Επανεκλογή του Νικηφόρου Διαμαντούρου στη θέση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή

ΣΤΙΣ 20 Ιανουαρίου 2010 ο καθηγητής κ. Νικηφόρος Διαμαντούρος επανεξελέγη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για άλλη μια 5ετή θητεία στη θέση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή. O κ. Διαμαντούρος έλαβε 340 ψήφους, ο υποψήφιος κ. Pierre-Yves Monette 289 και ο υποψήφιος κ. Vittorio Bottoli. 

O Eυρωπαίος Διαμεσολαβητής είναι το θεσμικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με αρμοδιότητα την εξέταση παραπόνων εκ μέρους των πολιτών για κακοδιοίκηση των οργάνων και οργανισμών της ΕΕ. Έχει επίσης την αρμοδιότητα να παρεμβαίνει αυτεπαγγέλτως σε περιπτώσεις κακοδιοίκησης εκ μέρους της διοίκησης της ΕΕ. Αποτελεί λοιπόν έναν θεσμό ανάλογο με τον Συνήγορο του Πολίτη, έχει όμως στο πεδίο της αρμοδιότητάς του μόνο τα ευρωπαϊκά όργανα.

Ο κ. Διαμαντούρος ήταν ο πρώτος Έλληνας Συνήγορος του Πολίτη, δηλαδή το πρόσωπο που στελέχωσε την ανεξάρτητη αρχή στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και κατά γενική ομολογία και αναγνώριση συνέβαλε ιδιαιτέρως στην δημιουργία ενός σημαντικού και λειτουργικού θεσμού για την εμπέδωση της νομιμότητας στην ελληνική δημόσια διοίκηση, αλλά και την εφαρμογή των αρχών της λογοδοσίας και της διαφάνειας της κρατικής δράσης. Πριν αναλάβει τη θέση του Συνηγόρου του Πολίτη, ο κ. Διαμαντούρος ήταν καθηγητής στο πολιτικό τμήμα της Νομικής Αθήνας και ένας διακεκριμένος διανοούμενος. Το 2003, έλαβε τη θέση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή (European Ombudsman), θέση στην οποία επανεξελέγη προχθες. Το 2005 είχα την τύχη να τον συναντήσω στις Βρυξέλλες, στα γραφεία της ανεξάρτητης αρχής, όπου είχαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα συνομιλία για την λειτουργία του θεσμού και ιδίως τον ρόλο του στην ενίσχυση της αρχής της διαφάνειας. Ήταν η περίοδος που ο Διαμεσολαβητής είχε επιμείνει ιδιαίτερα ώστε οι συσκέψεις του Συμβουλίου της ΕΕ να γίνονται με δημοσιότητα όταν το συμβούλιο λειτουργεί ως νομοθετικό σώμα, πίεση η οποία είχε αποδώσει καρπούς. 

Το ενδιαφέρον στην νέα θητεία του Διαμεσολαβητή είναι ότι μετά την κατάργηση των "πυλώνων" με την Συνθήκη της Λισαβόνας, ο θεσμός δεν θα ελέγχει μόνο την διοίκηση της Κοινότητας (πρώτος πυλώνας), αλλά θα επεκτείνεται και στις υπηρεσίες της εξωτερικής πολιτικής της Ένωσης (παλιός δεύτερος πυλώνας) καθώς και τις υπηρεσίες της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις (παλιός τρίτος πυλώνας). Η αρμοδιότητα του Διαμεσολαβητή διευρύνεται δηλαδή και σε περιοχές στις οποίες δεν είχε δικαίωμα να επέμβει με βάση τη Συνθήκη της Νίκαιας. 

Oι νέες προτεραιότητες του Διαμεσολαβητή για την επόμενη πενταετία είναι:

- Να διασφαλίσει ότι οι πολίτες θα ωφελούνται πλήρως από την Συνθήκη της Λισαβόνας και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων

- Να ενισχύσει την "κουλτούρα υπηρεσίας" για τους πολίτες εντός της διοίκησης της ΕΕ

- Να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της υπηρεσίας του Διαμεσολαβητή. 

Ευχόμαστε καλή επιτυχία στο δύσκολο έργο του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και θα παρακολουθήσουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις πρωτοβουλίες και τις δημοσιεύσεις στην ιστοσελίδα του.

Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής: διακριτική μεταχείριση κατά ΜΚΟ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Το 1996, μια γερμανική μη κυβερνητική οργάνωση (ΜΚΟ), η οποία παρέχει στήριξη σε πρόσφυγες και θύματα πολέμου, υπέβαλε αίτηση στην Επιτροπή προκειμένου να της επιτραπεί η υπογραφή σύμβασης-πλαισίου εταιρικής σχέσης με σκοπό την υλοποίηση ανθρωπιστικού έργου σε συνεργασία με την Επιτροπή. Το 2001, η Επιτροπή απέρριψε την αίτηση της ΜΚΟ. Μετά από την απόφαση της Επιτροπής, η ΜΚΟ υπέβαλε σειρά καταγγελιών στον Διαμεσολαβητή

Σε επιστολή της από 6^ης Ιουλίου 2005, η ΜΚΟ ισχυρίστηκε ότι είχε υποστεί την εσκεμμένη μειονεκτική μεταχείριση εκ μέρους της Επιτροπής και ότι η τελευταία ενήργησε με δόλο όσον αφορά τον τρόπο μεταχείρισης της αίτησής της.Μετά από την εν λόγω αποστολή, ο Διαμεσολαβητής κίνησε αυτεπάγγελτη έρευνα.

Η Επιτροπή έκρινε ότι τα υποβληθέντα στοιχεία της καταγγέλλουσας ήταν αβάσιμα. Ο Διαμεσολαβητής διαπίστωσε σοβαρά κρούσματα κακοδιοίκησης στην υπόθεση. Πέραν των ελλείψεων που είχε ήδη διαπιστώσει σε προηγούμενες αποφάσεις (κυρίως αναφορικά με τις καταγγελίες 1702/2001/GG και 2862/2004/GG), απεφάνθη ότι η Επιτροπή είχε εσκεμμένα αποκρύψει την αλήθεια, κατά συνέπεια παραπλανώντας την ΜΚΟ. Εξάλλου, ο τρόπος μεταχείρισης της αίτησης της ΜΚΟ εκ μέρους της Επιτροπής είχε ως αποτέλεσμα τη σοβαρή ζημία της καταγγέλλουσας.

Ως εκ τούτου, σε σχέδιο σύστασής του, ο Διαμεσολαβητής κάλεσε την Επιτροπή να ζητήσει συγγνώμη στην ΜΚΟ και να εξετάσει κατά πόσο ήταν δυνατή η αποκατάσταση της παράληψης. Επιπλέον, ο Διαμεσολαβητής κάλεσε την Επιτροπή να εξετάσει κατά πόσο απαιτείται η λήψη περαιτέρω μέτρων για την πρόληψη παρόμοιας κακοδιοίκησης στο μέλλον.

Η Επιτροπή παραδέχτηκε ότι όφειλε να είχε μεταχειριστεί την αίτηση με περισσότερη επιμέλεια. Εντούτοις, δεν ζήτησε συγγνώμη από τη ΜΚΟ. Η Επιτροπή επίσης επισήμανε ότι, εντωμεταξύ, οι συναφείς διαδικασίες είχαν βελτιωθεί σημαντικά.

Ο Διαμεσολαβητής έκρινε την παραδοχή της Επιτροπής μη επαρκή για τις σοβαρές ανησυχίες που εγείρονται στο σχέδιο σύστασής του. Επισήμανε την κατ' εξακολούθηση άρνηση της Επιτροπής να προβεί σε συγκεκριμένες ενέργειες όσον αφορά την υπόθεση της ΜΚΟ και διατύπωσε την παρατήρηση ότι η εν λόγω προσέγγιση μπορεί να ερμηνευθεί μόνο ως σκόπιμη άρνηση συνεργασίας μαζί του. Ωστόσο, δεδομένου ότι το κρούσμα κακοδιοίκησης είχε λάβει χώρα προ μακρού χρονικού διαστήματος και ότι επί του παρόντος βρισκόταν σε ισχύ νέα σύμβαση-πλαίσιο εταιρικής σχέσης, ο Διαμεσολαβητής έκρινε μη ενδεδειγμένη την υποβολή ειδικής έκθεσης στο Κοινοβούλιο στην εν λόγω περίπτωση. Ως εκ τούτου, περάτωσε την υπόθεση διατυπώνοντας επικριτική παρατήρηση.

Περίληψη Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή

Πλήρης απόφαση Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή

Σχέδιο σύστασης προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Νικηφόρος Διαμαντούρος: με τη νέα Συνθήκη θα ελέγχει ΟΛΗ την Ευρωπαϊκή Ένωση

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής (Ευρωπαίος Συνήγορος Πολίτη), καθηγητής κ. Νικηφόρος Διαμαντούρος βρίσκεται σε επίσημη επίκεψη στη χώρα μας, στο πλαίσιο των επισκέψεων που κάνει σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, αλλά και τις υποψήφιες χώρες.

Σε συνέντευξη τύπου που έδωσε σήμερα στις 12.22 στα γραφεία του Συνηγόρου του Πολίτη, απάντησε σε διάφορες ερωτήσεις δημοσιογράφων, σχετικά με λίγο - πολύ γνωστά θέματα.

Η ερώτηση που του υπέβαλα, έχω την εντύπωση ότι έδωσε αυτό που οι δημοσιογράφοι θα έλεγαν "είδηση", χωρίς να βέβαια να είμαι σίγουρος ότι  κατάλαβαν τη βαρύτητα της απάντησης Διαμαντούρου. Συνοπτικά τον ρώτησα αν μετά την Μεταρρυθμιστική Συνθήκη, ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, ο οποίος σήμερα είναι αρμόδιος μόνο για τα θεσμικά όργανα και τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (δηλ. τον "πρώτο πυλώνα" που ασχολείται κυρίως με οικονομικά, εργασιακά, κοινωνικοασφαλιστικά και εμπορικά θέματα), θα έχει αρμοδιότητα και για τις υπόλοιπες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (δηλ. τον "δεύτερο πυλώνα" που αφορά την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας της ΕΕ, αλλά και τον "τρίτο πυλώνα" που αφορά την αστυνομική και δικαστική συνεργασία των κρατών της ΕΕ σε ποινικές υποθέσεις).

Έδωσα κι ένα παράδειγμα για να γίνει κατανοητό: αν ένας πολίτης ζητήσει να του δοθεί αντίγραφο ενός εγγράφου από ένα κοινοτικό όργανο, στην περίπτωση που το όργανο αρνηθεί να του δώσει αντίγραφο, ο πολίτης μπορεί να προσφύγει στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή.

Ενώ αν ο ίδιος πολίτης ζητήσει ένα αντίγραφο μιας υπηρεσίας λ.χ. αρμόδιας για την εξωτερική πολιτική της Ένωσης (β΄ πυλώνας), η τυχόν άρνηση της δεν ελέγχεται από τον Ε.Δ., γιατί αυτός δεν έχει αρμοδιότητα για τα όργανα της Ένωσης.

Η απάντηση του Διαμαντούρου ήταν κρυστάλλινη: μετά την θέση σε ισχύ της Μεταρρυθμιστικής Συνθήκης, καταργούνται οι πυλώνες και συνεπώς η αρμοδιότητα του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή εκτείνεται σε κάθε δράση, κάθε οργάνου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η προσέγγιση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς πρόκειται για επίσημη ερμηνεία της Συνθήκης από κοινοτικό όργανο (ο Διαμεσολαβητής είναι ένα από τα δύο μονομελή όργανα - ανεξάρτητες αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως και ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων).  

Ο κ. Διαμαντούρος διευκρίνισε μάλιστα ότι έτσι η αρμοδιότητά του εκτείνεται και στον έλεγχο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, δηλ. του πάνελ των ηγεσιών των κρατών μελών της ΕΕ. Η έμφαση που έδωσε ο κ. Διαμαντούρος σε αυτήν την επέκταση της αρμοδιότητας δεν είναι τυχαία.

Είναι γνωστή η μάχη που έχει δώσει ως Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής ώστε τα κοινοτικά όργανα,όταν νομοθετούν να το πράττουν  με διαφάνεια και όχι κεκλεισμένων των θυρών. Η ισχύς της επέμβασής του, ως σήμερα, περιοριζόταν στον πρώτο πυλώνα. Με την νέα Συνθήκη, ο Διαμεσολαβητής μπορεί να επέμβει ώστε και η νομοθέτηση σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, αλλά και συνεργασίας κρατών σε τομείς όπως η ασφάλεια κλπ να γίνεται με καθεστώς διαφάνειας, όπως συμβαίνει στην κοινοβουλευτική δημοκρατία. 

Αναμένεται να δούμε πως θα υλοποιηθεί αυτή η επέκταση αρμοδιοτήτων και τι σημαίνει επίσης αυτό για τα υπόλοιπα κοινοτικά όργανα. 

Ο αγώνας του Ν.Διαμαντούρου για νομοθετική διαφάνεια στην ΕΕ

Ο καθηγητής κ. Νικηφόρος Διαμαντούρος είναι ο Ombudsman της ΕΕ, αρμόδιος να διαπιστώνει, ύστερα από αίτηση ή αυτεπαγγέλτως, πότε η συμπεριφορά των οργάνων της Κοινότητας συνιστά "κακοδιοίκηση", δηλαδή δεν συμβαδίζει με τους κανόνες της ορθής διοικητικής συμπεριφοράς και τη νομοθεσία. Όταν ο Διαμεσολαβητής διαπιστώσει τέτοια περίπτωση, απευθύνει μια σύσταση στο όργανο της ΕΕ, εξηγώντας με ποιο τρόπο θα πρέπει να λειτουργήσει το τελευταίο για να συμμορφωθει προς τους κανόνες. Σε σημαντικές περιπτώσεις παραβατικότητας, ο Omudsman συντάσσει ειδική έκθεση και την παρουσιάζει ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κ0ινοβουλίου. Η ισχύς, δηλαδή, των αποφάσεών του δεν βασίζεται στην εκτελεστότητά τους, αλλά στην πειθώ των επιχειρημάτων του και στις πολιτικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει η δημοσιοποίηση της κακοδιοίκησης για το ίδιο το όργανο.

Μία συνήθης περίπτωση κακοδιοίκησης είναι η μη παροχή διοικητικών εγγράφων και πρακτικών από τη διοίκηση, κατά παράβαση των σχετικών κανόνων πρόσβασης του πολίτη στα δημόσια έγγραφα. Και αυτές οι περιπτώσεις συνιστούν κακοδιοίκηση, αφού περιορίζουν παράνομα την εφαρμογή της αρχής της διαφάνειας. Έκφανση της αρχής της διαφάνειας κατοχυρώνεται και στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση που αναφέρεται ότι τα όργανά της, όταν νομοθετούν, θα πρέπει να ακολουθούν όσο το δυνατόν πιο ανοιχτές διαδικασίες. Το Συμβούλιο της ΕΕ όμως (εκπρόσωποι των κυβερνήσεων των 25), δηλαδή το κοινοτικό όργανο το οποίο βρίσκεται πολύ πιο "κοντά" στις εσωτερικές ηγεσίες των κρατών-μελών και πιο "μακριά" από την άμεση εκπροσώπηση του πληθυσμού (δηλ. την Ευρωβουλή), επιμένει να συνεδριάζει κεκλεισμένων των θυρών, όταν λειτουργεί ως νομοθετικό σώμα. Δεδομένης και της φιλολογίας για το δημοκρατικό ελλειμα της ΕΕ, αυτή η μυστικοπάθεια αφαιρεί τον "δημοκρατικό έλεγχο" που εκ φύσεως επιτρέπει η δημόσια συνεδρίαση ενός εξουσιαστικού οργάνου.

Ο Ombudsman αποκάλυψε και τόνισε στην Έκθεσή του την επίμονη άρνηση του Συμβουλίου να συνεδριάζει δημόσια. Αποτέλεσμα: ήδη το Συμβούλιο ανακοίνωσε ότι θα "ανοίξει" ορισμένες από τις συνεδριάσεις του. Πρόκειται για εκείνες τις συνεδριάσεις που αφορούν τις διαδικασίες συναπόφασης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αλλά η δημοσιότητα θα αφορά μόνο το πρώτο τμήμα της διαδικασίας από το Συμβούλιο (την "πρώτη ανάγνωση"). Σε αριθμούς, πρόκειται για 20% περισσότερη διαφάνεια. Ο Καθηγητής Νικηφόρος Διαμαντούρος επιμένει ότι αυτό το βήμα δεν αρκεί και πρέπει όλες οι νομοθετικες διαδικασίες του Συμβουλίου να γίνουν δημόσιες.

http://euobserver.com/9/20740

Αναρωτιέμαι αν μπορεί κάποιος, στο πλαίσιο της γενικότερης απαξιωτικής ρητορικής για τις ανεξάρτητες αρχές, να βρει αρνητικά στην λειτουργία ενός Ombudsman, ειδικά όταν στη θέση αυτή βρίσκεται κάποιος όπως ο κ. Διαμαντούρος. Και αναρωτιέμαι που βλέπετε την καταστολή και την αστυνόμευση σε μια τέτοια διαμεσολαβητική ιδιότητα.

Άρνηση παροχής πρακτικών ΕΕ λόγω "χρήσης μη-διπλωματικής γλώσσας"

Το Συμβούλιο της ΕΕ αρνήθηκε να δημοσιοποιήσει ένα έγγραφο επειδή οι απόψεις που εξέφρασαν τα μέλη μιας υψηλού επιπέδου επιτροπής που περιλαμβάνονταν στο έγγραφο ως πρακτικά, ήταν διατυπωμένες σε "μη-διπλωματική" γλώσσα.

Η επίσημη απάντηση ήταν ότι η χορήγηση του εγγράφου θα μπορούσε να θίξει την προστασία του δημοσίου συμφέροντος αναφοριά με τις διεθνείς σχέσεις της ΕΕ.

Ο εκπρόσωπος του μέσου ενημέρωσης στο οποίο αρνήθηκαν την πρόσβαση, κ. Tony Bunyan, δήλωσε: "Λέγοντας ότι δεν εντάσσεται στο δημόσιο συμφέρον να ξέρουμε για τις περίεργες διαφορές ανάμεσα σε ΕΕ και ΗΠΑ, τοποθετούν την έννοια του απορρήτου σε ένα νέο επίπεδο διαφορετικότητας. Εφόσον οι προτάσεις των ΗΠΑ είναι τόσο φρικτές ώστε οι υψηλόβαθμοι υπάλληλοι των Βρυξελλών χρησιμοποιούν "μη-διπλωματική γλώσσα" που καταγράφεται σε επίσημα πρακτικά των συναντήσεών τους, τότε έχουμε ένα απόλυτο δικαίωμα να ξέρουμε τι λένε."

http://www.statewatch.org/news/2006/jan/01eu-us-doc-denied.htm

Η πρόσβαση στα έγγραφα του Συμβουλίου της ΕΕ αποτελεί ένα δικαίωμα καθενός που κατοχυρώνεται στο άρθρο 255 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και οι όροι άσκησής του εξειδικεύονται με τον Κανονισμό 1049/2001. Ωστόσο, το Συμβούλιο της ΕΕ (εκπρόσωποι των κυβερνήσεων των κρατών μελών) παρουσιάζει ορισμένες φορές, όπως η συγκεκριμένη, απροθυμία να ικανοποιήσει αυτό το δικαίωμα των πολιτών για διαφάνεια, με αποτέλεσμα η απροθυμία του αυτή να έχει καταγγελθεί και από τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή, Καθηγητή κ. Νικηφόρο Διαμαντούρο, ως μορφή κακοδιοίκησης.

Διαφάνεια από το Συμβούλιο της ΕΕ ζητά ο Euro-Ombudsman

O Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, Καθηγητής κ. Νικηφόρος Διαμαντούρος, φέρνει σήμερα στη δημοσιότητα την Ειδική Έκθεσή του για την απουσία δημοσιότητας στις συνεδριάσεις του Συμβουλίου της ΕΕ όταν αυτό ασκεί τις νομοθετικές του αρμοδιότητες.

Η έρευνα του Διαμεσολαβητή προέκυψε κατόπιν παραπόνου που κατέθεσε γερμανός Ευρωβουλευτής, ένα γερμανικό κόμμα και ένας αντιπρόσωπος της νεολαίας του ίδιου κόμματος.

Το νομικό επιχείρημα είναι ότι το Συμβούλιο, συνεδριάζοντας κεκλεισμένων των θυρών όταν ασκεί τη νομοθετική του αρμοδιότητα, παραβιάζει το άρθρο της 1§2 της Συνθήκης που αναφέρει ότι τα όργανα της Ένωσης λαμβάνουν αποφάσεις με όσο το δυνατό μεγαλύτερη δημοσιότητα, ανοικτότητα, διαφάνεια. Επομένως, κατά την εκτίμηση του Διαμεσολαβητή, η δράση του Συμβουλίου κατ' αυτό τον τρόπο συνιστά "κακοδιοίκηση" (maladministration). Κακοδιοίκηση υφίσταται όταν ένα δημόσιο όργανο αποτυγχάνει να ενεργήσει σύμφωνα με κανόνα ή αρχή που το δεσμεύει (Ορισμός του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, 2002).

Το Συμβούλιο όμως, επικαλείται το αντίθετο επιχείρημα, ότι βρίσκεται στη δική του διακριτική ευχέρεια να προσδιορίσει τον βαθμό δημοσιότητας μιας διαδικασίας, προβάλλοντας ότι το θέμα είναι πολιτικό και όχι νομικό. Ότι ο Διαμεσολαβητής, γι' αυτό το λόγο, είναι αναρμόδιος να επιληφθεί του θέματος. Και ότι η "διαφάνεια" που αναφέρει η Συνθήκη στο συγκεκριμένο άρθρο, λόγω της διατύπωσής του, αφορά την μελλοντική Ένωση και όχι το παρόν καθεστώς, σαν να είναι μια προγραμματική δήλωση κι όχι μια νομικά δεσμευτική αρχή...

http://www.euro-ombudsman.eu.int/special/pdf/en/032395.pdf

Από την έκθεση του Διαμεσολαβητή κρατάω περισσότερο την πρώτη ανταπόκριση του Σολάνα, όταν το 2003 κατατέθηκε το παράπονο από τους γερμανούς: "Κρατήστε την υπόθεσή σας και θα την ξανασυζητήσουμε όταν θα έχουμε το Ευρωσύνταγμα". Γιατί το Ευρωσύνταγμα εισήγαγε τελείως διαφορετικές διαδικασίες δημοσιότητας όσον αφορά την νομοθεσία της Ένωσης.

Η απόρριψη του Ευρωσυντάγματος δίνει, λοιπόν, το επιχείρημα στο Συμβούλιο να επικαλείται το "πολιτικό" δικαίωμά του να κρατάει κλειστές τις νομοθετικές συνεδριάσεις του, παραπέμποντας εμμέσως, αλλά σαφώς, στα πρόσφατα δημοψηφίσματα που αμφισβήτησαν τις θεμελιώδεις συνταγματικές προοπτικές (το "μέλλον") της Ένωσης όπως περιλαμβάνονταν σε αυτο το κείμενο, μεταξύ των οποίων και η αρχή της διαφάνειας. Αυτήν την λαϊκή ετυμηγορία καρπώνεται σήμερα το Συμβούλιο, διαστρεβλώνοντας, κατά το δοκούν, το μήνυμα/νόημα των "όχι" στα σχετικά δημοψηφίσματα.

Φυσικά, ο Διαμεσολαβητής απέρριψε αυτή την εκδοχή, αναφέροντας ότι είναι θεμελιώδες δικαίωμα κάθε πολίτη να έχει πρόσβαση στις διαδικασίες ενός νομοθετικού οργάνου. Αυτή η αρχή, όμως, σεβαστή από όλα τα δημοκρατικά κράτη για τις εσωτερικές κοινοβουλευτικές διαδικασίες, δυστυχώς δεν είναι κατοχυρωμένη -με τη σαφήνεια που τη διατυπώνει ο Διαμεσολαβητής- σε κάποιο δεσμευτικό για το Συμβούλιο νομικό κείμενο. Η δεσμευτικότητά της απορρέει, βέβαια, από τον θεμελιώδη χαράκτήρα της, αλλά η ρητή κατοχύρωση θα της προσέδιδε την υπεροχή του αδιαμφισβήτητου. Άλλη βαρύτητα έχει να διαγιγνώσκει την ύπαρξη μιας αρχής ο Διαμεσολαβητής κι άλλη θα είχε αν ήταν διατυπωμένη σε ένα συνταγματικό κείμενο που δεσμεύει το Συμβούλιο.

Παρόλη τη γνωστή εξέλιξη με το Ευρωσύνταγμα, ο Διαμεσολαβητής αναφέρει στην έκθεσή του ότι την εποχή της διερεύνησης του παραπόνου, τα κράτη μέλη είχαν συμφωνήσει πάνω στο κείμενο της Συνθήκης για τη θέσπιση Συντάγματος της Ευρώπης. Συνεπώς, οι αρχές του κειμένου αυτού είχαν κατ' αρχήν αποτελέσει τον κοινό τόπο μιας διακυβερνητικής συμφωνίας, με την επιφύλαξη της εσωτερικής επικύρωσης από κάθε χώρα. Επιπρόσθετα, ο Διαμεσολαβητής ερμηνεύει ως δεσμευτική την αρχή του άρθρου 1§2 της ΣυνθΕΕ και για το καθεστώς της παρούσας Ένωσης, καταλήγοντας στην Σύσταση: "Το Συμβούλιο της ΕΕ θα πρέπει να αναθεωρήσει την άρνησή του να αποφασίσει να συνεδριάζει δημόσια όταν ενεργεί ως νομοθετικό όργανο".

Και πάλι, όμως, μιλάμε για ερμηνεία. Και όταν για τόσο σημαντικά θεσμικά θέματα υπάρχει ανάγκη ερμηνείας επιβάλλεται είτε η αναθεώρηση είτε η δικαστική διάγνωση.

Δέκα χρόνια Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής

Στις 27/11/1995, ξεκίνησε η λειτουργία ενός μείζονος σημασίας θεσμού, του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή (European Ombudsman). Πρώτος Διαμεσολαβητής εξελέγη ο κ. Jacob Söderman.

Στις 11/9, με ένα γκαλά στη Χάγη, έγινε ο εορτασμός της συμπλήρωσης της πρώτης δεκαετίας του θεσμού του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή. Στο πηδάλιο του θεσμού βρίσκεται, από το 2003, ο καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Νικηφόρος Διαμαντούρος, πρώτος Έλληνας Συνήγορος του Πολίτη.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής είναι ανεξάρτητη αρχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αρμόδιος για να επεμβαίνει σε περιπτώσεις κακοδιοίκησης που εντοπίζει στα όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας. Έργο του η πάταξη της κακώς νοούμενης γραφειοκρατίας. Δέχεται παράπονα από τους ευρωπαίους πολίτες που θεωρούν ότι αδικήθηκαν από οργανα της Κοινότητας (Επιτροπή, Συμβούλιο, Κοινοβούλιο, ΔΕΚ, Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο κλπ) και διεξάγει έρευνες προτείνοντας τρόπους εξωδικαστικής επίλυσης των διαφορών. Οι αποφάσεις του δεν είναι βέβαια εκτελεστές (όπως άλλωστε και τα Πορίσματα του Συνηγόρου του Πολίτη) και η ισχύς τους βασίζεται στην πειθώ των νομικών τους επιχειρημάτων.

Ο θεσμός του Ombudsman, είτε σε κρατικό (Συνήγορος του Πολίτη) , είτε σε ιδιωτικό (π.χ. Τραπεζικός Διαμεσολαβητής), είτε σε κοινοτικό επίπεδο, συνδέεται, εκτός των άλλων, με την διασφάλιση της αρχής της διαφάνειας. Η πρόσβαση του πολίτη στα έγγραφα και η γνώση των πράξεων των δημοσίων οργάνων αποτελεί σημαντική συνιστώσα της σύγχρονης δημοκρατικής διακυβέρνησης. Στην ομιλια του ο κ. Διαμαντούρος παραθέτει μία σημείωση του προκατόχου του, πολύ χαρακτηριστική: "Μερικές φορές νομίζω ότι σε κάθε δημόσια υπηρεσία υπάρχει ένας δεινόσαυρος. Ζει στα θεμέλια και φυλάει τα αρχεία. Αυτά τα θηρία έχουν μια αποστροφή στις ανοιχτές πόρτες και το φως της μέρας..."

Η παρεμπόδιση χορήγησης εγγράφων από τους δημόσιους φορείς εμπίπτει κατ' αρχήν στην έννοια της κακοδιοίκησης και έτσι η εμπέδωση της αρχής της διαφάνειας καταγράφεται στις επιτυχίες του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή (σημειωτέον ότι σε ορισμένες χώρες, όπως η Γαλλία, η Αγγλία και η Σλοβοκία υπάρχει ειδική ανεξάρτητη αρχή με αρμοδιότητα της παροχής πρόσβασης στα έγγραφα των δημόσιων υπηρεσιών). Τρία άλλα παραδείγματα που αναφέρει ο κ. Διαμαντούρος στην ομιλία του είναι ο εξοβελισμός των ορίων ηλικίας για τις προσλήψεις (αθέμιτη διάκριση με βάση την ηλικία), η συντόμευση των πληρωμών σε συμβαλλόμενους με την Ε.Ε. και η εμπέδωση του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (το αρτιότερο κείμενο ατομικών δικαιωμάτων που συνοψίζει τις συνταγματικές παραδόσεις των ευρωπαϊκών κρατών). Ένα σημαντικό έργο είναι και ο Κώδικας Ορθής Διοικητικής Συμπεριφοράς που εξέδωσε ο Διαμεσολαβητής, ένα soft law κείμενο που συνοψίζει τις αρχές της Καλής Διοίκησης (αντίστοιχος κώδικας εκδόθηκε και από το Υπουργείο Εσωτερικών πριν από έναν μήνα περίπου).

Μέσα στα 10 χρόνια λειτουργίας του θεσμού, ο Διαμεσολαβητής χειρίστηκε πάνω από 20.000 παράπονα και έδωσε απαντήσεις και πληροφορίες σε πάμπολλους πολίτες. Μέσα στο 2005 έχει ήδη λάβει 3.000 αναφορές!

Όλη η ομιλία του κ. Διαμαντούρου: http://www.euro-ombudsman.eu.int/10anniversary/en/2005-09-11.htm

Αν και ο θεσμός του Ombudsman μετράει σχεδόν δύο αιώνες στις σκανδιναβικές χώρες, ενώ μόλις 8 χρόνια στην Ελλάδα, είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον νομικό μας πολιτισμό ότι μέλη της επιστημονικής μας κοινότητας βρίσκονται στην πρωτοπορία για την προστασία των δημοκρατικών θεσμών και των συνταγματικών δικαιωμάτων. Υπενθυμίζοντας ότι "Ελλάδα" δεν είναι μόνο οι αρχαιότητες και τα αθλητικομουσικά πυροτεχνήματα.