Ταξιδεύοντας με το Ράφα

Πολλοί φανατικοί αναγνώστες του μεγάλου βασίλη ραφαηλίδη ζηλεύουν τους υπόλοιπους που δεν τον έχουν γνωρίσει ακόμα και τους περιμένει μια σπουδαία ανακάλυψη κι ένας κεραυνοβόλος έρωτας πιθανότατα, με πολλαπλούς «αναγνωστικούς οργασμούς». Σα να είναι παρθένοι και να μην ξέρουνε τι ακριβώς χάνουν, όσο δεν χάνουν την αθωότητά τους δοκιμάζοντας επιτέλους το δέντρο της γνώσης και τα βιβλία του ραφηλίδη –που είναι περίπου συνώνυμα.

Αν κάθε βιβλίο είναι κι ένα ταξίδι, αυτά του ραφαηλίδη είναι ολόκληρες περιπέτειες, σαν τη μεγάλη [περιπέτεια] του μαρξισμού, κι ας μη φτάνουν πάντα στην ιθάκη –ούτε εμείς τα καταφέραμε με την πρώτη εξάλλου. Αλλά στη διαδρομή δε σε αφήνουν να λαχταράς ένα διακτινισμό και το τέλος του μαρτυρίου της ανίας, όπως με τα συμβατικά ταξίδια. Σε ρουφάν στη δίνη τους και σε απογειώνουν, σε παίρνουν και σε σηκώνουν στα σύννεφα, για να δεις μια άλλη διάσταση των πραγμάτων, που δεν είχες υπόψη σου, αίρουνε τα πάντα διαλεκτικά, μαζί με τις βεβαιότητές μας. Ανεβάζουν το επίπεδο και τη σκέψη του αναγνώστη, αντί να τη ρίξουν νοκ-άουτ, να ροχαλίζει μπρούμυτα πάνω στις σελίδες ενός δυσνόητου, στρυφνού βιβλίου· ή να τον αποκοιμίζουν με το περιεχόμενό τους, ακόμα και όταν κρατάει (με κόπο) τα μάτια του ανοιχτά.

Κι αυτό συμβαίνει γιατί ο ραφαηλίδης δε νιώθει την ανάγκη να γράψει με λόγο εξεζητημένο, που να τονίζει την ανωτερότητά του, τις σπάνιες γνώσεις και την καλλιέργειά του. Παρά μόνο διηγείται, με τρόπο χειμαρρώδη κι εκλαϊκευτικό, συναρπαστικές ιστορίες από τα δικά του αναγνωστικά ταξίδια. Ο ραφαηλίδης είναι πολυταξιδεμένος στον κόσμο του βιβλίου και παράλληλα πολυγραφότατος, ακριβώς γιατί είναι πολυδιαβασμένος. Δήλωνε φανατικός αναγνώστης από χόμπι –που θα μπορούσε να το κάνει και ως επάγγελμα, αν τον πλήρωνε κάποιος γι’ αυτό, όπως έλεγε χαριτολογώντας- αλλά πληρωνόταν ως δημοσιογράφος (συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου, αν και αυτά είναι πολύ στενά καλούπια για να χωρέσουν το εύρος των κειμένων του) για το χάρισμά του να γράφει κατεβατά πολυσέλιδα σε λίγα λεπτά, κερδίζοντας έτσι τα προς το ζην και περισσότερο χρόνο για τα βιβλία του -και ποιος ξέρει πόσα ακόμα θα διάβαζε και θα έγραφε αν ζούσε περισσότερα χρόνια..

Μπορεί γι’ αυτό καμιά φορά τα γραπτά του ραφαηλίδη να μοιάζουν λίγο πρόχειρα, χοντροκομμένα ή ερασιτεχνικά, μα πιο πολύ με την έννοια του εραστή της τέχνης παρά του τσαπατσούλη. Πάνω απ’ όλα όμως ήταν πρωτότυπα, εμπνευσμένα, γοητευτικά. Προκαλούν τον αναγνώστη –και τις αισθήσεις του- να ανοίξει τους πόρους του μυαλού του και να ρουφήξει τους χυμούς της ζωής, όπως γράφει και (ο ραφαηλίδης) το λαϊκό στρώμα στο μπλογκερικό του προφίλ, κάτω από την εικόνα με το μεγάλο ραφα(ηλ) ή μήπως το μεγάλο βασίλειο;

Ο ραφαηλίδης είναι μια γλυκιά αιρετική μορφή της ελληνικής αριστεράς –αν και ο ίδιος μπορεί να θύμωνε αν του φορούσαμε ένα τόσο ευρύ καπέλο που σκεπάζει τα πάντα και του αρνούμασταν την πολιτική ιδιότητα του κομμουνιστή. Αλλά δεν ήταν αιρετικός απέναντι σε κάποια ορθόδοξη ηγεσία γενικά και αόριστα, όσο πρωτίστως απέναντι στον εαυτό του και τις βεβαιότητές του, με την έννοια της διαλεκτικής άρσης κι όχι της αίρεσης.

Με την ίδια έννοια που δήλωνε αναθεωρητής (όχι του εσωτερικού) κι ο ίδιος και χαρακτήριζε έτσι και το στάλιν (πέρα από το ρεβιζιονιστή χρουτσόφ) γιατί εφάρμοσε δημιουργικά το μαρξισμό στην εποχή του, με φόρμουλες κατάλληλα προσαρμοσμένες, και όχι επειδή ήταν φιλοτροτσκιστής στα νιάτα του κι ακολούθησε τον πάμπλο στην αφρική, στα πρώτα χρόνια της αλγερινής επανάστασης.

Ναι αλλά στήριζε πάντα το κόμμα –αν και τροτσκίζων. Και πού να ήταν τότε άραγε η επαγρύπνηση των «αυθεντικών» του ικεα, να πουν για τους τροτσκιστές φίλους του κόμματος –δείξε μου το φίλο σου να σου πω ποιος είσαι, που λέει και το λαϊκό απόφθεγμα, από αυτά που αγαπούσε να λέει ο χαρίλαος. Κι ίσως κάτι τέτοιες περιπτώσεις να είχε υπόψη του και ο ραφαηλίδης και να έγραψε κάποτε πως το κουκουέ είναι ένα κόμμα όπου μπορεί να βρει κανείς τα πάντα, ακόμα και κομμουνιστές. Γενικά εξάλλου είσαι ό,τι δηλώσεις.

Ο ραφαηλίδης λοιπόν δεν κουβαλά από τα αναγνωστικά του ταξίδια σουβενίρ για επίδειξη (γνώσεων). Τα βιβλία του είναι πρόσκληση σε ταξίδι για μικρούς και μεγάλους, μυημένους ή αρχάριους. Και οι μεν συχνά δεν καταλαβαίνουν γρι από τους προχωρημένους συνειρμούς του, ενώ οι δε βρίσκουν εδώ και εκεί διάφορα λάθη και παρασπονδίες που τους ξενίζουν. Αλλά καθηλώνονται όλοι μαζί μέχρι το τέλος του ταξιδιού κι απολαμβάνουν ωραίες, μοναδικές ιστορίες. Αυτή είναι εξάλλου η ομορφιά των πραγματικά ωραίων πόλεων που καλύπτουν όλα τα γούστα. Αυτή είναι κι η μαγεία της γραφής του ραφαηλίδη, που σε κάνει να τη ζηλεύεις.

Γιατί ο ράφα πάνω απ’ όλα είναι η γραπτή συμπύκνωση του σύντομου εικοστού αιώνα. Η ιστορία που θα ‘πρεπε να διδάσκεται στα σχολεία, κομμάτι της κλασικής παιδείας που κάθε παιδί πρέπει να λαμβάνει. Και η ζωντανή (μέσα από τα έργα του) απόδειξη για το αν οι κομμουνιστές έχουν όντως ξύλινη γλώσσα κι αν η αλήθεια τους είναι ή όχι συναρπαστική.

Το αφιέρωμα της ετ3, με αφορμή τα 14 χρόνια από το θάνατό του

Αντί επιλόγου, ένα απόσπασμα από το πρώτο κεφάλαιο της «μεγάλης περιπέτειας του μαρξισμού», που είναι και στο οπισθόφυλλο του βιβλίου.

Σκοτώστε τη μάνα σας όσο είναι ακόμα νέα, λέει ο σουρεαλιστής και κομμουνιστής Πωλ Ελυάρ, ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές του αιώνα που τελειώνει με το θάνατο της Σοβιετικής Ένωσης. Αιωνία της η μνήμη.

Ήταν μια καλή μητέρα για όλους εμάς τους κομμουνιστές του κόσμου όλου, που την αγαπήσαμε, άλλοι από κομματικό καθήκον, άλλοι από ηθική υποχρέωση και άλλοι από κεκτημένη ταχύτητα εξαιτίας της αγάπης μας για το Μαρξ.

Έπρεπε να σκοτώσουμε τη μάνα μας όσο ήταν ακόμα νέα κι αναμάρτητη. Είναι καλό να θυμάσαι αναμάρτητους τους πεθαμένους. Δυστυχώς, τη σκοτώσαμε όταν έγινε 74 ετών και είχε πολύ αμαρτήσει.

Η μητέρα μας γεννήθηκε με καισαρική τομή το 1917 στην Πετρούπολη, γνωστή περισσότερο σε μας σα Λένινγκραντ, και το 1991 παρέδωσε το πνεύμα στη Μόσχα· συγκεκριμένα στους γκάνγκστερ της Μόσχας, που είχαν επικεφαλής το Γέλτσιν. Ο Λένιν, ο πατέρας της και παππούς μας, πέθανε πολύ νέος, μόλις 54 ετών, ίνα πληρωθεί το ρηθέν, οι καλοί πεθαίνουν νέοι.

Η μητέρα λυπήθηκε πολύ για το χαμό του πατέρα της. Και για να το δείχνει και να τη βλέπει ο κόσμος και να λέει «να η κόρη του Λένιν», από το 1924 που πέθανε ο πατέρας της πήγαινε κάθε μέρα στον τάφο του, στην Κόκκινη πλατεία, για να δει μια μούμια. Κάποιοι είχαν βαλσαμώσει την Επανάσταση.

Αφού όλα πεθαίνουν, πρέπει να πεθαίνει και η φτώχεια που γεννάει επαναστάσεις· κομμουνιστικές και άλλες. Η φτώχεια βρωμάει και βαλσαμωμένη. Αυτό πίστευε ο Μαρξ, που δεν πίστευε στο Θεό, που είναι βάλσαμο για τους απελπισμένους.

Ο μαρξισμός είναι μια απόπειρα απάντησης σε ερωτήματα τόσο παλιά, όσο και οι μούμιες του Φαραώ.

Ο Σάββας ήταν κομμουνισταράς...

...και δεν κατέβηκε ποτέ με σεκ, αραν, αρας.

Για να διώξανε τον σάββα
κάποιο λάκκο έχει η φάβα

Ο χιλιοτραγουδισμένος σάββας, η λαϊκή μούσα, το αλάθητο ένστικτό της, όλοι οι οιωνοί έλεγαν πως το εεκ είχε δίκιο.
Αλλά ο ανταποκριτής μου είχε αισιόδοξες αυταπάτες για το σεκ.
Δεν ήταν, λέει, το ίδιο με αυτό που βρήκε μπαίνοντας στη σχολή προ πενταετίας. Που δεν έβαζε ούτε ξώφαλτσα ό,τι συνοψίζεται στο δικό μας νουδου, πασοκ, εε (που αν τη λέγαμε ακόμα εοκ, θα έκανε και ρίμα με το πασοκ).
Έχει καθαρά οπορτουνίστικο χαρακτήρα, αλλά απ' τη στιγμή που υπογράφει κείμενα με αυτή τη λογική, δε μπαίνει ζήτημα.

Εμένα πάλι όλα αυτά μου θυμίζουν σε ποδοσφαιρικούς όρους αυτό που λεγόταν για τη σούπερ λίγκα. Λυκοφιλία που θα έσπαγε στο πρώτο στραβό σφύριγμα. Λίγο χυδαίος παραλληλισμός, αλλά τα έχει αυτά το γήπεδο, δε φταίω εγώ.

Εδώ αντί για πέναλτι περιμένουμε ως κρας τεστ την πρώτη πορεία.
Ας πούμε την πρωτομαγιά. Πού θα γίνει ο ταξικός εορτασμός; Χωριστά όπως κάθε χρόνο, ή στα στέκια των καινούριων φίλων του σεκ; Οι οποίοι έχουν κάτι άλλους παλιούς φίλους και θα πουν να βρεθούν όλοι μαζί να μεγαλώσει η παρέα.
Σιγά μην απολέσει το σεκ το προνομιακό πεδίο παρέμβασής του στους τίμιους πασόκους εργάτες και στους πατέρες τους.

Δε γεννήθηκε ακόμα η οργάνωση που θα καπελώσει το σεκ.
Εδώ καπέλωσαν ολόκληρη γένοβα κατοχυρώνοντας το κοπιράιτ. Ακούς γένοβα κι αντί για τον τζουλιάνι σκέφτεσαι το σεκ και φρικάρεις...
Καπέλωσαν αντιπολεμικές εκδηλώσεις με το σηματάκι με τους πυραύλους που έχει μεγάλο σουξέ στους ανυποψίαστους.
Ψάρεψαν τόσο κόσμο με το απαγορευτικό με τη μουτσούνα του καραμανλή.
Δε μπήκαν στον συριζα, ακριβώς γιατί είδαν τον κίνδυνο να τους καπελώσουν άλλοι, εξίσου πεινασμένοι, αλλά πιο δυνατοί.
Και τώρα θα τους καπελώσει το ναρ;

Το ναρ έχει μάλλον ενδιάμεση κι εξαρτημένη θέση στο σύστημα της ιμπεριαλιστικής πολιτικής πυραμίδας στην χώρα μας.
Μπορεί να κάνει τον τοπικό ιμπεριαλιστή στα βαλκάνια του εξωκοινοβουλίου, έχει και την τεχνογνωσία (νόου χάου) από το παρελθόν του (ίδιοι και απαράλλαχτοι με μας τους αμετάλλαχτοι).
Αλλά το σεκ δεν είναι για τα δόντια του. Είναι σαν την τουρκία που και πιο γερές πλάτες έχει και πιο οργανωμένη είναι.

Η συγκόλληση του μεράντια είναι προδοτική. Κάτι σαν την ελληνοτουρκική φιλία. Μόνο ο σάββας με τη φουστανέλα του κρατάει ψηλά το φλάμπουρο της αντίστασης κι αρνείται να δώσει γη και νερό στους πέρσες σεκίτες.
Τους έχει ζήσει από παλιά και ξέρει.

Όμως εκτός από τις ιστορικές υπάρχουν και μυθολογικές προεκτάσεις.
Το σεκ έκλεψε την ωραία ελένη (αραν-αρας). Αλλά το ναρ αντί για μενέλαος πολιορκητής βρέθηκε ελεύθερος πολιορκημένος. Μάταια ο σάββας φώναζε σαν κασσάνδρα για το δούρειο ίππο.
Τώρα που έβαλαν τους σεκίτες μες στην τροία, το ζήτημα ποιος-ποιον μπαίνει άμεσα.

Μαζί με αυτό μπαίνουν άλλα δύο ζητήματα για την αντικαπιταλιστική συμμαχία. Το πρώτο το βάζει ο σάββας. Αρκεί το αντικαπιταλιστική, ή είναι βήμα πίσω ως όρος από το επαναστατική;
Με άλλα λόγια, αρκεί να χτυπάς χαρωπά τα ταμπούρλα σου και να φωνάζεις α-αντι-αντικαπιταλίστα για να είσαι πράγματι αντικαπιταλιστής κι επί της ουσίας;
Ποιος θα ορθώσει το ανάστημά του πλάι στον γίγαντα σάββα για να στηθεί επιτέλους η Συμμαχία σταματήστε το σεκ;

Το δεύτερο ζήτημα είναι ακόμα πιο σύνθετο. Κατά πόσο είναι πράγματι συμμαχία;
Από πότε θεωρείται ως τέτοια μια εκλογική συγκόλληση πριν τις ευρωεκλογές; Γιατί τέτοια είναι στην ουσία της.
Οι εκλογές του 2007 κι η λεηλασία των κινηματικών ψήφων από τον συριζα ήταν ιδιαίτερα διδακτικές για σεκ και ναρ. Δε θα αφήσουν να συμβεί το ίδιο με το δεκέμβρη. Τουλάχιστον όχι στον ίδιο βαθμό.
Και να φανταστείς ότι τη ρετσινιά του εκλογολάγνου μόνο εμείς την έχουμε...

Πόσο ειλικρινής είναι μια συμμαχία που επιδιώκεται εκ των υστέρων (μετά την αρπαγή της ελένης από τα αρπακτικά) και υστερόβουλα; Αν δεν ήταν στη μέση η ελένη, θα έμπαινε ποτέ ζήτημα;
Στα ελληνικά αυτό λέγεται καιροσκοπισμός και στην κομμουνιστική διάλεκτο κάπως αλλιώς (αλλά δε θα το ρίξω το επίπεδο).

Πόσο στέρεη είναι μια με το ζόρι παντρειά; Τον χαραλάμπη τον ρώτησε κανένας;
Η βία είναι η μαμή της ιστορίας (κι η ταξική πάλη η μαμά της, πατρός αγνώστου). Αλλά ο εκβιασμός είναι ο βιασμός της. Και της ιστορίας και των συμμάχων.

Ο -μη αστικός- μύθος λέει ότι κάποτε ρώτησαν έναν αρασίτη (ή μήπως αρανίτη;) ποιες είναι οι διαφορές που έχουν με την αραν (ή μήπως με την αρασ;), Κι ο αρανίτης (μπορεί και αρασίτης δεν παίρνω κι όρκο) απάντησε ότι οι άλλοι (όποιοι κι αν είναι αυτοί τέλος πάντων) συγκαλύπτουν τις αντιθέσεις, ενώ εμείς (που μπορεί να είμαστε κι οι άλλοι) όχι.
Δεν κατάλαβα πολύ καλά τι εννοούσε, ούτε καν πού ανήκει δε θυμάμαι καλά-καλά. Αλλά αν συμβαίνει κάπου αυτό που περιγράφει, αυτό ήταν στο σπόρτινγκ και στο νέο φορέα που γέννησε (προς το παρόν αβάπτιστος).
Κι η συγκάλυψη των αντιθέσεων ευνοεί πάντοτε τους δεξιούς. Και δεν είναι δύσκολο να τους βρούμε σε αυτή την περίπτωση.

Παράλληλα όμως υπάρχει κι η αντίθετη τάση (σε μια θαυμαστή διαλεκτική ενότητα των αντιθέτων που παλεύουν).
Άπαντες συμμετέχουν στο νέο φορέα με τη βεβαιότητα ότι θα πείσουν τους άλλους χωρίς να αφήνει κανείς περιθώριο να πειστεί ο ίδιος για κάτι διαφορετικό από αυτό που λέει. Τι είδους πρωτοπορία θα ήταν εξάλλου αν δεν το πίστευε αυτό;

Κατά βάθος οι σύμμαχοι είναι κάτι σαν χαϊλάντερ, που παλεύουν να επικρατήσουν (ηγεμονεύσουν θα λέγαμε στην αργκό μας, αλλά κάτι τέτοιο θα έριχνε κατακόρυφα το επίπεδο), στο τέλος όμως θα μείνει μόνο ένας.
Ένας, για να προσαρμοζόμαστε στον εχθρό. Που είναι κι αυτός ένας. Δηλ ο ιμπεριαλισμός (αν κι οι κακεντρεχείς λένε το κόμμα).

Μπολιασμένο με τέτοιο αγωνιστικό πνεύμα, το φοιτητικό κίνημα έδωσε τη λαογέννητη αυθόρμητη μορφή των συντονιστικών γενικών συνελεύσεων, όπου η λογική παραμένει η ίδια.
Δεκάωρα και δωδεκάωρα συντονιστικά μέχρι να εξαντληθεί ή να βαρεθεί ο αντίπαλος και να μείνουμε μόνοι μας στο τέλος για να ψηφίσουμε την απόφαση που θέλουμε.

Όπως και να 'χει το όλο εγχείρημα είναι πλήρες αντιφάσεων, όπως άλλωστε κάθε τι ζωντανό και πραγματικό.
Έχει μια βάση κι ένα κεκτημένο από το δεκέμβρη κι αυτό το κάνει από μια άποψη ελπιδοφόρο (κι ας μην είναι από εκεί που αντλώ την ελπίδα μου εγώ). Πιο πιθανό όμως είναι να αναδείξει όρια κι αντιθέσεις. Και στη γωνία ελλοχεύει πάντα η κρυφή γοητεία του κοινοβουλευτισμού. Ήδη πολλοί βάζουν με το μυαλό τους το στόχο στο μισό και το ένα τοις εκατό μετρώντας το όλο εγχείρημα προ παντός με κριτήρια εκλογικά.

O λένιν τελικά είχε δίκιο. Οι ενωμένες πολιτείες της αντικαπιταλιστικής αριστεράς είναι είτε αντιδραστικές είτε ουτοπικές, απραγματοποίητες.