ΣτΕ: Οι συνεδριάσεις των ανεξάρτητων αρχών πρέπει να είναι δημόσιες

Μια σημαντική ανατροπή υπέρ της αρχής της διαφάνειας της κρατικής δράσης συντελείται με τις πρόσφατες αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο ακύρωσε αποφάσεις της ΑΔΑΕ για το πρόστιμο που επιβλήθηκε σε εταιρία κινητής τηλεφωνίας.

Οι αποφάσεις 3319-3320/2010 της ΟλΣτΕ (βλ. εδώ) επιχειρούν μια εξαντλητική τεκμηρίωση για τις διαδικαστικές αρχές που οφείλει να ακολουθεί η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών, κατά τη διαδικασία εξέτασης περιπτώσεων για την επιβολή προστίμου. Η τεκμηρίωση του ΣτΕ βασίζεται αποκλειστικά στην νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο τυπικά δεν έχει βέβαια αρμοδιότητα για διοικητικά πρόστιμα (αλλά μόνο για "αστικές και ποινικές υποθέσεις"), όταν όμως μια διοικητική κύρωση πληροί κάποια κριτήρια, εξετάζεται σαν να αποτελούσε ποινική κύρωση. Το ΣτΕ εξετάζοντας τα θεσμικά χαρακτηριστικά της Α.Δ.Α.Ε. ως ανεξάρτητης αρχής, διαπιστώνει ότι η διαδικασία που ακολουθείται από αυτήν παρουσιάζει αντιστοιχίες προς μια δικαστική διαδικασία, κυρίως λόγω της ανεξαρτησίας της αρχής και της αυξημένης υποχρέωσης των μελών της για αμεροληψία. Έτσι, κατέληξε το ΣτΕ, οι συνεδριάσεις της Α.Δ.Α.Ε. που εξετάζουν ενδεχόμενες παραβάσεις θα πρέπει να ακολουθούν και τις προβλεπόμενες από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου προδιαγραφές γιαμία "δίκαιη δίκη", ανάμεσα στις οποίες και η υποχρέωση για δημόσια διαδικασία. Το ΣτΕ έκρινε ότι ο Κανονισμός της ΑΔΑΕ περί μυστικής διάσκεψης είναι αντίθετος στην ΕΣΔΑ!

Η νομολογιακή μεταβολή που επέρχεται με αυτές τις αποφάσεις είναι ιδιαιτέρως σημαντική, καθώς το ίδιο καθεστώς με την Α.Δ.Α.Ε., ως προς την διαδικασία εξέτασης παραβάσεων και επιβολής διοικητικών κυρώσεων, παρουσιάζουν άλλες δύο συνταγματικά κατοχυρωμένες ανεξάρτητες αρχές: η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης. Συνεπώς, μετά από αυτές τις δύο αποφάσεις του ΣτΕ, εάν οι συνεδριάσεις και των τριών αυτών ανεξάρτητων αρχών, σε υποθέσεις εξέτασης επιβολής διοικητικών κυρώσεων, δεν είναι δημόσιες, καθίστανται ακυρώσιμες για διαδικαστικό λόγο ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Οι επιπτώσεις της νομολογίας αυτής είναι ιδιαίτερα σημαντικές, επειδή τόσο οι συνεδριάσεις της ΑΠΔΠΧ όσο και οι συνεδριάσεις του ΕΣΡ διεξάγονται με μυστικότητα, δυνάμει σχετικής διάταξης του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας. Αυτό σημαίνει όμως ότι όλες οι αποφάσεις αυτών των ανεξάρτητων αρχών που επέβαλαν πρόστιμα είναι ακυρωτέες ενώπιον του ΣτΕ, για παράβαση του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ, εφόσον διασώζεται φυσικά η σχετική προθεσμία προσβολής τους με αίτηση ακύρωσης. Δικαιώνεται έτσι και το σχετικό αίτημα του ΠΑΣΟΚ που είχε υποστηρίξει τη δημοσιότητα της διαδικασίας σε υπόθεση του που εξετάστηκε ενώπιον της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων πριν από δύο χρόνια (βλ. εδώ).

Συνεπώς, η ΑΔΑΕ, η ΑΠΔΠΧ και το ΕΣΡ θα πρέπει πλέον να διαμορφώσουν τις αίθουσες ακροάσεών τους κατά τρόπον ώστε να εξυπηρετείται η αρχή της δημοσιότητας με την παρουσία κοινού, όπως ακριβώς συμβαίνει και στις δικαστικές αίθουσες.

Ωστόσο θα μπορούσαν να αναπτυχθούν σημαντικές ενστάσεις για τη φύση της Α.Δ.Α.Ε. ως δικαστήριο κατά την έννοια του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ. Μια βασική διαφοροποίηση σε σχέση με την έννοια του "δικαστηρίου" είναι η ρητή ένταξη της ανεξάρτητης αρχής στην εκτελεστική εξουσία (άρθρο 101Α του Συντάγματος) κι όχι στη δικαστική. Υπάρχει επίσης η νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που εξαιρεί τις ανεξάρτητες αρχές από την έννοια του "δικαστηρίου" ως προς την υποβολή προδικαστικού ερωτήματος - μια τέτοια υπόθεση μάλιστα αφορούσε την δική μας Επιτροπή Ανταγωνισμού.

Ξύπνησε η ΑΔΑΕ!

Όχι ότι ανέλαβε και καμια φοβερή πρωτοβουλία, φυσικά. Απλώς εξέδωσε δελτίο τύπου (τη μέρα που την κράξαμε λίγο από το e-lawyer: τυχαίο;). Ας δούμε τι λένε:

Δελτίο Τύπου, 2.2.2006

Με αφορμή σημερινά δημοσιεύματα, της εφημερίδας "Τα Νέα" και μετά τις δηλώσεις μελών της Κυβέρνησης κατά τη σημερινή συνέντευξη Τύπου, σχετικά με υποκλοπές κινητών τηλεφώνων του Πρωθυπουργού, Υπουργών και άλλων προσώπων, η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ) επισημαίνει τα ακόλουθα:
Η ΑΔΑΕ στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της θα ερευνήσει περαιτέρω την όλη υπόθεση και εφόσον προκύψουν ευθύνες, θα επιβάλει βαρύτατες κυρώσεις. Για το σκοπό αυτό, η ΑΔΑΕ, όπως έπραξε και στο παρελθόν, θα αποστείλει εντός των προσεχών ωρών κλήση προς ακρόαση στην εμπλεκόμενη εταιρεία παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών στην υπόθεση αυτή, προκειμένου να παράσχει εξηγήσεις.
Επισημαίνεται, επίσης, ότι ουδεμία ενημέρωση ή καταγγελία περιήλθε μέχρι σήμερα σε γνώση της ΑΔΑΕ σχετικά με την υπόθεση αυτή, παρά το γεγονός ότι τούτο επιβάλλεται από το όλο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει την ΑΔΑΕ, καθώς και από τους Κανονισμούς για τη Διασφάλιση του Απορρήτου των Επικοινωνιών που έχει εκδώσει.

www.adae.gr

Ουδεμία ενημέρωση... Ενώ όλες οι άλλες αρμόδιες δικαστικές και εισαγγελικές αρχές ήταν ενήμερες από το Μάρτη του 2005 και είχαν ήδη εκκινήσει οι διαδικασίες έρευνας. Επομένως, το Κράτος πληρώνει ορισμένα εκατομμυρια ευρώ για τη συντήρηση αυτής της Αρχής, αλλά δεν την χρησιμοποιεί. Γιατι;

Που είναι η ΑΔΑΕ;

Η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών είναι μια συνταγματικά κατοχυρωμένη ανεξάρτητη αρχή, αποτελούμενη από 13 μέλη ανώτατων λειτουργών (πρώην δικαστικοί, μηχανικοί, καθηγητές, πρώτην διευθυντές οργανισμών κλπ). Είναι εξοπλισμένη από το νόμο 3115/03 με πλήθως ελεγκτικές, κυρωτικές και αποφασιστικές αρμοδιότητες και έχει στελεχωθεί με διοικητικό και επιστημονικό προσωπικό.

Θα περίμενε κανείς να έχει και κάποιο έργο να παρουσιάσει. Και πράγματι, αν διαβάσουμε τίς Ετήσιες Εκθέσεις, φαίνεται ότι έχει συμβάλλει ως... νομοπαρασκευαστική επιτροπή στην κατάρτιση προεδρικών διαταγμάτων για τη διασφάλιση του απορρήτο. Κατι πιο πρακτικό, δυναμικό και αποτελεσματικό;

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα της, η τελευταία δραστηριότητά της ήταν μια ανακοίνωση στις 25 Οκτωβρίου 2005 που έλεγε πόσο λυπάται που ορισμένα ΜΜΕ καταγράφουν και αναμεταδίδουν ιδιωτικές συνδιαλέξεις. Αναρωτιέμαι αν η Αρχή έχει να λειτουργήσει από τις 25 Οκτωβρίου 2005 ή αν απλώς δεν έχει ενημερώσει την ιστοσελίδα της.

Η Αρχή αυτή δημιουργεί σημαντικά πρακτικά και θεωρητικά προβλήματα ως προς την άσκηση των αρμοδιοτήτων της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων στον τηλεπικοινωνιακό τομέα. Η παράλληλη ίδρυση και των δύο αρχών και της κατοχύρωσής τους στο Σύνταγμα είναι ένα από τα μεγάλα ερωτηματικά για την αναθεώρηση του 2001. Δεδομένης και της απουσίας της από τη δημόσια ζωη, ειδικά τώρα που βρίσκεται ένα τεράστιο σκάνδαλο σχετικά με το απόρρητο των επικοινωνιών, για το οποίο η ΑΔΑΕ τηρεί μέχρι στιγμής σιγή ιχθύος (ενώ οι αρχές ήταν ενήμερες από το Μάρτιο 2005), και δεδομένης της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης, μήπως ήρθε η ώρα για την κατάργησή της και την οικονομοτεχνική ενίσχυση της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων που αποδεδειγμένα εργάζεται με ταχείς ρυθμούς, αποτελεσματικά και υπεύθυνα και έχει να επιδείξει ήδη ένα σημαντικό έργο προς την κατεύθυνση της διασφάλισης των δικαιωμάτων;