Δύο δίκες για ομοερωτοφοβικό λόγο

Στην Ελλάδα, έξι συγκεκριμένοι παράγοντες του δημόσιου βίου έχει κριθεί ότι καλλιεργούν κλίμα παράλογου μίσους απέναντι στα ομοερωτικά άτομα, μια κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται διεθνώς ως "homophobia" ("ομοφοβία" ή "ομοερωτοφοβία"). Οι παράγοντες αυτοί έχουν ληφθεί υπόψη στην "έκθεση για την ομοφοβία, την τρανσφοβία και το μίσος λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου στα κράτη μέλη της Ε.Ε." που έχει εκδώσει ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με την έκθεση τεκμηρίωσης που αφορά την Ελλάδα (2008), οι 6 παράγοντες είναι: α) η ανοικτά ομοφοβική στάση της Ορθόδοξης Εκκλησίας, β) η ομοφοβική/"macho" συμπεριφορά της πλειοψηφίας των πολιτικών, γ) η αρνητική παρουσίαση από τα μέσα ενημέρωσης, δ) ο ρόλος της αστυνομίας, ε) η έλλειψη σχολικής σεξουαλικής εκπαίδευσης, στ) η απροθυμία των κυβερνήσεων να νομοθετήσουν για τα lgbt θέματα.

Το μίσος ή η ενόχληση για τον σεξουαλικό προσανατολισμό των ομοερωτικών ατόμων οφείλεται, κυρίως, στην άγνοια των επιστημονικών στοιχείων: οι ομοερωτικές σεξουαλικές πράξεις δεν εμπίπτουν στην έννοια των διαταραχών, καθώς οι πλέον αρμόδιοι επιστήμονες έχουν εδώ και δεκαετίες αφαιρέσει αυτό το χαρακτηριστικό από την Διεθνή Ταξινόμηση Νόσων (απόφαση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας του 1990 και Κοινή Θέση της Αμερικάνικης Ένωσης Ψυχιάτρων του 1973). Συγκεκριμένα, κατά το ICD-10, υπό τον τίτλο "Διαταραχές σεξουαλικής προτίμησης" (σελ. 268) περιλαμβάνεται ο φετιχισμός, η φετιχιστική παρενδυσία, η επιδειξιομανία, η ηδονοβλεψία, η παιδοφιλία, ο σαδομαζοχισμός, η εφαψιμανία, η νεκροφιλία. Αντίθετα, εάν το άτομο αναζητά "θεραπεία" προκειμένου να "αλλάξει" τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου, μπορεί να εμπίπτει στην κατηγορία του "δυστονικού προς το εγώ σεξουαλικού προσανατολισμού".

Επομένως η ομοερωτική σεξουαλική ταυτότητα (παλαιότερα αποκαλούμενη "ομοφυλοφιλία") από επιστημονικής απόψεως δεν συνιστά "διαταραχή","παρέκκλιση", "διαστροφή" ή άλλη μορφή αποκλίνουσας συμπεριφοράς, όπως αυτές που περιλαμβάνονται στην Διεθνή Ταξινόμηση.

Εξάλλου οι ομοερωτικές σχέσεις μεταξύ συναινούντων ενηλίκων προσώπων αποτελούν νόμιμες πράξεις, ύστερα από την θέσπιση του νέου ποινικού κώδικα το έτος 1951, ο οποίος διατήρησε την ποινικοποίηση της "παρά φύσιν ασέλγειας" (άρθρο 347) μόνο όταν αφορά συγκεκριμένες σχέσεις εξάρτησης, ανηλικότητας ή κερδοσκοπίας (το τελευταίο στοιχείο καταργήθηκε με το θεσμικό πλαίσιο για την πορνεία το 1999). Ο ίδιος ο Ποινικός Κώδικας, μετά την τροποποίηση του 2008, αναφέρει στο άρθρο 79 ότι αποτελεί επιβαρυντική περίσταση ως κίνητρο τέλεσης ενός ποινικού αδικήματος το μίσος του δράστη για τον διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό του θύματος. Η διάταξη μπήκε - ως "αντάλλαγμα" - του κ. Σωτήρη Χατζηγάκη (τότε υπουργού Δικαιοσύνης) στο ίδιο νομοσχέδιο, με το οποίο απέκλεισε τα ομόφυλα ζευγάρια από το δικαίωμα σύναψης συμφώνου συμβίωσης, κατόπιν κοινοβουλευτικής παρότρυνσης του κ. Φώτη Κουβέλη, ο οποίος πάντως δεν υπέβαλε ένσταση αντισυνταγματικότητας για τον εν λόγω αποκλεισμό. Η ελληνική νομοθεσία περιλαμβάνει επίσης τον Ν.3304/2005, ο οποίος θεσπίζει την απαγόρευση των διακρίσεων λόγω (μεταξύ άλλων) σεξουαλικού προσανατολισμού, γενικώς, προβλέποντας ειδικότερες διατάξεις για την εφαρμογή της ίσης μεταχείρισης σε συγκεκριμένους τομείς της εργασίας και απασχόλησης και της πρόσβασης σε αγαθά και υπηρεσίες. Το θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα περιλαμβάνει επίσης και την απόφαση 3690/2006 του Δ' Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας στην υπόθεση προβολής ενός φιλιού μεταξύ δύο ανδρών σε τηλεοπτική σειρά, για το οποίο επιβλήθηκε πρόστιμο από το Ε.Σ.Ρ. Το ΣτΕ είχε ακυρώσει το πρόστιμο, αναφέροντας μεταξύ άλλων ότι επρόκειτο περί παρουσίασης μιας "υπαρκτής κοινωνικής πραγματικότητας, η οποία σχετίζεται με μία κοινωνική ομάδα, μεταξύ των πολλών, οι οποίες συνθέτουν μία ανοικτή και σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία, οι ερωτικές επιλογές της οποίας, όχι μόνο δεν αποδοκιμάζονται από την συνταγματική τάξη της χώρας, αλλά τουναντίον επιβάλλεται από τις διατάξεις των άρθρων 2 (σεβασμός και προστασία της αξίας του ανθρώπου) και 5 παρ. 1 (προστασία της προσωπικής ελευθερίας), ως εκδήλωση ελεύθερης επιλογής των αποτελούντων αυτή, να γίνονται απολύτως σεβαστές και μπορούν να εκφράζονται στα έργα τέχνης, όπως εξ άλλου οι ερωτικές επιλογές και ευαισθησίες και των υπολοίπων ομάδων του πληθυσμού της χώρας."

Κάθε διεκδίκηση λοιπόν της ίσης μεταχείρισης και του σεβασμού του σεξουαλικού προσανατολισμού των ομοερωτικών ατόμων - ενώ θα έπρεπε να περιορίζεται στην αυτονόητη επίκληση του νόμου- ξεκινάει από μια αναγκαία ενημέρωση για τα επιστημονικά δεδομένα (ιατρικά και νομικά), τα οποία ανατρέπουν τις προκαταλήψεις που εδώ και αιώνες έχουν διαμορφώσει κεντρικοί παράγοντες του δημόσιου βίου της Χώρας, οι οποίοι, για ακατανόητους, στην πραγματικότητα λόγους, εξακολουθούν να αναπαράγουν ένα ξεπερασμένο στερεότυπο που δεν εξυπηρετεί κανέναν, παρά μόνον όσους επιχειρούν να καλύψουν ένα "κενό" στο δημόσιο λόγο, προσδοκώντας να βρουν ευήκοα ώτα σε ένα ομοφοβικό ακροατήριο, το οποίο βέβαια, όσο ενημερώνεται για τα επιστημονικά πορίσματα και τον νόμο, αλλά και όσο διαπιστώνει ότι τα ομοερωτικά άτομα είναι φυσιολογικά και είναι κι αυτοί άνθρωποι, ολοένα και συρρικνώνεται.

Ως συνήγορος πολιτικής αγωγής μετείχα στις δύο δίκες που έγιναν πρόσφατα στο Εφετείο Αθηνών, με κατηγορούμενο που εξαπέλυσε φραστικές επιθέσεις, οι οποίες χαρακτηρίσθηκαν από τους αρμόδιους εισαγγελείς ως περιπτώσεις εξύβρισης ομοερωτικών ατόμων και οδηγήθηκε στην Δικαιοσύνη, όπου καταδικάσθηκε σε πρώτο βαθμό. Πρόκειται για τις πρώτες περιπτώσεις στα ποινικά χρονικά, τουλάχιστον στο μέτρο που γνωρίζουμε από την πρόσβαση που έχουμε σε αποφάσεις που δεν δημοσιεύονται θεσμικά, με τις οποίες καταδικάσθηκε άτομο για εξύβριση ομοερωτικών προσώπων, στα οποία επιτέθηκε με χαρακτηρισμούς που αφορούν ακριβώς την σεξουαλική τους ταυτότητα. Θα αναλύσω τα χαρακτηριστικά των δύο δικών, από την πλευρά του συνηγόρου της πολιτικής αγωγής, πάντα με σεβασμό στο τεκμήριο της αθωότητας του πρωτόδικα καταδικασθέντος, δεδομένου ότι καθένας πρέπει να αντιμετωπίζεται έως αθώος, μέχρι την τυχόν αμετάκλητη απόφαση της Δικαιοσύνης περί του αντιθέτου.

1. Η πρώτη δίκη

1.1. Υπόβαθρο της υπόθεσης

Η πρώτη υπόθεση αφορούσε ως θιγόμενη την Andrea Gilbert, εκπρόσωπο του Athens Pride και παλαιό στέλεχος του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι. Ο κατηγορούμενος είχε αποστείλει μια εξώδικη δήλωση στον εισαγγελέα, στο πλαίσιο άλλης ένδικης διαφοράς, στην οποία η Gilbert είχε κληθεί ως μάρτυρας κατηγορίας. Εκεί ανέφερε ότι η Gilbert ήταν ψυχανώμαλο και γενετησίως διεστραμμένο πρόσωπο, επειδή καυχιέται ότι εκπροσωπεί τις ομοφιλόφυλες γυναίκες και ότι ως λεσβία δεν σέβεται την γυναικεία της φύση, άρα ούτε και την αλήθεια. Ήταν λοιπόν μια έντονη αντίρρηση για την κλήση της Gilbert ως μάρτυρα ενώπιον της Δικαιοσύνης.

1.2. Η έγκληση

Το κείμενο της μήνυσης κατέθεσαν πρόσωπα που εκπροσωπούν ομοερωτικούς φορείς, κατόπιν πρωτοβουλίας του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι. Στο κείμενο της μήνυσης εμφανίστηκαν όλες/όλοι ως θιγόμενοι, λόγω της ιδιότητάς τους, επισημαίνοντας το πρόσφατο θεσμικό πλαίσιο του Ν. 3304/2005, καθώς και την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας και ζήτησαν την ποινική δίωξη για συκοφαντική δυσφήμηση, απλή δυσφήμηση και εξύβριση.

1.3. Το κατηγορητήριο

Στο κατηγορητήριο διευκρινίστηκε ότι άμεσα θιγόμενη ήταν η Gilbert και ότι το αδίκημα για το οποίο θα έπρεπε να δικαστεί ο κατηγορούμενος ήταν αυτό της εξύβρισης. Με αυτόν τον τρόπο, η κατηγορούσα αρχή θεωρώ ότι διευκρίνισε ότι δεν ετίθετο κάποιο ζήτημα "αλήθειας" ή "ψεύδους" ως προς το περιεχόμενο της φραστικής επίθεσης (ώστε να υπάρχει συκοφαντική δυσφήμηση), ούτε ότι βάρυνε τόσο η ενώπιον τρίτου διάδοση (ώστε να πρόκειται για απλή δυσφήση), αλλά, κυρίως, ότι υπήρξε προσβολή της τιμής της Gilbert (εξύβριση). Έτσι το Δικαστήριο θα απαλλασσόταν από την αναζήτηση των επιστημονικών πορισμάτων, της "αλήθειας", της ορθότητας ή μη των απόψεων του κατηγορούμενου. Θα περιοριζόταν στις επιπτώσεις που είχαν οι συγκεκριμένες φράσεις στην τιμή του θιγόμενου ατόμου.

1.4. Η προετοιμασία της δίκης

Είχα την ιδιαίτερη χαρά και τιμή να δεχθεί να συνεργαστεί μαζί μας ο έγκριτος και εμπειρότατος δικηγόρος κ. Βασίλης Χειρδάρης, ο οποίος τυγχάνει γενικότερου σεβασμού από όλες και όλους και είχε εμπειρία από δίκες που αφορούν ομοερωτικά ζητήματα (καθώς εκπροσωπεί δικαστικά τα ζεύγη των ομόφυλων γάμων της Τήλου και είχε κερδίσει την δίκη ασφαλιστικών μέτρων για τον όρο "λεσβία" που είχαν ασκηθεί εναντίον της Ο.Λ.Κ.Ε.). Αποφασίσαμε ότι θα έπρεπε να υπάρχει η παρουσία της ίδιας της Andrea Gilbert, η οποία εξάλλου είχε ενοχληθεί πάρα πολύ από την επίθεση που είχε υποστεί. Θα ήταν η πρώτη φορά που θα εμφανιζόταν ως μάρτυρας σε δικαστήριο. Επίσης ζητήσαμε να καταθέσει ως μάρτυρας η Ευαγγελία Βλάμη, με το γνωστό συγκροτημένο και σοβαρό προφίλ που γνώριζε ότι όντως υπήρξε προσβολή προσωπικότητας με τις συγκεκριμένες φράσεις που είχε επιλέξει ο κατηγορούμενος για να στραφεί εναντίον της Andrea. Κατά τ' άλλα, ο κ. Χειρδάρης από την αρχή εντόπισε ότι επρόκειτο για μια κλασική υπόθεση εξύβρισης, παρά το ιδιαίτερο "συστατικό" ότι στρεφόταν εναντίον ομοερωτικού ατόμου για την ιδιότητά του.

1.5. Η υπερασπιστική "γραμμή" του κατηγορούμενου

Ο κατηγορούμενος είναι ένας εμπειρότατος δικηγόρος και δεν θα αποτελούσε έναν "εύκολο" αντίδικο. Είχε ήδη αθωωθεί προ διετίας για το γνωστό βιβλίο, για το οποίο καταδικάσθηκε στον πρώτο βαθμό με βάση τον αντιρατσιστικό νόμο, αλλά αθωώθηκε στον δεύτερο βαθμό, όπως και στην πλήρη ολομέλεια του Αρείου πάγου (όπου βέβαια το θέμα ήταν η αναίρεση υπέρ του νόμου κι όχι η ουσία). Ο κ. Χειρδάρης είχε επισημάνει το στοιχείο της παρρησίας: ο κατηγορούμενος δεν υπήρχε περίπτωση να πάρει πίσω αυτά που έλεγε, αντίθετα θα ερχόταν για να τα υποστηρίξει όσο πιο σθεναρά μπορούσε. Αυτό και έκανε, προσκομίζοντας μια σειρά από βιβλιογραφικές παραπομπές εγκληματολόγων και ψυχιάτρων περασμένων εποχών και αντιλήψεων, υποστηρίζοντας ότι η ομοφυλοφιλία είναι διαστροφή και ότι, ως εκ τούτου, η μηνύτρια δεν διέθετε τιμή για να θιγεί από αυτά που της έλεγε. Ο κατηγορούμενος υπερασπίστηκε ο ίδιος τον εαυτό του, χωρίς έτερο συνήγορο υπεράσπισης και χωρίς να προσέλθουν μάρτυρες υπεράσπισης. Δεν αρνήθηκε τα πραγματικά περιστατικά (ότι όντως είπε αυτά που είπε), αλλά επιχείρησε να τα δικαιολογήσει, επικαλούμενος την βιβλιογραφία και φτάνοντας μέχρι τον Φρόιντ. Το ενδιαφέρον ήταν ότι ο κατηγορούμενος μάλλον γνώριζε ότι αυτή η υπερασπιστική γραμμή δεν θα οδηγούσε στην αθώωση, προβλέποντας κάποια στιγμή την καταδίκη του, επιμένοντας όμως ότι δεν στράφηκε εναντίον του προσώπου της μηνύτριας, αλλά εναντίον της ιδιότητάς της.

1.6. Το αποτέλεσμα

Δεν έχουμε ακόμη στα χέρια μας την γραπτή απόφαση του δικαστηρίου, με την οποία ο κατηγορούμενος καταδικάσθηκε σε έξι μήνες φυλάκιση με αναστολή για το αδίκημα της εξύβρισης. Ο εισαγγελέας, πάντως, στην πρότασή του, επέμεινε ότι οι συγκεκριμένες φράσεις θεωρούνται πλέον εξυβριστικές, όσο αδιανόητο κι αν θα φαινόταν πριν από πολλά χρόνια ότι θα υπάρχει νομοθεσία για την προστασία των ομοερωτικών ατόμων. Το αποτέλεσμα λοιπόν είναι η πρώτη καταδικαστική απόφαση για εξύβριση ομοερωτικού ατόμου, το οποίο κάποιος προσέβαλε ακριβώς λόγω του σεξουαλικού του προσανατολισμού.

Δεν θεωρώ ότι η συγκεκριμένη καταδίκη ενέχει κάποιο κίνδυνο όσον αφορά την ελευθερία της έκφρασης ή της επιστήμης, γιατί ο κατηγορούμενος δεν εξέφρασε απλώς την αντίθεσή του με τα επιστημονικά πορίσματα της διεθνούς ιατρικής κοινότητας ή με το εγχώριο προστατευτικό θεσμικό πλαίσιο. Εάν κάποιος επιθυμεί να υποστηρίξει ή και επιχειρήσει να αποδείξει ότι η ομοφυλοφιλία είναι μια περίπτωση ψυχικής διαταραχής, νόσου, ή ότι είναι μια συμπεριφορά αντίθετη με θρησκευτικές διδαχές ή ότι πρέπει λ.χ. να ποινικοποιηθεί, δεν νομίζω ότι εμποδίζεται από αυτή την απόφαση ή από το ισχύον στην Ελλάδα θεσμικό πλαίσιο. Η συγκεκριμένη απόφαση τιμώρησε πρωτόδικα (γιατί υπάρχει και η έφεση) το να προσβάλλεις την τιμή του ομοερωτικού ατόμου λόγω αυτής της ιδιότητάς του. Αντίθετα δηλαδή απ' ό,τι ισχυριζόταν ο κατηγορούμενος, αυτή η απόφαση αναγνώρισε ότι νομικά, τα ομοερωτικά άτομα (ανεξάρτητα από όλα τα άλλα) είναι φορείς του έννομου αγαθού της τιμής.

2. Η δεύτερη δίκη

2.1. Υπόβαθρο της υπόθεσης

Η δεύτερη δίκη αφορούσε ένα κείμενο του ίδιου ατόμου, το οποίο είχε υποβάλει ως υπόμνημα στον δικηγορικό σύλλογο, ως απάντηση σε μια καταγγελία που έγινε λόγω της παραπάνω επίθεσής του εις βάρος της A.Gilbert. Αυτό το υπόμνημα δημοσιεύθηκε σε μια εφημερίδα, υπό τον τίτλο "η ομοφυλοφιλία είναι διαστροφή". Εντός του υπομνήματος υπήρχαν οι γνωστοί χαρακτηρισμοί περί διεστραμμένων, ανωμάλων, έκφυλων προσώπων, οι οποίοι υποκρίνονται τους προέδρους των ομοφυλόφιλων, περί λεσβιών οι οποίες δεν είναι κυρίες και δεν σέβονται τη φύση τους και περί σιχαμάτων για τα οποία επαίρονται οι κίναιδοι. Σε ένα σημείο ο συντάκτης ανέφερε ονομαστικά τον Γρηγόρη Βαλλιανάτο και τον Παναγιώτη Δημητρά και καλούσε τον δικηγορικό σύλλογο να μην ασχοληθεί με το θέμα της καταγγελίας.

2.2. Η έγκληση

Και σε αυτή την περίπτωση, η έγκληση υποβλήθηκε από μία σειρά προσώπων, ορισμένα εκ των οποίων είχαν απευθύνει και την καταγγελία στο δικηγορικό σύλλογο. Λόγω του χρόνου φερόμενης τέλεσης, στην έγκληση εκτός των ανωτέρω είχε αναφερθεί επίσης και η νέα διάταξη του Ποινικού Κώδικα, για το ομοφοβικό κίνητρο. Πάντως, πέραν του Γ.Β και του Π.Δ., οι υπόλοιποι μηνυτές δεν αναφέρονταν ονομαστικά στο επίδικο δημιοσίευμα. Κατηγορούμενοι ονομάζονταν από το βούλευμα ο συντάκτης του υπομνήματος, αλλά και ο εκδότης της εφημερίδας που το δημοσίευσε.

2.3. Το κατηγορητήριο

Το βούλευμα με το οποίο παραπέμφθηκα να δικαστούν ο συντάκτης και ο εκδότης δεχόταν τέσσερις από τους μηνυτές ως θιγόμενους, λόγω της ιδιότητάς τους ως ομοερωτικών προσώπων και ως εκπροσώπων ομοερωτικών φορέων. Απέκλειε έτσι ως πολιτικώς ενάγοντα τον Παναγιώτη Δημητρά, ο οποίος παρόλο που δεν είναι ομοερωτικό άτομο, αναφερόταν ονομαστικά με έναν άκρως καταφρονητικό τόνο στο επίδικο δημοσίευμα. Δόθηκε έτσι η εντύπωση ότι οι παραπέμποντες δικαστές του συμβουλίου πλημμελειοδικών εστίασαν στην ομοφοβική φύση της εξύβρισης, χωρίς πάντως να αναφέρουν στο σκεπτικό τους τα συνήθη στοιχεία μιας "ομαδικής εξύβρισης" (περί ευρείας ή στενής ομάδας θιγόμενων), θεωρώντας προφανώς ότι επρόκειτο για κλασική περίπτωση ατομικής εξύβρισης που απλώς είχε πλείονες αποδέκτες.

2.4. Η προετοιμασία της δίκης

Σε αυτή την υπόθεση συνεργάστηκα με τον νεότερο συνάδελφο Χρήστο Γραμματίδη και στη δίκη συμπαρέστη η πρόεδρος των "Πλειάδων", δικηγόρος Ηλέκτρα - Λήδα Κούτρα. Ο Χρήστος είχε παρακολουθήσει την προηγούμενη δίκη και συμφωνήσαμε ότι έπρεπε να τηρήσουμε και σε αυτήν την περίπτωση την γραμμή της δίκης περί εξύβρισης (όπως και ήταν) κι όχι της "δίκης περί ομοφυλοφιλίας" , όπως κατά τη γνώμη μας, επιδίωκε να μετατρέψει την διαδικασία ο κατηγορούμενος. Ο Γρηγόρης Βαλλιανάτος αναφερόταν μεν ονομαστικά στο δημοσίευμα, αλλά οι υπόλοιποι τρεις θιγόμενοι που δεχόταν το βούλευμα ως θιγόμενους όχι. Έπρεπε να αποδειχθεί -πέραν πάσης αμφιβολίας- ότι το δημοσίευμα αφορούσε όντως αυτούς. Η αμφιβολία θα ήταν υπέρ του κατηγορουμένου. Οι άλλοι τρεις ήταν η Andrea Gilbert, η Ευαγγελία Βλάμη και ο Δημήτρης Τσαμπρούνης. Η περίπτωση των Gilbert και Βλάμη ήταν ξεκάθαρη, αφού είχαν υπογράψει την καταγγελία στον δικηγορικό σύλλογο, στην οποία "απαντούσε" με το υπόμνημα του ο κατηγορούμενος και εξάλλου είχε προηγηθεί η υπόθεση της Gilbert πριν δύο εβδομάδες, με θετικό αποτέλεσμα. Και οι δυο τους είχαν σκοπό να καταθέσουν ότι το δημοσίευμα ήταν προσωπική επίθεση εις βάρος τους ως ομοερωτικών προσώπων, στα οποία απαντούσε ο κατηγορούμενος, μη αρκούμενος σε μια γραπτή απάντηση αλλά δημοσιοποιώντας αυτά και στην εφημερίδα. Η περίπτωση Τσαμπρούνη ήταν οριακή, γιατί ήταν βέβαια πασίγνωστος από τους γάμους της Τήλου (όπως η Βλάμη) και άλλωστε υπήρξε χρόνια εκπρόσωπος του Pride και ήταν και υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος, αλλά δεν είχε υπογράψει την καταγγελία στο δικηγορικό σύλλογο. Πάντως, σύμφωνα με το βούλευμα ήταν άμεσα θιγόμενος, όσο και οι υπόλοιποι, ως εκπρόσωπος ομοερωτικού φορέα. Η μόνη διαφορά ήταν το τυπικό θέμα της υπογραφής.

Παράλληλα, επειδή είχε ήδη προηγηθεί η καταδίκη και αναμέναμε εντονότερη "αντιδικία", προετοιμαστήκαμε, ώστε να είμαστε σε θέση να αντικρούσουμε πιθανή ένσταση περί αποβολής της πολιτικής αγωγής και ένσταση περί δικαιολογημένου ενδιαφέροντος. Αυτή τη φορά θα κατέθετε ως μάρτυρας κατηγορίας ο Παναγιώτης Δημητράς, εμπειρότατος σε δικαστική υποστήριξη τέτοιων υποθέσεων, αλλά αναμέναμε ότι θα ερχόταν ως μάρτυρας υπεράσπισης μια καθηγήτρια πανεπιστημίου, η οποία είχε καταθέσει και προανακριτικά. Από κάθε άποψη, δεν θα ήταν μια υπόθεση που παρουσίαζε τα απλά στοιχεία της προηγούμενης υπόθεσης.

2.5. Η υπερασπιστική "γραμμή" των κατηγορούμενων

Ο πρώτος κατηγορούμενος ακολούθησε ακριβώς την ίδια υπερασπιστική γραμμή, επικαλούμενος ακόμη και πρόσφατες αναφορές καθηγητών που εξακολουθούν να θεωρούν διαστροφή την ομοφυλοφιλία.

Ο δεύτερος κατηγορούμενος, ο εκδότης της εφημερίδας που δημοσίευσε το επίδικο κείμενο, προσήλθε εκπροσωπούμενος και από έμπειρο συνάδελφο, ο οποίος πρόβαλλε την ένσταση της αποβολής της πολιτικής αγωγής καθώς και την ένσταση της άρσης του αδίκου λόγω δικαιολογημένου ενδιαφέροντος. Η πρώτη ένσταση ευδοκίμησε εν μέρει: ο μηνυτής που δεν είχε υπογράψει την καταγγελία στο δικηγορικό σύλλογο δεν μπορούσε να θεωρείται άμεσα θιγόμενος από το συγκεκριμένο υπόμνημα. Τα υπόλοιπα μέλη της πολιτικής αγωγής όμως κρίθηκε ότι είχαν όντως έννομο συμφέρον ως άμεσα θιγόμενοι, παρόλο που μόνο ο Βαλλιανάτος αναφερόταν ονομαστικά: η Gilbert και η Bλάμη είχαν υπογράψει την καταγγελία στον δικηγορικό σύλλογο, οπότε ήταν μεταξύ των ομοερωτικών ατόμων στα οποία "απαντούσε" ο κατηγορούμενος με το υπόμνημά του. Η ένσταση περί δικαιολογημένου ενδιαφέροντος απορρίφθηκε, θα μάθουμε με ποιο σκεπτικό όταν διαβάσουμε την καθαρογραμμένη απόφαση. Στην αγόρευσή μου επισήμανα απλώς ότι όταν έχουμε "σκοπό εξύβρισης" κατά το 367 παρ. 2 εκτοπίζεται η ένσταση.

Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι ο συνήγορος υπεράσπισης του δεύτερου κατηγορούμενου επικαλέστηκε την απαλλακτική διάταξη σε μήνυση που είχαν υποβάλει ορισμένοι από τους μηνυτές εναντίον γνωστού μητροπολίτη για ομοερωτοφοβικές δηλώσεις. Η διάταξη είχε δεχθεί ότι δεν υπήρχε περίπτωση "ομαδικής" εξύβρισης και είχε οδηγήσει την υπόθεση στο αρχείο. Το Δικαστήριο δεν φάνηκε να επηρεάζεται όμως από εκείνη την διάταξη, στην παρούσα υπόθεση.

2.6. Το αποτέλεσμα

Στην ακροαματική διαδικασία αποδείχθηκε πέραν κάθε αμφιβολίας ότι το επίδικο υπόμνημα ήταν όντως "απάντηση" στην καταγγελία που υπέβαλαν τα άτομα στον δικηγορικό σύλλογο, επομένως τα αφορούσε ευθέως ακόμη και αν δεν τα ανέφερε όλα ονομαστικά. Επρόκειτο δηλαδή και πάλι για προσωπική κι όχι για ομαδική εξύβριση. Ήδη έχει επισημανθεί ότι η απόφαση αυτή δεν μεταβάλλει βέβαια το νομοθετικό καθεστώς που ποινικοποιεί μόνο τις ατομικές - προσωπικές φραστικές επιθέσεις, ωστόσο θεωρώ ότι διευκολύνει την περίπτωση προσβολής της τιμής ακόμη κι όταν το άτομο δεν αναφέρεται ονομαστικά. Θα ήταν υπέρμετρος φορμαλισμός να θεωρούμε ότι ένας δράστης μιας προσβολής θα πρέπει να περιλαμβάνει το ονοματεπώνυμο του θιγόμενου στο επίμαχο κείμενο για να θεωρούμε ότι υπάρχει εξύβριση. Εξάλλου, δεν τίθεται ζήτημα ελευθερίας έκφρασης, όταν αναζητούνται τέτοια φορμαλιστικά "παραθυράκια", για να θίξει κάποιος τον άλλο. Δυστυχώς υπάρχουν και αποφάσεις που έχουν υποστηρίξει την αντίθετη θέση, νομιμοποιώντας έτσι σαφέστατα προσωπικές επιθέσεις που είχαν την πρόνοια να μην περιέχουν ονόματα και διευθύνσεις. Ωστόσο, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι η εξύβριση καλύπτει και τις περιπτώσεις προσβολών που δεν υπάρχει διάδοση ενώπιον τρίτου, αρκεί δηλαδή ο θιγόμενος να αντιληφθεί και να μπορεί να αποδείξει ότι το δημοσίευμα αφορά τον ίδιο προσωπικά ανεξάρτητα από το αν οι υπόλοιποι το αντιληφθούν (γιατί αυτό είναι στοιχείο της δυσφήμησης). Πρόκειται για τον "συμπληρωματικό" χαρακτήρα του αδικήματος της εξύβρισης που έρχεται να καλύψει τα κενά που αφήνει η απλή και η συκοφαντική δυσφήμηση (και γι' αυτό έχει ονομαστεί "πόρνη" του ποινικού δικαίου από κάποιους νομικούς).

Η πρωτόδικη καταδίκη σε αυτή την υπόθεση ήταν δέκα μήνες φυλάκιση με αναστολή για τον πρώτο κατηγορούμενο και δέκα μήνες φυλάκιση εξαγοράσιμη για τον δεύτερο κατηγορούμενο. Έχει υποβληθεί έφεση και η εκδίκασή της θα προηγηθεί της παραπάνω υπόθεσης μάλλον, επειδή ακολουθείται η διαδικασία των αδικημάτων δια του τύπου.

3. Μερικά συμπεράσματα

Καταδίκες σαν τις παραπάνω δεν εμποδίζουν την ελευθερία της έρευνας και της έκφρασης των απόψεων για μείζονα κοινωνικά ζητήματα όπως το θέμα του ομοερωτισμού, αφού η έρευνα και ο διάλογος δεν μπορούν να γίνονται με ύβρεις και με αμφισβήτηση της τιμής συγκεκριμένων προσώπων που ζουν ανάμεσά μας, τα δικαιώματα των οποίων προστατεύονται νομικά όπως καθενός.

Από την άλλη πλευρά βέβαια, καμία καταδίκη δεν πρόκειται να κάνει τον άλλο να αλλάξει γνώμη για ένα θέμα στο οποίο είτε αρνείται να μελετήσει, είτε αποκηρύσσει τα πορίσματα της επιστήμης, είτε οι πολιτισμικές του καταβολές επιβάλλουν την υποστήριξη διαμετρικά αντίθετων αρχών. Ουδέποτε υπήρξε ζητούμενο της δικαιοσύνης να επιβάλλει επίσημες απόψεις ή "πιστοποιητικά" νομιμότητας στην μία ή την άλλη άποψη: σκοπός του δικαίου είναι να προστατευθεί το άτομο μέσα στην κοινωνία από επιθέσεις στα έννομα συμφέροντά του.

Το κατά πόσον αποτέλεσμα των δύο παραπάνω δικών είναι να επανεξετάσει η κοινή γνώμη το γενικότερο θέμα, λαμβάνοντας υπόψη τα επιστημονικά και νομικά στοιχεία που επανέρχονται στο προσκήνιο, είναι κάτι που δεν αφορά την ίδια την απονομή της δικαιοσύνης βέβαια. Αποτελεί όμως μια αποστολή κάθε ανθρώπου που επιθυμεί να προωθήσει την κατανόηση και την εφαρμογή των ανθρώπινων δικαιωμάτων, σε μια δημοκρατική κοινωνία όπου οι διαφορές πρέπει να επιλύονται ειρηνικά.

Άλλα κείμενα για τις υποθέσεις:

Δελτία τύπου για την πρώτη υπόθεση (εδώ, εδώ, εδώ, εδώ)

Δελτία τύπου για την δεύτερη υπόθεση (εδώ, εδώ, εδώ, εδώ)

Lifo: "Ελευθερία έκφρασης vs αξιοπρέπεια" (εδώ)

Protagon: σχετικό άρθρο του Δ.Τσαμπρούνη (εδώ)

Αριστερόκ: συνέντευξη της Ειρήνης Πετροπούλου για το θέμα (εδώ)

Μια συζήτηση με τον Niko Ago

Μια συζήτηση με καλεσμένο τον Niko Ago, για τις πρόσφατες συλλογικές κινητοποιήσεις και το δικαίωμα στη διαδήλωση, για τον ρατσισμό και τις διακρίσεις, για το αντιρατσιστικό νομοσχέδιο, για το τέλος του Καντάφι, αλλά και του Ραμίζ Αλία, για την επιστροφή 50.000 Αλβανών μεταναστών στην Αλβανία, αλλά και για τους Έλληνες που δουλεύουν για Αλβανούς.

Δημοσιογράφος, μέλος του Δ.Σ. της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιωμάτα του Ανθρώπου, πολιτικοποιημένος, με γνώση της ιστορίας και του παρόντος των εθνικών ταυτοτήτων.

Ακούστε την εδώ.

Δημόσια έκκληση σε βουλευτές για ένα σύμφωνο συμβίωσης χωρίς διακρίσεις

Κυρίες και κύριοι βουλευτές,

Σαν σήμερα, πριν 37 χρόνια, ξεκίνησε ο εκδημοκρατισμός της χώρας με τη μεταπολίτευση. Δυστυχώς, στο μεγαλύτερο μέρος του, αφορούσε τα δικαιώματα της πλειονότητας του πληθυσμού, αφού ακόμα και σήμερα οι μειονότητες είναι αντικείμενο πάμπολλων διακρίσεων. Πριν τρία χρόνια προστέθηκε άλλη μια διάκριση, μοναδική για τα ευρωπαϊκά δεδομένα: η καθιέρωση ενός συμφώνου συμβίωσης μόνο για ζευγάρια διαφορετικού φύλου.

Το ΠΑΣΟΚ είχε τότε διαφωνήσει με τη διάκριση αυτή. Όταν ανέλαβε την κυβέρνηση, με την απόφαση με αριθμό ΔΔΟΙΚ/3602/29-7-2010, ο Υπουργός Δικαιοσύνης συγκρότησε Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή «με αντικείμενο την επεξεργασία Σχεδίου Νόμου για την τροποποίηση διατάξεων του Οικογενειακού Δικαίου και τη σύνταξη της αντίστοιχης Εισηγητικής Έκθεσης». Στις 17 Δεκεμβρίου 2010, η Επιτροπή παρέδωσε στον Υπουργό το σχέδιο νόμου και την εισηγητική έκθεση. Σε αυτά περιέχεται μεταξύ άλλων τροποποίηση του Άρθρου 1 του Ν. 3719/2008 ώστε σύμφωνο συμβίωσης να μπορούν να συνάπτουν δύο ενήλικα πρόσωπα χωρίς καμιά αναφορά σε φύλο. Περιέχεται επίσης η κατάργηση των Άρθρων 4 του Ν. 147/1914, 5§§2 και 3 του Ν. 1920/1991 και 8 του ΕισΝΚΠολΔ με τα οποία διατηρείτο σε ισχύ ο ισλαμικός νόμος (σαρία) για τους μουσουλμάνους της Θράκης.

Πέρασαν επτά μήνες από τότε και το σχέδιο νόμου «ξεχάστηκε». Αντίθετα, στα τέλη Ιουνίου 2011, στις υπογράφουσες και στους υπογράφοντες που έχουμε προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) κατά της διάκρισης σε βάρος των ομοερωτικών ατόμων στο νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης (προσφυγές 29381/09 και 32684/09 – βλπ. http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=881790&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649) κοινοποιήθηκαν οι παρατηρήσεις της Ελληνικής Κυβέρνησης στις προσφυγές τους. Σε αυτές, η Ελληνική Κυβέρνηση υποστήριξε θέσεις που διαφέρουν σημαντικά από τις υποτιθέμενες θέσεις του ΠΑΣΟΚ αλλά και τις προαναφερθείσες προτάσεις της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής, τις οποίες μάλιστα η Ελληνική Κυβέρνηση παρέλειψε να αναφέρει στο ΕΔΔΑ. Η Ελληνική Κυβέρνηση υποστήριξε αντίθετα την ορθότητα του Ν. 3719/2008, τον οποίο ως αντιπολίτευση είχε καταψηφίσει! Οι εδώ υπογράφουσες και υπογράφοντες αποστείλαμε στις 10 Ιουλίου 2011 τη συνημμένη επιστολή στον Υπουργό Δικαιοσύνης παρακαλώντας τον, μέχρι τις 22 Ιουλίου 2011, να μας ενημερώσει για την επίσημη θέση της Ελληνικής Κυβέρνησης και να μας χορηγήσει αντίγραφο του σχεδίου νόμου της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής. Ο Υπουργός Δικαιοσύνης δεν απάντησε στην επιστολή μας. Στις 22 Ιουλίου 2011, το γραφείο του Υπουργού μας ενημέρωσε πως το θέμα χειρίζεται ο Γενικός Γραμματέας Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Ούτε αυτός απάντησε στην επιστολή.

Κατόπιν αυτού, παρακαλούμε την καθεμιά και τον καθένα από σας να καταθέσει ερώτηση ή αναφορά προς τον Υπουργό Δικαιοσύνης ζητώντας του να απαντήσει στην επιστολή μας ή/και σε συνεργασία με άλλες και άλλους βουλευτές να καταθέσει στη Βουλή προς ψήφιση ως πρόταση νόμου το σχέδιο νόμου της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής με την εισηγητική έκθεση (βλπ. http://cm.greekhelsinki.gr/uploads/2011_files/nomoparaskevastiki_allages_se_oik_dik_17-12-10.doc και http://cm.greekhelsinki.gr/uploads/2011_files/nomoparaskevastiki_eisigitiki_gia_allages_se_oik_dik_17-12-10.doc), στα οποία στη συνέχεια θα προτείνουμε τροπολογίες. Τις σχετικές ενέργειες των βουλευτών θα δημοσιοποιήσουμε και θα συμπεριλάβουμε στις παρατηρήσεις μας προς το ΕΔΔΑ.

Με τιμή

Α. Οι προσφεύγοντες/ουσες στο ΕΔΔΑ

Γρηγόρης Βαλλιανάτος, Νίκος Μυλωνάς και «Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι» (προσφυγή με αριθμό 29381/09)

C.S., K.T., E.D., M.P., A.H., D.N. και «Σύνθεση - Ενημέρωση, Ευαισθητοποίηση, Έρευνα για το HIV / AIDS» (προσφυγή με αριθμό 32684/09)

Β. ΜΚΟ για τα δικαιώματα ομοερωτικών ατόμων

Lesb.Equal - Λεσβίες για την Iσότητα

Ομοφυλοφιλική Λεσβιακή Κοινότητα Ελλάδας (ΟΛΚΕ)

Φεστιβάλ Υπερηφάνειας Αθήνας «Athens Pride»

Επικοινωνία: Γρηγόρης Βαλλιανάτος Τηλ.: 6944814937 Νίκoς Μυλωνάς Τηλ.: 6972530290 Fax: 2106018760 email: office@greekhelsinki.gr Διεύθυνση: Τ.Θ. 60820 15304 Γλυκά Νερά

Κύριο Μιλτιάδη Παπαϊωάννου

Υπουργό Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Κοινοποίηση:

Κύριο Γιώργο Παπανδρέου, Πρωθυπουργό

Κύριο Γιάννη Ιωαννίδη, Γενικό Γραμματέα Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

[αρ. πρωτ. Υπ. Δικ. 2653/11-7-2011] 10 Ιουλίου 2011

Κύριε Υπουργέ

Όταν τον Οκτώβριο 2008 συζητήθηκε στη Βουλή ο μετέπειτα νόμος για το σύμφωνο συμβίωσης (Ν. 3719/2008), το ΠΑΣΟΚ που ήταν τότε αξιωματική αντιπολίτευση διαφώνησε με τον αποκλεισμό των ομοερωτικών ζευγαριών από το πεδίο εφαρμογής του. Πάγια θέση του ΠΑΣΟΚ που περιλαμβανόταν σε δικό του σχέδιο νόμου και στη συνέχεια στο προεκλογικό πρόγραμμά του ήταν «Το σύμφωνο συμβίωσης αναγνωρισμένη νομική μορφή ελεύθερης επιλογής συμβίωσης ανεξάρτητα από φύλο» (http://www.pasok.gr/portal/resource/contentObject/id/4d2f1f41-93e3-4d9e-99e3-2e244e2a6466).

Πριν ένα χρόνο, η Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς μας ζήτησε και έλαβε προτάσεις για την τροποποίηση του Ν. 3719/2008 που ανατέθηκε σε νομοπαρασκευαστική επιτροπή για τροποποίηση του οικογενειακού δικαίου. Την πρόθεση της κυβέρνησης δημοσιοποίησε σε συνέντευξή του στο «Βήμα 99,5» στις 17 Σεπτεμβρίου 2010 ο Υπουργός Δικαιοσύνης Χάρης Καστανίδης (http://www.tovima.gr/society/article/?aid=355039).

Η επιτροπή παρέδωσε τις προτάσεις της στις 17 Δεκεμβρίου 2010. Όπως δήλωσε η πρόεδρος της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής Καθηγήτρια του ΑΠΘ Έφη Κουνουγέρη - Μανωλεδάκη, στην «Καθημερινή» (http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_100046_04/06/2011_444583) της 4 Ιουνίου 2011, προβλέπεται «επέκταση του συμφώνου στα ομόφυλα ζευγάρια» και «ρυθμίζονται τα ζητήματα με το ΙΚΑ, καθώς στο σχέδιο της ρύθμισης αναφέρεται: ‘Οι διατάξεις του αστικού κώδικα που αναφέρονται σε συζύγους στη μεταξύ τους σχέση, καθώς και οι διατάξεις δημοσιοϋπαλληλικού, εργατικού, ασφαλιστικού, συνταξιοδοτικού και φορολογικού δικαίου που αφορούν συζύγους, εφαρμόζονται αναλόγως και στα μέρη του συμφώνου συμβίωσης. Εφ’ όσον δεν υπάρχει ειδική ρύθμιση στον παρόντα ή σε άλλο νόμο’».

Στις 3 Φεβρουαρίου 2011, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έκρινε κατ’ αρχή παραδεκτές και κοινοποίησε στην Ελληνική Κυβέρνηση δύο προσφυγές κατά του αποκλεισμού των ομοερωτικών ζευγαριών από το σύμφωνο συμβίωσης, εξετάζοντας ενδεχόμενη παραβίαση του Άρθρου 14 (απαγόρευση των διακρίσεων) σε συνδυασμό με το Άρθρο 8 (δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) καθώς και του Άρθρου 13 (δικαίωμα για αποτελεσματική προσφυγή) της ΕΣΔΑ.

Στα τέλη Ιουνίου 2011, μας γνωστοποιήθηκαν από το ΕΔΔΑ οι παρατηρήσεις της Ελληνικής Κυβέρνησης στις δύο προσφυγές. Με έκπληξη πληροφορηθήκαμε πως ενώπιον του ΕΔΔΑ η Ελληνική Κυβέρνηση υποστήριξε θέσεις που διαφέρουν σημαντικά από τις υποτιθέμενες θέσεις του ΠΑΣΟΚ που είχε επανειλημμένα και επίσημα διακηρύξει στο παρελθόν αλλά και τις προτάσεις της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής, τις οποίες μάλιστα η Ελληνική Κυβέρνηση παρέλειψε να αναφέρει στο ΕΔΔΑ. Η Ελληνική Κυβέρνηση υποστήριξε την ορθότητα του Ν. 3719/2008, τον οποίο ως αντιπολίτευση είχε καταψηφίσει, και ισχυρίστηκε διαστρεβλώνοντάς τον πως στόχος του «δεν ήταν η ρύθμιση κάθε είδους συμβίωσης ή ελεύθερης ένωσης υπαρκτής κοινωνικά, αλλά η προστασία των παιδιών που γεννιούνται σε ετερόφυλες ελεύθερες ενώσεις και οι γονείς τους δεν θέλουν να συνάψουν γάμο» και «δεν σκόπευε στον αποκλεισμό των ομόφυλων ζευγαριών … ώστε να εγείρεται ζήτημα διακριτικής μεταχείρισής τους λόγω γενετήσιου προσανατολισμού [sic]». «Η υπαγωγή των ομόφυλων ζευγαριών στο εν λόγω σύμφωνο συμβίωσης [δεν] είναι δυνατή λόγω του προσανατολισμού των ειδικότερων ρυθμίσεων αυτού σε ετερόφυλα ζευγάρια με παιδιά. Άρα η μη υπαγωγή δικαιολογείται από τον επιβαλλόμενο σεβασμό στη σεξουαλική διαφορετικότητα που οδηγεί αναγκαία σε διαφορετική ρύθμιση των ομόφυλων συμβιώσεων, ανάλογη, αλλά όχι παρόμοια, με εκείνη που ισχύει για τα ετερόφυλα.» «Ορθότερη κρίνεται … η θεσμική αναγνώριση των ομόφυλων συμβιώσεων … με την καθιέρωση … ενός ξεχωριστού συμφώνου καταγεγραμμένης συμβίωσης … που ανταποκρίνεται στη διαφορετικότητα της συγκεκριμένης συμβίωσης». «Ο νομοθέτης, ωστόσο, θα πρέπει να επιλέξει, κατά τη διακριτική ευχέρεια που διαθέτει, στον κατάλληλο χρόνο τις λύσεις εκείνες που συγκεντρώνουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες κοινωνικής αποδοχής, ώστε πέρα από την τυπική αναγνώριση των ομόφυλων συμβιώσεων, να διευκολυνθεί και η ουσιαστική απόλαυση του δικαιώματος. Τέλος, πρέπει να αναφερθεί ότι η Ελληνική Κυβέρνηση μελετά το θέμα και θα ανακοινώσει τις αποφάσεις της εντός του έτους ύστερα από διεξαγωγή δημοσίου διαλόγου.»

Κύριε Υπουργέ,

Ως προσφεύγοντες/ουσες στο ΕΔΔΑ ή/και ως ακτιβιστές/τριες των ανθρώπινων δικαιωμάτων περιλαμβανόμενων και των δικαιωμάτων των ομοερωτικών ατόμων, παρακαλούμε να μας πληροφορήσετε αν το κείμενο της Ελληνικής Κυβέρνησης στο ΕΔΔΑ εκφράζει τη θέση της, η οποία αποτελεί διαστρέβλωση του Ν. 3719/2008 και εγκατάλειψη των υποτιθέμενων θέσεων του ΠΑΣΟΚ που είχε επανειλημμένα και επίσημα διακηρύξει στο παρελθόν αλλά και του σχεδίου νόμου της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής. Αν αυτό ισχύει, παρακαλούμε επίσης να μας πληροφορήσετε γιατί υπήρξε αυτή η αλλαγή θέσης, με ποιο σκεπτικό υποστηρίζεται τώρα η ανάγκη ενός διαφορετικού νομικού πλαισίου, δήθεν από σεβασμό στη σεξουαλική διαφορετικότητα, και κυρίως γιατί η Ελληνική Κυβέρνηση παραπέμπει το θέμα της νομικής κατοχύρωσης της συμβίωσης ομοερωτικών ζευγαριών στις καλένδες μέσα από μια νέα διαδικασία διαβούλευσης που είναι αδύνατο με τους σημερινούς ρυθμούς να καταλήξει σε νομοθετική ρύθμιση μέχρι το τέλος του έτους. Τέλος, επικαλούμενοι και εμείς την αρχή της διαύγειας, παρακαλούμε να μας χορηγήσετε αντίγραφο της πρότασης της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής.

Παρακαλούμε να μας απαντήσετε μέχρι και τις 22 Ιουλίου 2011, ώστε στις 24 Ιουλίου 2011, τιμώντας την επέτειο της (προφανώς ελλιπούς) αποκατάστασης της δημοκρατίας στην Ελλάδα, να δημοσιοποιήσουμε την επιστολή μας και την απάντησή σας.

Με τιμή

Η Γενική Γραμματεία Ισότητας καταγγέλλει διαφήμηση στο ΕΣΡ

Αντιγράφω σχετικό δελτίο τύπου της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων:

"Η Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων του Υπουργείου Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης , καταγγέλλει τη νέα διαφήμιση της εταιρίας ΓΕΡΜΑΝΟΣ ,που προβάλλεται τις τελευταίες ημέρες από όλα τα τηλεοπτικά δίκτυα.

Η εν λόγω διαφήμιση ουσιαστικά απογυμνώνει τη γυναίκα από την ανθρώπινη αξία της εξισώνοντάς την με αντικείμενο και εμπόρευμα, για την προώθηση του προϊόντος που διαφημίζεται.

Οι προβαλλόμενες απόψεις παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 2 του Συντάγματος «Ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας» και τις παρ. 1 και 2 του Άρθρου 25, είναι απαράδεκτες, συνιστούν και αναπαράγουν σεξιστικές στερεοτυπικές αντιλήψεις ως προς τους ρόλους, την αξία και τις ικανότητες γυναικών και ανδρών.

Η Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων, με έγγραφη καταγγελία της, προσέφυγε σήμερα στο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και στο Συμβούλιο Ελέγχου Επικοινωνίας, ζητώντας να αποσυρθεί άμεσα η συγκεκριμένη διαφήμιση. "

_____

Είναι πέρα από προφανές ότι η εν λόγω διαφήμηση σατιρίζει ακριβώς το εν λόγω σεξιστικό στερεότυπο για το οποίο "καταγγέλλεται". Όλη η δομή του διαφημιστικού σεναρίου κινείται γύρω από την πρόκληση γέλιου για την παρωχημένη συμπεριφορά του συζύγου, ο οποίος αντιλαμβάνεται εργαλειακά το ρόλο της συζύγου του.

Όλος ο λόγος που χρησιμοποιείται είναι χιουμοριστικός: η αναφορά σε αριθμό καφέδων, γευμάτων, περίεργων ταινιών (ο Έρωτας στη Ζουαζουλάνδη), δώρων γενεθλίων, εντάσσονται ξεκάθαρα σε μια κωμική στόχευση. Το αν θα γελάσει το κοινό ή όχι είναι ζήτημα της επιτυχίας ή μη του αστείου. Αλλά το γεγονός ότι δεν πρόκειται για κυριολεξία είναι μάλλον αντικειμενικό και αυταπόδεικτο.

Είναι δεδομένο ότι ο σκοπός του διαφημιστικού μηνύματος δεν είναι φυσικά η επικρότηση μιας ακραίας και καταδικαστέας αντίληψης, αλλά η διακωμώδησή της, μέσα από το κλασικό στρατήγημα της σάτιρας που είναι η απόδοση ιδιοτήτων "αντικειμένου" (ή ζώου) σε ανθρώπους. Μέσα από αυτή την ανάλυση είναι σαφέστατο ότι η Γενική Γραμματεία Ισότητας προέβη σε μια άκρως επιφανειακή ανάγνωση του εν λόγω διαφημιστικού, χωρίς να αναζητήσει το κωμικό context και την εφαρμογή συγκεκριμένων κανόνων της σάτιρας, η οποία προφανώς και αποτελεί μεταφορικό κι όχι κυριολεκτικό λόγο.

Συμβούλιο της Ευρώπης: Σύσταση για τις διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου

Στις 31.3.2010 θεσπίστηκε η Σύσταση CM/Rec(2010)5 της Επιτροπής Υπουργών των κρατών μελών για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου. Ακολουθεί η μετάφρασή της στα Ελληνικά.

Σύσταση CM/Rec(2010)5 της Επιτροπής των Υπουργών των Κρατών μελών περί μέτρων για την καταπολέμηση των διακρίσεων για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου (Θεσπίστηκε από την Επιτροπή Υπουργών στις 31 Μαρτίου 2010 στην 1081η συνάντηση των Αναπληρωτών Υπουργών) Η Επιτροπή των Υπουργών, σύμφωνα με τους όρους του Άρθρου 15 β του Καταστατικού του Συμβουλίου της Ευρώπης, Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο σκοπός του Συμβουλίου της Ευρώπης είναι να επιτευχθεί μεγαλύτερη ενότητα στα μέλη του και ότι αυτός ο σκοπος μπορεί να επιτευχθεί, ιδιαίτερα με κοινή δράση στον τομέα των ανθρώπινων δικαιωμάτων, Υπενθυμίζοντας ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι οικουμενικά και εφαρμόζονται για όλα τα άτομα και υπογραμμίζοντας τη δέσμευσή του να εγγυάται την ίση αξιοπρέπεια όλων των ανθρώπων κατά την απόλαυση των δικαιωμάτων και ελευθεριών όλων των ατόμων χωρίς διακρίσεις για λόγους όπως το φύλο, η φυλή, το χρώμα, η γλώσσα, οι πολιτικές ή άλλες πεποιθήσεις, η εθνική ή κοινωνική καταγωγή, η σχέση με εθνική μειονότητα, η ιδιοκτησία, η γέννηση ή άλλη κατάσταση, σύμφωνα με την Σύμβαση για την Προστασία των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (Σύμβαση αρ. 5) (εφεξής: "η Σύμβαση") και τα πρωτόκολλά της. Αναγνωρίζοντας ότι η μεταχειριση χωρίς διακρίσεις από κρατικούς παράγοντες, όπως επίσης και η λήψη θετικών κρατικών μέτρων για την προστασία από κάθε διακριτική μεταχείριση, σμπεριλαμβανομένων των μη κρατικών παραγόντων, είναι θεμελιώδη συστατικά του διεθνούς συστήματος προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθερθών, Αναγνωρίζοντας ότι οι λεσβίες, οι γκέι, οι μπαισέξουαλ και τα διαφυλικά άτομα εδώ και αιώνες μέχρι και τώρα είναι θύματα ομοφοβίας, τρανσφοβίας και άλλων ειδών έλλειψης ανοχής και διακρίσεων ακόμη και μέσα στις οικογένειές τους - με την ποινικοποίηση, την περιθωριοποίηση, τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη βία - λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου και ότι πρέπει να ληφθεί ειδική δράση προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης απόλαυση των ανθρώπινων δικαιωμάτων αυτών των προσώπων, Λαμβάνοντας υπόψη τη νομολογια του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής: "το Δικαστήριο") και άλλων διεθνών δικαιοδοσιών, στα οποία ο σεξουαλικός προσανατολισμός θεωρείται λόγος απαγορευμένης διάκρισης και έχουν συμβάλλει στην επαύξηση της προστασίας των δικαιωμάτων των διαφυλικών προσώπων, Υπενθυμίζοντας ότι σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, κάθε διαφορετική μεταχείριση θα πρέπει να ειναι αντικειμενική και να έχει εύλογη δικαιολόγηση, για να μην είναι διακριτική, δηλαδή να επιδιώκει ένα νόμιμο στόχο και να μετέρχεται μέσων που είναι ευλόγως αναλογικά ως προς τον επιδιωκόμενο στόχο, Έχοντας κατά νου την αρχή κατά την οποία πολιτισμιές, παραδοσιακές ή θρησκευτικές αξίες ή κανόνες της "επικρατούσας κουλτούρας" δεν επαρκούν για να δικαιολογήσουν τον μισαλλόδοξο λόγο ή άλλους τύπους διακρίσεων, συμπεριλαμβανομένων αυών για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου, Έχοντας υπόψη το μήνυμα της Επιτροπής Υπουργών προς τις μόνιμες επιτροπές και τις άλλες επιτροπές που εργάστηκαν στη διακυβερνητική συνεργασία του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα ίσα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια όλων των ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων των λεσβιών, γκέι, μπαισέξουαλ και διαφυλικών προσώπων που θεσπίστηκε στις 2 Ιουλιου 2008 και τις σχετικές συστάσεις, Έχοντας κατα νου τις συστάσεις που θεσπίστηκαν από το 1981 από την Κοινοβουλευτική Διάσκεψη του Συμβουλίου της Ευρώπης όσον αφορά τις διακρίσεις για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας, όπως και την Σύσταση 211 (2007) του Κογκρέσσου των Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης περί "Ελευθερίας του συνέρχεσθαι και της έκφρασης των λεσβιών, γκέι, μπαισέξουαλ και τρανσέξουαλ ατόμων". Εκτιμώντας το ρόλο του Επιτρόπου των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων ως προς την εποπτεία της κατάστασης των λεσβιών, γκέι, μπαισέξουαλ και διαφυλικών ατόμων στα κράτη μέλη όσον αφορά τις διακρίσεις για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου, Λαμβάνοντας υπόψη την κοινή δήλωση, που έγινε στις 18 Δεκεμβρίου 2008 από 66 κράτη στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, στην οποία καταδικάστηκαν οι παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου, όπως οι φόνοι, τα βασανιστήρια, οι παράνομες επιθέσεις και ο "αποκλεισμός των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος στην υγεία", Υπογραμμίζοντας ότι οι διακρίσεις και ο κοινωνικός αποκλεισμός για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου μπορούν να καταπολεμηθούν με στοχευμένα μέτρα υπέρ εκείνων που υφίστανται αυτές τις δικρίσεις ή τον αποκλεισμό αλλά και απευθυνόμενα στο γενικό πληθυσμό. Συνιστά στα κράτη μέλη: 1. Να εξετάσουν την ισχύουσα νομοθεσία και τα άλλα μέτρα, να τα αναθεωρούν και να συλλέγουν και να αναλύουν σχετικά δεδομένα προκειμένουν να παρακολουθούν και να περιορίζουν κάθε άμεση ή έμμεση διάκριση για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου, 2. Να διασφαλίζουν ότι τα νομοθετικά και άλλα μέτρα θεσπίζονται και εφαρμόζονται αποτελεσματικά για την καταπολέμηση των διακρίσεων για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου, να διασφαλίζουν το σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων για τις λεσβίες, τους γκέι, τους μπαισέξουαλ και τα διαφυλικά πρόσωα και να προωθούν την ανεκτικότητα έναντί τους. 3. Να διασφαλίζουν ότι τα θύματα των διακρίσεων έχουν γνώση και έχουν πρόσβαση σε αποτελεσματικά νομικά μέτρα ενώπιον μιας εθνικής αρχής και ότι τα μέτρα για την καταπολέμηση των διακρίσεων, συμπεριλαμβανομένων, όταν επιβάλλεται, των κυρώσεων για παραβιάσεις και των διατάξεων για επαρκή αποζημίωση των θυμάτων των διακρίσεων. 4. Να χρησιμοποιούν ως κατευθυντήριες γραμμές στη νομοθεσία, τις πολιτικές και τις πρακτικές τους τις αρχές και τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο παράρτημα αυτής της σύστασης. 5. Να διασφαλίσουν ότι θα ληφθούν απαραίτητα μέτρα και δράσεις ώστε αυτή η σύσταση, συμπεριλαμβανομένου του Παραρτήματός της, θα μεταφραστεί και θα διαδοθεί όσο το δυνατόν ευρύτερα. Παράρτημα στη Σύσταση CM/Rec(2010)5 I. Δικαίωμα στη ζωή, την ασφάλεια και την προστασία από τη βία A. “Εγκλήματα μίσους” και άλλα αδικήματα με κίνητρο το μίσος 1. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν αποτελεσματικές, άμεσες και ανεξάρτητες έρευνες για τις φερόμενες υποθέσεις εγκλημάων και άλλων αδικημάτων στις οποίες ο σεξουαλικός προσανατολισμός ή η ταυτότητα φύλου του θύματος υπάρχει εύλογη υποψία ότι αποτέλεσε κίνητρο για τον δράστη. Θα πρέπει περαιτέρω να διασφαλίζουν ότι δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην διερεύνηση αυτών των εγκλημάτων και αδικημάτων όταν φέρονται ότι τελέστηκαν από όργανα καταστολής ή από άλλα πρόσωπα που δρουν με επίσημη ιδιότητα και ότι οι υπεύθυνοι αυτών των πράξεων οδηγούνται όντως στη δικαιοσύνη και, όταν πρέπει, τιμωρούνται προκειμένου να αποφευχθεί η ατιμωρησία. 2. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι κατά την επιμέτρηση της ποινής, η προκατάληψη έναντι του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου, ως κίνητρο, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ως επιβαρυντική περίσταση. 3. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν απαραίτητα μέτρα για να διασφαλίζουν ότι τα θύματα και οι μάρτυρες των "εγκλημάτων μίσους" και άλλων αδικημάτων με κίνητρο το μίσος λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου θα πρέπει να ενθαρρύνονται να καταγγέλλουν αυτά τα εγκλήματα και αδικήματα. Γι' αυτό το λόγο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για να διασφαλίζεται ότι οι κατασταλτικές δομές, όπως και η δικαιοσύνη, έχουν την απαραίτητη γνώση και ικανότητες να αναγνωρίζουν τέτοια εγκλήματα και αδικήματα και να παρέχουν επαρκή βοήθεια και υποστήριξη στα θύματα και τους μάρτυρες. 4. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα για να διασφαλίζουν την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια όλων των προσώπων που βρίσκονται σε φυλακές ή έχει περιοριστεί η ελευθερία τους με άλλους τρόπους, συμπεριλαμβανομένων των λεσβιών, γκέι, μπαισέξουαλ και διαφυλικών προσώπων και ιδιατέρως να λαμβάνουν προστατευτικά μέτρα εναντίον των σωματικών επιθέσεων, του βιασμού και άλλων τύπων σεξουαλικών καταχρήσεων, είτε τελούνται από συγκρατούμενους είτε από το προσωικό. Τα μέτρα θα πρέπει να λαμβάνονται έτσι ώστε να προστατεύουν και να σέβονται επαρκώς τη ταυτότητα φύλου των διαφυλικών προσώπων. 5. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα σχετικά δεδομένα συλλέγονται και αναλύονται ως προς την πρόληψη και την φύση της διάκρισης και της έλλειψης ανεκτικότητας για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου και ιδιαιτέρως όσον αφορά τα "εγκλήματα μίσους" και τα αδικήματα με κίνητρο το μίσος που σχετίζονται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου. B. “Μισαλλόδοξος λόγος” 6. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν απαραίτητα μέτρα για να καταπολεμήσουν όλους τους τύπους έκφρασης, συμπεριλαμβανομένων των μέσων ενημέρωσης και στο Διαδίκτυο, τα οποία πορεί ευλόγως να οδηγήσουν σε αποτελέσματα όπως παρακίνηση, διάδοση ή προώθηση μίσους ή άλλων τύπων διάκρισης εναντίον των λεσβιών, γκέι, μπαισέξουαλ και διαφυλικών προσώπων. Τέτοιος "μισαλλόδοξος λόγος" θα πρεπει να απαγορεύεται και να καταγγέλλεται δημόσια οπουδήποτε κι αν εμφανίζεται. Όλα τα μέτρα θα πρέπει να σέβονται το θεμελιώδες δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης σύμφωνα με το Άρθρο 10 της Σύμβασης και της νομολογία του Δικαστηρίου. 7. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να εγείρουν την επίγνωση των δημόσιων αρχών και δημόσιων θεσμών σε όλα τα επίπεδα των αρμοδιοτήτων τους να απέχουν από δηλώσεις, ιδιαιτέρως σε μέσα ενημέρωσης, οι οποίες μπορεί εύλογα να κατανοηθούν ως νομιμοποίηση αυτού του μίσους ή των διακρίσεων. 8. Οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι άλλοι εκπρόσωποι του κράτους θα πρέπει να ενθαρρύνονται στην προώθηση της ανεκτικότητας και το σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων των λεσβιών, γκέι, μπαισέξουαλ και διαφυλικών προσώπων όταν εισέρχονται σε διάλογο με σημαντικούς εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των οργανισμών μέσων ενημέρωσης και αθλητισμού, των πολιτικών οργανώσεων και των θρησκευτικών κοινοτήτων. II. Ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι 9. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για να διασφαλίσουν, σύμφωνα με το Άρθρο 11 της Σύμβασης, ότι το δικαίωμα για ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι μπορεί να ασκηθεί αποτελεσματικά χωρίς διακρίσεις για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου. Ιδιαίτερα, οι διοικητικές διαδικασίες που εισάγουν διακρίσεις, όπως η υπερβολική τυπολατρία για την καταχώρηση και την πρακτική λειτουργία σωματείων θα πρέπει να αποτρέπονται και να καταργούνται. Θα πρέπει επίσης να λαμβάνονται μέτρα για την αποτροπή της κατάχρησης των νομικών και διοικητικων διατάξεων, όπως αυτές που σχετίζονται με απαγορεύσεις που βασίζονται στη δημόσια υγεία, τη δημόσια ηθική και την δημόσια τάξη. 10. Η πρόσβαση στη δημόσια χρηματοδότηση των μη κυβερνητικών οργανώσεων πρέπει να διασφαλίζεται χωρίς διάκριση για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου. 11. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν απαραίτητα μέτρα για την αποτελεσματική προστασία των υπερασπιστών των ανθρώπινων δικαιωμάτων των λεσβιών, γκέι, μπαισέξουαλ και διαφυλικών προσώπων εναντίον του μίσους και της εχθρότητας την οποία μπορεί να υφίστανται, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που φέρονται ότι τελούνται από δημόσιους λειτουργούς, προκειμένου να τους επιτρέπεται να διεξάγουν ελεύθερα τις δραστηριότητές τους συμφωνα με την Διακήρυξη της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης περι βελτίωσης της προστασίας των υπερασπιστών των ανθρώπινων δικαιωμάτων και προώθησης των δράσεών τους. 12. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να εγγυώνται ότι ζητάται η γνώμη των μη κυβερνητικών οργανώσεων που υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα των λεσβιών, γκέι, μπαισέξουαλ και διαφυλικών προσώπων κατά τη θέσπιση και εφαρμογή μέτρων που μπορεί να έχουν επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα αυτών των προσώπω. III. Ελευθερία έκφρασης και ειρηνικής συνάθροισης 13. Τα Κράτη μέλη θα λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για να διασφαλίζουν ότι, σύμφωνα με το άρθρο 10 της Σύμβασης, το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης ασκείται αποτελεσματικά χωρίς διακρίσεις για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού της ελευθερίας της λήψης και μετάδοσης πληροφοριών για θέματα που σχετίζονται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου. 14. Τα Κράτη μέλη θα λάβουν τα απαραίτητα μέτρα σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο για να διασφαλίζουν ότι το δικαίωμα στην ελευθερία ειρηνικής συνάθροισης που προβλέπεται από το Άρθρο 11 της Σύμβασης θα ασκείται αποτελεσματικά, χωρίς διακρίσεις για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου. 15.Τα Κράτη μέλη θα διασφαλίζουν ότι οι κατασταλτικές αρχές λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για να προστατεύσουν τους συμμετέχοντες σε ειρηνικές διαδηλώσεις υπέρ των ανθρώπινων δικαιωμάτν των λεσβιών, γκέι, μπαισέξουαλ και διαφυλικών προσώπων από κάθε επίθεση που παρακωλύει παράνομα ή εμποδίζει την αποτελεσματική απόλαυση του δικαιώματος στη ελευθερία της έκφρασης και την ειρηνική συνάθροιση. 16. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για να αποτρέψουν περιορισμούς στην αποτελεσματική ενάσκηση των δικαιωμάτων της ελευεθρίας της εκφρασης και της ειρηνικής συνάθροισης που απορρέουν από την κατάχρηση νομικών ή διοικητικών διατάξεων, για παράδειγμα για λόγους δημόσιας υγείας, δημόσιας ηθικής και δημόσιας τάξης. 17. Οι δημόσιες αρχές σε όλα τα επίπεδα θα πρέπει να ενθαρρύνονται να καταδικάζουν δημόσια και κυρίως στα μέσα ενημέρωσης, κάθε παράνομη παρέμβαση στο δικαίωμα των ατόμων και ομάδων ατόμων κατά την έκφραση της ελευθερίας της έκφρασης και της ειρηνικής συνάθροισης, ιδίως όταν αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα των λεσβιών, γκέι, μπαισέξουαλ και διαφυλικών προσώπων. IV. Δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής 18. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι θα καταργηθεί κάθε νοοθεσία που εισάγει διακρίσεις ποινικοποιώντας τις σεξουαλικές πράξεις μεταξύ συναινούντων ομοφύλων ενηλίκων, όπως και κάθε διαφορά όσον αφορά την ηλικία συγκατάθεσης για ομόφυλοφιλικές σεξουαλικές και ετεροφυλοφιλικές σεξουαλικές δραστηριότητες. Θα πρέπει επίσης να λάβουν τα απαιραίτητα μέτρα για να διασφαλιστεί ότι η ποινική νομοθεσία που, λόγω της διατύπωσής της, μπορεί να οδηγεί σε διακριτική εφαρμογή, είτε θα καταργηθεί είτε θα αναθεωρηθεί είτε θα εφαρμόζεται κατά τρόπον ώστε να είναι συμβατή με την αρχή της μη-διάκρισης. 19. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα προσωπικά δεδομένα που αναφέρονται στον σεξουαλικό προσανατολισμό εν΄ς προσώπου δεν θα συλλέγονται, αποθηκεύονται ή άλλως χρησιμοποιούνται από δημόσιους θεσμούς, συμπεριλαμβανομένων ιδίως των κατασταλτικών δομών, εκτός από όταν είναι αναγκαίο για την επιδίωξη συγκεκριμένου νόμιμου και δίκαιου σκοπού. Τα υπάρχοντα αρχεία που δεν συμβαδίζουν με αυτές τις αρχές θα πρέπει να καταστραφούν. 20. Προϋποθέσεις, όπως οι αλλαγές στην σωματική φύση, για την νομική αναγνώριση του επαναπροσδιορισμού φύλου, θα πρέπει να εξετάζονται σε τακτά διαστήματα, προκειμένου να καταργηθούν οι καταχρηστικές προϋποθέσεις. 21. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για να εγγυηθούν την πλήρη νομική αναγνώριση του επαναπροσδιορισμού του φύλου ενός προσώπου σε όλες τις πτυχές της ζωής του, ιδιαιτέρως καθιστώντας εφικτή την αλλαγή του ονόματος και του φύλου στα δημόσια έγγραφα με έναν σύντομο, διαφανή και προσβάσιμο τρόπο. Τα Κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διασφαλίζουν, όταν είναι απαραίτητο, την αντίστοιχη αναγνώριση των αλλαγών από μη κρατικούς παράγοντες, όσον αφορά τα σημαντικά έγγραφα, όπως τα εκπαιδευτικά ή εργασιακά πιστοποιητικά. 22.Τα Κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίζουν ότι, όταν έχει ολοκληρωθεί ο επαναπροσδιορισμός φύλου κι έχει αναγνωριστεί νομικά σύμφωνα με τις παραγράφους 20 και 21, διασφαλίζεται το δικαίωμα των διαφυλικών προσώπων να παντρεύονται με άτομο του αντίθετου φύλου. 23. Όπου η εθνική νομοθεσία αναγνωρίζει δικαιώματα και υποχρεώσεις σε ανύπαντρα ζευγάρια, τα Κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν΄ ότι αυτά εφαρμόζονται χωρίς διακρίσεις τόσο σε ομόφυλα όσο και σε ετερόφυλα ζευγάρια, συμπεριλαμβανομένων των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων των επιζησάντων και εγκατάστασης επιζησάντων ενοικιαστών. 24. Όπου η εθνική νομοθεσία αναγνωρίζει το σύμφωνο συμβίωσης, τα Κράτη μέλη θα πρέπει να επιδιώκουν ότι η νομική θέση και τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις είναι αντίστοιχα με αυτά των ετερόφυλων ζευγαριών σε μια συγκρίσιμη κατάσταση. 25.Όπου η εθνική νομοθεσία δεν αναγνωρίζει δικαιώματα ή υποχρεώσεις για κατοχυρωμένες συγκατοικήσεις ομόφυλων ζυεγαριών και μη παντρεμένων ζευγαριών, τα κράτη μέλη καλούνται να εξετάσουν τη δυνατότητα να παράσχουν, χωρίς διακρίσεις, συμπεριλαμβανομένων και των ετερόφυλων ζευγαριών, νομικά και άλλα μέσα για να διευθετήσουν τα πρακτικά προβλήματα που σχετίζονται με την κοινωνική πραγματικότητα στην οποία ζουν. 26. Λαμβάνοντας υπόψη ότι τα βέλτιστα συμφέροντα των παιδιών αποτελούν το πρωταρχικό κριτήριο για τη λήψη αποφάσεων που αφορούν την γονική υπευθυνότητα ή την επιμέλεια ενός παιδιού, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι αυτές οι αποφάσεις δεν θα λαμβάνονται με διακρίσεις ως προς τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ατυτότητα φύλου. 27. Λαμβάνπντας υπόψη ότι τα βέλτιστα συμφέροντα των παιδιών αποτελούν το πρωταρχικό κριτηριο για την λήψη αποφάσεων ως προς την τεκνοθεσία ενός παιδιού, τα κράτη μέλη των οποίων η εθνική νομοθεσία επιτρέπει την ατομική τεκνοθεσία θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι ο νόμος εφαρμόζεται χωρίς διακρίσεις που βασίζονται στον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου. 28.Όπου η εθνική νομοθεσία επιτρέπει την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή ανύπαντρων γυναικών, τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιδιώκουν την διασφάλιση πρόσβσης σε αυτή τη μεταχείρισης χωρίς διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού. V. Εργασία 29. Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν την κατοχύρωση και εφαρμογή κατάλληλων μέτρων που επιτρέπουν την αποτελεσματική προστασία εναντίον των διακρίσεων για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου στο χώρο της εργασίας και απασχόλησης στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Αυτά τα μέτρα θα πρέπει να καλύπτουν και τους όρους πρόσβασης στην εργασία και τις προαγωγές, απολύσεις, αμοιβές και άλλες εργασιακές συνθήκες, συμπεριλαμβανομένης της αποτροπής, καταπολέμησης και τιμώρησης της παρενόχλησης και άλλων τρόπων θυματοποίησης. 30. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην παροχή αποτελεσματικής προστασίας στο δικαίωμα ης ιδιωτικότητας των διαφυλικών ατόμων στο πλαίσιο της εργασίας, ιδιαίτερα σχετικά με τις αιτήσεις εργασίας, ώστε να αποτρέπεται η άσχετη διάδοση του ιστορικού του φύλου τους ή το πρώην όνομά τους στον εργοδότη και τους άλλους εργαζομένους. VI. Εκπαίδευση 31. Λαμβάνοντας ιδιαιτέρως υπόψη τα υπερέχοντα συμφέροντα των παιδιών, τα κράτη πρέπει να λάβουν τα κατάλληλα νομοθετικά και άλλα μέτρα προς το εκπαιδευτικό προσωπικό και τους μαθητές, ώστε να διασφαλίζεται ότι το δικαίωμα στην εκπαίδευση θα ασκείται αποτελεσματικά και χωρίς διακρίσεις για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου. Αυτό περιλαμβάνει ιδιαίτερα την εγγύηση ότι το δικαίωμα των παιδιών και νέων στην εκπαίδευση σε ένα ασφαλές περιβάλλον, χωρίς βία, παρενοχλήσεις, κοινωνικό αποκλεισμό ή άλλες μορφές διακριτικής και εξευτελιστικής μεταχείρισης που συνδέονται με το σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου. 32. Λαμβάνοντας ιδιαιτέρως υπόψη τα υπερέχοντα δικαιώματα των παιδιών, πρέπει να ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα σε όλα τα επίπεδα για να προωθηθεί η αποτελεσματική ανεκτικότητα και ο σεβασμός στα σχολεία, ανεξάρτητα από το σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει την αμοιβαία ανοχή και το σεβασμό στα σχολεία όσον αφορά το σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου. Αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει την παροχή αντικειμενικών πληροφοριών όσον αφορά το σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτόττηα φύλου, για παράδειγμα στα σχοικά προγράμματα και το εκπαιδευτιό υλικό καινα παρέχει σε μαθητές και φοιτητές τις αναγκαίες πληροφορίες, την προστασία και την υποστήριξη για να τους βοηθήσει να ζήσουν σύμφωνα με το σεξουαλικό τους προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου τους. Περαιτέρω, τα κράτη μέλη πρέπει να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν πολιτικές ισότητας κι ασφάλειας στο σχολείο καθώς και σχέδια δράσης και πρέπει να διασφαλίζουν την πρόσβαση σε επαρκή εκπαίδευση κατά των διακρίσεων ή προγράμματα βοήθειας για υποστήριξη και διδασκαλία. Τέτοια μέτρα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα δικαιώματα των γονέων για την εκπαίδευση των παιδιών τους. VII. Υγεία 33. Τα Κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν κατάλληλα νομοθετικά και άλλα μέτρα για να διασφαλίζουν ότι τα υψηλότερα πρότυπα υγείας ισχύουν για όλους χωρίς διακρίσεις για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου. Ιδιαίτερα θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους τις ειδικές ανάγκες των λεσβιών, των γκέι, των μπαισέξουαλ και των διαφυλικών προσώπων στην ανάπτυξη εθνικών σχεδίων υγείας συμπεριλαμβανομένων των μέτρων καταπολέμησης της αυτοκτονίας, καταλύματα υγείας, ιατρικά προγράμματα, τμήματα εκπαίδευσης και παρακολούθηση και αξιολόγηση των υπηρεσιών παροχής υγείας. 34. Κατάλληλα μέτρα θα πρέπει να λαμβάνονται προκειμένου να αποφεύγεται η κατηγοριοποίηση της ομοφυλοφιλίας ως αρρώστιας, σύμφωνα με τα πρότυπα του Παγκόσμιου Οργανισμου Υγείας. 35. Τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για να διασφαλίσουν ότι τα διαφυλικά άτομα έχουν επαρκή πρόσβαση στις κατάλληλες υπηρεσίες επαναπροσδιορισμού φύλου, συμπεριλαμβανομένων των ψυχολογικών, ενδοκρινολογικών και χειρουργικών ειδικών στον τομέα της υγείας των διαφυλικών, χωρίς να πρέπει να υποβάλλονται σε παράλογες προϋποθέσεις. Κανένα πρόσωπο δεν πρέπει να υποβάλλεται σε διαδικασίες επαναπροσδιορισμού φύλου χωρίς την συγκατάθεσή του/της. 36. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα απαραίτητα νομοθετικά και άλλα μέτρα για να διασφαλίσουν ότι όλες οι αποφάσεις που περιορίζουν τα κόστη που καλύπτονται από την ασφάληση υγείας για διαδικασίες επαναπροσδιορισμού φύλου θα πρέπει να είναι νόμιμες, αντικειμενικές και αναλογικές. VIII. Στέγαση 37. Πρέπει να λαμβάνονται μέτρα που να διασφαλίζουν ότι η πρόσβαση σε επαρκή στέγαση θα είναι αποτελεσματικά και θα αφορούν εξίσου όλα τα πρόωπα, χωρίς διακρίσεις για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτοτητας φύλου. Τέτοια μέτρα πρέπει να αποσκοπούν ιδιαίτερα στη προστασία έναντι εξώσεων για λόγους διάκρισιης και να εγγυώνται ίσα δικαιώματα για να την απόκτηση και διατήρηση κυριότητας ακινήτων και άλλης ιδιοκτησίας. 38. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στους κινδύνους να μείνουν άστεγοι που αντιμετωπίζουν οι λεσβίες, οι γκέι, οι μπαισέξουαλ και οι διαφυλικοί, συμπεριλαμβανομένων των νέων ατόμων και των παιδιών που μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευπαθή στον κοινωνικό αποκλεισμό, ακόμη κι από τις ίδιες τις οικογένειές τους. Σε σχέση με ατό, οι αντίστοιχες κοινωνικές υπηρεσίες πρέπει να παρέχονται στη βάση μιας αντικειμενικής αξιολόγησης των αναγκών κάθε ατόμου, χωρίς διακρίσεις. IX. Αθλητισμός 39. Η ομοφοβία, η τρανσφοβία και οι διακρίσεις για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου στα αθλήματα, είναι απαράδεκτες και πρέπει να καταπολεμούνται, όπως ο ρατσισμός και οι άλλες μορφές διακρίσεων. 40. Οι αθλητικές δραστηριότητες και εγκαταστάσεις πρέπει να είναι ανοικτές σε όλους χωρίς διακρίσεις για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου. Ιδιαίτερα πρέπει να λαμβάνονται επαρκή μέτρα για την αντιμετώπιση και την τιμώρηση των προσβολών λόγω διάκρισης για το σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου και σε σύνδεση με αθλητικές εκδηλώσεις. 41. Τα κράτη μέλη πρέπει να ενθαρρύνουν το διάλογο και να υποστηρίζουν τις αθλητικές ενώσεις και τα σωματεία οπαδών στην ανάπτυξη δραστηριοτήτων για τη συνειδητοποίηση όσον αφορά τις διακρίσεις κατά των λεσβιών, των γκέι των μπαισέξουαλ και των διαφυλικών προσώπων στα αθλήματα και να καταδικάζουν τις εκδηλώσεις έλλειψης ανεκτικότητας εναντίον τους. X. Δικαίωμα αίτησης ασύλου 42. Σε υποθέσεις που τα κράτη μέλη έχουν διεθνείς υποχρεώσεις σχετικά με αυτό, θα πρέπει να αναγνωρίζουν ότι ένας εύλογα θεμελιωμένος φόβος δίωξης λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου μπορεί να αποτελεί έγκυρο λόγο για την αναγνώριση ιδιότητας πρόσφυγα και προστατευόμενου από άσυλο κατά το εθνικό δίκαιο.  43. Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ιδίως ότι οι αιτούντες άσυλο δεν στέλνονται σε χώρα όπου απειλείται η ζωή ή η ελευθερία τους ή αντιμετωπίζουν κίνδυνο βασανιστηρίων, απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου.  44. Οι αιτούντες άσυλο πρέπει να προστατεύονται από κάθε πολιτική ή πρακτική διακρίσεων για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου. Ιδίως θα πρέπει να ληφθούν κατάλληλα μέτρα για να αποτραπεί ο κίνδυνος σωματικής βίας, συμπεριλαμβανομένων των σεξουαλικών επιθέσεων, της λεκτικής βίας ή άλλων τύπων παρενόχλησης εις βάρος των αιτούντων άσυλο που έχουν στερηθεί την ελευθερία τους και να διασφαλίζεται η πρόσβασή τους σε πληροφορίες σχετικές με την ιδιαίτερη κατάστασή τους.  XI. Εθνικές δομές ανθρώπινων δικαιωμάτων 45. Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι εθνικές δομές για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων έχουν αναλάβει ξεκάθαρα να χειρίζονται υποθέσεις διακρίσεων λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου. Ιδίως πρέπει να είναι σε θέση να κάνουν συστάσεις για νομοθεσία και πολιτικές, να συμβάλλουν στην επίγνωση του γενικότερου κοινού καθώς επίσης - στο μέτρο που προβλέπεται από το εθνικό δίκαιο- να εξετάζουν ατομικά παράπονα σχετικά με τον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα και να πηγαίνουν υποθέσεις στο Δικαστήριο ή να παρεμβαίνουν σε δίκες.  XII. Διακρίσεις για πολλαπλούς λόγους 46. Τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να λάβουν μέτρα για να διασφαλιστεί ότι οι νομικές διατάξεις του εθνικού δικαίου που απαγορεύουν ή αποτρέπουν τις διακρίσεις προστατεύουν επίσης εναντίον των διακρίσεων για πολλαπλούς λόγους, συμπεριλαμβανομένων των λόγων σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου. Οι εθνικές δομές για τα ανθρώπινα δικαιώματα θα πρέπει να έχουν ευρεία αποστολή για να μπορούν να χειρίζονται τέτοιες υποθέσεις.