Η Βουλή φέρεται να λογοκρίνει διαφημιστικά spot κλιματιστικών

Η Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής σε συνεδρίασή της ασχολήθηκε με δύο διαφημιστικά spot εταιρίας κλιματιστικών, στα οποία η έκπτωση στην τιμή παρουσιαζόταν ως "μίζα" προς όλους τους Έλληνες, ως "ιαπωνικό πακέτο στήριξης". Γνωστοί κοινοβουλευτικοί από διάφορα κόμματα, οι οποίοι δεν φημίζονται πάντως για την αίσθηση του χιούμορ τους, δρομολόγησαν τη διαδικασία για την απαγόρευση προβολής των spot, ζητώντας την παρέμβαση του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης. Σύμφωνα με ένα άρθρο που δημοσιεύεται στα "ΝΕΑ", το ΕΣΡ φέρεται ότι αποφάσισε την απαγόρευση προβολής των διαφημιστικών (βλ. εδώ το άρθρο).

Πρόκειται για μια αστεία περίπτωση, όπως κατά βάθος κάθε υπόθεση λογοκρισίας και ακρωτηριασμού της ελεύθερης έκφρασης. Το ωραίο είναι ότι οι βουλευτές ασχολούνται μάλλον επειδή ο Ιαπωνέζος του πρώτου spot φαίνεται να μιλά από κάτι-σαν-το βήμα της Βουλής. Οι κορώνες ότι θίγονται οι Έλληνες μάλλον υποκρύπτουν ότι οι ίδιοι οι βουλευτές αισθάνονται προσβεβλημένοι, ως χρήστες αυτού του βήματος. Γι΄αυτό δεν επιτρέπουν να συσχετίζεται η λέξη "μίζα" με κανένα τρόπο με τα ξύλινα έδρανα της Βουλής. Δεν πρέπει όμως ούτε να μείνουμε στην σουρεαλιστική γελοιότητα, ούτε στις ψυχαναλυτικές αναζητήσεις για την λογοκριτική υστερία. Εάν ευσταθούν αυτά που αναφέρονται στα ΝΕΑ, προφανώς ενεργοποιήθηκαν ορισμένα πολύ επικίνδυνα ανακλαστικά, τα οποία θίγουν την ελευθερία της έκφρασης.

Θα πρέπει να τραβήξουμε μια διαχωριστική γραμμή: ναι, οι βουλευτές έχουν κάθε δικαίωμα να αναπτύξουν τις απόψεις τους για οποιοδήποτε θέμα, κάνοντας κριτική, επισημαίνοντας ό,τι δεν τους αρέσει, καταγγέλλοντας ό,τι θεωρούν ότι τους προσέβαλλε, ζητώντας να παρέμβουν οι αρμόδιες Αρχές. Από το πολιτικό επίπεδο της επίκρισης και της καταγγελίας, μέχρι το νομικό επίπεδο της εντολής σε ανεξάρτητη αρχή για λήψη συγκεκριμένης απόφασης, υπάρχει μια σημαντική διαφοροποίηση: το ένα είναι σύμφωνο με το Σύνταγμα, ενώ το δεύτερο όχι. Το γεγονός μάλιστα ότι η εν λόγω ανεξάρτητη αρχή είναι το ΕΣΡ, το οποίο υπόκειται στον κοινοβουλευτικό έλεγχο της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας καθιστά σαφή την θεσμική στρέβλωση. Άλλο κοινοβουλευτικός έλεγχος κι άλλο διαταγή για λήψη συγκεκριμένης απόφασης. Δεν υιοθετώ τον ισχυρισμό ότι όντως έγινε κάτι τέτοιο, επισημαίνω ότι αυτό ΔΕΝ πρέπει να γίνεται, διότι έτσι παραβιάζονται συνταγματικές διατάξεις και κυρίως η αρχή της διάκρισης των λειτουργιών. Η Βουλή δεν ασκεί εκτελεστική λειτουργία, ώστε να επιτρέπεται να χρησιμοποιεί το ΕΣΡ ως πλυντήριο ξεπλύματος λογοκριτικών αποφάσεών της. Ο κοινοβουλευτικός έλεγχος που ασκείται στις ανεξάρτητες αρχές προσδιορίζεται από συγκεκριμένες διατάξεις του Κανονισμού της Βουλής και περιλαμβάνει την κλήση μελών του ΕΣΡ για εξέταση και την συζήτηση της Ετήσιας Έκθεσης από τους βουλευτές. Δεν περιλαμβάνει όμως και την παροχή εντολών για λήψη απόφασης: ο ν.3051/2002 για τις συνταγματικά κατοχυρωμένες ανεξάρτητες αρχές προβλέπεται ότι επ' αυτών δεν ασκείται διοικητικός έλεγχος ή εποπτεία από την κυβέρνηση ή άλλα όργανα. Αυτή είναι και η ουσία της θεσμικής ανεξαρτησίας αυτών των αρχών.

Επί της ουσίας του θέματος, τα διαφημιστικά κάνουν σάτιρα με αφορμή την πρόσφατη οικονομική στήριξη της Ελλάδας από διεθνείς οργανισμούς σε συνδυασμό με την ιαπωνική προέλευση των διαφημιζόμενων κλιματιστικών. Δεν πρόκειται λοιπόν για κυριολεκτικό λόγο, αλλά για ένα κωμικό στρατήγημα εμπνευσμένο από την τρέχουσα πολιτική συγκυρία. Επομένως, δεν υπάρχει σκοπός για να θιγεί κανείς και ούτε καν διατυπώθηκε η φράση ότι οι Έλληνες παίρνουν "μίζα" με την κυριολεξία του όρου. Ο όρος χρησιμοποιείται μεταφορικά για μια παιγνιώδη παρουσίαση της έκπωσης επί της τιμής των κλιματιστικών. Συνεπώς ελλείπουν τα στοιχεία που θα καθιστούσαν τα εν λόγω διαφημιστικά ως αντικειμενικώς προσβλητικά για ομάδα προσώπων, όπως ο Ελληνικός λαός.

Εάν λοιπόν έχει ληφθεί όντως σχετική απόφαση απαγόρευσης από το ΕΣΡ και εάν επιβεβαιωθούν οι περιστάσεις παρέμβασης της Βουλής στην λήψη της φερόμενης απόφασης, τότε θα πρόκειται για μια ακόμη εκτροπή με θύμα την ελευθερία του λόγου. Η ελευθερία του λόγου επιδέχεται βέβαια περιορισμούς, αλλά αυτοί οι περιορισμοί δεν μπορούν να φτάνουν μέχρι του σημείου να απαγορεύεται η σατιρική τηλεοπτική διαφήμιση, μόνο και μόνο επειδή παρουσιάσθηκε μια εικόνα που εικονίζει το βήμα των βουλευτών και ακούγεται η λέξη "μίζα". Οι περιορισμοί της ελευθερίας της έκφρασης είναι αυτοί που προβλέπονται από τις διεθνείς συμβάσεις και ουσιαστικά αφορούν μόνο τους αναγκαίους σε μια δημοκρατική κοινωνία περιορισμούς για σκοπούς όπως η προστασία των δικαιωμάτων τρίτων, η εθνική ασφάλεια, η δημόσια τάξη και η αντιμετώπιση του εγκλήματος. Η σατιρική παρουσίαση της Βουλής δεν θίγει κάποιο από αυτά τα έννομα αγαθά.

H απαγόρευση αυτών των δύο διαφημιστικών spot δεν δικαιολογείται βάσει των επιτρεπτών περιορισμών της ελευθερίας της έκφρασης. Εάν αποδειχθεί ότι η Βουλή έχει συνεργήσει στη λήψη της φερόμενης απόφασης, θα πρόκειται για μια από τις πιο σοβαρές υποθέσεις λογοκρισίας των τελευταίων 30 ετών. Σε μια περίοδο, κατά την οποία η Βουλή θα πρέπει να σταματήσει κατεπειγόντος τις προκλήσεις του δημόσιου αισθήματος και να σεβαστεί έμπρακτα τα ανθρώπινα δικαιώματα.

ΕΣΡ:Πρόστιμο 30.000 για την προβολή του "Straight Story"

Ακολουθώντας σταθερά και εμπλουτίζοντας την ομοφοβική του "νομολογία" το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης επέβαλε πρόστιμο 30.000 ευρώ σε τηλεοπτικό σταθμό επειδή πρόβαλε την κινηματογραφική ταινία "Straight Story" που παρουσιάζει έναν υποθετικό κόσμο, στον οποίο κυριαρχούν ανεστραμμένα πρότυπα σεξουαλικής συμπεριφοράς, αλλά ο ρατσισμός και ο κοινωνικός αποκλεισμός παραμένουν οι ίδιοι.

Παραθέτω την αιτιολογία της απόφασης 128/2010:

Πρόκειται περί κινηµατογραφικής ταινίας κατά τη διάρκεια της οποίας γίνονται συζητήσεις µεταξύ των ηθοποιών αλλά προβάλλονται και φαντασιώσεις ενός εξ αυτών. Προβάλλονται ετεροφυλοφιλικές και οµοφυλοφιλικές σχέσεις και εκστοµίζονται φράσεις όπως «θέλω άντρα», «όπου κι αν τον δω σκύβω και τον αρπάζω», «σκύψε ευλογηµένη», «θα σας το κλείσω το µπουρδέλο ανώµαλοι», και άλλες παρόµοιες.  Ασφαλώς η εκποµπή µπορεί να επιφέρει σοβαρή βλάβη στη πνευµατική και ηθική ανάπτυξη των ανηλίκων, γι΄αυτό και θα έπρεπε να προβληθεί µε τη σήµανση «ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΓΙΑ ΑΝΗΛΙΚΟΥΣ ΑΝΩ ΤΩΝ 15 ΕΤΩΝ» από ώρας 22:30.  Εποµένως η προβολή της εν λόγω ταινίας µε τη σήµανση «ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ Η ΓΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΙΝΕΣΗ» και εντεύθεν µετά την 21:00 συνιστά παραβίαση της διατάξεως του άρθρου 3 της 6138/Ε/17.3.2000 Αποφάσεως του Υπουργού Τύπου και Μ.Μ.Ε.  Για τις εν λόγω εκτροπές, ενδείκνυται όπως επιβληθεί στον τηλεοπτικό σταθµό η διοικητική κύρωση του προστίµου.   

Θεωρώ ότι ήρθε η ώρα να κληθεί το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης για να λογοδοτήσει ενώπιον της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής, του αρμόδιου οργάνου που ελέγχει κοινοβουλευτικά τις ανεξάρτητες αρχές. Πρέπει κάποιος να σταματήσει τους λογοκριτές.

Πέρα από τις διαμαρτυρίες και τις δηλώσεις εναντίον του ΕΣΡ, η διεκδίκηση τώρα πρέπει να είναι θεσμική. Δεν επιτρέπεται στην Ελλάδα  να λαμβάνουν χώρα τέτοιου είδους μεσαιωνικοί αποκλεισμοί και οι εκπρόσωποι του λαού να παραμένουν αμέτοχοι, χωρίς να ασκούν τον επιβαλλόμενο κοινοβουλευτικό έλεγχο. Θα πρέπει λοιπόν να υποβληθεί σχετική αναφορά από τις ενδιαφερόμενες ΜΚΟ στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας, με επισυναπτόμενη όλη την ομοφοβική νομολογία του ΕΣΡ.

Παράλληλα, ο τηλεοπτικός σταθμός θα πρέπει να προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας, κατά της απόφασης του ΕΣΡ.

Δείτε και το σχετικό επεισόδιο της εκπομπής e-legal για τις ομοφοβικές αποφάσεις του ΕΣΡ.

 

 

Ε-Legal: To EΣΡ και η ομοφοβία στις αποφάσεις του

Η νέα εκπομπή του TVXS.GR 

Επεισόδιο 2ο, αφιερωμένο στην ομοφοβία του ΕΣΡ. 

Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης: η ομοφοβία ως "προστασία ανηλίκων"

Ένα κλασικό "επιχείρημα" που χρησιμοποιούν οι ανά τον κόσμο θεσμικοί φορείς για να καλύψουν την ομοφοβία τους είναι η "προστασία των ανηλίκων". Τα παιδιά πρέπει να προστατευθούν από την έκθεσή τους σε οποιοδήποτε κοινωνικό πρότυπο που είναι διαφορετικό από τηνετεροφυλοφιλία. Έτσι, κάθε άλλος σεξουαλικός προσανατολισμός θεωρείται για τους θεσμικούς ομοφοβικούς ως "επικίνδυνο" πρότυπο για τα παιδιά, χειρότερο ίσως και από την  πορνογραφία.

Θυμίζω ότι και στην παράσταση "Ρούσαλκα" της Λυρικής Σκηνής, όπου μέλη της Ορχήστρας αξίωσαν να αφαιρεθεί ένα επί σκηνής φιλί ανάμεσα σε δύο άνδρες, κυκλοφόρησε ένα φυλλάδιο που εξέφραζε τον "προβληματισμό" τους  για την έκθεση των παιδιών σε ένα τέτοιο θέαμα. Ο Συνήγορος του Πολίτη είχε πάντως διαφορετική άποψη, απευθύνοντας μάλιστα και επιστολές στον πρόεδρο της Λυρικής Σκηνής και της Ορχήστρας, όπου επεσήμαινε ότι η παρουσίαση φιλιού ανάμεσα σε άνδρες δεν αποτελεί "ακραία σκηνή" ώστε να δικαιολογεί τέτοιου είδους επέμβαση για την προστασία των ανηλίκων. 

Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης έχει επιστρατεύσει κατά καιρούς διάφορες δικαιολογίες για να λογοκρίνει την παρουσίαση της ομοφυλοφιλίας στην ραδιοτηλεόραση. Στην υπόθεση της σειράς "Κλείσε τα μάτια" επέβαλε το 2003 πρόστιμο 100.000 ευρώ στο MEGA CHANNEL για κακές λέξεις που έλεγαν οι ηθοποιοί, αλλά και επειδή δύο από αυτούς αντάλλαξαν ένα φιλί. Ο σταθμός προσέβαλε την απόφαση στο ΣτΕ, το οποίο εξέδωσε την σημαντική απόφαση 3490/2006 στην οποία αναγνωρίστηκε ότι πρόκειται απλώς για την παρουσίαση μιας κοινωνικής πραγματικότητας. 

To 2004, το ΕΣΡ συνέχισε την ομοφοβική τακτική του, επιβάλλοντας πρόστιμο στην εκπομπή «Athens Gay and Lesbian Show» της Μαρίας Cyber, θεωρώντας την «αναμφισβητήτως» υποβαθμισμένη (απόφαση 408/2004). Ο λόγος; Διαφήμιζε ένα γκέι μπαρ και μία μάρκα προφυλακτικών. Για το ΕΣΡ, τα γκέι μπαρ και οι διαφημίσεις προφυλακτικών συνιστούν υποβάθμιση!

Το 2007, το ΕΣΡ ασχολήθηκε με την εκπομπή «Ζούγκλα», που πρόβαλε με απαξιωτικό τρόπο στοιχεία από το προφίλ στο gaydar ενός ταξίαρχου, διασύροντάς τον για τον σεξουαλικό του προσανατολισμό. Το ΕΣΡ επέβαλε πρόστιμο στην εκπομπή όχι επειδή εξευτέλισε έναν πολίτη λόγω του σεξουαλικού του προσανατολισμού, αλλά επειδή «ενθαρρύνει τον εξευτελισµό, την κοινωνική αποµόνωση και τις δυσµενείς διακρίσεις εις βάρος προσώπων στα οποία αποδίδονται ιδιορρυθµίες» (απόφαση 241/2007 ). Για το ΕΣΡ, το να έχεις προφίλ στο gaydar συνιστά «ιδιορρυθμία»!

Το 2009 το ΕΣΡ ασχολήθηκε με την εκπομπή «Η Στιγμή της Αλήθειας» και  εστίασε σε αποσπάσματα της εκπομπής που αφορούν την ομοφυλοφιλία παικτών και επέβαλε πρόστιμο στον σταθμό για υποβάθμιση προγράμματος (απόφαση 105-2009). Στο σκεπτικό του αναπαράγει την ίδια πουριτανική και σκανδαλολογική νοοτροπία που διέπει την εκπομπή, ψέγοντάς την επειδή επιδιώκει την «αποκάλυψη των  εκτροπών του, των παρανόµων πράξεών του [παίκτη], των σκανδαλωδών περιστατικών της ζωής του και των ανοµολογήτων επιθυµιών και επιδιώξεών του µε αποτέλεσµα την αποδόµηση της προσωπικότητάς του και τον ευτελισµό του».  (βλ. και άρθρο "Η στιγμή της αλήθειας για το ΕΣΡ" στο 10%).

Σύμφωνα με την ημερήσια διάταξη που έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα www.esr.gr, την Τρίτη 2/3/2010 καλείται το MEGA CHANNEL σε ακρόαση στο ΕΣΡ επειδή πρόβαλε την ελληνική κινηματογραφική ταινία "Straight story", μια κωμωδία αναστροφής ρόλων και παρουσίασης ενός κόσμου στον οποίο κυριαρχούν οι ομοφυλοφιλικές σχέσεις και η ετεροφυλοφιλία θεωρείται διαστροφή. Το ΕΣΡ καλεί τον σταθμό με το ερώτημα της "προστασίας των ανηλίκων", μια βασική αρχή του ραδιοτηλεοπτικού δικαίου που προβλέπεται και από το άρθρο 15 του Συντάγματος. 

Μήπως μετά από όλα αυτά τα λάθη, το ΕΣΡ είναι σε θέση να αντιληφθεί ότι ο διαφορετικός σεξουαλικός προσανατολισμός δεν θέτει σε κίνδυνο τους ανηλίκους ή θα γίνουμε διεθνώς περίγελως με άλλη μια ομοφοβική απόφασή του;

Το ΕΣΡ επιβάλλει πρόστιμο παρερμηνεύοντας την ΕΣΔΑ

Πρόστιμο 3.000 επέβαλε το ΕΣΡ στον ΣΚΑΪ  με την απόφαση 468-2009 για αναμετάδοση μια είδησης από την Deutsche Welle (περί 6-9 ποσοστιαίων μονάδων υπεροχής του ΠΑΣΟΚ στις βουλετικές εκλογές), κατά την προεκλογική περίοδο.

Ενώ στο ΕΣΡ δόθηκε η ευκαιρία να κρίνει την αντισυνταγματικότητα της απαγόρευσης των δημοσκοπήσεων για 2 βδομάδες πριν της εκλογές, δεν τόλμησε να προβεί σε ένα τέτοιο διάβημα για τη διασφάλιση των σχετικών ατομικών δικαιωμάτων.

Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι ότι το ΕΣΡ παρερμηνεύει απροκάλυπτα την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Διαβάζουμε στο κείμενο της απόφασης του ΕΣΡ:

"Το αποτέλεσµα της δηµοσκοπήσεως είναι προϊόν συγκεκριµένου έργου και δεν  αποτελεί έκφραση γνώµης συγκεκριµένου προσώπου και ως εκ τούτου η  προαναφερθείσα απαγορευτική διάταξη του νόµου δεν αντίκειται στο άρθρο 10 της ΕΣ∆Α η οποία προστατεύει το δικαίωµα της ελευθερίας της έκφρασης."

Το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ όμως εντάσσει στην έννοια της ελευθερίας της έκφρασης, πέρα από  το δικαίωμα "γνώμης συγκεκριμένου προσώπου", την ελεύθερη λήψη και μετάδοση πληροφοριών. Ας δούμε ακριβώς τη διατύπωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης:

'Αρθρo 10 - Ελευθερία έκφρασης 

1. Παv πρόσωπov έχει δικαίωµα εις τηv ελευθερίαv εκφράσεως. Τo δικαίωµα τoύτo περιλαµβάvει τηv ελευθερίαv γvώµης ως και τηv ελευθερίαv λήψεως ή µεταδόσεως πληρoφoριώv ή ιδεώv, άvευ επεµβάσεως δηµoσίωv αρχώv και ασχέτως συvόρωv. Τo παρόv άρθρov δεv κωλύει τα Κράτη από τoυ vα υπoβάλωσι τας επιχειρήσεις ραδιoφωvίας, κιvηµατoγράφoυ ή τηλεoράσεως εις καvovισµoύς εκδόσεως αδειώv λειτoυργίας.

Δεν θα μπορούσε να είναι διατυπωμένο με περισσότερη σαφήνεια - κι όμως το ΕΣΡ  αρνείται να εφαρμόσει το ευρωπαϊκό δίκαιο, παρερμηνεύοντάς το απροκάλυπτα.

Η απαγόρευση των δημοσκοπήσεων για 15 μέρες πριν τις εκλογές είναι ένα ζήτημα ελευθερίας της έκφρασης, όχι μόνο των μμε, αλλά και των πολιτών που έχουν δικαίωμα λήψεως πληροφοριών χωρίς κρατικές επεμβάσεις. 

Αφού το ΕΣΡ δεν είναι σε θέση να ασκήσει τα καθήκοντά του για ορθή εφαρμογή της νομοθεσίας, ήρθε η ώρα για τον Νομοθέτη να επέμβει και να αποκαταστήσει την ελεύθερη ροή της πληροφόρησης σε ένα τόσο δημόσιου ενδιαφέροντος ζήτημα, όπως η έρευνα της πρόθεσης ψήφου.

Διαβάστε επίσης:

Αντισυνταγματική η απαγόρευση των δημοσκοπήσεων

Επιτρέπεται η δημοσίευση δημοσκοπήσεων σε διαδικτυακά μέσα;

Άρχισαν οι μηνύσεις για την δημοσίευση δημοσκοπήσεων

ΕΣΡ: σύσταση σε ρ/σταθμό Ξάνθης να γίνει 25% ελληνόφωνος

Με την απόφαση 473-2009, το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης επιβάλλει τη διοικητική κύρωση της σύστασης σε έναν ραδιοφωνικό σταθμό της Ξάνθης, ώστε να εκπέμπει το πρόγραμμά του κατά 25% στην Ελληνική γλώσσα. Πρόκειται για τον σταθμό TELE RADIO 104,2 fm, ο οποίος επέμπει αποκλειστικά στη Τούρκικη γλώσσα. Το ΕΣΡ αναφέρει ότι εάν ο σταθμός δεν συμμορφωθεί θα επιβάλλει αυστηρότερες κυρώσεις.

Η απόφαση αυτή θέτει ένα πολύ σημαντικό ερώτημα που αφορά την ελευθερία της έκφρασης: έχει δικαίωμα ένας ραδιοσταθμός να εκπέμπει στην Ελλάδα το πρόγραμμά του αποκλειστικά σε γλώσσα πλην της Ελληνικής ή όχι; 

Το ΕΣΡ απάντησε ήδη αρνητικά, θεμελιώνοντας την απόφασή του στις διατάξεις δύο νόμων:

(α) άρθρο 3 παρ. 18 εδαφ. β΄του  Ν.2328/1995:

"Η ΕΡΤ Α.Ε. και οι ιδιωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί υποχρεούνται να εκπέμπουν το πρόγραμμά τους με πρωτότυπη γλώσσα την ελληνική σε ποσοστό μεγαλύτερο του 25% του χρόνου εκπομπής τους, εκτός του χρόνου των αθλητικών ειήσεων, των τηλεοπτικών παιχνιδιών, των διαφημίσεων ή των υπηρεσιών τηλεειδησεογραφίας."

Όπως διαβάζουμε, η υποχρέωση αφορά μόνο "τηλεοπτικούς" κι όχι ραδιοφωνικούς σταθμούς. Στην απόφασή του όμως το ΕΣΡ αναφέρει ότι η υποχρέωση αυτή αφορά τους ραδιοφωνικούς σταθμούς!

(β) άρθρο 8 παρ. 13 περ. (α)  του Ν.3592/2007 (διαδικασία αδειοδότησης τοπικών ραδιοφωνικών σταθμών):

"Η διάρκεια του προγράμματος πρέπει να καλύπτει το σύνολο του εικοσιτετραώρου, ανεξαρτήτως του περιεχομένου του σταθμού, με κύρια γλώσσα μετάδοσης των εκπομπών λόγου την ελληνική."

Η διάταξη αυτή όμως φαινεται περισσότερο ως  προϋπόθεση για τη λήψη άδειας κι όχι άμεση υποχρέωση για κάθε ραδιοφωνικό σταθμό. 

Για την αντίθεση του Ν.3592/2007 στις αρχές του πλουραλισμού εκδόθηκε στις 27.7.2007 σχετικό δελτίο τύπου (βλ. εδώ) από τον εκπρόσωπο του Οργανισμού για την Ασφάλεια και Συνεργασια στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης. Ο εκπρόσωπος ανέφερε ότι ο νόμος αυτός επέβαλε μια σειρά μη αναγκαίων και αυστηρών περιορισμών για την αδειοδότηση των μειονοτικών, κοινοτικών και χαμηλού κόστους ραδιοσταθμών. 

Από τις δύο αυτές διατάξεις δεν προκύπτει λοιπόν υποχρέωση ενός ραδιοφωνικού σταθμού να μεταδίδει υποχρεωτικά το 25% του προγράμματός του στην Ελληνική γλώσσα, όπως συνέστησε το ΕΣΡ στο Τele Radio Ξάνθης. Ο ένας νόμος αφορά μόνο την τηλεόραση κι ο άλλος νόμος θεσπίζει προϋπόθεση λήψης άδειας, όχι άμεση υποχρέωση τήρησης σταθμού που η παράβασή του συνεπάγεται διοικητική κύρωση. 

Αλλά ας εξετάσουμε και την αντίθετη εκδοχή που ακολούθησε το ΕΣΡ: ότι δηλαδή υπάρχει νομοθετική υποχρέωση κάθε ραδιοσταθμού να μεταδίδει τουλάχιστον το 25% το προγράμματός του στα ελληνικά. Θα αποτελούσε άραγε αυτή η υποχρέωση έναν περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης σύμφωνο με το Σύνταγμα και τις διεθνείς συνθήκες;

Α. Σύνταγμα 

To Σύνταγμα προβλέπει στο άρθρο 15 ότι οι "προστατευτικές για τον τύπο διατάξεις" του άρθρου 14 δεν εφαρμόζονται στη ραδιοφωνία. Στην ραδιοφωνία εφαρμόζεται "άμεσος έλεγχος του κράτους", ο οποίος ασκείται από το ΕΣΡ ως προς την αδειοδότηση και τις κυρώσεις. Στο άρθρο 15 καταγράφεται και ο σκοπός του άμεσου ελέγχου του κράτους: 

(α) αντικειμενική και με ίσους όρους μετάδοση πληροφοριών και ειδήσεων, καθώς και προϊόντων λόγου και τέχνης

(β) εξασφάλιση της ποιοτικής στάθμης των προγραμμάτων που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της ραδιοφωνίας και η πολιτιστική ανάπτυξη της Χώρας

(γ)  σεβασμός της αξίας του ανθρώπου

(δ)  προστασία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας

Από τους 4 στόχους άμεσου κρατικού ελέγχου που θέτει το Σύνταγμα για την ραδιοφωνία, κανένας δεν φαίνεται να υπηρετείται από την επιβολή μετάδοσης κατά 25% προγράμματος στην Ελληνική γλώσσα:

- η αντικειμενική ενημέρωση μπορεί ωραιότατα να γίνεται και σε άλλες γλώσσες

- η ποιοτική στάθμη των εκπομπών δεν προϋποθέτει Ελληνόφωνες εκπομπές

- ο σεβασμός της αξίας του ανθρώπου και

- η προστασία της παιδικης ηλικίας και της νεότητας υπηρετούνται ανεξαρτήτως της γλώσσας στην οποία εκπέμπει ένας ραδιοφωνικός σταθμός.

Επομένως, η επιβολή της κατά 25% μετάδοσης προγράμματος στα Ελληνικά δεν αποτελεί μέσο που υπηρετεί κάποιον συνταγματικό στόχο του άμεσου ελέγχου του κράτους επί της ραδιοφωνίας.

Στο άρθρο 5Α του Συντάγματος (δικαίωμα πληροφόρησης) διαβάζουμε επίσης ότι περιορισμοί στο δικαίωμα πληροφόρησης επιβάλλονται μόνο με νόμο και μόνον εφόσον είναι απολύτως αναγκαίοι για:

- λόγους εθνικής ασφάλειας

- καταπολέμησης του εγκλήματος

- προστασίας δικαιωμάτων και συμφερόντων τρίτων

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η υποχρέωση για μετάδοση του προγράμματος ενός ραδιοφωνικού σταθμού κατά 25% στα Ελληνικά είναι ένας περιορισμός του δικαιώματος πληροφόρησης των αλλόφωνων συμπολιτών μας, ο οποίος επιβάλλεται για λόγους οι οποίοι δεν μπορεί να εμπίπτουν σε καμία από τις τρεις κατηγορίες θεμιτών περιορισμών. Άρα είναι ένας περιορισμός που δεν είναι ανεκτός από το Σύνταγμα.

Στο άρθρο 5 παρ. 2 του Συντάγματος αναφέρεται ότι όλοι όσοι βρίσκονται στην Ελληνική Επικράτεια απολαμβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιμής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, γλώσσας και θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων.  Η επιβολή σε έναν αλλόφωνο ραδιοφωνικό σταθμό να προσθέσει ένα ποσοστό 25% προγράμματος στα Ελληνικά, συνιστά σαφέστατο περιορισμό της ελευθεριας της έκφρασης και αθέμιτη διάκριση λόγω γλώσσας.

Επομένως, η απόφαση του ΕΣΡ όπως ερμηνεύει τους 2 νόμους είναι αντίθετη στα άρθρα 5 παρ. 2, 5Α παρ. 1 και 15 παρ. 2 του Συντάγματος. 

B. Ευρωπαϊκό Δίκαιο

Το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου κατοχυρώνει την ελευθερία της έκφρασης προβλέποντας ότι τα κράτη έχουν το δικαίωμα να υποβάλλουν σε καθεστώς προηγούμενης άδειας την ραδιοφωνία. Oι περιορισμοί της ελευθερίας της έκφρασης που επιτρέπεται να επιβάλλουν τα κράτη με νόμο, είναι επιτρεπτοί εφόσον είναι αναγκαίοι σε μια δημοκρατική κοινωνία για σκοπούς όπως:

(α) εθνική ασφάλεια

(β) εδαφική ακεραιότητα

(γ) δημόσια ασφάλεια

(δ) προάσπιση τάξεως και πρόληψη εγκλήματος

(ε) σεβασμό των δικαιωμάτων των άλλων

(στ) τήρηση των εμπιστευτικών πληροφοριών και

(ζ) διατήρηση του κύρους της δικαστικής λειτουργίας

Ένας περιορισμός που επιβάλλεται για άλλους λόγους, είναι αντίθετος στην ΕΣΔΑ. Ιδίως όταν πρόκειται για έναν περιορισμό ο οποίος εισάγει αθέμιτη διάκριση. Κατά το άρθρο 14, δεν επιτρεπεται η αποστέρηση δικαιωμάτων της ΕΣΔΑ για λόγους όπως φυλο, φυλή, χρώμα, γλώσσα, θρησκεία, πολιτικές ή άλλες πεποιθήσεις, εθνική ή κοινωνική προέλευση, συμμετοχή σε εθνική μειονότητα, περιουσία, γέννηση ή άλλη κατάσταση. 

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας (ECRI) στην τελευταία Έκθεσή της (15.9.2009) καλεί την Ελλάδα να τροποποιήσει τον παραπάνω Ν.3592/2007, στο άρθρο που αναφέρει ότι το πρόγραμμα των ραδιοσταθμών πρέπει να είναι κυρίως στα Ελληνικά (βλ. Έκθεση για την Ελλάδα, σελ. 56-57). Η ECRI παραπέμπει στο παραπάνω δελτίο τύπου του ΟΑΣΕ και επισημαίνει ότι αυτός ο νόμος πρέπει να αλλάξει. Τα αρμόδια όργανα δύο διεθνών οργανισμών (αντιπρόσωπος ελευθερίας τύπου ΟΑΣΕ και ΕCRI του Συμβουλίου της Ευρώπης) ζητούν από την Ελλάδα να καταργηθεί η συγκεκριμένη διάταξη, την οποία το ΕΣΡ επιμένει να εφαρμόζει.

Το ζήτημα της γλώσσας συνδέεται κατά κύριο λόγο με την εθνοτική προέλευση του ατόμου. Στην περίπτωση του ραδιοσταθμού που επέπληξε το ΕΣΡ, είναι σαφές ότι πρόκειται για μέσο ενημέρωσης που έχει ιδρυθεί και στελεχωθεί από τουρκόφωνα μέλη της μουσουλμανικής μειονότητας. Η προστασία των μειονοτικών γλωσσών αποτελεί διεθνή υποχρέωση της Ελλάδας κατά το άρθρο  27 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα.

Συνεπώς, η απόφαση του ΕΣΡ παραβιάζει τα άρθρα 14 σε συνδυασμό με το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ και το άρθρο 27 του ΔΣΑΠΔ. 

Γ. Κοινοτικό Δίκαιο

Το δίκαιο ίσης μεταχείρισης δεν είναι όμως μόνο διεθνές, είναι και Ευρωπαϊκο Κοινοτικό. Κατά την Οδηγία 43/2000 του Συμβουλίου της ΕΕ, δεν πρέπει να υφίσταται κανείς διακρίσεις ως προς την παροχή υπηρεσιών που διατίθενται στο κοινό, με κριτήριο την εθνοτική του προέλευση. Οι ραδιοτηλεοπτικές υπηρεσίες αποτελούν αγαθά που παρέχονται στο κοινό σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο (Οδηγία "Τηλεόραση χωρίς σύνορα"). Η συγκεκριμένη Οδηγία έχει ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο με το Ν.3304/2005.

 Συνεπώς, οι  διάταξεις τόσο του Ν.2328/1995 κατά τον Ν.3592/2007, επιβάλλουσες περιορισμό στην παροχή υπηρεσιών που διατίθενται στο κοινό με κριτήριο την γλώσσα, ουσιώδες στοιχείο της εθνοτικής καταγωγής, είναι αντίθετες στο κοινοτικό δίκαιο. 

Το μεγάλο ερώτημα είναι για ποιο λόγο το ΕΣΡ εφάρμοσε αυτές τις αντισυνταγματικές κι αντίθετες στο κοινοτικό δίκαιο διατάξεις, οι οποίες εκθέτουν διεθνώς τη χώρα, όπως προκύπτει από την ανακοίνωση του ΟΑΣΕ και την έκθεση της επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης. Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης, όπως και κάθε ανεξάρτητη αρχή, έχει την δυνατότητα να μην εφαρμόζει αντισυνταγματικές διατάξεις. Το ΕΣΡ έπρεπε να αναφέρει την αντίθεση των διατάξεων του ν.2328 και του ν.3592 στο συνταγματικό, ευρωπαϊκό, κοινοτικό και διεθνές δίκαιο και να προβεί στον επιβαλλόμενο έλεγχο συνταγματικότητας, ανοίγοντας το δρόμο για την νομοθετική κατάργηση αυτών των απαράδεκτων διατάξεων, οι οποίες εισάγουν αδικαιολόγητους περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης και μάλιστα  λόγω της γλώσσας στην οποία μεταδίδει ένα μειονοτικό μέσο ενημέρωσης.

Πολύ περισσότερο που το 25% δεν αφορά το ραδιόφωνο αλλά μόνο την τηλεόραση, ενώ η μετάδοση προγράμματος στην Ελληνική αποτελεί προϋπόθεση αδειοδότησης κι όχι γενική υποχρέωση ραδιοσταθμών η παράβαση των οποίων επιφέρει κυρώσεις. Δηλαδή το ΕΣΡ όχι μόνο δεν προέβη σε έλεγχο συνταγματικότητας, αλλά κι εφάρμοσε εσφαλμένα τις συγκεκριμένες διατάξεις, επινοώντας έναν περιορισμό ο οποίος δεν περιγράφεται καν στο νόμο. 

Το ΕΣΡ κακώς έχει αντιληφθεί το ρόλο του ως θεσμού λογοκρισίας που επιβίωσε στη Δημοκρατία. Ο ρόλος του είναι να εγγυάται την ελευθερία της έκφρασης για όλους, στο τοπίο των μέσων ενημέρωσης που διέπεται από σοβαρούς αποκλεισμούς, οι οποίοι οφείλονται μεταξύ άλλων και σε ρατσιστικούς λόγους. Αρκεί να δει κανείς τον απαράδεκτο αποκλεισμό του (υποχρεωτικού!) πενταλέπτου του πολιτικού κόμματος "Ουράνιο Τόξο" από 6 τηλεοπτικούς σταθμούς, επειδή ένα μικρό μέρος του δεν ήταν στα Ελληνικά. Η ΕΡΤ μάλιστα επικλείται την "αρχή της κοινής λογικής". Λες και η κοινή λογική είναι ότι όλοι στην τηλεόραση θα πρέπει πάντοτε να μιλάνε Ελληνικά. (βλ. σχετικό δελτίο τύπου κόμματος "Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχίας - Ουράνιο Τόξο"). 

Ο ρόλος μιας σύγχρονης ανεξάρτητης αρχής στον τομέα της ραδιοτηλεόρασης είναι να εντοπίζει  και να επισημαίνει την αντισυνταγματικότητα των διατάξεων που αφορούν τα ΜΜΕ: γι' αυτό είναι ανεξάρτητη, ώστε να μπορεί να προβαίνει σε έλεγχο αντισυνταγματικότητας. Αλλιώς θα ήταν μια απλή, κλασική επιτροπή σε ένα υπουργείο. Επίσης ο ρόλος του ΕΣΡ είναι να παρακολουθεί τις  διεθνείς εξελίξεις και,  με ανεξαρτησία απέναντι στην εκάστοτε πολιτική εξουσία, να επιβάλλει τους ειδικούς κανόνες όχι μηχανικά, αλλά λαμβάνοντας υπόψη όλες τις νομικές περιστάσεις που περιστοιχίζουν τον εποπτευόμενο τομέα. Γι' αυτό υπάρχει ειδικό όργανο, στελεχωμένο με καθηγητές, δημοσιογράφους και εμπειρογνώμονες. Αλλιώς θα αρκούσαν οι απλοί, κλασικοί δημόσιοι υπάλληλοι.

Το ΕΣΡ δεν πρέπει να είναι ένας σύγχρονος λογοκριτής, αλλά ένας θεματοφύλακας της ελευθερίας στο τοπίο των μέσων ενημέρωσης. Αλλιώς, δεν έχει θέση στη Δημοκρατία.  

Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης: πρόστιμο 10.000 για την ΕΛΛΗΝΟΦΡΕΝΕΙΑ. Τα όρια της σάτιρας και η ιδιωτικότητα δημοσίων προσώπων

Με την απόφαση 620-2008 το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης επέβαλε πρόστιμο στον ΣΚΑΙ για την πετυχημένη σατιρική εκπομπή "ΕΛΛΗΝΟΦΡΕΝΕΙΑ". Θέμα της σάτιρας αποτέλεσε ο Μ.Κυριακού και η σύζυγός του.  Το ΕΣΡ κατέληξε σε πρόστιμο με την εξής αιτιολογία:

"Πρόκειται περί σατιρικής εκποµπής η οποία ασχολήθηκε µε τον Μίνωα Κυριακού και ειδικότερα η συζήτηση εστιάστηκε στην αναστολή εκτελέσεως ποινικής αποφάσεως εκδοθείσης εις βάρος του προαναφερθέντος προσώπου και την µαταίωση εκδηλώσεως στο Παναθηναϊκό Στάδιο από τον καταγγείλλαντα.  ΄Όµως ο σχολιασµός δεν περιορίστηκε στα ως άνω περιστατικά, αλλά επεκτάθηκε στην ιδιωτική ζωή του προαναφερθέντος προσώπου, µε φράσεις όπως «έχω ακούσει ότι µετά από αυτό παίχτηκε τρελό κρεβάτι µε τη Μαρί στο σπίτι», «στα ταβάνια ο Μίνωας», «αλυσίδες η Μαρί», «γαµώ τα σώµατα», «τι µου κάνεις Μαρί», «τι µου κάνεις ραµολιµέντο», «τόκανε κοιµότανε», «γιατί είναι σκατόψυχος, γι΄ αυτό», όπως επίσης «ο πορνόγερος», «ο παράνοµος», «ο καταπατητής», «πανάθεµά τον αυτόν τον Κυριακού που να µη σώνει και τον βρεί άλλη χρονιά» και άλλες συναφείς.  Είναι αληθές ότι τις τελευταίες αυτές φράσεις εξεστόµισε ακροάτρια, πλην όµως η µετάδοση δεν ήταν ζωντανή αλλά µαγνητοφωνηµένη και εποµένως µπορούσαν να απαλειφθούν οι ως άνω απαράδεκτες φράσεις.  Αναµφιβόλως έχει προσβληθεί η ιδιωτική και η οικογενειακή ζωή του καταγγείλλαντος και σε κάθε περίπτωση κατά τις αναφορές στο πρόσωπο αυτού η µεταχείρισις δεν ήταν δικαία, ορθή και αξιοπρεπής.  Η εκποµπή ήταν σατιρική εκ τούτου όµως δεν µπορεί να είναι ασύδοτη, διότι κατά το άρθρο 15 παρ. 2 του Συντάγµατος, όλες οι εκποµπές άνευ εξαιρέσεως, πρέπει να έχουν ποιοτική στάθµη που επιβάλλει η πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας και ο σεβασµός της αξίας του ανθρώπου.   Για την εν λόγω εκτροπή ενδείκνυται όπως επιβληθεί στον ραδιοφωνικό σταθµό η  διοικητική κύρωση του προστίµου."   

Δεν συμφωνώ με αυτή την απόφασή, γιατί θεωρώ ότι δεν υπήρξε παρέμβαση στην ιδιωτική ή οικογενειακή ζωή του κ. Κυριακού. Αυτό θα είχε συμβεί μόνον εάν είχαν χρησιμοποιηθεί πληροφορίες που αναφέρονται στην ιδιωτικότητά του, ενώ εδώ προφανώς υπάρχουν ορισμένα ακραία σατιρικά  σχόλια με αφορμή την διαφορά ηλικίας με τη σύζυγό του. Φυσικά, τα σχόλια αυτά μπορούν να υποβληθούν σε ειδικότερη εξέταση για το κατά πόσον εμπίπτουν στην σφαίρα της προσβλητικής και εξυβριστικής συμπεριφοράς, αλλά όχι και ως παραβίαση της ιδιωτικής ζωής του καταγγέλλοντος.

Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος που αφορά την αναστολή εκτέλεσης ποινικής αποφάσεως εις βάρος του κ. Κυριακού, με αφορμή την οποία ακούστηκαν χαρακτηρισμοί όπως "παράνομος" και "καταπατητής", το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης παραβιάζει ευθέως την ελευθερία της έκφρασης όπως κατοχυρώνεται από το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Σύμφωνα με την πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην υπόθεση Κατράμη κατά Ελλάδας (6.12.2007), ακόμα και οι χαρακτηρισμοί "επίορκος" και "καραγκιόζης" για έναν δικαστή κι έναν δήμαρχο κρίθηκαν θεμιτές "αξιολογικές κρίσεις", επειδή υπήρχε επαρκής πραγματική βάση, την οποία η δημοσιογράφος είχε παρουσιάσει. Η καταδίκη της δημοσιογράφου για εξύβριση οδήγησε την Ελλάδα σε καταδίκη για παραβίαση του δικαιώματος στην ελευθερία της έκφρασης.

Το ΕΣΡ στη αντίστοιχη υπόθεση του σχολιασμού του γάμου της Μ.Ντενίση από τον Λ.Λαζόπουλο αρκέστηκε σε σύσταση (απόφαση 626/2008), μολονότι επρόκειτο για τηλεόραση κι οχι για ραδιόφωνο όπως στην υπόθεση Κυριακού. Επίσης, στην υπόθεση Ντενίση το σκεπτικό του ΕΣΡ δεν ανέφερε ως νομική βάση την ιδιωτική/οικογενειακή ζωή, μολονότι το αντικείμενο της σάτιρας ήταν ο γάμος και το πρόσωπο του συζύγου της ηθοποιού.