για τον καθένα ξεχωριστά, αλλά γενικά μιλώντας, οι πιο δραστήριοι από αυτούς είναι μαζί μας, στη γλύκα (;) του "εντός, εκτός κι επί ταυτά". Και δε θα μπορούσαν πολύ εύκολα να είναι παραμέσα, γιατί οι καθοδηγητικές θέσεις που είχαν προηγουμένως (κι όσο μεγαλύτερες ήταν, τόσο μεγαλώνουν οι καταστατικοί "σκόπελοι") δυσκολεύουν την πλήρη, οργανική ένταξη ή απλά καθυστερούν το μοιραίο, ως φυσική εξέλιξη.

Αυτός που δεν είναι πια μαζί μας/τους είναι ο Σταύρος Μαυρουδέας, με θεωρητική συμβολή στο σχήμα του ολοκληρωτικού καπιταλισμού και παλιότερες επεξεργασίες του Ναρ κι ένα πολυκύμαντο παρελθόν, γιατί όπως είχε πει χαριτολογώντας και ένας από τους επτά: αν πάει διακοπές σε ένα νησί με μια παντόφλα, σε τρεις μέρες θα έχει γυρίσει τσακωμένος με την παντόφλα. Κι ο οποίος διατηρεί τη βαριά προφορά αλά Στιβ Γιατζόγλου και το χειμαρρώδες ρυθμό-ψαροκόκαλο, όπως στα καρτούν, που έρχεται με φόρα ένας κουβάς λόγια, έπεα-πτερόεντα, πάνω σου κι εσύ σηκώνεις από τα μάτια σου ένα ψαροκόκαλο, για να καταλάβεις τι έγινε και πώς έπεσε ο ουρανός στο κεφάλι μας.

Τουλάχιστον έμεινε η παρουσία του Μαυρουδέα στην ημερίδα του κόμματος για τις θέσεις του σχετικά με την κρίση. Και το σύνθημα που έγραφε στα κυπελλάκια με τον καφέ το Λαϊκό Στρώμα, σαν τις καθημερινές ατάκες-σχόλια στον παλιό Ημεροδρόμο: εσείς με ΔΕΑ κι εμείς με Μαυρουδέα...

Δεν ξέρω αν υπάρχει κάποιο γενικό συμπέρασμα που μπορεί να βγει για όλα αυτά. Το ρεύμα των επτά που έφυγαν από το ρεύμα έγινε κάπως πιο διακριτό, πριν και μετά από τις διπλές εκλογές του 12', που ανακατεύτηκαν και (ακολούθως) ξεκαθάρισαν κάποια πράγματα. Αλλά φάνηκε να εξαντλεί τη δυναμική του, βάσει και των καινούριων δεδομένων, προτού εξαντλήσει βασικά το δυναμικό που αφορούσε.

Κι όσο για κουκουνάρια, δε νομίζω πως υπάρχουν πια, ούτε καν ως προστατευόμενο πολιτικό είδος υπό εξαφάνιση. Ιδίως από τη στιγμή που ακόμα κι η αναρχίζουσα χαριτάση φαντάζει ως ευχάριστη, σοβαρή, νοσταλγική νότα από το παρελθόν, κάτι σαν το Ναρ που γνωρίσαμε (και δεν αγαπήσαμε), αλλά ήταν τουλάχιστον (κάτι σαν) αριστερισμός και σημείο αναφοράς.

Παλινόρθωση ή επανόρθωση

Τις προάλλες, στο βιβλιοκαφέ Έναστρο, έγινε η παρουσίαση ενός πολύ ενδιαφέροντος βιβλίου του Κάρλος Ταμπλάδα για την πολιτική οικονομία του σοσιαλισμού και τις θέσεις του Τσε Γκεβάρα, του μεγάλου συμβόλου της επανάστασης, που συνέδεσε το όνομά του με τη Λατινική Αμερική και την Κούβα ειδικότερα.

Αν γκογκλάρεις το «έναστρο», το πρώτο αποτέλεσμα που θα εμφανίσει η αναζήτηση δεν είναι το βιβλιοκαφέ στη Σόλωνος, αλλά μια σκυλάδικη μουσική σκηνή (πολιτιστικό κέντρο, όπως τα είχαν βαφτίσει στα χρόνια του ΠαΣοΚ). Η τελευταία φορά που είχε βρεθεί εκεί (στο βιβλιοκαφέ, όχι στο σκυλάδικο) η κε του μπλοκ ήταν προ τριετίας περίπου, και πάλι για τον Τσε, συμπτωματικά πάλι Καλτσώνη παρόντος (τότε ήταν ο συγγραφέας, ενώ τώρα εκ των εισηγητών και διοργανωτών εκ μέρους του Κορδάτου), αλλά με πολύ περισσότερο κόσμο, που είχε γεμίσει το χώρο ασφυκτικά και με τον Κουβανό πρέσβη (τώρα ήταν μόνο ο γραμματέας της βενεζουελάνικης πρεσβείας). Μια διαφορά που μπορεί να οφείλεται μεταξύ άλλων στο πιο βαρύ θέμα του βιβλίου (πολιτική οικονομία του σοσιαλισμού) και το μη εκπαιδευμένο κοινό (που μάλλον κουράστηκε κι άρχισε να διαρρέει προς την έξοδο πριν το τέλος της εκδήλωσης), στην έλλειψη κάποιας μεγάλης «φίρμας» στο πάνελ, όπως του Πι-Πι τότε, ή πολύ απλά στο κλίμα και τη γενική απαισιοδοξία της εποχής, που έχει χάσει την όρεξή της, ακόμα και για αυταπάτες (κι αν τις έχει ακόμα, το κάνει ανόρεχτα).

Ακολουθεί μια συνοπτική παρουσίαση των εισηγητικών τοποθετήσεων και της συζήτησης στο τέλος, με κάποια, σύντομα δικά μου σχόλια, και τις όποιες ανακρίβειες-αστοχίες κατά τη μεταφορά να βαραίνουν αυτονόητα εμένα.

Η Νατάσα Τερλεξή, εκ μέρους των εκδόσεων Διεθνές Βήμα, παρουσίασε ουσιαστικά τη θέση του εκδοτικού, που έχει σαφώς φιλοκυβερνητικό στίγμα, αλλά παραδόξως (;) και φιλοκουβανικό χαρακτήρα. Γι’ αυτό κι αντιπαρέθεσε τις απόψεις του Τσε στο σοβιετικό μοντέλο, που κατέστησε τους εργάτες μια βουβή παράμετρο της παραγωγής και δεν τους έφερε πιο κοντά στο σοσιαλισμό· ενώ εξήρε την κατοπινή στάση της Κούβας (γιατί αρχικά ηττήθηκαν οι απόψεις του Τσε) και τη διαφοροποίησή της από τη Σοβιετική Περεστρόικα, με την πολιτική της επανόρθωσης των λαθών, που της επέτρεψε να μην έχει το τέλος (της ιστορίας) των άλλων μελών του «ανατολικού μπλοκ». Κατά κάποιον τρόπο, η βασική αντίθεση της εποχής ήταν «επανόρθωση ή παλινόρθωση», όπως σχολίασε εύστοχα δίπλα ένας Ναρίτης, δίνοντας τον τίτλο της ανάρτησης. Αν και αυτή την τελευταία (την παλινόρθωση) επέμεναν όλοι οι πανελίστες να την αναφέρουν ως «κατάρρευση».

Δεν ήταν πάντως αυτό το βασικό πρόβλημα της τοποθέτησης της Τερλεξή, ούτε απαραίτητα η τροτσκιστική της αφετηρία, αλλά οι σχηματικές – απλοϊκές διαπιστώσεις της. Η γραφειοκρατία πήρε το πάνω χέρι από τα τέλη της δεκαετίας του 20’, οι εργάτες έγιναν βουβή παράμετρος της παραγωγής, ο Τσε διαφωνούσε με το σοβιετικό μοντέλο, έχοντας προβλέψει μάλιστα και το τέλος του, κι οι απόψεις του ηττήθηκαν αρχικά, το 63-64, για να επανέλθουν στο προσκήνιο με την πολιτική της επανόρθωσης περί το 87’ και να συνεχίσουν σε γενικές γραμμές να υλοποιούνται και να τηρούνται μέχρι σήμερα.

Το πιο εντυπωσιακό στα παραπάνω είναι πως ενώ ασκεί σφοδρή κριτική στο σοβιετικό μοντέλο και την περίοδο που το ακολούθησε η Κούβα, δεν εκφράζει καμία ανησυχία ή προβληματισμό για τις νεότερες εξελίξεις και την αναδίπλωση μετά το 2009, που ξέρει να τη δικαιολογεί με βάση τις συγκεκριμένες συνθήκες της εποχής μας και τα προβλήματα που καλείται να λύσει.

Ο Καλτσώνης έκανε μια αρκετά… χλιαρή τοποθέτηση, όπου διάβασε μερικά ενδιαφέροντα αποσπάσματα από το βιβλίο –συγκράτησα ένα τσιτάτο του Φιντέλ για την κατάχρηση εξουσίας, που μπορεί να εμφανιστεί ως το πιο εύκολο και πιο συχνό πράγμα, και για τον κουβανικό λαό, που αρχίζει να αναπτύσσει αλλεργία σε τέτοια φαινόμενα.

Ο Καλτσώνης μίλησε γενικά για τα επιτεύγματα και τις αδυναμίες του υπαρκτού, για το κομβικό ζήτημα της ανάπτυξης σοσιαλιστικής συνείδησης και της διαμόρφωσής της μέσα από το προσωπικό παράδειγμα των στελεχών της πρωτοπορίας, για την αξία της συμμετοχής στη λήψη κι εκτέλεση των αποφάσεων του σχεδίου· ενώ σημείωσε ενδεικτικά μια δική του ένσταση ως προς την ιστορική εκτίμηση του Τσε για το ρόλο της ΝΕΠ –με το Μαυρουδέα να διευκρινίζει σε δεύτερο χρόνο πως δε διαφωνούσε με τη συγκεκριμένη εφαρμογή της ΝΕΠ εκείνη την περίοδο, αλλά με την επέκτασή της, πέρα από τα ιστορικά της όρια, πχ στις συνθήκες της Κούβας.

Ήταν φανερό πάντως πως δεν κατείχε ιδιαίτερα τα ζητήματα που αφορούν την οικονομική βάση (και το αντικείμενο του βιβλίου), γι’ αυτό κι έκλεισε με μια φράση του Τσε, πέρα από τα «στενά, οικονομικά στοιχεία», δίνοντας παράλληλα πάσα στο Μαυρουδέα, για να αντικρούσει το στερεότυπο του «ιδεαλιστή-βολουνταριστή» Γκεβάρα, και να σχολιάσει πως οι περισσότεροι δεν είναι εξοικειωμένοι με το οικονομικό-θεωρητικό έργο του, προτάσσοντας κυρίως άλλες πτυχές της δράσης του Τσε (που είχε περάσει από μια σειρά κομβικά πόστα της σοσιαλιστικής οικονομίας, από υπουργός βιομηχανίας, μέχρι διευθυντής της κεντρικής κουβανικής τράπεζας).

Η εισηγητική παρέμβαση του Μαυρουδέα –που στον προφορικό του λόγο είναι ένα κράμα Βίκυς Μοσχολιού και Στιβ Γιατζόγλου- μαγνητοφωνήθηκε και δημοσιεύτηκε στο προσωπικό ιστολόγιό του, οπότε δεν κρίνω σκόπιμο να προχωρήσω σε εκτενή παρουσίασή της. Ο βασικός της στόχος ήταν να περιγράψει τις δύο πλευρές που αντιπαρατέθηκαν στη θεωρητική-πρακτική διαπάλη της δεκαετίας του 60’ στην Κούβα (μια συζήτηση που ξανανοίγει με το βιβλίο του Ταμπλάδα κι άλλες μελέτες, όπως τα «οικονομικά της επανάστασης» της Γιάφε):

Απ’ τη μια, η αντίληψη που επηρεαζόταν από το σοβιετικό πρότυπο του λεγόμενου «οικονομικού λογισμού», όπου το σχέδιο προσομοιώνει την αγορά κι αφήνει αυτοτέλεια στις επιχειρήσεις, ένας «σοσιαλισμός της αγοράς», όπου τα επιμέρους παραγωγικά κύτταρα είναι ημιανταγωνιστικά και μια ολοκλήρωση στα πλαίσια της ΚΟΜΕΚΟΝ, χωρίς ανάπτυξη βαριάς βιομηχανίας στην Κούβα.

Κι απ’ την άλλη, η λογική που συγκεντρώνει τους σχετικά περιορισμένους πόρους σε ένα κορβανά, χωρίς να αφήνει οικονομική αυτοτέλεια στις επιχειρήσεις, κι έχοντας τα δικά της βασικά χαρακτηριστικά σε μια σειρά τομείς: το ρόλο του χρήματος, τη λειτουργία του νόμου της αξίας στο σοσιαλισμό, τους μισθούς και τα ηθικά κίνητρα, κτλ.

Η αξίας της τοποθέτησης του Μαυρουδέα δεν έγκειται στη (μη) αμεροληψία του απέναντι στους σοβιετικούς, αλλά στο ότι αναγνώρισε πχ ότι το σχέδιο του Γκεβάρα, στο σύντομο διάστημα της εφαρμογής του, κατάφερε μεν να σώσει την παρτίδα, αλλά είχε και σοβαρές αποτυχίες. Και στο ότι επισήμανε τους κινδύνους για τη σύγχρονη Κούβα και τις προοπτικές της, καθώς φαινόταν να γοητεύονται υπερβολικά (μέχρι πρότινος, οπότε και παρακολουθούσε τις εξελίξεις) από το παράδειγμα της Κίνας.

Μένω σε αυτά, ως μια πρώτη βάση συζήτησης, για να παρουσιαστούν σε δεύτερο χρόνο κάποιες πιο ειδικές σκέψεις και προβληματισμοί, πάνω σε αυτά τα σημεία. Κλείνω το σημερινό σημείωμα με την παρότρυνση προς το σφο αναγνώστη να αγοράσει και να μελετήσει αυτό το βιβλίο. Και με την ανακοίνωση μιας άλλης εκδήλωσης του εκδοτικού, σε πιο οικείο περιβάλλον, το θέατρο Αλκυονίς, στις 6 Δεκέμβρη, για ένα βιβλίο σχετικά με τις Γυναίκες της Κούβας.

Δώδεκα παρά…

Κι ενώ οι εκλογοαπολογιστικές συζητήσεις συγκλίνουν στο συμπέρασμα πως... «μας έφυγαν καινούριες ψήφοι», εκτός και αν μας τρολάρουν οργανωμένα Συριζαίοι ψηφοφόροι, που μας λένε ψέματα πως μετατοπίστηκαν προς το Κουκουέ, αλλά κανείς μας δεν είχε λόγο να μην τα πιστέψει μέχρι την Κυριακή, στις 7 παρά, που περιμέναμε ακόμα κάτι κοντά στο 7 παρά ως ποσοστό…

…η κε του μπλοκ ανοίγει μια (αριστερή) παρένθεση στο μετεκλογικό προβληματισμό, για να παρακολουθήσει τις εξελίξεις στο νέο κυβερνητικό σχήμα, το οποίο ανακοινώθηκε λίγο πριν τα μεσάνυχτα, την ώρα που βγαίνουν οι τρελοί και τα φαντάσματα που πλανώνται πάνω από τη γερασμένη ήπειρο, τη λυκοσυμμαχία* και τα μέλη της. Μεσάνυχτα, σαν τον κλέφτη και τον ψεύτη (ή μήπως ψευτράκο) που τον πρώτο χρόνο χαίρονται (και αυτοί έκαναν τις εκλογές πριν κλείσουν χρόνο στην εξουσία, με την ελπίδα να κατσικωθούν στο σβέρκο μας καμιά τετραετία ακόμα, αν και είναι πολύ χλωμό ως προοπτική)…

Δώδεκα παρά (μες στη σιγαλιά), λίγο πριν η αντιμνημονιακή πριγκίπισσα γίνει ξανά Σταχτοπούτα για να λερώσει τα χέρια της με την εφαρμογή των μνημονιακών μέτρων, γιατί αλλιώς, αν αυτοί δε λερώσουν τα χέρια τους, δε θα ‘ρθει από μόνο του νέτο-σκέτο, και να χάσει το λουμπουτέν γοβάκι της.

Με δύο ακροδεξιούς Καμμένους, που αυξάνονται και πληθύνονται στην κυβέρνηση, κι αν είχαμε κι εμείς διάθεση να τρολάρουμε ως Κόμμα, θα έπρεπε να τους στείλουμε ένα ρόλεξ μαϊμού, για να τους συγχαρούμε για την υπουργοποίηση.

Με το Φίλη Υπουργό Παιδείας να αποτελεί από μόνος του λόγο για νέο γύρο καταλήψεων, κι εξαίρεση στον κανόνα των συμπαθών, εύσωμων ατόμων. Η διαφορά του Πασόκ από τη σύγχρονη, κακέκτυπη εκδοχή του δεν είναι πως δε διέθετε (πολιτικά) παχύδερμα, κάθε άλλο· αλλά πως ποτέ δεν έβαλε το δικό του, αυθεντικό Πάγκαλο στο Υπουργείο Παιδείας (και θρησκευμάτων, βεβαίως-βεβαίως, για να θυμίζει την υπόσχεση του διαχωρισμού εκκλησίας-κράτους, ως σύντομο, πολιτικό ανέκδοτο).

Η Φωτίου στο Υπουργείο Κοινωνικής Ασφάλισης πήρε τη σκυτάλη της Αντουανέτας από το Φίλη: αν δεν μπορεί ο κόσμος να αγοράσει μακαρόνια με 23% ΦΠΑ, ας φτιάξει γεμιστά που είναι και πιο οικονομικά. Κρίμα μόνο που δεν τα έχουν καλά με τον Αλαφούζο, για να παρουσιάζει και την αντίστοιχη μαγειρική εκπομπή, σαν άλλη Βέφα Αλεξιάδου.

Η Τζάκρη, που επιβραβεύτηκε επιτέλους για το άχαστο μνημονιακό σερί της (τρία στα τρία), είπε πως οραματίζεται περισσότερα φουγάρα στην ελληνική βιομηχανία. Ίσως αναλάβει να καλύψει τα αντίστοιχα κενά σε φουγάρα του Τζέλα Δέλτα από το "κλάμα βγήκε από τον παράδεισο". Ενώ αν είχε αναλάβει στο Υπουργείο Περιβάλλοντος, θα ξεσήκωνε άλλη ατάκα από το "Ορατότης Μηδέν" για να δείξει τις ευαισθησίες της: «όχι άλλο κάρβουνο…»

Ο Πανούσης απομακρύνθηκε από το Υπουργείο Προ-πό (για να πάει στα ντραμς), αλλά αυτός δεν είναι μάλλον λόγος να πανηγυρίζει η νεολαία Σύριζα (όσοι έχουν απομείνει τέλος πάντων, κι ενώ οι υπόλοιποι παρουσιάστηκαν περίπου ως λαϊκοί ήρωες, για ένα κακέκτυπο του «φυσικά και δε θα υπακούσω»), αφού στη θέση του μπαίνει ένας στρατηγός, ο Τόσκας!

Η Ξουλίδου έμεινε έξω από τη μοιρασιά, να περιμένει μάταια στο τηλέφωνο αυτό που της έταξαν (δώδεκα! και ούτε ένα τηλεφώνημα…) και έτσι έχουμε ήδη την πρώτη προεκλογική υπόσχεση που αθετήθηκε. Ευτυχώς όμως μένει ο Κοτζιάς να συνεχίσει το θεάρεστο, Νατοϊκό του έργο στο Υπεξ και στα μικρόφωνα. All we are saying is Give Tsipras A (Second) Chance…

Ένα κυβερνητικό σχήμα, όπου οι Πασόκοι συναγωνίζονται τους ακροδεξιούς, με ένα πασπάλισμα από το παλιό «Κκε εσωτερικού», και το τουίτερ να γλεντάει πρώτη φορά (αριστερά) τόσο πολύ από την τελευταία κυβέρνηση του Σαμαρά. Και αν κάποιος λέει πως το νέο σχήμα θα μακροημερεύσει, έχει μαύρα μεσάνυχτα, σαν την ανακοίνωση των ονομάτων του. Η κυβέρνηση αυτή θα είναι ένας ακόμα κρίκος στην αλυσίδα των μνημονιακών κυβερνήσεων που πέφτουν η μία μετά την άλλη και καίγονται πριν καν πλησιάσουν την τετραετία, φεύγοντας νύχτα (όπως και ήρθαν)…

Και δύο υστερόγραφα, για να μην περάσουν πολλές μέρες από τις εκλογές και μπαγιατέψουν.

1. Μια μικρή ειδησούλα στο Πριν για τη μετάδοση των αποτελεσμάτων στη Λέσχη «Αμπάριζα», στην οδό Ελεύθερου Ανθρώπου 99, στη Γλυφάδα. Θα ήταν ψέμα να πω πως διάβασα σωστά το όνομα την πρώτη φορά (αριστερά) χωρίς να αντικαταστήσω το «μπ» με άλλο διψήφιο σύμφωνο και ότι δεν έκανα το συνειρμό με την οδό νΚαπελεύθερου ανθρώπου.

2. Η υποψηφιότητα της Άννας Κουκουδέα στην Α’ Θεσσαλονίκης. Που δεν ήταν όμως ούτε με το Κουκουέ, ούτε με τη Δεα (δηλ με τη ΛαΕ) ούτε με το Μαυρουδέα, όπου παραπέμπει συνειρμικά το επίθετό της, αλλά με τη Νδ. Κι ευτυχώς δηλ, άμα δεις τη σελίδα της…

*λύκε, λύκε μου, καλέ μουλύκε, λύκε μου είσαι εδώ
είσαι η μόνη μου ελπίδα και σ ακολουθώ

όμορφο μου προβατάκι τι γυρεύεις μες στο δρόμο
είμαστε όλοι μπερδεμένοι στο δικό του νόμο

Όχι πες μου δηλ εσύ, ότι αυτοί οι στίχοι δε γράφτηκαν για τη λυκοσυμμαχία και τις αυταπάτες που έχουν τα προβατάκια...

Οι εντιμότατοι φίλοι μου

Προχθές η κε του μπλοκ βρέθηκε στο ακροατήριο, έναν όμορφο χώρο εκδηλώσεων στην οδό σίνα, για να παρακολουθήσει την παρουσίαση του τελευταίου (και ημιτελούς) βιβλίου του κώστα μπατίκα, το οποίο εκδόθηκε τρία χρόνια μετά τον πρόωρο θάνατό του. Όσοι δε γνωρίζουν την ταυτότητα του μπορούν να δουν εδώ ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα και να αντλήσουν τις βασικές πληροφορίες. Για την πολιτική ταυτότητα του μπατίκα και την κο ανασύνταξη, θα έχουμε την ευκαιρία να πούμε κάποια πράγματα και στη συνέχεια.

Στο αμφιθέατρο τα ηχεία έπαιζαν αργή, απαλή μουσική και την ορχηστρική διασκευή μιας παλιάς επιτυχίας του πασχάλη με πολιτική σημειολογία για την εξουσία: παραδώσου λοιπόν(...) και θα γίνω για σένα ο πιο γλυκός καταχτητής, μην προβάλλεις αντίσταση, μπορεί να πληγωθείς. Οι αναγνώστες της δικής μου γενιάς, ενδέχεται να θυμούνται τη μελωδία κι από μια παλιά διαφήμιση των «τι και τι».

Πριν και κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης (που ξεκίνησε με την τυπική ημίωρη –και πλέον- καθυστέρηση) σχηματίστηκαν διάφορα πηγαδάκια, όπου κυριαρχούσαν ως θέμα συζήτησης οι θέσεις της κετουκε για το συνέδριο. Σ’ ένα από αυτά ήταν κι ο γνωστός πι-πι που έλεγε ότι «το κουκουέ έχει σαλτάρει» και ότι «αν ζούσε σήμερα ο κώστας, θα ήταν με αυτούς», δηλ μαζί μας. Κι αν η κε του μπλοκ λειτουργούσε με εμπορ(ευμ)ατικά κριτήρια και τις μεταρρυθμίσεις κοσίγκιν, θα έβαζε την εκτίμηση του πι-πι στον τίτλο της ανάρτησης για να αυξήσει κατακόρυφα την επισκεψιμότητά της –αλλά δεν το έκανε.

Δεν είμαι πολύ σίγουρος τι θα έκανε σήμερα ο μπατίκας, ξέρω όμως τι κάνει ο παπακωνσταντίνου κι απορώ γιατί δεν πάει να το συναντήσει μια ώρα αρχύτερα, έστω στην παρέμβαση των χιλίων.

Εκτός του πι-πι έδωσαν το "παρών" διάφορα στελέχη του ναρ (που το ίδρυσαν μαζί με τον μπατίκα), ο γιος του κάππου, ένας από τους θρυλικούς επτά, ολιγομελές κλιμάκιο του εργατικού αγώνα, ενώ στο τέλος έσκασε μύτη κι ο παναγιώτης λαφαζάνης, γιατί παντού χωράει λίγο αριστερό ρεύμα. Και αν η βαλαβάνη που ήταν ομιλήτρια είχε προσωπικούς και πολιτικούς δεσμούς με το συγγραφέα και την οικογένειά του (πριν και μετά το 89’), ο λαφαζάνης, που κάθισε στην πρώτη σειρά, έμοιαζε να κάνει απλώς δημόσιες σχέσεις –αυτή την εντύπωση μου έδωσε τουλάχιστον.

Η εκδήλωση ξεκίνησε με την προβολή ενός μικρού βίντεο με φωτογραφίες και βιογραφικά στοιχεία για το συγγραφέα, όπου έπαιξε κι ένα απόσπασμα από την παρέμβαση του μπατίκα σε παρουσίαση του βιβλίου του κάππου για το σοβιετικό σχηματισμό –με τον οποίο είχαν παρόμοιες θέσεις για τη δικτατορία του προλεταριάτου. Η παρουσίαση αυτή έγινε εν έτει 2000, κι αν έχει μαγνητοσκοπηθεί στο σύνολό της μιλάμε για ένα πραγματικά σπάνιο ντοκουμέντο. Η κε του μπλοκ απευθύνει έκκληση σε όποιον σφο αναγνώστη γνωρίζει σχετικά κάτι περισσότερο να δώσει και σε εμάς τα φώτα του.

Το άνοιγμα έγινε από το συντονιστή της εκδήλωσης, το δημοσιογράφο κώστα αρβανίτη, που κάλεσε τους όρθιους να βρούνε κενές θέσεις και να καθίσουν –εκτός κι αν είναι σε ετοιμότητα για την επανάσταση. Είπε ότι πολλοί είναι αυτοί που επικαλούνται το μαρξισμό ή το λένιν, χωρίς να τους έχουν διαβάσει ποτέ. Και θέλησε να δώσει πρώτα το λόγο στη βαλαβάνη –όχι λόγω θέσης, αλλά λόγω συμπάθειας-, η οποία αρνήθηκε ευγενικά, για να μιλήσει πρώτος ένας από τους επιμελητές του βιβλίου, ο γιώργος κωνσταντακόπουλος.

Ο κωνσταντακόπουλος είπε ότι η απουσία του συγγραφέα καθιστά αυτή την παρουσίαση περίεργη και δεν κατάφερε «να σωπάσει μέσα του» την ανάγκη να πει δυο λόγια για τον μπατίκα, αφιερώνοντάς του τους στίχους του λοΐζου: τίποτα δεν πάει χαμένο στην χαμένη σου ζωή. Και σημειώνοντας ότι ο μπατίκας άφησε κληρονομιά στην ευρύτερη πολιτική του οικογένεια το βαρύ και πολλαπλό χρέος να ολοκληρώσουν το βιβλίο του.

Εν συνεχεία ανέφερε δυο αποσπάσματα από ένα αστυνομικό μυθιστόρημα με τον επιθεωρητή βαλάντε. Για τον κομμουνισμό ως τον κοινό σκοπό της ανθρωπότητας και το τέλος της ανθρώπινης προϊστορίας, το οποίο αναλύει στο βιβλίο του ο μπατίκας. Και για την ιστορία που δε μένει στατική πίσω μας, αλλά μας ακολουθεί.

Η δική του γνωριμία με το μπατίκα έγινε το 91', σε μια περίοδο που η ιστορία που μας ακολουθούσε έμοιαζε βραχνάς και κάποιοι έψαχναν ένα εύκολο ξεκαθάρισμα, είτε μέσω της απόρριψής της είτε με έτοιμες απαντήσεις και θεωρίες συνωμοσίας.

Στο τέλος ανέφερε δυο-τρία βασικά ζητήματα που έπιασε και ο μπατίκας, για την ελλάδα και διεθνώς, για την επαναθεμελίωση της διαρκούς επανάστασης και το αναπάντητο ερώτημα στο τέλος του βιβλίου για τη σχέση των κομμουνιστών με τη θεωρία. Το επιμύθιό του όμως θα το βρει καθένας μόνος του, διαβάζοντάς το. Κι αυτό ακριβώς σκοπεύει να κάνει η κε του μπλοκ.

Προηγουμένως όμως οφείλει να πληροφορήσει τον ανυποψίαστο αναγνώστη ότι η κο ανασύνταξη είναι μια sui generis οργάνωση, που ομνύει στο μαρξισμό-λενινισμό, αλλά έχει μάλλον τροτσκιστικές θέσεις σε κομβικά ζητήματα, όπως η θεωρία της διαρκούς επανάστασης και το ζήτημα σχετικά με τη δυνατότητα οικοδόμησης σοσιαλισμού σε μία χώρα. Και μπορεί να μην είναι ακριβώς τροτσκιστές –ο τελευταίος ομιλητής πχ μίλησε για την ημιμάθεια του τρότσκι σχετικά με κάποιο ζήτημα- αλλά είναι οπωσδήποτε φανατικοί αντισταλινικοί. Λένε δηλ ότι ο στάλιν μιλούσε για εθνικό, εμπορευματικό σοσιαλισμό κι ότι οι θεωρητικές του ρίζες βρίσκονται στο έργο του κάουτσκι. Ενώ πιστεύουν –όπως κι ο κάππος- ότι η δικτατορία του προλεταριάτου είναι ένα μεταβατικό στάδιο που δεν ταυτίζεται με το σοσιαλισμό, αλλά οδηγεί σε αυτόν, δηλ στην πρώτη –ανώριμη- φάση της κομμουνιστικής κοινωνίας.

Η σκυτάλη πέρασε στη βαλαβάνη που ήταν οικογενειακή φίλη του μπατίκα και διηγήθηκε κάποια ανέκδοτα περιστατικά από τη ζωή του και τη φιλία τους. Όπως τη γνωριμία με τη γερμανίδα γυναίκα του, όταν αυτός έκανε ως φοιτητής απεργία πείνας μαζί με συναδέλφους του με αιτήματα ενάντια στη χούντα κι αυτή τους επισκέφτηκε ως μέλος μιας προτεσταντικής οργάνωσης, που συμπαραστεκόταν στον αγώνα τους.
Και για τα δύσκολα χρόνια μετά το 91’, που ο μπατίκας ήταν δυο χρόνια άνεργος και βρήκε δουλειά ως γεωπόνος στην εταιρεία που δούλευε η βαλαβάνη, χάρη σε ένα βιογραφικό με φανταστικά στοιχεία για πλούσια προϋπηρεσία, που τους έκανε μετά να τρέχουν και να μη φτάνουν, για να μην αποκαλυφθεί η απάτη. Μετά την παραίτηση της βαλαβάνη όμως, χάθηκαν και βρίσκονταν μόνο σε πορείες και κηδείες.

Έκανε ιδιαίτερη μνεία στις επεξεργασίες του κώστα μπατίκα για την υπέρβαση της διάσπασης του συνδικαλιστικού κινήματος, με την μεταφορά της γερμανικής εμπειρίας και τα ενιαία πανελλαδικά σωματεία ανά κλάδο –σε αντιπαράθεση  με την αντίληψη του πασόκ για επιχειρησιακά σωματεία, που του εξασφάλισε μαζική επιρροή και άλωσε το εργατικό κίνημα. Και για την προσωπική συμβολή του στη σύνταξη του καταστατικού του σωματείου μετάλλου στον πειραιά, που ο πρωτοδίκης που το ενέκρινε το χαρακτήρισε «καταστατικό για σοβιέτ»!

Μετά η βαλαβάνη, χρησιμοποιώντας ως εύρημα το υποθετικό «θα ‘θελα να ήταν εδώ ο κώστας για να σχολίαζε…» έκανε ουσιαστικά ένα δικό της σχολιασμό στην τρέχουσα επικαιρότητα. Μίλησε πχ για την ερμηνευτική δύναμη του έργου του χάμπερμας για την κρίση και μια κίνηση διανοούμενων όπου συμμετείχε ο τελευταίος κι η οποία ψέλλισε κάποια σημεία κριτικής στην κυρίαρχη πολιτική στη γερμανία και τη νεοφιλελεύθερη εε, που δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση εναλλακτική λύση (σσ: σε αντίθεση προφανώς με το γνήσιο αντι-νεοφιλελευθερισμό του σύριζα).

Συνέχισε με τη θριαμβευτική επιστροφή των κλασικών που είχαν την τιμητική τους τις τελευταίες μέρες στο ελληνικό κοινοβούλιο, καθώς ο στουρνάρας αναφέρθηκε στο λένιν και τη διαγραφή του χρέους από τους μπολσεβίκους, ενώ ο σαχινίδης σε μια επιστολή από την αλληλογραφία μεταξύ μαρξ κι ένγκελς. Και το ενδιαφέρον είναι ότι αυτά τα απευθύνουν στο σύριζα, που (όπως είπε έχοντας το γνώθι σε αυτόν η βαλαβάνη) δεν είναι επαναστατικό κόμμα, το κόμμα της εργατικής τάξης –αλλά μια συμμαχία λαϊκών στρωμάτων με ριζοσπάστες, κι ανατρεπτικό πολιτικό πρόγραμμα στο σήμερα, που πιθανόν να ανοίξει το δρόμο μελλοντικά για το σοσιαλισμό. Και όλα αυτά συνοδεύονται με επαίνους προς το κκε για τις καθαρές του θέσεις, που μιλάνε για άμεση κοινωνικοποίηση. Αν όμως υπήρχε κοινωνική δυναμική για κάτι τέτοιο, προφανώς κανείς απ’ αυτούς δε θα το συνέχαιρε.

Λίγο πιο κάτω, παρουσιάζοντας τα περιεχόμενα του βιβλίου, στάθηκε και στην ανάλυση του μπατίκα για τις χώρες του τρίτου κόσμου και τη δυνατότητα για επανάσταση, λέγοντας ότι αρχίζουμε πλέον να βιώνουμε παρόμοιες καταστάσεις και στην ευρώπη, με κατεξοχήν πειραματόζωο την ελλάδα.

Παράλληλα μας μίλησε για το σχεδιασμό του συγγραφέα για το βιβλίο –το οποίο αρχικά προοριζόταν να είναι τρίτομο και στη συνέχεια δίτομο, με έξι κεφάλαια, αλλά έμεινε ημιτελές. Και έκανε μια παρουσίασή του, διαβάζοντας εκτενή αποσπάσματα, εκ των οποίων το τελευταίο ήταν για το σταλινικό φαινόμενο και τις θεωρητικές ρίζες του στον κάουτσκι.

Επίσης λίγο νωρίτερα είχε πει ότι ο μπατίκας προσπαθούσε να αποκαθάρει τη μαρξιστική θεωρία από τις στρεβλώσεις της σταλινικής γραφειοκρατίας, πριν και μετά το 89’. Κι αν δεχτούμε συμβατικά τον όρο σταλινική γραφειοκρατία, χάριν συνεννόησης, και υποθέσουμε με δημιουργική φαντασία ότι ο χρονικός προσδιορισμός πριν το 89’ συμπεριλαμβάνει και τους διαδόχους του στάλιν, μετά το 20ό συνέδριο… αναρωτιέμαι τι μπορεί να σημαίνει η φράση «μετά το 89’» κι αν μπορεί να υποδηλώνει κάτι διαφορετικό πλην του κκε.

Το ένα έβδομο χειροκρότησε τυπικά τη βαλαβάνη, για λόγους ευ αγωνίζεσθαι. Κι ο αρβανίτης εμμέσως ανέλαβε άτυπα να της απαντήσει πολιτικά, με έναν απολαυστικό μονόλογο, χωρίς αυστηρό ειρμό, όπου βασικά μας έλεγε τον πόνο του –όπως ομολόγησε κι ο ίδιος. Μίλησε για την ανάγκη να απαντήσει σαφώς η αριστερά στα ερωτήματα «ανάπτυξη για ποιους;» και «ποιος θα κατέχει τα μέσα παραγωγής;». Για το κόμμα (ένα είναι το κόμμα) και τα μέλη του που δε μιλάνε ανοιχτά, περήφανα για τη δικτατορία του προλεταριάτου, αλλά τη βαφτίζουν με διάφορα ψευδώνυμα, πχ λαϊκή εξουσία, ή πιο παλιά πραγματική αλλαγή, με κατεύθυνση τον… που θα συναντήσει την… και θα στρίψει…
Αυτή είναι η κριτική που θέλουμε!!

Είπε ότι βλέπει πολλούς γνωστούς στο κοινό, τον άγγελο και την αριάδνη από τον οδηγητή (σσ: χάγιο κι αλαβάνου), και άλλους πολλούς. Βέβαια ο ένας έχει διαγράψει τον άλλον και χάνουμε το λογαριασμό στο τέλος. Και συνέχισε με τον πόνο του για τη δική του διαγραφή.

Εμένα με διέγραψαν οι ναρίτες! Επειδή ήθελα να κάνω ένα ρεπορτάζ για τα ναρκωτικά, και μου ‘παν ότι αυτό το θέμα δεν απασχολεί τα παιδιά της εργατικής τάξης!
"Πρώτα στην κνε, μετά στον κεθεά", όπως θα ‘λεγε παλιά κι ο κομάντο.

Έχωσε κάπου και μια αναφορά στο ρεφορμισμό και την αριστερά –όπως την εννοεί αυτός… (παύση με νόημα), χωρίς το «μαρξιστή» σαχινίδη πχ. Κι έκλεισε λέγοντας ότι είναι ανάγκη να ξαναβρεθούμε κι όχι να τα λέμε μόνο σε κηδείες και πορείες, όπως είπε κι η βαλαβάνη. Ρεσιτάλ με το βαμβάκι…

Μετά από αυτή την πιο «ανθρώπινη» τοποθέτηση του αρβανίτη, ο μαυρουδέας παραδέχτηκε ότι θα παίξει το ρόλο του «ξενέρωτου οικονομολόγου». Η τοποθέτησή του ήταν μάλλον η πιο ουσιαστική επί του βιβλίου του μπατίκα και των θεμάτων που πραγματεύεται. Χωρίς ιδιαίτερο παραπολιτικό ενδιαφέρον αλλά με πολλές αιχμές και υπονοούμενα για την ηγεσία του κόμματος, τον αλτουσέρ και τον δυτικό μαρξισμό εν γένει. Αν εκδηλωθεί ενδιαφέρον από τους συντρόφους αναγνώστες η κε του μπλοκ είναι διατεθειμένη να γράψει κάτι σχετικά και να προσπαθήσει να την αναπαράγει κριτικά. Εάν όχι, τότε πιθανόν να μπορείτε να την παρακολουθήσετε στο βαθύ κόκκινο, που μαγνητοσκόπησε την εκδήλωση και όλες τις εισηγήσεις των ομιλητών.

Αυτό που θέλω να σημειώσω ωστόσο είναι η σημειολογία της λέξης έντιμος, που χρησιμοποιείται συνήθως για να καλύψει εύσχημα τη διαφωνία μας με ένα βιβλίο ή ένα πρόσωπο που εκτιμούμε κατά βάση –παρά κι ενάντια στη διαφωνία μας- και δε θέλουμε να το θίξουμε. Αυτόν τον χαρακτηρισμό χρησιμοποίησε ο μαυρουδέας για το μπατίκα, αναφέροντας ακόμα και το παράδειγμα του έντιμου υπερασπιστή του καπιταλισμού κι οικονομολόγου ρικάρντο και τη γενικότερη απουσία εντιμότητας σήμερα στον χώρο. Τον ίδιο προσδιορισμό χρησιμοποίησε και η βαλαβάνη, που κι η ίδια εξάλλου είναι κατεξοχήν έντιμη, παρά την παρουσία της στο σύριζα. Και όλη αυτή η τιμιότητα μου θύμιζε συνειρμικά διαρκώς την αναφορά του ένγκελς στους τίμιους οπορτουνιστές.

Σαν πολύ τίμιοι, δε μαζευτήκαμε εδώ ρε παιδιά;

Στο τέλος της εκδήλωσης διαβάστηκαν οι χαιρετισμοί του σάββα μιχαήλ από το εεκ και της κατερίνας μάτσα από το 18 άνω, που δε μπόρεσαν να παραβρεθούν. Ο συντονιστής της συζήτησης αποχώρησε γιατί έπρεπε να εκτελέσει χρέη παρουσιαστή στον τηλεμαραθώνιο της γιούνισεφ και της κρατικής τηλεόρασης –γι’ αυτό και διέκοψε σε κάποια φάση τον χειμαρρώδη μαυρουδέα, για να τον ρωτήσει σε πόση ώρα τελειώνει. Πριν φύγει μας προσκάλεσε σε μια εκδήλωση την κυριακή στο παλλάς, με παιδιά που αποφοιτούν από το κεθεα, λέγοντας ότι μέσα από αυτά τα προγράμματα κατάλαβε με χειροπιαστό τρόπο ότι ο κομμουνισμός δεν είναι ουτοπία και ότι μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα αλλάζοντας οι ίδιοι.

Παρόλα αυτά δεν είχαμε τριπλό σφύριγμα λήξης, καθώς η εκδήλωση συνεχίστηκε με τις σύντομες παρεμβάσεις των δυο άλλων επιμελητών, της δωροθέας μπατίκα και του χ. φουσέκη. Η γυναίκα του συγγραφέα –που αν και γερμανίδα μιλάει αρκετά καλά τα ελληνικά- είπε μεταξύ άλλων ότι αρχικά οι δικοί του δε μπορούσαν να καταλάβουν γιατί ο κώστας έπρεπε να αφιερώσει τη ζωή του στον αγώνα. Τελικά χρειάστηκε να βρεθούν οι σωστές ισορροπίες: ο κώστας να «συμβιβαστεί» με την οικογένεια κι η οικογένειά του με την επανάσταση.

Από την τοποθέτηση του δεύτερου επιμελητή κρατήσαμε την αναφορά στις διάφορες μεταφραστικές λαθροχειρίες σχετικά με τα κείμενα των κλασικών (ανέφερε ενδεικτικά το παράδειγμα του μηλιού), στην επιμονή του μπατίκα στη σωστή μετάφραση και την προτροπή του να διαβάζουμε το μαρξισμό από το πρωτότυπο.

Κι αυτό είναι το επιμύθιο που κρατά η κε από την εκδήλωση. Αν και όπως είπε ο πρώτος ομιλητής, αυτό καλείται να το βρει μόνος του ο αναγνώστης..

Ο μαυρουδέας για τον ιμπεριαλισμό

Σε αυτή την ανάρτηση η κε του μπλοκ παρουσιάζει συνοπτικά την παρέμβαση του μαυρουδέα στη βιβλιοπαρουσίαση του βιβλίου του λιόση «ιμπεριαλισμός κι εξάρτηση» βάσει των σημειώσεων που κράτησε κατά τη διάρκειά της (οπότε αυτονόητα τυχόν κενά ή άστοχες διατυπώσεις και στρεβλώσεις βαραίνουν αποκλειστικά εμένα).

Μετά από κάποια εισαγωγικά σχόλια, ο μαυρουδέας μπήκε στην ουσία σχετικά με το περιεχόμενο του βιβλίου, το οποίο θίγει πέντε βασικά ζητήματα: την θεωρία του ιμπεριαλισμού, την θεωρία της εξάρτησης, την ελληνική περίπτωση, τη συζήτηση στα πλαίσια της ελληνικής αριστεράς (όπου άφησε την απαραίτητη μπηχτή για την ηγεσία του κκε και την τραγική της θέση απέναντι στο μνημόνιο) και το πρακτικό πολιτικό διακύβευμα της περιόδου.

Στο πρώτο ζήτημα έχουμε αρχικά την προσπάθεια του μαρξ να συγκροτήσει μια ενιαία θεωρία για το διεθνές καπιταλιστικό σύστημα. Η θεωρία του ιμπεριαλισμού εμφανίστηκε σε μια ενδιαφέρουσα συγκυρία, όπου η θεωρητική ορθοδοξία του κλασικού φιλελευθερισμού, με διανοητές ολκής όπως ο ρικάρντο, κατέρρευσε ξαφνικά.

Η φιλελεύθερη σχολή εκτιμούσε ότι οι εμπορευματικές σχέσεις είναι αμοιβαία επωφελείς για τα συμβαλλόμενα μέρη (ακόμα και για τις αποικίες) δημιουργώντας έναν επίγειο παράδεισο, όπου δεν υπάρχουν οξυμένοι ανταγωνισμοί. Κι αυτή η αντίληψη αποτυπωνόταν –εάν πρόλαβα να σημειώσω καλά- στο έργο του σάμουελσον και τη θεωρία του ρικάρντο περί συγκριτικών πλεονεκτημάτων.

Η αντίληψη αυτή κλονίστηκε στα τέλη του 19^ου αιώνα, με την πρώτη μεγάλη δομική κρίση του καπιταλισμού στα 1873 και την «αναπάντεχη» -για τους αστούς οικονομολόγους- επιστροφή στον προστατευτισμό. Διαψεύστηκε παταγωδώς η βασική ιδέα των φιλελεύθερων για τις ήπιες μορφές του ελεύθερου ανταγωνισμού που δεν οδηγεί σε οικονομικές και πολιτικές-στρατιωτικές συγκρούσεις. Μια ιδέα που συνοψίστηκε στη γνωστή φράση του σουμπέτερ: οι μπίζνες δε θέλουν πόλεμο.

Πατέρας της σύγχρονης έννοιας του ιμπεριαλισμού είναι ο αιρετικός αστός χόμπσον, που έκανε μια πρώτη συνεκτική –και κάπως πρόωρη- ανάλυση του φαινομένου. Το βασικό της πλεονέκτημα είναι ότι εντοπίζει τις ρίζες του στη σφαίρα της οικονομίας και πηγαίνει από το οικονομικό στο πολιτικό. Το μειονέκτημα είναι ότι θεωρούσε τον ιμπεριαλισμό παρέκκλιση από την ομαλή πορεία ανάπτυξης του καπιταλισμού και θεωρούσε ότι μπορεί να διορθωθεί με μεταρρυθμίσεις.

Ο χίλφερντινγκ ήταν ο πρώτος εκπρόσωπος του μαρξισμού που χρησιμοποίησε τον όρο και τον «πολιτογράφησε» στο λεξιλόγιό του. Η δική του θεώρηση του διεθνούς οικονομικού συστήματος ξεκινούσε επίσης από την οικονομία κι αντιμετώπιζε την εξέλιξή του ως μια συγκρουσιακή (και όχι αρμονική) πορεία, που είχε χαμένους και κερδισμένους.

Σε γενικές γραμμές ήταν μια πρωτοποριακή δουλειά, που είχε ωστόσο σοβαρά προβλήματα, καθώς η αντίληψη του χίλφερντινγκ για τον καπιταλισμό της εποχής του ήταν συγγενής με τις σύγχρονες θεωρίες περί καζινο-καπιταλισμού και τις μαρξίζουσες –αλλά όχι μαρξιστικές- αναλύσεις του κώστα λαπαβίτσα (σε αυτό το σημείο περίμενα να επεκταθεί περαιτέρω, αλλά προτίμησε να μην το κάνει).

Αρκετά σημαντική ήταν κι η θεωρητική συμβολή της ρόζας λούξεμπουργκ, που έδρασε περίπου την ίδια εποχή με το βλαντίμιρ λένιν. Ο λένιν εμπλούτισε την θεωρία του ιμπεριαλισμού με την διάκριση σταδίων (όχι με την πολιτική έννοια) στην εξέλιξη του καπιταλισμού. Παράλληλα, με τη μπροσούρα του (πανφλέτα) για τον ιμπεριαλισμό κάνει συγκεκριμένη ανάλυση για το πρόγραμμα και τα πολιτικά καθήκοντα της εποχής του (και όχι δια πάσα νόσο), ενώ τα πιο «βαριά οικονομικά» περιέχονται στα τετράδια για τον ιμπεριαλισμό.

Έκτοτε ωστόσο η θεωρία του λένιν για τον ιμπεριαλισμό δεν αντιμετωπίστηκε ευμενώς, από εχθρούς και φίλους. Ένα τυπικό παράδειγμα της δεύτερης κατηγορίας είναι το υπερ-αριστερό κάποτε ρεύμα που κατέληξε να εντοπίζει τη βασική αντιθετική σχέση μεταξύ των «μητροπόλεων» και των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών. Μια λογική που συμπυκνώθηκε στην παράφραση της ρήσης των κλασικών από το μάο «καταπιεσμένα έθνη όλου του κόσμου, ενωθείτε», υποβαθμίζοντας έτσι την προτεραιότητα της ταξικής πάλης.

Αυτή ήταν η πρώτη παρέκκλιση από τη λενινιστική θεωρία για τον ιμπεριαλισμό. Η δεύτερη που έχει ευρεία διάδοση κυρίως στο εξωτερικό, είναι η θεωρία της παγκοσμιοποίησης, που έχει ευρεία διάδοση κυρίως στο εξωτερικό, είναι η θεωρία της παγκοσμιοποίησης, η οποία είναι η εκδίκηση των φιλελεύθερων απέναντι στο λένιν, καθώς απορρίπτει στις διάφορες μορφές της (αιρετικές ή ορθόδοξες) τη θεωρία του κι επιστρέφει στις ιδέες του χόμπσον και του κάουτσκι (υπερ-ιμπεριαλισμός).

Τυπικό δείγμα αυτής της προσέγγισης είναι η ανάλυση του χάρβεϊ στο βιβλίο νέος ιμπεριαλισμός, την οποία ο μαυρουδέας χαρακτήρισε μεσοβέζικη κι αδύναμη (wet, μεταφορικά στα αγγλικά).

Αυτά ως προς το πρώτο κομμάτι. Ως προς την έννοια της εξάρτησης ο μαυρουδέας έκανε έναν διαχωρισμό μεταξύ της πολιτικής έννοιας και της οικονομικής θεωρίας της εξάρτησης, οι οποίες δεν ταυτίζονται πάντα. Κατά τις δεκαετίες 60-70 αναπτύχθηκε ένα ισχυρό ρεύμα με ετερόκλιτες αφετηρίες, από αιρετικούς αστούς μέχρι ριζοσπάστες μεταρρυθμιστές, το οποίο τα τελευταία χρόνια εκφράστηκε στο «λατινοαμερικάνικο δομισμό» και την επιδίωξή του να οικοδομήσει μια πιο κλειστή οικονομία, για να την περιφρουρήσει από τον ιμπεριαλισμό των γιάνκηδων.

Το ισχυρό σημείο αυτής της προσέγγισης είναι ότι έθετε χρήσιμα προτάγματα για τη σοσιαλιστική μετάβαση. Το βασικό πρόβλημα όμως ήταν ότι ακολουθούσε μια πολιτική σταδίων και συμμαχίας με την αστική τάξη, η οποία οδήγησε σε τραγωδίες.

Η πολιτική διαδρομή της έννοιας της εξάρτησης έβαλε στο επίκεντρό της τις σχέσεις ανισοτιμίας και την εκμετάλλευση των ανίσχυρων οικονομιών από τις ισχυρότερες. Αυτό ήταν το αντικείμενο των επεξεργασιών του κουκουέ ήδη από το μεσοπόλεμο, και της μελέτης του μπελογιάννη για το ξένο κεφάλαιο στην ελλάδα. Αυτή ήταν επίσης κι η βασική αντίληψη της εδα, που εκφράστηκε στα βιβλία του χατζηαργύρη και του μπενά, αλλά σκόνταφτε πολιτικά στην «εθνική αστική τάξη», η οποία δεν ήρθε ποτέ, δε θα ερχόταν κι αν ερχόταν θα έπαιζε τελείως διαφορετικό ρόλοαπό αυτό που πίστευε η εδα. Στη συνέχεια ήρθε το πασοκ το οποίο οικειοποιήθηκε κι εκφύλισε με χυδαίο τρόπο (και) αυτές τις έννοιες.

Από τη δεκαετία του 90, η θεωρία της εξάρτησης παύει να είναι δημοφιλής κι εγκαταλείπεται τόσο στην αστική της εκδοχή –όπου τη διαδέχεται το ιδεολόγημα του εκσυγχρονισμού, της ευρωπαϊκής μεγάλης ιδέας και της «ισχυρής ελλάδας» που μπαίνει στην πρώτη ταχύτητα της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας- όσο και στην αριστερή της. Η αριστερά στην πλειοψηφία της εγκαταλείπει τον όρο, εν μέρει με σωστό σκεπτικό αλλά και με μερικές πλήρως λανθασμένες πτυχές.

Ο μαυρουδέας άσκησε κριτική στις θέσεις και τις «Θέσεις» του μηλιού, ο οποίος «είναι φίλος, με σοβαρή προσφορά κι έργο, αλλά έχει πέσει τραγικά έξω στο θέμα του ιμπεριαλισμού και παίρνει εξαιρετικά προβληματικές θέσεις». Καθώς στο τελευταίο βιβλίο του, όχι μόνο θεωρεί την ελλάδα ιμπεριαλιστική χώρα που ανήκει στην πρώτη βαθμίδα του καπιταλισμού, αλλά στην ανάλυσή του καταργείται στην ουσία ο ιμπεριαλισμός.

Παράλληλα άσκησε κριτική και στην πολιτικά αδιέξοδη κι επιστημονικά ανεπαρκή θεωρία της αλληλεξάρτησης, η οποία περιγράφει τα πάντα και τίποτα, με το κουκουέ να κάνει απλώς μια κακή αντιγραφή του μηλιού.

Φτάνοντας στον επίλογο ο μαυρουδέας είπε ότι σήμερα το ζητούμενο για τη μαρξιστική θεωρία του ιμπεριαλισμολύ είναι η επαναθεμελίωσή της. Ο μαρξισμός δεν είναι βαγγέλιο, αλλά δυναμική θεωρία με βασικά σωστή δομή κι αδυναμίες που χρήζουν διόρθωσης. Το πρόβλημα που μπαίνει μπροστά στη μαρξιστική ανάλυση και την πολιτική πρακτική είναι οι ανισότιμες σχέσεις και η εκμετάλλευση μεταξύ χωρών. Κι αυτό δε μπορεί να λυθεί με χαζοχαρούμενες μεταμοντέρνες νεοκεϋνσιανές θεωρίες (παγκοσμιοποίηση, χρηματιστικοποίηση κτλ).

Κατά τη δική του γνώμη το ιμπεριαλιστικό σύστημα είναι μια πυραμίδα με πάνω και κάτω πατώματα, όπου υπάρχει ιεραρχία, περιορισμοί και διαφορετικές βαθμίδες ελευθερίας κι οι χώρες μπορούν να αλλάζουν θέση. Επί της ουσίας δηλ –κατά τη δική μου αντίληψη τουλάχιστον- αυτό που έκανε ήταν να περιγράψει (χωρίς να κατονομάσει) το βασικό σχήμα της θεωρίας του ολοκληρωτικού καπιταλισμού, στο οποίο εν παρόδω ασκείται σκληρή κριτική στο βιβλίο του λιόση. Κι αυτό είναι κάτι που το συνήθιζε ο μαυρουδέας, ήδη από τον καιρό που μιλούσε στις εκδηλώσεις και τις ημερίδες του κόμματος.

Αντί κατακλείδας, κράτησα μια σκόρπια σημείωση από το κλείσιμο του μαυρουδέα, για το βασικό πολιτικό ζήτημα του μνημονίου, που είναι υπαρκτό και κρίσιμο, αλλά παρουσιάζεται με ψευδείς απολήξεις (αντιμνημονιακό μέτωπο κτλ).

Και με αυτό έφτασε στο τέλος κι ο λόγος πέρασε στους επόμενους.

Η ώρα της κρίσης

Σήμερα ξεκινά στην αθήνα το διήμερο σώμα του ρεύματος (ένα είναι το ρεύμα) κι η κε του μπλοκ επιχειρεί μια πρόχειρη κριτική προσέγγιση στο κείμενο εργασίας που κυκλοφόρησε, εστιάζοντας στο δεύτερο κεφάλαιο (βασικές εκτιμήσεις για τον χαρακτήρα της κρίσης) και τη σελίδα 15. Εκεί ακριβώς, στη δεύτερη στήλη, διαβάζουμε.

Από οικονομικής άποψης είναι κρίση υπερσυσσώρευσης.
Δηλ από άλλη άποψη είναι άλλο πράγμα; Για την καπιταλιστική κρίση είναι το σώμα, προφανώς οικονομικά θα το πιάσουμε. Δε θα πεις για την κρίση του παοκ και των γραμμάτων. Ούτε γενικά για την κρίση αξιών –παρά μόνο των ανταλλακτικών, απ’ τα εμπορεύματα που μένουν απούλητα. Εκτός κι αν προετοιμάζεις το έδαφος να μας πεις ότι υπάρχει κι η δημοσιονομική πτυχή. Κι ότι από καζακικής άποψης είναι κρίση χρέους. Οπότε να πούμε και για τη διοίκηση ζαγοράκη, τα χρέη του παοκ και των παε -να μην έχει κενά η ανάλυση.


Που εδράζεται στη δυναμική επανεμφάνιση και πραγμάτωση των τάσεων πτώσης του μέσου ποσοστού κέρδους.
Δεν ξέρω πότε ακριβώς εξαφανίστηκαν (για να επανεμφανιστούν) οι τάσεις αυτές που είναι εγγενείς στον καπιταλισμό, αλλά όποιος κατάφερε να τις εξαφανίσει, έστω και θεωρητικά σε ένα κείμενο, βαδίζει στα χνάρια του ταχυδακτυλουργού κόπερφιλντ. Πάμε παρακάτω.

…τάσεις που –σε διάκριση από το 1973- τροφοδοτούνται κυρίως από την αύξηση της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου, κι όχι πλέον από... {κατ}
Σε αυτό το σημείο είναι φανερή η επιρροή του μηνακάκη, που διακρίνει πάντα την κρίση του 73’ από τις υπόλοιπες, ως προς τα αίτιά της. Γενικά υπάρχουν τρεις μαρξιστικές θεωρίες ως προς τα αίτια και τους τύπους κρίσεων.

-Η θεωρία της υποκατανάλωσης, της ρόζας λούξεμπουργκ, που εστιάζει στους χαμηλούς μισθούς και την χαμηλή αγοραστική δύναμη. Χρήσιμη προπαγανδιστικά στον αγώνα για αύξηση μισθών, αλλά μεθοδολογικά λανθασμένη, γιατί ερμηνεύει το φαινόμενο ξεκινώντας από τη σφαίρα της διανομής-κατανομής, κι όχι στο επίπεδο της παραγωγής. Συν τοις άλλοις υπάρχει ένας επιπλέον κίνδυνος. Αν θεωρήσουμε ως αιτία της κρίσης την υποκατανάλωση, μπορεί να υπονοηθεί ότι το αντίδοτο είναι μια αύξηση μισθών για να μπορέσει να κινηθεί η αγορά. Κι ότι αυτή η κεϊνσιανή συνταγή, αρκεί για να υπερβεί την κρίση το σύστημα, εντός των πλαισίων του, χωρίς περαιτέρω συνέπειες.

Όταν το κείμενο εργασίας μιλάει (σε άλλο σημείο) για τον κύκλο χ-ε-χ (χρήμα-εμπόρευμα-χρήμα) που έσπασε στο εμπόρευμα, στην ουσία περιγράφει αυτή ακριβώς τη θεωρία κι η κριτική της νέας προοπτικής (http://kinimataapotakato.blogspot.com/2011/03/blog-post_21.html) έχει δίκιο που το επισημαίνει. Μόνο συνδυαστικά με τις άλλες δύο αιτίες μπορεί να ιδωθεί η θεωρία της υποκατανάλωσης (κι αυτό για προπαγανδιστικούς περισσότερο λόγους).

Ποιες είναι αυτές;
Η θεωρία της υπερσυσσώρευσης κεφαλαίων που συσσωρεύονται και δε μπορούν να επενδυθούν με τρόπο που να συμφέρει τον καπιταλιστή (που κυνηγά το μέγιστο κέρδος). Και συνδυαστικά με αυτήν ο νόμος της πτωτικής τάσης του μέσου ποσοστού κέρδους. Από πού απορρέει αυτός ο νόμος; Από την αύξηση της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου. Δηλαδή από την αύξηση του σταθερού κεφαλαίου σε σχέση με το μεταβλητό. Με άλλα λόγια του άψυχου δυναμικού (μηχανές) σε σχέση με το έμψυχο (εργαζόμενοι).

Ο καπιταλιστής καρπώνεται υπεραξία από τους μισθωτούς που έχει στη δούλεψή του, όχι από τις μηχανές. Αλλά για να αντέξει στον ανταγωνισμό, είναι αναγκασμένος να εκσυγχρονίζει διαρκώς τον εξοπλισμό του και να αυξάνει το σταθερό του κεφάλαιο για να βγάλει την ίδια δουλειά με όσο το δυνατόν λιγότερους. Έτσι όμως πετάει εκτός παραγωγής τους εργάτες που είναι κι η μόνη πηγή υπεραξίας, δηλ του κέρδους του.

Τα κέρδη των καπιταλιστών δε μειώνονται σε απόλυτους αριθμούς. Πέφτει όμως το μέσο ποσοστό κέρδους (τείνει για την ακρίβεια). Κι αυτή είναι μια εγγενής τάση που οι καπιταλιστές προσπαθούν να υπερκαλύψουν με την ένταση της εκμετάλλευσης των εργατών. Αυτή είναι η βασική αντίφαση του συστήματος και βρίσκεται στην καρδιά όλων των μεγάλων του κρίσεων, που στην ουσία τους είναι κρίσεις υπερσυσσώρευσης. Αλλά ο μηνακάκης, σε μια διημερίδα του ομίλου, δυο χρόνια πριν, μας είχε πει στην εισήγησή του, ότι η πετρελαϊκή κρίση στα μέσα του 70’ κατά βάση δεν ήταν κρίση υπερσυσσώρευσης! Αλλά...; Θα το δούμε στη συνέχεια.
Προς το παρόν κρατάμε τη νύξη.

Δεύτερο σημείο. Ο σχολιαστής βουρνούκιος (που εσχάτως σνομπάρει το μπλοκ που τον αγάπησε και τον ανέδειξε από τον καιρό ακόμα που υπέγραφε ως επιμονή, μυαλό και τόλμη κι έγραφε όλα τα υπόλοιπα με κεφαλαία) αντέγραψε κριτικά το πιο πάνω απόσπασμα στο γκράνμα και κέρδισε την ειλικρινή απορία του άναυδου: τι πάει να πει τάσεις; Δεν είναι πολλές, μία είναι.
Ο βουρνού το προσπέρασε, αλλά η απάντηση ήταν στο κείμενο, λίγες γραμμές παρακάτω.

…τάσεις που τροφοδοτούνται κυρίως από την αύξηση της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου κι όχι πλέον από τη μείωση του βαθμού εκμετάλλευσης και του ποσοστού υπεραξίας...
Για όσους γνωρίζουν ελληνικά αυτό στην ουσία σημαίνει ότι μεταπολεμικά είχαμε μείωση του βαθμού εκμετάλλευσης! Κι ότι αυτή ήταν που τροφοδότησε την πτμπκ (πτωτική τάση του μέσου ποσοστού κέρδους) την οποία το κείμενο συνεχίζει να αναφέρει σε πληθυντικό ευγενείας, ίσως λόγω κεκτημένης ταχύτητας από τα εσω-οργανωτικά του ρεύματος.

Μετά το 73’ -λέει το κείμενο- ο βαθμός εκμετάλλευσης αυξάνεται, αλλά όχι τόσο γρήγορα όσο η οργανική σύνθεση του κεφαλαίου. Η οποία είναι ο κύριος τροφοδότης αυτών των τάσεων (δηλ της πτμπκ). Αυτό το κύριος, σημαίνει άραγε ότι υπάρχουν κι άλλοι δευτερεύοντες; Ποιοι είναι;

Τι θέλει να μας πει με όλα αυτά ο ποιητής; Να συνδέσει το βαθμό εκμετάλλευσης μόνο με την απόλυτη υπεραξία, για να μας μπάσει σταδιακά στη λογική του ολοκληρωτικού καπιταλισμού, που είναι το ειδοποιό ιδεολόγημα του χώρου.

...η κρίση του 73’ ήταν η κρίση ενός συγκεκριμένου προτύπου συσσώρευσης κι αναπαραγωγής των καπιταλιστικών σχέσεων (μονοπωλιακός καπιταλισμός, κεϊνσιανισμός, τεϊλορισμός-φορντισμός) και ταυτόχρονα εγκαινίαζε τη μετάβαση σε ένα άλλο πρότυπο. Ενώ η σημερινή είναι η κρίση ενός ποιοτικά διαφορετικού προτύπου αυτού που σχετίζεται με την πορεία διαμόρφωσης του σύγχρονου ολοκληρωτικού καπιταλισμού.

Ε, πες το έτσι από την αρχή! Τώρα όλα μπαίνουν στη θέση τους κι αποκτούν νόημα. Το εντυπωσιακό είναι ότι ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός δεν αναφέρεται ως νέο στάδιο, αλλά ως πρότυπο. Σα να λέμε: ολοκληρωτικός, το ανώτατο πρότυπο του καπιταλισμού, στο ιμπεριαλιστικό του στάδιο. Το κακό είναι ότι αφήνει περιθώρια για επικίνδυνες (παρ)ερμηνείες.

Το κείμενο εργασίας λέει ότι η κρίση είναι δομική. Αλλά η αναφορά στο πρότυπο είναι δίκοπο μαχαίρι. Μπορεί να εκληφθεί με την έννοια που του δίνει κι ο μαυρουδέας, ο οποίος λέει ότι μετά από κάθε μεγάλη κρίση, αλλάζει η αρχιτεκτονική του συστήματος. (Νew deal και κεϊνσιανισμός μετά το κραχ του 29’, και νεοφιλελεύθερη στροφή μετά την πετρελαϊκή κρίση των 70’ς).

Μπορεί όμως να εκληφθεί και διαφορετικά. Αν η κρίση αφορά το συγκεκριμένο πρότυπο (τον ειδικό τρόπο με τον οποίο εκφράζει τις εγγενείς αντιφάσεις του καπιταλισμού) μπορεί να βρεθεί κάποιο άλλο που να την υπερβαίνει (προσωρινά). Πχ ένα πρότυπο με εθνικό νόμισμα (εκτός ευρωζώνης) και κρατικές τράπεζες που να ανοίγει θεωρητικά το δρόμο για το σοσιαλισμό (λέμε τώρα).

Ακόμα κι η «δομική κρίση» στο κείμενο δεν αναφέρεται στο σύστημα, αλλά στο κοινωνικοπολιτικό «μείγμα» με το οποίο επιδιώκουν το κεφάλαιο κι οι κυβερνήσεις του να στηρίξουν το σύστημα. Μπορεί το μείγμα να μπαίνει εντός εισαγωγικών αλλά η ομοιότητα με τη ρητορική του σαμαρά είναι εντυπωσιακή. Και δεν εννοώ αυτόν του μ-λ.

Ίσως κάποιοι τα θεωρούν όλα αυτά υπερβολικό ξεψείρισμα. Η αλήθεια όμως είναι ότι αρχίζουν να μαζεύονται πάρα πολλές συμπτώσεις. Ιδίως με την ανάλυση των αριστερών οικονομολόγων, που είναι και το βασικό νήμα που διαπερνά το κείμενο στο σύνολό του, όσο κι αν πασπαλίζεται με αντικαπιταλιστικές κορόνες.

Είναι ένα κείμενο που τα ‘χει όλα μέσα για να τους ευχαριστήσει όλους και τελικά καταλήγει μια συρραφή αυτοαναιρούμενων θέσεων. Η δημοσιονομική κρίση κι η κρίση χρέους γίνονται κρίση υπερσυσσώρευσης στην επόμενη σελίδα. Κι οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις εναλλάσσονται ως διατύπωση με τους ενδοκαπιταλιστικούς ανταγωνισμούς.

Το γλυκό δένει με μια σειρά από άστοχους νεολογισμούς, λεκτικές (κι όχι μόνο) ακροβασίες κι «άσχημα ελληνικά» εν γένει, με έντονη καλτ απόχρωση, που μυρίζουν αμφιθέατρο. Ακολουθεί ενδεικτική σταχυολόγηση: κρίση dot com, κανιβαλικός καπιταλισμός, νεοϊμπεριαλιστικού τύπου, κλονισμός του νόμου της αξίας, κρίση του εμπορεύματος εργατική δύναμη, το 89’ του υπαρκτού καπιταλισμού, οροφή της τακτικής κι αυλαία της στρατηγικής, αντικαπιταλιστική επανάσταση, η κρίση «μεταναστεύει» στη σφαίρα της κυκλοφορίας, κ.ά.
Κάλλιο να γίνουμε όλοι μετανάστες...

Παρόλα αυτά, ουδέν κακό αμιγές καλού. Τέτοιες διαδικασίες είναι μια πρώτης τάξης ευκαιρία για τους «νεοσύλλεκτους» να εξοικειωθούν με βασικές έννοιες της πολιτικής οικονομίας, και για τον καθένα μας να αναμετρηθεί με τις προσωπικές του αδυναμίες κι ανεπάρκειες, σε ένα βασικό αλλά δύσκολο αντικείμενο. Κι αυτό τον «καθένα μας» περιλαμβάνει πρώτα απ’ όλους τον απολίθωμα.

Το μέλλον μας δεν είναι (αντι-καζαμίας)

(Αποκλειστικά αποσπάσματα από τις μυστικές εκθέσεις του τμήματος προφητείας κι ενοράσεως της κομινφόρμ για την κατάσταση του κινήματος στην ελλάδα το 2009).

Ιανουάριος: (...) ο προσυνεδριακός διάλογος στο ριζοσπάστη συνεχίζεται με αμείωτη ένταση. Ο χαράλαμπος τραμπάκουλας με βαρυσήμαντη παρέμβασή του επισημαίνει ότι ενώ έβοσκε τα πρόβατα εδώ παραδίπλα (της κοκκινούλας προεξεχούσης) κατέστη αυτόπτης μάρτυρας της τραγικής πτώσης του τελευταίου αναθεωρητή του Λετσόβου στο δυσδιάκριτο γκρεμό άνωθεν της ραχούλας.
Κατόπιν τούτου η κομμουνιστική ορθοδοξία κατήγαγε αποφασιστική νίκη εις βάρος του οπορτουνισμού κι οι συνθήκες είναι πλέον ώριμες για τη δημιουργία, ύπαρξη και λειτουργία και στο λέτσοβο κομματικής οργάνωσης βάσης.
Η αναγκαιότητα της τελευταίας είναι πια κτήμα του κινήματος των λαϊκών στρωμάτων και της μη μονοπωλιακής αστικής τάξης της περιοχής, καθώς μετά την εκλαϊκευτική παρουσίαση των θέσεων του κόμματος από τον ινστρούκτορα που ήρθε από την αθήνα, τα έχουν πιάσει όλα στουπόγαλο.

Παράλληλα φτάνουν τις 100 οι επιστολές στον προσυνεδριακό που στολίζουν τον καθηγητή γιώργο ρούση με συντροφική διάθεση και λεπτό σταλινικό χιούμορ.
Ο 100ός επιστολογράφος βραβεύεται από το κόμμα με το παράσημο του ήρωα της σοσιαλιστικής εργασίας και τιμητικές πλακέτες για τα 30 χρόνια από την επέμβαση στο αφγανιστάν και τα 20 από τον σχηματισμό της κυβέρνησης ζολώτα.

Φεβρουάριος: το 18ο Συνέδριο του κόμματος εξετάζει το ζήτημα των μπλοκ και του διαδικτύου. Δημιουργείται το www.mausoleio.blogspot.com όπου εξειδικεύονται και εκλαϊκεύονται όλες οι αποφάσεις της κεντρικής επιτροπής. Οι ρεντ μπλόκερς καλούνται να ακολουθήσουν το παράδειγμα της κομιντέρν και να αυτοδιαλυθούν. Όσα μπλοκ δεν πειθαρχούν στην απόφαση και συνεχίζουν τη λειτουργία τους, καταγγέλλονται ως προβοκατόρικα, πλαστά και αντιδραστικά που απολαμβάνουν τα αργύρια της προδοσίας τους στην άλλη άκρη του ατλαντικού. Από την απόφαση εξαιρείται ο σύντροφος φάρος, καθώς θεωρείται ότι έχει σπάνιο ταλέντο και πρέπει να αξιοποιηθεί.

Μάρτιος (με το καινούριο): ανατρέπεται η νέα δημοκρατία και στη θέση της σχηματίζεται μεταβατική αστικο-μενσεβίκικη κυβέρνηση τσίπρα-κερένσκι που θεσπίζει προοδευτικά, ριζοσπαστικά μέτρα, όπως το 65ωρο, το κατώτατο εγγυημένο εισόδημα, την κρατικοποίηση των τραπεζών και των ΚΕΣ κ.ά.

Απρίλιος: το κόμμα διαπιστώνει ότι δε συντρέχει λόγος σύγκλησης έκτακτου συνεδρίου και καινούριων επεξεργασιών, εκτιμώντας ότι τα πρόσφατα γεγονότα είχαν προβλεφθεί στο ακέραιο από τις βασικές κατευθύνσεις των θέσεων του 18ου συνεδρίου, το βιβλίο του λένιν για τον αποστάτη κάουτσκι και την αποκάλυψη του ιωάννη.

Ο λαοπρόβλητος ηγέτης μάκης πέτσας, επιστρέφει μεταμφιεσμένος με τρένο από την φινλανδία όπου είχε καταφύγει για να ιδιωτεύσει και προκαλεί παραλήρημα ενθουσιασμού στο σύνολο της κομμουνιστικής αριστεράς. Γράφει αμέσως τις θέσεις του απρίλη και βάζει στις μάζες το σύνθημα "όλη η εξουσία στις καταλήψεις".

(...) Ιούνιος: τα(η) εαακ διοργανώνουν(ει) τριήμερο φεστιβάλ εκδηλώσεων για τα 20χρονα του ναρ και του ενωμένου βερολίνου. Το πρόγραμμα και η θεματική των πολιτικών συζητήσεων έχουν ως εξής:
1η μέρα: η πρώτη διεθνής και η σταλινική διαγραφή του μπακούνιν από τον εξουσιαστή μαρξ.
2η μέρα: μαϊούνης, οι δύο μήνες που συγκλόνισαν τον κόσμο.
3η μέρα: 2006-09, η τρίχρονη εποποιία των εαακ.

(...)Αύγουστος: ο λαοπρόβλητος ηγέτης μάκης πέτσας επιστρέφει θριαμβευτής στο κόμμα, επικεφαλής της οργάνωσης κνίτες δίχως κόμμα. Αποκαθίσταται με δόξα και τιμή κι αποκαθιστά ευθύς τις αποφάσεις του 17ου συνεδρίου μαζί με το βαθύτατα παρεξηγημένο 13ο.
Συγκαλείται έκτακτο συνέδριο όπου καταργείται το αξίωμα του γενικού γραμματέα, επανέρχονται για πρώτη φορά μετά το 40 οι πυρήνες αντί των οργανώσεων βάσης ως δομικό μοντέλο κι εκλέγεται παμψηφεί νέος ιδεολογικός υπεύθυνος ο γιώργος ρούσης. Αποκαθηλώνονται άμεσα από το σπίτι του λαού όλα τα εικονίσματα του πατερούλη και αντικαθίστανται με αφίσες του τσε και εικόνες της ρόζας λούξεμπουργκ.

Οκτώβριος: το πραξικόπημα των κορνιλοφικών με πολιτικό επίτροπο τον άδωνι γεωργιάδη αποτυγχάνει και η επανάσταση φαντάζει προ των πυλών.
Οι μαυρουδέας, ρεντ χοτ τσίλι πέπερ και σκαμπαρδώνης ωστόσο, με άρθρο τους στην ελευθεροτυπία εκφράζουν ανοιχτά τον πόνο ψυχής τους και την αντίθεσή τους με το σχέδιο εξέγερσης, την οποία καταγγέλλουν ως πρόωρη, τυχοδιωκτική και πραξικοπηματική παραβίαση των αποφάσεων του 18ου συνεδρίου του κόμματος.

Νοέμβριος (με το καινούριο): ξεσπάει η λαϊκή επανάσταση κι επικρατεί χωρίς να σπάσει ούτε ποτήρι. Παρόλα αυτά κάποια έκτροπα δεν αποφεύγονται. Θλιβερός απολογισμός πέντε σπασμένες βιτρίνες, για τις οποίες διενεργούνται έκτακτα ανταρτοδικεία κι οι ένοχοι εκτελούνται πάραυτα.

Σχηματίζεται καινούρια επαναστατική κυβέρνηση.
Η ναντιέζντα κρούπσκαγια αναλαμβάνει το λαϊκό κομισαριάτο υγείας για την πραγματική αναμόρφωση του εσυ με κατεύθυνση το σοσιαλισμό. Ο καραϊσκάκης αναλαμβάνει αρχηγός του κόκκινου στρατού και διαμορφώνει ιδεολογική πλατφόρμα για τη στρατιωτικοποίηση συνδικάτων κι εργασίας που απορρίπτεται με οριακή πλειοψηφία για να υιοιθετηθεί στη συνέχεια. Ο σοβιετικός κυριούλης αναλαμβάνει πρόεδρος του κμε.

Ο μαυρουδέας διαψεύδει τις φήμες που τον ήθελαν να συμμετέχει στην αντίσταση των χειμερινών ανακτόρων με το σώμα των δόκιμων μελών και αξιωματικών. Αλλάζοντας εκ νέου πλευρό και στάση, τάσσεται με το μέρος της επανάστασης.
Η στροφή του επισφραγίζεται με την καινοτόμο επεξεργασία της θεωρίας του ολοκληρωτικού σοσιαλισμού. Ο ολοκληρωτικός σοσιαλισμός είναι ιδιότυπο κι ενδιάμεσο στάδιο στο προτσές της εξέλιξης με νέα, ιδιόρρυθμα ποιοτικά χαρακτηριστικά και καινούρια, ιδιότροπη αρχιτεκτονική δομή.
Χρονικά τοποθετείται ανάμεσα στη σοσιαλιστική και την κομμουνιστική κοινωνία. Αποτελεί στάδιο που δε μπορούσαν λόγω αντικειμενικής αδυναμίας και χρονικών περιορισμών να προβλέψουν οι κλασικοί καθώς κι όσοι περιορίζονταν σε μια θρησκευτική ανάγνωση του έργου τους.

Δεκέμβριος: ξεσπάει η λαϊκή αντεπανάσταση της κροστάνδης με επίκεντρο το στέκι στο βιολογικό του απθ.
Το κόμμα προβάλλει το επαναστατικό σύνθημα "μπολσεβίκοι χωρίς σοβιέτ" που συσπειρώνει τη συντριπτική λαϊκή πλειοψηφία και τσακίζει την εξέγερση.

Το μπρεσνιεφικό απολίθωμα εκτοπίζεται στη σιβηρία θεωρούμενο ως ηθικός συναυτουργός και ευμενώς ουδέτερο προς την εξέγερση της κροστάνδης. Εκεί υπογράφει οικειοθελώς την ομολογία του για όσα κατηγορείται και συγγράφει το βιβλίο "λιβυκό αρχιπέλαγος" όπου περιγράφει τα ειδυλλιακά τοπία και τις άριστες συνθηκες κράτησής του.

Υγ: στο πλαίσιο της παρουσίασης των μυστικών εκθέσεων της κομινφόρμ πραγματοποιήθηκε σε μια σεμνή τελετή και η κοπή της πίτας του μπλοκ (σπανακοτυρόπιτα για την ακρίβεια).
Κομμάτια κόπηκαν κατά σειρά για το κόμμα, το σπίτι (του λαού), τον στάλιν, το γραμματέα της οβ, το μνημείο του άγνωστου αποστάτη, το μνημείο του άγνωστου διαγραφέντα, την επαναστατική οργάνωση κνίτες δίχως κόμμα, το γιώργο ρούση, τον γκρίσιν, το πολιτμπιρό, την κοινοβουλευτική ομάδα, την εδυε, το παμε αστυνομικών, το φαν κλαμπ του μπογιό, τη σοβιετία, τη λδ κορέας, το 8%, τις επερχόμενες ευρωεκλογές, το σοβιετικό κυριούλη, τον σάμις, τον κούκου (που είναι διχασμένη προσωπικότητα κομμένη στα τέσσερα σαν το παλιό καλό βερολίνο), το γεγκόρ κουζμίτς λιγκατσόφ (όπου κι αν βρίσκεται κι αν μας ακούει αυτή τη στιγμή) και τον ανδρέα σκαμπαρδώνη με την ολόψυχη ευχή να του κάτσει το φλουρί και δη στο λαιμό.
Η κοπή, όπως επιβάλλει το έθιμο και το καταστατικό, ήταν στημένη. Το φλουρί έπεσε ανάμεσα στην πρώην νιφάδα της μακεδονίας και την ναντιέζντα κρούπσκαγια, η οποία και το έχει ανάγκη φέτος.

Και του χρόνου...

Συνδρομητές

Επιχειρώντας μια μικρή συνδρομή στην ψυχογράφηση των σύγχρονων ηρώων του πολυτεχνείου θα καταθέσω σήμερα τα εξής λακαν-αλτεσουριανά προτάγματα.

Σύνδρομο πρώτο: ποδόσφαιρο και παλιμπαιδισμός.
Η χαμένη παιδικότητα βρίσκει κρησφύγετο στο παιχνίδι του ποδοσφαίρου. Μετατρέπει σοβαρούς άντρες σε χαζά παιδιά χαρά γεμάτα και τα μυαλά τους σε μπάλα-μπάλα.
Το πρώτο δεν είναι κακό. Κάπου πρέπει να διοχετεύεται κι ο παιδικός ανδρισμός.
Το δεύτερο μπορεί να φτάσει σε ακραίο κόλλημα και να κάνει τη μπάλα ζήτημα ζωής ή θανάτου.

Σύνδρομο δεύτερο: πολυτεχνείο και επαναστατικότητα.
Οι κομμουνιστές μεγαλώσαμε λέγοντας τρόπος του λένιν, γαλουχηθήκαμε με τα ιδανικά του σταλινισμού-κεντρισμού και την κατατρόπωση του δικέφαλου μπουχαρινοτροτσκιστικού τέρατος, τρώγαμε το φαγητό μας και εμπλουτισμένα δημητριακά από το τσέρνομπιλ με ιστορίες για τον εμφύλιο και τον άρη που ήτο κομμουνισταράς μέχρι τη βάρκιζα.
Πλάθαμε μύθους με τη φαντασία μας. Ονειρευόμασταν ότι θα μεγαλώσουμε και θα πάρουμε τα βουνά σαν τον βαφειάδη, θα αφήσουμε μουστάκι σαν τον σύντροφο με το μουστάκι και θα γίνουμε μεγάλοι ρήτορες σαν τον χαλβατζή.
Μεγαλώνοντας προσγειωθήκαμε στην πεζή πραγματικότητα.

Έκτοτε για μας το πολυτεχνείο έγινε ό,τι κι η μπάλα για τους υπόλοιπους. Κρησφύγετο για την χαμένη επαναστατικότητα και τα απωθημένα μας.
Για όλα αυτά που ονειρευτήκαμε να κάνουμε, αλλά δε μας άφησε η πραγματικότητα που σκοτώνει τα όνειρά μας μέχρι να την αλλάξουμε.
Και παίζουμε με τις τάπες των βαρελιών περιμένοντας να ωριμάσει το ουίσκι και οι αντικειμενικές συνθήκες.
Μέχρι τότε υπάρχει το πολυτεχνείο.

Τις παραμονές κοιμόμαστε όλοι μαζί σε σπήλαια και ξυπνάμε από τα χαράματα για να πιάσουμε θέση στα χαρακώματα πριν από τους γερμανούς ταγματασφαλίτες. Πηγαίνουμε συνωμοτικά στις 6 το πρωί και μετά κανά τετράωρο πριν ξεκινήσει η πορεία. Χωρίς προφανή λόγο. Όπως πηγαίνουν άλλοι στο γήπεδο για να πάρουν κλίμα.
Πάνω απ' όλα η επαναστατική επαγρύπνηση.
(Αστερίξ να μου πεις μετά όμως γιατί το κάνουμε αυτό. Μ' αρέσει να ξέρω γιατί πολεμάμε).
Ζωνόμαστε κράνη, κοντόξυλα και το δερμάτινο με προσήλωση ράμπο. Σκέτη ιεροτελεστία. Το πολυτεχνείο ζει...

Ετοιμοπόλεμοι πια, νιώθουμε ένα κύμα αγωνιστικής υπερηφάνειας να φουσκώνει τα στήθη μας για τον επιδειχθέντα ζήλο στην εκπλήρωση του επαναστατικού καθήκοντος.
Μπορεί στην ουσία να μην υπάρχει το παραμικρό ταξικό διακύβευμα, ούτε ένα επαναθεμελιωτικό πρόταγμα.
Αλλά η αδρεναλίνη της επανάστασης κυλάει στις φλέβες και διαπερνά τα μηνίγγια.
Στις μέρες μας αυτό έχει σημασία.

Σύνδρομο τρίτο: γαλατικό χωριό.
Οι ταγματασφαλίτες τελικά δεν φάνηκαν.
Και τώρα τι θα κάνουμε χωρίς βαρβάρους;
Ό,τι κάνουν κι οι γαλάτες όταν δεν έχουν ρωμαίους να παίξουν.
Πλακώνονται μεταξύ τους.

Η μάχη για τα τραπεζάκια έξω αρχίζει αμείλικτη. Σε αυτήν κρίνεται το μήνυμα του πολυτεχνείου.
Η αφορμή βρίσκεται αργά ή γρήγορα. Αν δεν είναι τα μπαγιάτικα ψάρια του αλφαβητίξ, θα είναι τα μανιτάρια του μαθουσαλίξ. Θα τα κάνουμε σούπα ή να τα σωτάρουμε;

Φέτος όλοι οι συνδρομητές συνδράμαμε τα μέγιστα στην τήρηση των συνδρόμων και των αγωνιστικών παραδόσεων.
Στην αρχή για τα τραπεζάκια και το αν θα τα σωτάρουμε.
Και μετά με τη μάχη -και τη συνθήκη- του -αγίου- στεφάνου.
Από τη μια εαακ και λοιπές δημοκρατικές δυνάμεις.
Κι από την άλλη οι δαπίτες που την πλήρωσαν ως ό,τι κοντινότερο στους ταγματασφαλίτες που περιμέναμε αλλά μας έστησαν.

Μάχη αλά γκοσινί κι αυτή με θαυμαστούς ρωμαϊκούς ελιγμούς, τακτικές, πλαγιοκοπήσεις, μέχρι και κόλλα για να γλιστρήσει ο ταξικός εχθρός.
Κι εμείς πρώτη σειρά στο θέαμα με συνθήματα, τραγούδια και παλαμάκια. Αλλά χωρίς πατατάκια και ποπ κορν.

Σε κάποια φάση έφυγαν από τους δαπίτες δυο-τρία μπουκάλια που μας πήραν ξώφαλτσα. Αστοχία ή ηλιθιότητα;
Οι επικεφαλείς τους έντρομοι πάσχιζαν με νοήματα να καλύψουν το λάθος και να μας ηρεμήσουν.
-Προβοκάτσια σύντροφοι, προβοκάτσια.

Λοιπόν βρήκα το μέλλον μου στις πορείες του πολυτεχνείου από εδώ και μπρος.
Θα πηγαίνω με το μπλοκ της δαπ για κατάθεση στεφάνου και θα πετάω στους συντρόφους μπουκάλια κι αντικείμενα για προβοκάτσια.
Για να αντιδράσουν κι οι δικοί μας.
Φοβάμαι όμως μη με προδώσει το μούσι και το μαλλί.

Πριν και μετά το σκηνικό χαβαλές και συνθήματα:
Μακ κέιν, ομπάμα, συνασπισμός
ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός.
Κι ένα άλλο για μαυρουδέα μελοποιημένο.
Ωωω μαυρουδέα, έχω θέσεις μες στο μυαλό
πρώτα θα τις γράψω και μετά θα αποσυρθώ
στο δεύτερο συνέδριο δε βάλατε μυαλό.

-Α, δηλ ωραία περάσατε το πρωί, ρώτησα ένα σύντροφο.
-Ε, εντάξει, βαρεμάρα.
Α, είπα κι εγώ. Μόνο εγώ τα βαριόμουν τέτοια αστεία;

Στο αμφιθέατρο σε ψάχνω στους διαδρόμους και τους δρόμους
Να δεις πως τη λέγανε...
Όχι λένα, ούτε χριστίνα...
Μπορεί χαρά, ευτυχία, ελευθερία.
Όλα αυτά μαζί. Χωρίς κεφαλαία κ. διορθωτά.

Στο φευγιό ο σφος με είπε για πλάκα αποστατία. Δε νομίζω να υπάρχει καν ως λέξη στα ελληνικά.
Πιο πετυχημένο θα ήταν το αποσταCIA. Και στο καπάκι ότι βρίσκομαι στην άλλη όχθη του ατλαντικού απολαμβάνοντας τα αργύρια της προδοσίας μου.
Ή μια μπροσούρα, σαν αυτή για τον αρχηγό μας τον κάουτσκι.
Αλλά πού τέτοια μεγαλεία...

Η ώρα της κρίσης

Ολοκληρώνουμε την επική τριλογία για τον μαυρουδέα με τα σοβαρά συμπεράσματα για την κρίση και τα αίτιά της (να ολοκληρώσω και καμία ενότητα γιατί μέχρι στιγμής όλες μισές κι ανέσωτες μένουν. Όπως όλα τα μεγαλειώδη έργα άλλωστε).

Πρώτο σοβαρό σημείο (και κατά τη γνώμη μου το πιο ενδιαφέρον) οι -κατά μαυρουδέα- τρεις μαρξιστικές προσεγγίσεις των βασικών αιτιών της κρίσης του καπιταλισμού:

-κρίση λόγω υποκατανάλωσης
Η εργατική τάξη βλέπει την κατάστασή της να χειροτερεύει διαρκώς και την αγοραστική της δύναμη να μειώνεται. Η αγορά δεν μπορεί να απορροφήσει την ολοένα και μεγαλύτερη παραγωγή προϊόντων.

Δεν είμαι ειδικός για να το πω με σιγουριά αλλά η υποκατανάλωση και η υπερπαραγωγή είναι ουσιαστικά οι δύο όψεις στο ίδιο νόμισμα της καπιταλιστικής κρίσης. Αλλά αν πεις το δεύτερο είναι σα να λες ότι ο άνθρωπος παράγει περισσότερα απ' όσα μπορεί να καταναλώσει και να συσκοτίζεις πλήρως το γιατί δεν μπορεί να τα καταναλώσει.
Η πλάκα είναι ότι σε περιόδους που το κίνημα ήταν στα πάνω του και είχε κάποιες κατακτήσεις ακούγαμε το εντελώς αντίθετο επιχείρημα: ότι ο άνθρωπος καταναλώνει περισσότερα απ' όσα παράγει.
Βάλτε τον έλληνα στη θέση της λέξης άνθρωπος και έχετε το επιχείρημα που φορέθηκε περισσότερο από κάθε άλλο στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 80 στην χώρα μας για να δικαιολογήσει ο παπατζής το κόψιμο της ατα και την απαρχή της λιτότητας διαρκείας.

Σύμφωνα με τον μαυρουδέα τώρα:
-η ιδέα αυτή έχει κεντρικό ρόλο στην οικονομική θεώρηση της ρόζας λούξεμπουργκ (που πάει φουλ για την πρωτιά στην τρέχουσα ψηφοφορία).
-έχει μεγάλη προπαγανδιστική αξία για το κίνημα -για τη διατύπωση αιτημάτων και γενικότερα.
-παρόλα αυτά είναι προβληματική.
Το γιατί όμως δεν το εξήγησε κι επομένως μέχρι να μας αποδείξει το αντίθετο τασσόμαστε στο πλευρό του τσίλι που διαφώνησε σε αυτό το σημείο.

Δεύτερη βασική προσέγγιση είναι ότι η κρίση οφείλεται στον άναρχο χαρακτήρα της παραγωγής στο καπιταλιστικό σύστημα. Και για αυτό ακριβώς είναι αναπόφευκτη.
Οι επιχειρήσεις παράγουν άναρχα για να μεγιστοποιήσουν το κέρδος τους, όχι προγραμματισμένα για να καλύψουν τις ανάγκες του κόσμου. Αυτός είναι μεταξύ άλλων ο λόγος που στην αφρική πχ μπορεί να πεθαίνει ο κόσμος από την πείνα και την έλλειψη φαρμάκων ή πόσιμου νερόυ αλλά την ίδια στιγμή παράγονται και πωλούνται αυτοκίνητα, οδοντόκρεμες και άλλα τέτοια είδη πρώτης ανάγκης.
Αυτά προσφέρουν κέρδος, τα άλλα όχι.

Τι συμβαίνει όμως όταν οι επιχειρήσεις ενός κλάδου παράγουν περισσότερα απ' όσα χρειάζεται πραγματικά, ή απ' όσα μπορεί να αγοράσει ο κόσμος;
Μπαίνουν σε εφαρμογή οι νόμοι του ανταγωνισμού και της ζούγκλας. Όποια επιχείρηση δεν φανεί αρκετά ανταγωνιστική δεν επιβιώνει.

Σήμερα βέβαια έχει επέρθει πρόοδος και πνεύμα πολιτισμού στον κόσμο των επιχειρήσεων. Για αυτό υπάρχουν καρτέλ, εξαγορές και συγχωνεύσεις σε τέτοιες περιπτώσεις. Αλλά και διαφημίσεις και πλύση εγκεφάλου στο θήραμα για να το πείσουν να πέσει οικειοθελώς στην παγίδα των ψεύτικων αναγκών και να καταναλώσει το τόσο χρήσιμο περίσσευμα.

Κατά τον μαυρουδέα ωστόσο και αυτή η προσέγγιση είναι προβληματική, γιατί ο καπιταλισμός έχει επιδείξει αξιοθαύμαστη αντοχή και δυνατότητα μακρόχρονης, ομαλής συντονισμένης ανάπτυξης.
Εμείς συφωνούμε εκ νέου με την ένσταση του τσίλι.
Ο καπιταλισμός μετά το κραχ του 29 δανείστηκε στοιχεία από τον προγραμματισμό της σοβιετικής ένωσης που έμεινε κατά θαυμαστό τρόπο ανεπηρέαστη από την καπιταλιστική κρίση. Όσο όμως αυτός ο προγραμματισμός αφορά διαφορετικά συστήματα, τότε πρόκειται για απλή συνωνυμία και τίποτα περισσότερο.
Το καπιταλιστικό κράτος παίζει το ρόλο του συλλογικού καπιταλιστή, ρυθμίζει τις διαφορές των επιμέρους τμημάτων της αστικής τάξης, υπερασπίζεται συνολικά τα συμφέροντά της, αλλά δε μπορεί να αποτρέψει την όξυνση των αντιθέσεων και το ξέσπασμα της κρίσης.

Τρίτη προσέγγιση: κρίση λόγω της πτωτικής τάσης του κέρδους
Στην οποία ο μαυρουδέας έδωσε και τη μεγαλύτερη βαρύτητα θεωρώντας την εγγενή τάση του καπιταλισμού σε αντίθεση πχ με τη δεύτερη προσέγγιση που την χαρακτήρισε φαινομενολογία (δηλ απλή παρατήρηση και περιγραφή της πορείας του καπιταλισμού, όχι επιστημονική ανάλυση).

Αυτή η προσέγγιση είναι κι η πιο βαριά γιατί θέλει κάποιες στοιχειώδεις γνώσεις πολιτικής οικονομίας.
Ο μαρξ στο κεφάλαιο εξηγεί ότι υπάρχει ο διαχωρισμός ανάμεσα σε σταθερό και μεταβλητό κεφάλαιο. Το μεταβλητό κεφάλαιο είναι αυτό που αφορά την μίσθωση της εργατικής δύναμης και το οποίο είναι και η μοναδική πηγή της υπεραξίας. Το σταθερό κεφάλαιο αναφέρεται στα μηχανήματα, τον εξοπλισμό και τα πάγια έξοδα της επιχείρησης.

Οι επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να ανανεώνουν διαρκώς τον εξοπλισμό τους για να έχουν παραγωγικό πλεονέκτημα και να μπορούν να αντέξουν στον ανταγωνισμό. Οι μηχανές αντικαθιστούν την ανθρώπινη εργασία και επιτρέπουν στην επιχείρηση να μειώσει το εργατικό της δυναμικό (με άλλα λόγια δηλ να προχωρήσει σε απολύσεις) αφού πλέον μπορεί να βγάλει τα ίδια προϊόντα με λιγότερους εργαζόμενους. Κι επειδή η τεχνολογία εξελίσσεται και η παραγωγικότητα αυξάνεται συνεχώς, η τάση αυτή είναι συνεχής.

Τι συμβαίνει όμως σε αυτή την περίπτωση;
Μειώνεται το μεταβλητό κεφάλαιο. Κι επειδή αυτό (δηλ ο άνθρωπος και η εργατική του δύναμη) είναι η μόνη πηγή υπεραξίας, το ποσοστό της τελευταίας μειώνεται κι άρα μειώνεται και το ποσοστό κέρδους.
Προσοχή: δε μειώνονται συνολικά τα κέρδη των καπιταλιστών. Μειώνεται όμως το ποσοστό του κέρδους τους σε σχέση με το συνολικό κεφάλαιο που δαπανούν.

Επειδή οι καπιταλιστές πρέπει να αυξάνουν συνεχώς το σταθερό κεφάλαιο στις επιχειρήσεις τους η πτώση του ποσοστού κέρδους στον καπιταλισμό είναι αναπόφευκτη.
Κι είναι μία από τις βασικές αιτίες κρίσης του καπιταλιστικού συστήματος. Γιατί όπως είναι γνωστό το κεφάλαιο δεν κυνηγάει απλά το κέρδος, αλλά το μέγιστο κέρδος. Και κάνει τα πάντα για να αναστείλει αυτή την εγγενή τάση του κεφαλαίου.
Τα ψαλίδια στους μισθούς και στα ασφαλιστικά δικαιώματα πχ είναι κλασικά παραδειγματα αυτής της προσπάθειας της αστικής τάξης.

Όσο κι αν προσπαθεί όμως η αστική τάξη δε μπορεί να απαλλάξει το σύστημα από τις εγγενείς αντιφάσεις του. Το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να μετακυλύει το κόστος της κρίσης στις πλάτες των εργαζόμενων.
Όσο οι τελευταίοι δεν αντιδρούν και δεν παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους, τόσο θα έχει τα περιθώρια να το κάνει...

Υγ: σε αυτό το σημείο τουλάχιστον υπήρξε συμφωνία ανάμεσα σε τσίλι και μαυρουδέα.
Υγ2: τελικά θα χρειαστεί κι άλλο ένα τελευταίο σημείωμα με τα τελικά συμπεράσματα για την κρίση.
Ήγγικεν η ώρα της κρίσης...

Ωωω μαυρουδέα... (μια εκδήλωση στο φυσικό)

Ποιος ρουσσό στον πρετεντέρη και πουρνάρια μάντολες.
Εδώ μιλούσε ο μαυρουδέας στο φυσικό...

Η εκδήλωση είχε θέμα την καπιταλιστική κρίση. Στα μάτια της φαντασίας μου ο πραγματικός τίτλος ήταν: η κρίση φεύγει, ο μαυρουδέας έρχεται...

Ο ογκόλιθος της μαρξιστικής σκέψης, ο συν-επινοητής συν-ιδρυτής της απόλυτης καλτ θεωρίας περί ολοκληρωτικού καπιταλισμού, ο αποστάτης του αριστερισμού, το σύμβολο μιας ολόκληρης γενιάς, ο ένας και μοναδικός μετά τον οποίο το καλούπι έσπασε και πάει, ο... σταύρος μαυρουδέας, δέχτηκε να πρωταγωνιστήσει στην εκδήλωση της σπουδάζουσας στο φυσικό με σαπόρτινγκ καστ τον ρεντ χοτ τσίλι πέπερ (τσιλιγγιρίδη).
Ο τσίλι είναι κάτι σαν υπεύθυνος στη θεσσαλονίκη για τα πανεπιστήμια και καθηγητής πολυτεχνείου. Ο μαυρουδέας είναι μια ιστορία μόνος του...

Το μπρεσνιεφικό απολίθωμα, πιστό στις διαστροφές του και την καλή αίσθηση καλτ γούστου που το διακρίνει, παραβρέθηκε στην εκδήλωση και μοιράζεται μαζί σας τις εντυπώσεις του μαζί με ό,τι άλλο θυμηθεί στην πορεία.

Λίγοι από σας, θέλω να πιστεύω, δεν γνωρίζετε τον μαυρουδέα.
Ένας άνθρωπος τομή στην πορεία της ελληνικής αριστεράς. Στο πρώτο συνέδριο του ναρ συνεμπνεύστηκε και συνέγραψε τη μεγαλειώδη επεξεργασία περί νεότατου σταδίου του ανώτατου ιμπεριαλιστικού σταδίου του καπιταλισμού.
Έκτοτε κύλησε αρκετό νερό στο αυλάκι και στον μύλο της αντίδρασης. Ο -για μένα- παγκόσμιας εμβέλειας οικονομολόγος του παμάκ (πανεπιστήμιο μακεδονίας για τους μη κάτοικους ιερουσαλήμ και θεσσαλονίκης) έφυγε από το ναρ και ξαναμαναεπαναθεμελίωσε την επαναστατική προοπτική του σήμερα στο πλευρό του κόμματος. Με το οποίο πλέον διατηρεί άριστες σχέσεις, βρίσκεται πολιτικά πολύ κοντά του, αλλά όχι μέσα του. Είτε γιατί διαφωνεί ο ίδιος, είτε εξαιτίας του παρελθόντος του (δήλωση μετανοίας ο μαυρουδέας δεν υπογράφει).

Ακόμα λιγότεροι φαντάζομαι θα αντιλαμβάνεστε γιατί τέτοιο κόλλημα με το τοτέμ μαυρουδέα. Τον ναρίτη που έγινε λατρεία, τον γκεβάρα της διανόησης, τον άνθρωπο που συμπύκνωσε σε μία λέξη όλον τον χαβαλέ εναντίον του ναρ και έγινε σύνθημα στα χείλη μια ολόκληρης παρέας και ενός ΤΕΙ στη σίνδο.
Εσείς με δεα κι εμείς με μαυρουδέα
Μαυρουδέα είσαι ιδεα κτλ...
Το ότι πέφτει δούλεμα δε σημαίνει ότι δεν τον αγαπάμε.
Ίσα-ίσα...

Ο μαυρουδέας βέβαια την θέση του για τον ολοκληρωτικό δεν την έχει αποκηρύξει. Κοτζάμ πανεπιστημιακό βιβλίο έχει βγάλει για αυτό άλλωστε. Το οποίο εν παρόδω καταδεικνύει ότι το πραγματικό αίτημα αιχμής τη σήμερον, δεν είναι πανεπιστημιακά συγγράμματα δωρεάν, αλλά συγγράμματα γραμμένα από τον μαυρουδέα.
Όταν λοιπόν έφτασαν στα αυτιά μου σαν μελοποιημένη ποίηση οι εξής φράσεις: αύξηση του ποσοστού απόλυτης υπεραξίας καθώς επίσης κι ότι κάθε δομική κρίση αλλάζει την δομή, την αρχιτεκτονική του συστήματος, είπα εδώ είμαστε.

Ο πειρασμός ήταν πολύ μεγάλος για να μην υποκύψω να κάνω ερώτηση. Άσε που δε θυμάμαι να απέχω τελικά από κάτι που με έβαλε σε πειρασμό. Δε βρίσκω το λόγο.
Η ερώτηση ήταν διατυπωμένη όσο πιο π...κα κι αθώα γινόταν.
Αν όλα αυτά συνιστούν κάποια ποιοτική τομή, πέρασμα σε κάποια καινούρια φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού κτλ. Ούτε ολοκληρωτικός, ούτε νέο στάδιο, ούτε τίποτα.
Υψηλά νοήματα κι όποιος τα πιάσει.

Ο μαυρουδέας ζορίστηκε αρκετά από την ερώτηση. Πάλι καλά που μεσολάβησαν κι άλλες κι είχε χρόνο να τη σκεφτεί.
Η απάντηση, αν και υψηλού θεωρητικού επιπέδου, ήταν ήξεις-αφήξεις. Μέχρι κι ο τσίλι αναγκάστηκε να παρέμβει και να ρωτήσει ευγενικά αλλλά ξεκάθαρα αν αυτή η περίφημη αρχιτεκτονική δομή (που προσωπικά μου θύμισε το παράδειγμα του μαρξ με τον αρχιτέκτονα και τη μέλισσα από το κεφάλαιο) συνιστά κάποιο καινούριο στάδιο.

Οπότε ο μαυρουδέ ξέφυγε εκ νέου σαν χέλι με αριστοτεχνικές προσεκτικές διατυπώσεις, που θα ζήλευε κι ο καλύτερος κεντριστής, λέγοντας μεταξύ άλλων ότι:
-τον λένιν, όταν μιλούσε για νέο ιμπεριαλιστικό στάδιο, τον έλεγαν αιρετικό. (παρεμπιπτόντως, υπάρχει κανείς που πιστεύει ότι οι -περίφημες οπωσδήποτε- ιδέες του λένιν θα είχαν το ίδιο κύρος, αν δεν είχαν νικήσει οι μπολσεβίκοι και η ρωσική επανάσταση λειτουργώντας σαν πρότυπο για τους υπόλοιπους);
-υπάρχουν οπωσδήποτε δυο-τρία καινούρια ποιοτικά στοιχεία (ναι, αλλά ποια, δε μας είπε) στον σύγχρονο καπιταλισμό.
-είναι μεγάλο ζήτημα αν αυτό αποτελεί καινούριο στάδιο ή όχι. Υπάρχουν διάφορες απόψεις σχετικά.

Εμείς βέβαια, όπως φαντάζεστε, ούτε την κουβέντα αυτή ανοίξαμε, ούτε την άποψη του μαυρουδέα ακούσαμε επ' αυτού.
Αλλά σε κάθε περίπτωση, τη μαντέψαμε...
Εσείς...;

Πάμε τώρα στα ηθικά διδάγματα που μπορεί να κρατήσει ο μέσος γκρούπι του μαυρουδέα από αυτή την εκδήλωση:
-τα έξιτ πολ μετά το τέλος ανέδειξαν νικητή τον τσίλι.
Ήταν πιο βαρετός, γιατί τα διάβαζε από μέσα -από διαφάνειες πάουερπόιντ από το πισί του- κι έλεγε τα απολύτως αυτονόητα με πολλές λεπτομέρειες.
Μπροστά σε κομματικό κοινό όμως είχε πλεονέκτημα. Συν τοις άλλοις γιατί τον μαυρουδέα τον πιάναν λίγοι, ενώ τις δικές του κοινοτυπίες τις πιάναν στουπόγαλο, που λέει κι ο τραμπάκουλας.

-στο τέλος με πλησίασε ένας από τη νΚΑ που με ξέρει ακόμα για κνίτη από τον όμιλο με τον σοβιετικό κυριούλη.
-Ρε συ, τι του κάνεις τέτοιες ερωτήσεις θα σε διαγράψουν, αστειεύτηκε.
-Χα! Νομίζεις... Δε μπορούν.
ήθελα να πω, αλλά κρατήθηκα.
Του αναβάλλω την χαρά, όσο με παίρνει...

-απόρροια του προηγούμενου.
Τον έφερα σε δύσκολη θέση τον θεό;
Άυτό έμεινε άραγε σαν γεύση;
Κι εγώ τι είμαι δηλ; Κανάς εγκάθετος που ζορίζει και ξεμπροστιάζει τις επιρροές μας;
Αλλά για στάσου. Τώρα κι εγώ επιρροή είμαι. Και δεν κουβαλάω παντού την ιδιότητα μαζί μου, όπως πριν. Δεν έχω να φοβάμαι μη τυχόν εκθέσω κανέναν με όσα πω ή όσα κάνω.
Είναι κι αυτό μια ανακούφιση, από μια άποψη...

Υατερόγραφα:
-ο χτεσινός ριζοσπάστης με ολοσέλιδη ανάλυση μαυρουδέα -στην εκδήλωση τα είπε καλύτερα- και ξεκίνημα προσυνεδριακού με ρεσιτάλ γιώργου ρούση είναι απλώς όλα τα ρούβλια. Και σε σκληρό συνάλλαγμα...
-έβγαλα και πιο σοβαρά συμπεράσματα, αλλά δεν χωράν εδώ. Θα μπουν σε επόμενο σημείωμα.