Η μαρξιστική σκοπιά

Με το σημερινό κείμενο ολοκληρώνουμε την τριλογία για το θέμα των βιοτεχνολογιών (το οποίο ωστόσο δε φαίνεται να ενθουσίασε τους αναγνώστες).

Το κυρίαρχο δίπολο είναι αυτό των εύκολων απαντήσεων: δαιμονοποίηση - απόρριψη, ή άκριτη αποδοχή.
Το δεύτερο σκέλος είναι φανερά επικίνδυνο και γίνεται ακόμα περισσότερο όσο ζούμε στον καπιταλισμό που μπροστά στα κέρδη δεν υπολογίζει καμιά συνέπεια.

Το πρώτο είναι ρομαντικά απατηλό κι ως τελική του συνέπεια έχει την τεχνοφοβία και την απόρριψη της επιστήμης.
Στον ορθολογικό του πυρήνα βρίσκεται η σκέψη ότι όσα δίνει η φύση στον άνθρωπο είναι αρκετά για να του προσφέρουν μια άνετη ζωή. Οι επεμβάσεις του ανθρώπου είναι προϊόν της απληστίας του. Οι τεχνολογικές ανέσεις τον απομακρύνουν από τη φυσική του κατάσταση. Η μόνη διέξοδος είναι η επιστροφή στη φύση.

Η συνάντηση των αναρχικών με τους χριστιανούς που πιστεύουν ότι ο θεός τα πάντα εν σοφία εποίησε (και μας τα παρέδωσε έτοιμα) είναι κάτι παραπάνω από εκπληκτική.
Το έντιμο εκ μέρους τους θα ήταν να φύγουν ερημίτες μαζί με τον κροπότκιν και τους χριστιανούς ασκητές.
Δυστυχώς όμως κανείς τους δεν εφαρμόζει στην πράξη τις αρχές των ιδεοληψιών τους ως το τέλος.

Η διαλεκτική άρση του παραπάνω διλήμματος είναι το ζητούμενο.
Η οποία είναι κάτι πολύ βαθύτερο από τον διαλεκτικό κεντρισμό, παρά τις επιφανειακές ομοιότητες...

Παρακάτω δημοσιεύω ένα κείμενο που έχει γράψει το παπαγαλάκι του κρεμλίνου σχετικά με το θέμα.
Στην ουσία πρόκειται για μια περίληψη της εισήγησης που μας παρουσίασε στη διημερίδα στην αθήνα με τίτλο για τις αντιφάσεις και τις προοπτικές των βιοτεχνολογιών κι αποτελεί μια πρώτη μαρξιστική προσέγγιση του θέματος.
Καλή ανάγνωση και καλά συμπεράσματα...

Το ζήτημα των βιοτεχνολογιών ήρθε και πάλι στην επικαιρότητα με τη διεξαγωγή του 5ου Διεθνούς Συνεδρίου Βιοτεχνολογίας στο Ζάππειο Μέγαρο (8-9 Μαΐου). Στόχος του συνεδρίου ήταν η προετοιμασία της «κοινής γνώμης» και η δημιουργία ευνοϊκού κλίματος για την εισαγωγή και κυκλοφορία μεταλλαγμένων, αλλά και η προώθηση επιχειρηματικών και εμπορικών συμφωνιών.

Η συνήθης προσέγγιση του ζητήματος κινείται μεταξύ δύο ακραίων θέσεων: αφενός την αναφανδόν αποδοχή τους ωσάν οι βιοτεχνολογίες να αποτελούν κάποια πανάκεια διά πάσα νόσο, αφετέρου τη συλλήβδην απόρριψή τους ως μήτρας δεινών. Κατά την άποψή μας και οι δύο εκδοχές απολυτοποιούν υπαρκτές αντιφατικές τάσεις της σύγχρονης βιοτεχνολογίας. Ωστόσο, η ανάδειξή τους γίνεται από μια αξιακή-ηθική σκοπιά και όχι υπό το πρίσμα της αντικειμενικής τους μελέτης.

Οι βιοτεχνολογίες είναι απαραίτητο να εξετάζονται ως συνιστώσα της αλληλεπίδρασης του ανθρώπου με τη φύση. Ο άνθρωπος αποτελεί έμβιο ον, το οποίο εμφανίστηκε ως αποτέλεσμα της εξέλιξης προγενέστερων μορφών ζωής. Αλληλεπιδρά με τη φύση με ιδιότυπο τρόπο. Στις προγενέστερες μορφές ζωής (φυτά και ζώα) τα έμβια όντα για να καλύψουν τις ανάγκες τους παίρνουν από τη φύση κατά βάση έτοιμα αντικείμενα, δηλαδή αντικείμενα που δεν σχηματίζονται από αυτά τα ίδια, αλλά από διαδικασίες της φύσης ανεξάρτητες από αυτά. Με τον τρόπο αυτό η κατανάλωση του απαραίτητου αντικειμένου γίνεται με τυχαίο τρόπο και εξαρτάται κατά αποφασιστικό τρόπο από τις διαθέσεις της φύσης.

Ο άνθρωπος για πρώτη φορά παρεμβαίνει εσωτερικά στις φυσικές διαδικασίες και δεν παίρνει απλώς έτοιμα από τη φύση υλικά, αλλά τα διαμορφώνει ο ίδιος ανάλογα με τις ανάγκες του. Ο άνθρωπος, λοιπόν, παράγει, και έτσι η ικανοποίηση των αναγκών του εξαρτάται ολοένα και λιγότερο από τυχαίους και περιστασιακούς παράγοντες, γίνεται όλο και περισσότερο συνειδητή, σκοποκατευθυνόμενη.

Η παρέμβαση του ανθρώπου στη φύση αφορά την επενέργεια τόσο πάνω στην ανόργανη, όσο και πάνω στην οργανική-έμβια ύλη. Οι βιοτεχνολογίες αφορούν ακριβώς την αλληλεπίδραση του ανθρώπου με τα έμβια συστήματα και με τα προϊόντα τους. Πρόκειται για μια πανάρχαια πρακτική. Οι πρώτες μορφές χρήσης και παρέμβασης σε ζωντανά συστήματα ήταν η ζύμωση, η γεωργία και η κτηνοτροφία. Επομένως, οι βιοτεχνολογίες δεν αποτελούν ένα καινοφανές φαινόμενο, αλλά διαδικασίες οργανικά δεμένες με τη στρατηγική επιβίωσης του ανθρώπινου είδους, και ως τέτοιες πρέπει να τις αντιμετωπίζουμε. Βέβαια, παράλληλα με την κοινωνική εξέλιξη του ανθρώπου, και οι ίδιες οι βιοτεχνολογίες έχουν τροποποιηθεί, έχουν πάρει ποιοτικά καινούργια χαρακτηριστικά.

Η σύγχρονη μορφή της βιοτεχνολογίας είναι το συνδυασμένο αποτέλεσμα των επιτευγμάτων της μοριακής βιολογίας (κυρίως του κλάδου της γενετικής μηχανικής) και των αντίστοιχων τεχνολογιών χειρισμού του γενετικού υλικού. Ορισμένα από τα επιτεύγματά της είναι τα ακόλουθα:
1) παραγωγή ουσιών απαραίτητων για την εύρυθμη λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού (ινσουλίνη, ερυθροποιητίνη, β-ιντερφερόνες, ιντερλευκίνη),
2) βακτήριο που παράγει ένζυμο ικανό να «τρώει» τα άλατα του μεταλλεύματος, αφήνοντας καθαρό χαλκό,
3) σπορές που οδηγούν σε φυτά ικανά να παίρνουν άζωτο από τον αέρα (ο ατμοσφαιρικός αέρας αποτελείται κατά 78% από Ν2) και όχι από τα λιπάσματα,
4) έντομο που τρώει τα ακάρεα που καταστρέφουν τις φράουλες,
5) γενετικά τροποποιημένα φυτά ώστε να ανθίστανται στα ζιζανιοκτόνα, σε βλαβερούς μικροοργανισμούς, και να αναπτύσσονται σε αντίξοες συνθήκες (αλμυρά και άνυδρα εδάφη),
6) παραγωγή τροφής με ειδική σύνθεση (ρύζι με ενσωματωμένο το γονίδιο που είναι υπεύθυνο για την έκφραση της βιταμίνης Α),
7) γενετικά τροποποιημένα ζώα για ταχύτερη και μεγαλύτερη ανάπτυξη , αλλά και για αντοχή σε αντίξοες συνθήκες.

Γίνεται εμφανές ότι διαμέσου αυτής της τροποποίησης επιτυγχάνεται καλύτερος έλεγχος πάνω στις παραγωγικές δραστηριότητες του ανθρώπου, τα αντικείμενα της εργασίας του υφίστανται προεργασία, με συνέπεια να πραγματοποιείται ακόμη βαθύτερη ενότητα των κοινωνικών αναγκών, του προκαθορισμένου σκοπού και του αποτελέσματος της ανθρώπινης εργασίας. Ο ρόλος των τυχαίων, εξωτερικών, απρόβλεπτων συνθηκών συρρικνώνεται έτι περαιτέρω.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, δεν είναι τόσο ρόδινη. Οι νέες αυτές τεχνικές μόλις έχουν εμφανιστεί, με αποτέλεσμα να υπάρχουν πολλές «παράπλευρες απώλειες». Με την υπάρχουσα τεχνολογία, η μεταφορά γονιδίων από οργανισμό σε οργανισμό δεν γίνεται στοχευμένα, αλλά με τυχαίο τρόπο, με συνέπεια το αποτέλεσμα της μεταλλαγής ενός οργανισμού να μην είναι πάντοτε εκ των προτέρων γνωστό. Αλλά και η εμμονή στην παρέμβαση μονάχα στο επίπεδο του γενετικού υλικού, χωρίς να λαμβάνονται υπ’ όψιν υψηλότερης κλίμακας αλληλεπιδράσεις, συνιστά μονομερή αντιμετώπιση του έμβιου κόσμου και προκαλεί ποικίλα ανεπιθύμητα αποτελέσματα.

Είναι πλέον τεκμηριωμένο ότι η κατανάλωση γενετικά τροποποιημένων τροφών έχει άμεσες επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου. Η ανάπτυξη αλλεργιών, η αύξηση της αντίστασης των μικροβίων στα αντιβιοτικά και η παραγωγή τοξικών ουσιών είναι οι πλέον συχνά αναφερόμενες. Έρευνα που πραγματοποιήθηκε από τη Ρωσική Ακαδημία Επιστημών έδειξε ότι το 56% απογόνων ποντικών που διατρέφονταν αποκλειστικά με γενετικά τροποποιημένη σόγια ήταν νεκρά μέσα σε 3 εβδομάδες, σε αντίθεση με αντίστοιχα πειραματόζωα που τρέφονταν με συμβατική ή καθόλου σόγια και παρουσίασαν θνησιμότητα 9% και 6% αντίστοιχα. Επίσης, το 36% των επιζησάντων απογόνων ποντικών τρεφόμενων με γενετικά τροποποιημένα προϊόντα παρουσίασαν εξαιρετικά αδύναμη ανάπτυξη και βάρος.

Κλείνοντας, θέλουμε να σημειώσουμε ότι πέραν των τεχνολογικών και θεωρητικών ανεπαρκειών της αλληλεπίδρασης του ανθρώπου με τους ζωντανούς οργανισμούς, ο βασικότερος παράγοντας που εγείρει κινδύνους από τις πρακτικές αυτές είναι οι δοσμένες κοινωνικές σχέσεις, η πρόταξη του κριτηρίου της κερδοφορίας, ο ρόλος των πολυεθνικών εταιριών. Στις ΗΠΑ υπάρχουν περί τις 1300 εταιρίες βιοτεχνολογίας, οι οποίες έχουν έσοδα 13 δισεκατομμύρια δολάρια και απασχολούν πάνω από εκατό χιλιάδες εργαζόμενους. Στην Ευρώπη, η EuropaBio περιλαμβάνει πάνω από 1500 εταιρίες, ενώ ο εκπρόσωπός της στην Ελλάδα, η Bionova, έχει αρχίσει να κινείται επιθετικά στο χώρο και η εμφάνιση των μεταλλαγμένων και στη χώρα μας είναι πλέον θέμα χρόνου.
Η απελευθέρωση των εκρηκτικών δυνατοτήτων του ανθρώπινου πολιτισμού είναι εφικτή μονάχα σε συνδυασμό με την ευρύτερη προοπτική χειραφέτησης της ανθρωπότητας και υπέρβασης της ανταγωνιστικής «προϊστορίας» της.

Τι είναι η διαλεκτική;

Εγώ βασικά σε αυτό το θέμα είμαι με τον μπουχάριν (πριν γίνει δεξιά αντιπολίτευση και ομολογήσει τη δολοφονία του κένεντι και του τζον λένον μεταξύ άλλων) που σύμφωνα με τον λένιν και τη διαθήκη του μια χαρά θεωρητικός ήταν, αλλά δεν είχε κατανοήσει τίποτα από διαλεκτική.
Φαντάσου δηλ να μην ήταν παιδί θαύμα σαν τον ανδρουλάκη τι θα είχε κατανοήσει από μαρξισμό.

Η διαλεκτική βασικά είναι το όπλο του ινστρούκτορα κάθε φορά που τα βρίσκει μπαστούνια και πέφτει σε αντιφάσεις.
Ρωτάς εσύ, μα πώς γίνεται κι έτσι και γιουβέτσι;
-Μα είναι διαλεκτικά δεμένα το έτσι και το γιουβέτσι σου απαντάει αυτός, κι η κουβέντα σταματάει μαζί με τη λογική. Η επιστήμη σηκώνει ψηλά τα χέρια της και τα δικά μου μένουν διαλεκτικά δεμένα πισθάγκωνα.

Ρωτούσες ξέρω γω το μαϊούνη, που γινόταν το φύγε να μη βλέπεις καλύτερα, τι γίνεται ρε παιδιά; Τι δημοκρατία έχουμε στην οργάνωση, άμα τη γραμμή την αλλάζει το κόμμα συγκεντρωτικά από τα πάνω;
-Μα είναι διαλεκτικά δεμένα το ένα με το άλλο. Δημοκρατικός συγκεντρωτισμός, ερχόταν η απάντηση.
Α, έτσι. Ο χέγκελ ίσως έκανε λόγο για συγκεντρωτικό δημοκρατισμό, γιατί αυτός έστησε τη διαλεκτική ανάποδα, με τα πόδια πάνω και το αίμα στο κεφάλι. Όπως μου ανέβαινε και μένα δηλ.

Τέτοια όμορφα τσιτάτα και λογοτεχνικές φρασούλες (τα πόδια πάνω και το κεφάλι κάτω) έχουμε καταλάβει οι περισσότεροι από διαλεκτική.
Άρνηση της άρνησης, ενότητα και πάλη των αντιθέτων, η ποσότητα που μετατρέπεται σε ποιότητα. Πχ με τις ψήφους του κόμματος, που αλλάζουν τους συσχετισμούς υπέρ μας και μετατρέπονται διαλεκτικά σε καινούρια επαναστατική ποιότητα.

Κάτι είχα πάει να πιάσω κι εγώ από την άρνηση της άρνησης.
Η πρωτόγονη ήταν αταξική κοινωνία βασισμένη όμως πάνω στην ανάγκη και τη μάχη για την επιβίωση. Η άρνηση της πρωτόγονης συγκρότησης της κοινωνίας σε γένη και φυλές είναι οι ταξικές κοινωνίες. Kαι η άρνηση της άρνησης θα είναι ο κομμουνισμός και η επιστροφή στην αταξική κοινωνία σε ένα ανώτερο όμως στάδιο από το προηγούμενο το οποίο ο άνθρωπος θα το επιλέξει συνειδητά κι όχι πάνω στη βάση της τυφλής αναγκαιότητας.

Αλλά ο σοβιετικός κυριούλης μου το χάλασε.
Την άρνηση της άρνησης πρέπει λέει να την αντιλαμβανόμαστε κυρίως ως διατήρηση και μετασχηματισμό του παλιού μες στο καινούριο. Όχι σχηματικά με την απλοϊκή μορφή ναι-όχι-ναι.

Κάτσε ρε περικλή, ένα πράγμα κατάλαβα κι εγώ από διαλεκτική και μου το βγάζεις σκάρτο; Γιατί μου κόβεις τα φτερά;
Και το σχήμα χρήμα-εμπόρευμα-χρήμα του μαρξ στο κεφάλαιο τι είναι δηλ; Μέχρι νεωτέρας, εγώ λέω να το κρατήσω.

Με τον καιρό άρχισα να σκαμπάζω κι εγώ πέντε πράγματα. Δεν έλεγα τίποτα καινούριο, απλά καταλάβαινα αυτά που παπαγάλιζα πριν.

Το πρώτο πράγμα που αφομοίωσα ήταν να βλέπω τις πράξεις των ανθρώπων σα διανύσματα (διανυσματική αντίληψη της ιστορίας). Ένας τραβάει προς τα εδώ, άλλος απ' την αντίθετη και τελικά βγαίνει μια κοινή συνισταμένη, που κανείς από τους εμπλεκόμενους δεν είχε ακριβώς κατά νου, γιατί επιδίωκε κάτι άλλο.

Κάπως έτσι (αλλά αρκετά καλύτερα) τα περιγράφει κι ο ένγκελς σε κάποιο σημείο που καταπιάνεται και αναλύει τον ιστορικό υλισμό.
Σημείο που συχνά ξεχνάνε όσοι κρίνουν πχ τη σοβιετία με γνώμονα το ιδανικό που έχουν στο κεφάλι τους κι όχι τις κοινωνικές δυνάμεις (διανύσματα) και το προς τα πού έσπρωχνε η καθεμιά.
Στον αντίποδα ελλοχεύει ο κίνδυνος του διαλεκτικού κεντρισμού, όπου αντί για διαλεκτική βγάζουμε μέσους όρους.

Το βασικό όμως για την διαλεκτική είναι ότι αποτελεί την τέχνη (επιστήμη) των αντιφάσεων.
Την επίγνωση ότι δεν υπάρχει μόνο άσπρο και μαύρο.
Υπάρχει η ζέβρα, τα σκυλάκια δαλματίας κι ο ασπρόμαυρος κινηματογράφος. Υπάρχει και το γκρίζο, σαν την πραγματικότητα που ζούμε, που είναι το κατεξοχήν πεδίο της διαλεκτικής και των αντιφάσεων.

Υπάρχουν όμως κι οι κρουέλες ντε βιλ που σκοτώνουν τα σκυλάκια δαλματίας και τη διαλεκτική. Με χαριτωμένα λογοπαίγνια για την κριτική των όπλων τινάζουν τη διαλεκτική και τα μυαλά μας στον αέρα. Η αθλιότητα της φιλοσοφίας...

Η διαλεκτική δεινοπαθεί όταν καταντάει τέχνασμα των σοφιστών και των τσαρλατάνων.
Κι από τέτοιους στον χώρο μας άλλο τίποτα. Για κάθε πρωτοπόρο του μαρξισμού, υπάρχουν άλλοι τόσοι κομπογιανίτες.
Πηγαίνουν μαζί, διαλεκτικά δεμένοι. Ενότητα και πάλη των αντιθέτων.

Κλασικό παράδειγμα διαλεκτικών αντιφάσεων είναι η σοβιετία.
Οι σοβιετολάτρες σκοτώνονται στον εμφύλιο με τους σοβιετομάχους, αλλά την ίδια αντιδιαλεκτική σκέψη έχουνε κατά βάθος. Σα δυο όψεις του ίδιου νομίσματος. Ενότητα και πάλη των αντιθέτων.

Είναι νομοτελειακή η συγγένεια σκέψης.
Όταν βλέπεις μόνο ήρωες κι επαναστάτες στα πρώτα σοβιετικά χρόνια, λογικό είναι να ψάχνεις μετά τον προδότη που μας πούλησε και τα κατέστρεψε όλα.
Άλλο που εγώ νιώθω πιο κοντά μου τους σοβιετολάτρες. Τουλάχιστον είμαστε στην πλευρά του νομίσματος που βλέπει τον ήλιο.

Όμως η σοβιετία ήταν ηρωισμός και "προδοσίες" μαζί. Ανεπτυγμένος σοσιαλισμός μαζί με μπρεσνιεφική στασιμότητα. Εικόνα από το μέλλον ανάκατη με βρωμιές και παλιοπράγματα από την ανθρώπινη προϊστορία. Η μάχη του παλιού με το καινούριο. Και το ένα και το άλλο. Θρίαμβος και τραγωδία μαζί (όπως έγραφε ο βολγογκάνοφ για το στάλιν). Πολεμική συνύπαρξη.

Ο σύντροφος με το μουστάκι είναι ακόμα πιο κλασική περίπτωση.
Τι να πάρεις και τι να αφήσεις; Κοπτοραπτική να πάρεις μόνο τα καλά, δε γίνεται. Τον δέχεσαι όπως ακριβώς ήταν.
Ο σύντροφος προβιβάζεται με μηδέν και κόβεται με άριστα δέκα. Του παίρνουμε την κόλλα για να τον μηδενίσουμε (κλασικός μηδενισμός) αλλά του βάζουμε άριστα.

Προσοχή όμως, όχι πέντε. Το θέμα δεν είναι να πιάσει ίσα-ίσα τη βάση. Αλλά να δείξουμε ότι την πέρασε αλλά κι απέτυχε ταυτόχρονα. Οι μέσοι όροι είναι διαλεκτικός κεντρισμός. Στον οποίο ο μυστακοφόρος σύντροφος ήτανε μάστορας από τους λίγους.

Ας πάρουμε άλλο παράδειγμα, με το κόμμα (που βασικά είναι το ίδιο. Το κόμμα κι η σοβιετία ταυτίζονται).
Το αγαπάμε το κόμμα ή το βρίζουμε; Και τα δύο φυσικά (το δεύτερο απλώς με διαφορετική διατύπωση).
Το ένα ακριβώς εξαιτίας του άλλου. Όσοι το βρίζουν με τόση συνέπεια, δεν έπαψαν ποτέ κατά βάθος να το αγαπούν. Λένε ότι η επανάσταση δεν θα γίνει ποτέ από το κόμμα, ξέρουν όμως ότι χωρίς αυτό μέσα δεν θα γίνει με πολύ σοβαρούς όρους (για νίκη το συζητάμε στην πορεία).

Όπως λέει ο επιστήθιος φίλος του σοβιετικού κυριούλη (κάτι σαν τον ένγκελς) για τον ορισμό της διαλεκτικής, οι δυο πόλοι μιας διαλεκτικής σχέσης αλληοπροϋποτίθενται αλληλοαποκλειόμενοι.
Έτσι, να μιλάμε τη γλώσσα του λαού, για να τα πιάνει στουπόγαλο όσα του λέμε.

Μπορεί για κάποιους όλα αυτά να μοιάζουν αυτονόητες κοινοτοπίες. Στις μέρες μας όμως πρωτότυπα έχουν γίνει τα αυτονόητα. Διαλεκτικά δεμένα τα μεν με τα δε.

Περί εξέγερσης &υπαρκτού σοσιαλισμού

(Από τη σειρά προβλήματα σοσιαλισμού).

Τελικά έχουμε εξέγερση;
Πολλοί πιστεύουν ότι η εξέγερση αυτή είναι υπαρκτή σαν σοσιαλισμός του σουσλόφ. Το οποίο συνοψίζεται δημιουργικά στο διαλεκτικό σύνθημα της υπαρκτής εξέγερσης. Σε αντίθεση δηλ με τη μελλοντική και προς το παρόν ανύπαρκτη εξέγερση που ευαγγελίζεται θεωρητικά το κόμμα.

θα μπορούσαμε να το πούμε και με άλλα λόγια.
Αφού δεν μπορείς να έχεις την εξέγερση που αγαπάς, αγάπησε αυτήν που έχεις.
Ή όπως θα το έλεγε ο σύντροφος κόκαλης: αυτή την εξέγερση έχουμε, αυτή θέλουμε.

Από την άλλη το κόμμα επιμένει ότι δεν υπάρχει καμία εξέγερση.
Αν υπήρχε θα ήμασταν κι εμείς μέσα, λένε οι εκπρόσωποί μας.
Για να την καπελώστε και να την ελέγξετε, μας απαντάν από το αντισπαρτιατικό μέτωπο που είναι πίτα στους πέρσες προβοκάτορες. Αρκετά ευρύ και γιούχου ώστε να χωράει στα μπλοκ του τον αρταξέρξη, την άρτα και τα γιάννενα.
Εμείς τους προσπερνάμε με ανωτερότητα και βλέπουμε καχύποπτα ό,τι "νέο" μας προσπερνάει με τη σειρά του.

Αυτές τις μέρες είδα πολλή τηλεόραση σαν τον καραμανλή. Κι άκουσα πολλά πράγματα σχετικά με το τι δεν είναι εξέγερση, αλλά ελάχιστα που να εξηγούν τι είναι τελικά [εξέγερση].
Και μετά μου 'ρθαν διάφοροι συνειρμοί και γίναν ένα κουβάρι όλα μες στο μυαλό μου.
Φτάνει η εργατική εξουσία κι ο κεντρικός σχεδιασμός για να έχουμε εξέγερση;
Αρκεί η κρατικοποίηση των μπάχαλων, ή το βασικό κριτήριο είναι το ποιος θα έχει τη διεύθυνση;
Να αφοπλιστούν τα ματ κι ο κόκκινος στρατός;
Και τι θα έχουμε τελικά;
Δικτατορία του κόμματος ή των μπάχαλων;
Εργατική τάξη ή τάξη ησυχία κι ασφάλεια;

Η εξέγερση δεν είναι οι κουκούλες κι η τυφλή βία.
Πρέπει να είναι οργανωμένη και να έχει αιτήματα. Να μη βάζει μόνο ως ζήτημα την αλλαγή κυβέρνησης, αλλά θέμα εξουσίας γενικά. Να συνδέεται με το εργατικό κίνημα.
Τάδε έφη κόμμα. Κι αν κάτι ξέχασα το συμπληρώνουμε.

Ας δούμε τώρα τι είπαν ζαρατούστρα κι ιστορία.
Τα λεγόμενα της δεύτερης σηκώνουν πολλή κουβέντα και θέλει να τηρούνται πάντα οι αναλογίες.
Του πρώτου τα είχα διαβάσει μικρός και δεν τα είχα καταλάβει.

Ο μάης του 68 δεν έβαλε ποτέ άμεσα θέμα εξουσίας.
Οι απεργοί εργάτες είχαν μισθολογικά -κατά κύριο λόγο- αιτήματα που ενσωματώθηκαν σχετικά εύκολα. Τα συνθήματα του μάη πρόβαλλαν το ζήτημα της αλλοτρίωσης που είναι σύμφυτο με την ουσία του καπιταλισμού.
Θέμα εξουσίας ωστόσο δε μπήκε. Πολλοί λένε μάλιστα ότι είναι άδικο να κρίνουμε ως αποτυχία το μάη του 68 που δεν πήρε την εξουσία, γιατί πολύ απλά δεν ήταν αυτός ο στόχος του.
Παρόλα αυτά ήταν εξέγερση, αυτό είναι αδιαμφισβήτητο. Μέχρι αποδείξεως του εναντίου τουλάχιστον.

Ο οκτώβρης του 17 ήταν διαφορετικός σε όλα τα επίπεδα. Οι συσχετισμοί, οι διαθέσεις των μαζών, ο διεθνής περίγυρος, τα πάντα.
Αλλά όσον αφορά το επίπεδο συνειδητοποίησης και τα αιτήματα ας μη γελιόμαστε. Πόσοι πάλευαν συνειδητά για το σοσιαλισμό απ' όσους πήραν μέρος στην επανάσταση;

Ας θυμηθούμε τα αιτήματα του οκτώβρη.
-Όχι στον πόλεμο. Σήμερα το λέει και το πασοκ, αλλά τότε δυστυχώς δεν υπήρχε.
-Όλη η γη στους αγρότες. Δεν ήταν αυτή η θέση των μπολσεβίκων. Για λόγους τακτικής στήριξαν το πρόγραμμα των μικροαστών εσέρων.
-Όλη η εξουσία στα σοβιέτ. Δεν το έβαζαν όλοι όμως έτσι όπως το έκαναν οι μπολσεβίκοι. Αργότερα μπήκε και το σύνθημα: σοβιέτ χωρίς μπολσεβίκους...
Παρόλα αυτά επανάσταση ο οκτώβρης ήταν. Ούτε καν εξέγερση.

Ας πάρουμε τέλος και ένα δικό μας παράδειγμα. Ας πούμε το πολυτεχνείο που είναι και το πιο κλασικό.
Και το οποίο δεν ήτανε γιορτή, ήτανε εξέγερση και πάλη λαϊκή.
Αν και κατά κύριο λόγο φοιτητική. Δε συνδέθηκε άμεσα με το εργατικό κίνημα. Και δεν έβαλε ουσιαστικά θέμα εξουσίας. Απλώς αλλαγή πολιτεύματος.

Η πιο πάνω θέση λοιπόν δεν περιγράφει τι είναι εξέγερση.
Μας περιγράφει πώς θα ήταν η ιδανική εξέγερση. Χωρίς δυσκολίες, χωρίς αντιφάσεις, χωρίς ανώριμες πτυχές. Σε ιδανική και καθαρή μορφή. Η οποία υπάρχει μόνο σε συνθήκες εργαστηρίου. Όχι στη φύση, ούτε στην κοινωνία.

Όλα αυτά κατά βάθος μας είναι αρκετά γνώριμα. Τα έχουμε γνωρίσει κι απ' την ανάποδη.
Στο σοσιαλισμό δεν υπάρχουν εμπορευματικές σχέσεις, δεν υπάρχει γραφειοκρατία, έχουμε εργατική αυτοδιαχείριση κτλ.
Με άλλα λόγια κι ο σοσιαλισμός βγαίνει μόνο σε ιδανική συσκευασία, χωρίς αντιφάσεις και άχρηστα κατάλοιπα του παρελθόντος.

Αυτό βέβαια δημιουργεί μια σειρά εύλογα ερωτήματα.
Σε τι ακριβώς διαφέρει ο σοσιαλισμός απ' τον κομμουνισμό, η εξέγερση απ' την επανάσταση, το συνειδητό απ' το αυθόρμητο, εφόσον όλα περιγράφουν μια ιδανική κατάσταση;

Προκύπτει επίσης το εξής εκπληκτικό παράδοξο.
Αυτοί που αποθεώνουν το αυθόρμητο και υποκλίνονται στο ανώριμο κίνημα, είναι αυτοί ακριβώς που καταδικάζουν κάθε ανώριμη πτυχή της σοβιετίας. Κι ας αναγνωρίζουν στα λόγια ότι ο σοσιαλισμός στην ουσία είναι ανώριμος κομμουνισμός.
Ενώ όσοι δικαιολογούν τα ανώριμα στοιχεία του σοβιετικού σοσιαλισμού, ανάγουν τις αδυναμίες και την ανωριμότητα του κινήματος σε απόλυτο κριτήριο για να απορρίψουν τον ισχυρισμό ότι υπάρχει εξέγερση.

Ενδιάμεσοι (μη εξαρτημένοι) και αντικειμενικοί στοχαστές συνέβαλαν δημιουργικά με τις αναζητήσεις τους πάνω στη φύση του κινήματος και του σοσιαλισμού σε μια προσπάθεια να γεφυρώσουν το χάσμα.
Προσπάθεια που εκφράστηκε κυρίως μέσα από διαλεκτικά δίπολα και σχέσεις: μεταβατικό στάδιο με σοσιαλιστικά χαρακτηριστικά - μεταβατικό στάδιο με εξεγερσιακά στοιχεία, γραφειοκρατικός κολεκτιβισμός - γραφειοκρατικός συνδικαλισμός, κρατικός καπιταλισμός - κρατική προβοκάτσια -κρατική καταστολή, ανύπαρκτος σοσιαλισμός - ψεύτικη εξέγερση, δυσφήμηση σοσιαλισμού -δυσφήμηση κινήματος κτλ.

Το χάσμα όμως λύνεται μόνο με επιστροφή στις ρίζες και στη γνώριμη αξία του διαλεκτικού κεντρισμού.
Ούτε κουκούλες, ούτε γραβάτες. Ούτε υποτίμηση, ούτε υπερτίμηση. Ούτε απόρριψη, ούτε εξιδανίκευση.
Ούτε θεός, ούτε κράτος. Ούτε σκληρά, ούτε μαλακά.
Μηδέ σε γάμο γίνεται, μηδέ σε πανηγύρι.

Τι είναι όμως τελικά η εξέγερση;
Εξέγερση βασικά σημαίνει ξεσηκωμός. Από μαρξιστική σκοπιά.
Κι από αυτήν ενός λεξικού επίσης.
Και ξεσηκωμός της νεολαίας και των μαζών υπήρξε στις μέρες μας. Έστω περιορισμένος.

Η εξέγερση είναι αντίδραση ενάντια σε κάτι. Πχ την κρατική καταστολή και το φόνο ενός παιδιού.
Συχά είναι θολή κι ενστικτώδης.
Είναι ζητούμενο αν θα γίνει μαζική και συνειδητή, πόσο μακριά θα πάει, τι χαρακτηριστικά θα πάρει.
Είναι ζητούμενη, όχι αυτονόητη, η συμπόρευση του εργατικού κινήματος. Το οποίο τα τελευταία χρόνια βρέθηκε πίσω από τις περιστάσεις στα ξεσπάσματα της νεολαίας.

Για να το πούμε απλοϊκά, το ξέσπασμα είναι καλό πράγμα.
Η οργή του κόσμου είναι προϋπόθεση κάθε αντίδρασης.
Κι αν βλέπουμε ότι δε φτάνει από μόνη της να γίνει εξέγερση, ας πιάσουμε το νήμα της να την κάνουμε τέτοια. Συνειδητή και νικηφόρα. Κι ας μη νικήσει στην τελική. Κι από τις ήττες βγαίνουν διδάγματα.

Ας θυμηθούμε πώς σκοτώθηκε η ρόζα λούξεμπουργκ.
Σε μια εξέγερση που η ίδια θεωρούσε πρώιμη και καταδικασμένη να αποτύχει. Δε δίστασε όμως να πάρει μέρος σε έναν αγώνα που θεωρούσε ανώριμο. Και κατά τη διάρκειά του δολοφονήθηκε.

Εν κατακλείδι.
Το δίκιο το έχουν οι εξεγερμένοι.
Και ο νέος κόσμος είναι ο σοσιαλισμός.
Αλλά είναι ζήτημα να συμφωνήσουμε πού και πότε υπάρχουν.
Μεγάλη ιστορία...