Η Ελλάδα υπόλογη για τη ρύπανση στον Ασωπό

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα Κοινωνικά Δικαιώματα, όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης που εξετάζει συλλογικές προσφυγές φορέων εναντίον των κρατών-μελών του Ευρωπαϊκού Χάρτη Κοινωνικών Δικαιωμάτων εξετάζει προσφυγή της Διεθνούς Ομοσπονδίας Ανθρώπινων Δικαιωμάτων (FIDH) εναντίον της Ελλάδας, για την περιβαλλοντική ρύπανση σε περιοχή κοντά στην Αθήνα.

Σε πρώτη φάση, η Επιτροπή κήρυξε παραδεκτή την προσφυγή 72/2011, με απόφασή της (βλ. εδώ στα αγγλικά). Η προσφυγή αφορά τις επιπτώσεις της περιβαλλοντικής ρύπανσης στην υγεία των ανθρώπων που κατοικούν κοντά στον ποταμό Ασωπό και την βιομηχανική περιοχή των Οινοφύτων, η οποία ευρίσκεται 50 χιλιόμετρα βόρεια της Αθήνας.

Η Ελληνική Κυβέρνηση έχει προθεσμία έως τις 3 Φεβρουαρίου 2012 για να υποβάλλει γραπτές προτάσεις όσον αφορά την ουσία της προσφυγής.

Το πλήρες κείμενο της απόφασης επί του παραδεκτού, έχει ως εξής (σε μετάφραση από τα αγγλικά):

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΑΡΑΔΕΚΤΟΥ

7 Δεκεμβρίου 2011

Διεθνής Ομοσπονδία Ανθρώπινων Δικαιωμάτων (FIDH)

κατά Ελλάδας

Προσφυγή αρ. 72/2011

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων, επιτροπή ανεξάρτητων ειδικών που έχει ιδρυθεί σύμφωνα με το άρθρο 25 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη ("η Επιτροπή"), κατά τη διάρκεια της 254ης διάσκεψής της, στην οποία συμμετείχαν οι:

κ.κ. Luis JIMENA QUESADA, Πρόεδρος

Colm O’CINNEIDE, Αντιπρόεδρος

κα Monika SCHLACHTER, Αντιπρόεδρος

κ. Jean-Michel BELORGEY, Γενικός Εισηγητής

κα Csilla KOLLONAY LEHOCZKY

κ.κ. Andrzej SWIATKOWSKI

Lauri LEPPIK

Rüçhan IŞIK

Πέτρος ΣΤΑΓΚΟΣ

κα Jarna PETMAN

κ. Giuseppe PALMISANO

κα. Karin LUKAS

Υποβοηθούμενη από τον κ. Régis BRILLAT, Εκτελεστικό Γραμματέα

Έχοντας υπόψη την προσφυγή με ημερομηνία 8ης Ιουλίου 2011, η οποία καταχωρήθηκε την ίδια ημέρα με τον αρ. 72/2011, από την Διεθνή Ομοσπονδία Ανθρώπινων Δικαιωμάτων ("η FIDH") και υπογράφηκε από την Πρόεδρό της, κ. Mrs Souhayr Belhassen, με την οποία αιτείται από την Επιτροπή να αποφασίσει ότι η κατάσταση στην Ελλάδα δεν είναι σύμφωνη με το άρθρο 11 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη ("ο Χάρτης του 1961"),

Έχοντας υπόψη τα συνημμένα έγγραφα της προσφυγής.

Έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις της Κυβέρνησης της Ελλάδας ("η Κυβέρνηση") που ελήφθησαν την 31η Οκτωβρίου 2011.

Έχοντας υπόψη τον Χάρτη του 1961 και ιδιαίτερα το Άρθρο 11 το οποίο αναφέρει τα παρακάτω:

Άρθρο 11 - Το δικαίωμα προστασίας της υγείας

Μέρος Ι: "Καθένας έχει δικαίωμα να επωφελείται από μέτρα που του επιτρέπουν να απολαμβάνει τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα υγείας."

Μέρος ΙΙ: "Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματιή ενάσκηση του δικαιώματος στην προστασία της υγείας, τα Συμβαλλόμενα Μέρη δεσμεύονται να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα που υποδεικνύονται, άμεσα ή σε συνεργασία με δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς, ώστε:

1. να εξαλείψουν στο μέτρο του εφικτού τις αιτίες των κινδύνων για την υγεία

2. να παρέχουν σμβουλευτικές και εκπαιδευτικές υποδομές για την προώθηση της υγείας και την ενθάρρυνση της ατομικής ευθύνης σε θέματα υγείας.

3. να αποτρέπουν στο μέτρο του εφικτού τις επιδημίες, τις ενδημικές και άλλες ασθένεις καθώς και τα ατυχήματα."

Έχοντας υπόψη το Πρόσθετο Πρωτόκολλο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη που προβλέπει ένα σύστημα συλλογικών καταγγελιών ("το Πρωτόκολλο").

Έχοντας υπόψη τον Κανονισμό της Επιτροπής που θεσπίστηκε από την Επιτροπή στις 29 Μαρτίου 2004, στην 207η διάσκεψή της , στις 20 Φεβρουαρίου 2009 στην 234η διάσκεψή της και στις 10 Μάη 2011 ("ο Κανονισμος").

Έχοντας διασκεφθεί στις 7 Δεκεμβρίου 2011

Εκδίδει την ακόλουθη απόφαση, η οποία θεσπίστηκε κατά την παρακάτω ημερομνηνία.

1. Η FIDH ισχυρίζεται ότι η κατάσταση στην Ελλάδα συνιστά παραβίαση του άρθρου 11 του Χάρτη του 1961. Η FIDH ισχυρίζεται ότι το Ελληνικό Κράτος δεν έχει λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να περιορίσει ή ελαττώσει τις επιβλαβείς συνέπειες από περιβαλλοντική ρύπανση ευρείας κλίμακας στην υγεία των προσώπων που ζουν στην επίμαχη περιοχή του ποταμού Ασωποπύ και πλησίον της βιομηχανικής περιοχής των Οινοφύτων, 50 χλμ βόρεια της Αθήνας και να διασφαλίσει ότι τα εν λόγω άτομα μπορούν να απολαύσουν πλήρως το δικαίωμά τους για προστασίας της υγείας.

2. Η Κυβέρνηση δεν αμφισβητεί ότι η προσφυγεί τηρεί τους όρους του παραδεκτού που τίθενται με το Άρθρο 1 β) και το Άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου, με την επιφύλαξη των επιχειρημάτων επί του ζητήματος της ουσίας.

ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ

3. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι σύμφωνα με το Άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου, το οποίο κυρώθηκε από την Ελλάδα στις 18 Ιουνίου 1998 και τέθηκε σε ισχύ σε αυτό το κράτος στις 18 Αυγούστου 1998, η προσφυγή υποβλήθηκε γραπτώς και αφορά το άρθρο 11 του Χάρτη του 1961, διατάξεις που έγιναν αποδεκτές από την Ελλάδα όταν κύρωσε την συνθήκη στις 6 Ιουνίου 1984 και με τις οποίες δεσμεύεται από την έναρξη της ισχύος της συνθήκης σε αυτήν στις 8 Ιουλίου 1984.

4. Επιπλέον, παρατίθενται οι λόγοι της προσφυγής.

5. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι σύμφωνα με τα Άρθρα 1 β) και 3 του Πρωτοκόλλου, η FIDH είναι μια διεθνής μη κυβερνητική οργάνωση με συμμετοχική θέση στο Συμβούλιο της Ευρώπης. Περιλαμβάνεται στον κατάλογο, ο οποίος θεσπίστηκε από την Κυβερνητική Επιτροπή των διεθνών μη κυβερνητικώνοργανώσεων και έχει δικαίωμα να υποβάλλει προσφυγές ενώπιον της Επιτροπής.

6. Η Επιτροπή έχει ήδη κρίνει ότι η FIDH έχει αρμοδιότητα για τους σκοπούς της διαδικασίας της υποβολής συλλογικών προσφυγών, κατά την έννοια του Άρθρου 3 του Πρωτοκόλλου, όσον αφορά διάφορα θέματα που καλύπτονται από τις υποβληθείσες προσφυγές (FIDH κατά Ελλάδας, Αρ. 7/2000, απόφαση επί του παραδεκτού της 28ης Ιουνίου 2000, §8. FIDH κατά Γαλλίας, καταγγελία Αρ. 14/2003, απόφαση επί του παραδεκτού της 16ης Μάη 2003, §5. FIDH κατά Βελγίου, προσφυγή Αρ. 62/2010, απόφαση επί του παραδεκτού της 1ης Δεκέμβρη 2010,, §6 ). Ενόψει του ευρέως πεδίου δράσεων της FIDH, κρίνεται ότι ο όρος συντρέχει και για τους σκοπούς της παρούσας προσφυγής.

7. Η προσφυγή έχει υπογραφεί από την κ. Souhair Belhassen Πρόεδρο της οργάνωσης. Η Επιτροπή έχει ήδη κρίνει ότι η κ. Souhair Belhassen έχει δικαίωμα εκπροσώπησης της FIDH για τους σκοπούς των συλλογικών καταγγελιών (FIDH κατά Βελγίου, καταγγελία Αρ. 62/2010, αποφαση επί του παραδεκτού της 1ης Δεκέμβρη 2010, §7 ). Γι' αυτό η Επιτροπή θεωρεί ότι συντρέχει ο όρος που προβλέπεται από τον Κανόνα 23 του Κανονισμού.

8. Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή, βασιζόμενη στην έκθεση που παρουσιάστηκε από την κ. Karin LUKAS και με την επιφύλαξη να αποφασίσει για την ουσία της προσφυγής,

ΚΗΡΥΣΣΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΥΓΗ ΠΑΡΑΔΕΚΤΗ

Εφαρμόζοντας το άρθρο 7§1 του πρωτοκόλλου, ζητά από την Εκτελεστική Γραμματεία να κοινοποιήσει στην προσφεύγουσα οργάνωση και στο Καταγγελλόμενο Κράτος την παρούσα απόφαση, να την αποστείλει στα κράτη μέλη του Πρωτοκόλλου και στα μέλη που έχουν υποβάλει δήλωση σύμφωνα με το Άρθρο Δ παρ. 2 του Αναθεωρημένου Χάρτη και να την δώσει στη δημοσιότητα.

Ζητά από την Εκτελεστική Γραμματεία να δημοσιεύσει την απόφαση στο Διαδικτυακό τόπο του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Καλεί την Κυβέρνηση να υποβάλλει γραπτές προτάσεις επί της ουσίας της προσφυγής μέχρι τις 3 Φεβρουαρίου 2012.

Καλεί την FIDH να υποβάλει απάντηση στις προτάσεις της Κυβέρνησης εντός της προθεσμίας που θα καθοριστεί.

Καλεί τα κράτη μέλη του Πρωτοκόλλου και τα κράτη που έχουν υποβάλει δήλωση κατά το Άρθρο Δ παρ. 2 του Αναθεωρημένου Χάρτη να υποβάλλουν σχόλια έως τις 3 Φεβρουαρίου 2012, εάν το επιθυμούν.

Κατ' εφαρμογή του Άρθρου 7§2 του Πρωτοκόλλου, καλεί τους διεθνείς οργανισμούς εργαζομένων ή εργοδοτών που μνημονεύονται στο άρθρο 27§2 του Χάρτη να υποβάλλουν παρατηρήσεις μέχρι τις 3 Φεβρουαρίου 2012.

Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και η αρχή της αναλογικότητας

Χθες το βράδυ βρέθηκα στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, το οποίο συνεδρίαζε για να γνωμοδοτήσει σχετικά με την κατάχωση ή μη του Βωμού του Δωδεκαθέου, ενόψει των έργων που αφορούν τον σιδηρόδρομο. Ήμουν με την πρόεδρο της Ελληνικής Δράσης για τα Ανθρώπινα Δικαιωμάτα, την Ηλέκτρα - Λήδα Κούτρα που είχε κατέθεσε μηνυτήρια αναφορά προ ημερών για το θέμα και κάναμε σαφές ότι θα προχωρήσουμε την υπόθεση σε νομικό επίπεδο, μέχρι τέλους, δεδομένου ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ασχολείται πλέον και με περιβαλλοντικές υποθέσεις υπό το πρίσμα του άρθρου 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Σε νομικό επίπεδο, το θέμα αφορά το συνταγματικό δικαίωμα της πρόσβασης στα πολιτιστικά αγαθά (άρθρο 5 παρ. 1 Σ. σε συνδυασμό με το άρθρο 24 παρ. 1 Σ., άρθρο 8 ΕΣΔΑ), αφού το δικαίωμα απόλαυσης του Βωμού και των άλλων αρχαιοτήτων που βρίσκονται στο εν λόγω σημείο αποτελούν σημαντικά στοιχεία του πολιτιστικού περιβάλλοντος. Παράλληλα, ο Βωμός ως λατρευτική εγκατάσταση, μπορεί να αποτελέσει ένα σημείο ενάσκησης του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας (άρθρο 13 Σ., άρθρο 9 ΕΣΔΑ). Αυτά τα δικαιώματα βρίσκονται σε σχέση έντασης προς το γενικότερο δημόσιο συμφέρον των σιδηροδρομικών έργων. Η λύση της "κατάχωσης" συνιστά μια μορφή συντήρησης των αρχαιοτήτων (για τις μελλοντικές γενιές) προκειμένου να εξυπηρετηθεί το δημόσιο έργο, αποστερώντας όμως την σύγχρονες γενιές από το δικαίωμα πρόσβασης στο πολιτιστικό αγαθό. Και με αμφίβολα αποτελέσματα ως προς τη συντήρηση.

Από την παρουσίαση του θέματος που κάναμε στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο μου δόθηκε η εντύπωση ότι μέλη του Συμβουλίου αγνοούν την αρχή της αναλογικότητας. Μας είπαν ότι το μόνο που οφείλουν να λάβουν υπόψη τους είναι ο συγκεκριμένος νόμος περί προστασίας αρχαιοτήτων (Ν.3028/2002). Εμείς τους είπαμε ότι στην στάθμιση που θα πρέπει να κάνουν δεν μπορούν παρά να εκτιμήσουν εάν το μέτρο που προτείνεται (η κατάχωση) είναι αναγκαίο, πρόσφορο και με στενή έννοια αναλογικό ενόψει του γενικότερου σκοπού, χωρίς δηλαδή να καταπνίγεται ο πυρήνας κανενός δικαιώματος. Η αρχή της αναλογικότητας προβλέπεται εξάλλου στο άρθρο 25 του Συντάγματος, ενώ κατά την ειδικότερη έκφανσή της, η αρχή της αειφορίας (ή της "βιώσιμης ανάπτυξης") προβλέπεται στο άρθρο 24 του Συντάγματος, για την προστασία των πολιτιστικών αγαθών. Ο Ν.3028/2002 δεν εφαρμόζεται από μόνος του, αλλά υπό το φως και λαμβανομένων υπόψη των επιταγών του Συντάγματος. Αυτό θεωρώ ότι τώρα έγινε αντιληπτό από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, το οποίο δεν φάνηκε εξοικειωμένο με τη σχετική ανάλυση, μολονότι κατά το άρθρο 25 όλα τα κρατικά όργανα πρέπει να διευκολύνουν την ανεμπόδιση και αποτελεσματική άσκηση των συνταγματικών δικαιωμάτων. Επομένως στη γνωμοδότησή του θα πρέπει να μνημονεύει τις αρχές της αναλογικότητας και της αειφορίας.

Η εφαρμογή αυτών των αρχών, όπως έχει νομολογήσει το Συμβούλιο της Επικρατείας, δεν μπορεί να γίνει χωρίς να έχουν εκπονηθεί σχετικές μελέτες για την εκτίμηση των σχέσεων κόστους - οφέλους, κι αυτό όμως όχι μόνο προς μια πλευρά. Στην εισήγησή της η πρόεδρος της Ελληνικής Δράσης τόνισε ότι θα πρέπει να εκπονηθεί και μια μελέτη που να εξετάζει τα διαφυγόντα κέρδη από την μη αξιοποίηση των αποκαλυφθέντων μνημείων για το Ελληνικό Δημόσιο και τις χρήσεις που θα μπορούσαν να γίνουν για λόγους τουρισμού.

Ένα επιχείρημα που ακούστηκε από την εισηγήτρια του ΚΑΣ είναι ότι το έργο προϋπήρχε και ότι τα μνημεία δεν αποκαλύφθηκαν τώρα. Αυτό όμως δεν επαρκεί για να δικαιολογήσει τον περιορισμό του δικαιώματος πρόσβασης στα πολιτιστικά αγαθά, γιατί διαφορετικά δεν θα έπρεπε να γίνονται καν ανασκαφές. Εξάλλου, άλλο ήταν το συνταγματικό και ευρωπαϊκό πλαίσιο δικαιωμάτων πριν από 100 χρόνια κι άλλο σήμερα.

retrospectiva 22: η ελεύθερη πρόσβαση στο δημόσιο χώρο

Με αφορμή τις πρόσφατες δράσεις της κοινωνίας των πολιτών, μια συζήτηση για την πρόσβαση στο δημόσιο χώρο, τις επιπτώσεις της παράνομης στάθμευσης, τους τρόπους ενάσκησης των δικαιωμάτων από τους πολίτες και την αποτελεσματικότητα των μέτρων που λαμβάνει η Πολιτεία.

Kαλεσμένοι της εκπομπής, η Πωλίνα Παπανικολάου και ο Κώστας Χαρβάτης.

Στην "Πλατεία Συντάγματος" ανάλυση του άρθρου 5 του Συντάγματος, για το δικαίωμα ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και την προσωπική ελευθερία.

Ακούστε την εκπομπή κάνοντας κλικ εδώ.

Ανεξάρτητη Αρχή Προστασίας Περιβάλλοντος

Στη φωτογραφία βλέπουμε την έδρα του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης, ενός ελληνικού κρατικού οργανισμού που ιδρύθηκε το 2000:

"Το Εθνικό Κέντρο Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης στοχεύει να αποτελέσει τον στρατηγικό σύμβουλο της Ελληνικής Πολιτείας σε θέματα περιβάλλοντος και βιώσιμης ανάπτυξης. Μέσω της παροχής διαρκούς, αξιόπιστης και αντικειμενικής πληροφόρησης, γνώσης και τεκμηριωμένων απόψεων, εισηγήσεων και γνωμοδοτήσεων, υποστηρίζει την κατάρτιση και εφαρμογή ορθών και αποτελεσματικών πολιτικών στους παραπάνω τομείς. Συνεισφέρει, ως τεχνογνωστικός μηχανισμός, στην ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης στις τομεακές αναπτυξιακές πολιτικές και στην επίτευξη, μέσω αυτής, ενός οριζόντιου συντονισμού των δημοσίων πολιτικών που αφορούν άμεσα ή έμμεσα τη διαχείριση του χώρου και του περιβάλλοντος."

Η είδηση της ανάθεσης στον -διορισμένο από την Κυβέρνηση- αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου που προβάλλεται ως "μέτρο" αντιμετώπισης των γνωστών προβλημάτων αφορά κάτι αδιάφορο και εξίσου "επικοινωνιακό" με την τυχόν δημιουργία χωριστού Υπουργείου Περιβάλλοντος. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι το κεντρικό κράτος δεν είναι σε θέση να αναλάβει τις εξαιρετικά αντιδημοφιλείς στην πραγματικότητα αποφάσεις που επιβάλλονται για την προστασία του περιβάλλοντος. 

Στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής υπάρχει μια πανίσχυρη ανεξάρτητη αρχή, η γνωστή EPA (Εnvironmental Protection Agency) αρμόδια για αυτές τις αντιδημοφιλής αποφάσεις που δύσκολα θα λάμβανε ο Πρόεδρος ή το Κογκρέσσο. 

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκτός το απο τη ΓΔ Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπάρχει και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, μια ανεξάρτητη υπηρεσία με κυρίως συμβουλευτικό χαρακτήρα.

Στην Ολλανδια υπάρχει η ανεξάρτητη υπηρεσία περιβαλλοντικών εκτιμήσεων (Netherlands Environmental Assessment Agency), η οποία μάλιστα σχεδιάζει την εθνική στρατηγική στον τομέα αυτόν.

Στην Σουηδία, η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος (Environmental Protection Agency), και στην Ιρλανδια (EPA) κατά τα πρότυπα της αμερικανικής ανεξάρτητης αρχής. 

Στην Ελλάδα, εκτός από τις εκθέσεις ιδεών του Συνηγόρου του Πολίτη, υπάρχει όπως είπαμε και  το Εθνικό Κέντρο Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης. Εκτός από το εντυπωσιακό palazzo που το στεγάζει, το ΕΚΠΑΑ δεν είναι κάτι περισσότερο από ένα κρατικό think tank. Παρά το 10 μελές διοικητικό του συμβούλιο που διορίστηκε το 2008, η ιστοσελίδα αναφέρει ότι το ΕΚΠΑΑ δεν έχει ακόμη στελεχωθεί με προσωπικό, επειδή εκκρεμούν οι διαδικασίες ΑΣΕΠ.

Η πιο πρόσφατη Ανακοίνωση του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος είναι αυτή της 5ης Ιουνίου 2009 (βλ. εδώ) , με την οποία ο κρατικός οργανισμός καλεί ενδιαφερόμενους για να τους αναθέσει το έργο της φύλαξης του υπερπολυτελέστατου κτιρίου στο οποίο στεγάζεται. Την ανακοίνωση υπογράφει ο Διευθυντής του Κέντρου, κ. Παραπανήσιος και πρόκειται για "Ορθή Επανάληψη", δηλαδή η ανακοίνωση αρχικά είχε κάποιο λάθος και χρειάστηκε να επανεκδοθεί. Ουδείς μπορεί να αρνηθεί ότι η Έπαυλη Καζούλη πρέπει όντως να προστατευθεί, αλλά θα περιμέναμε και κάτι πιο καίριο από ένα Εθνικό Κέντρο Περιβάλλοντος, μετά την οικολογική καταστροφή των τελευταίων ημερών. 

Γι' αυτό πέρα από τα think tanks και τις επαύλεις τους, χρειαζόμαστε μια δυναμική Ανεξάρτητη Αρχή Προστασίας Περιβάλλοντος, στελεχωμένης από εξειδικευμένους επιστήμονες που είναι σε θέση να συγκρουστούν με συμφέροντα και να δώσουν τον τόνο εκεί που οι πολιτικοί κάθε μέρα ομολογούν την αποτυχία τους. 

E-Lawyer @ ΣΚΑΪ για απόφαση αποζημίωσης πεζών

Αποζημίωση πεζών λόγω κατάληψης πεζοδρομίου από τζιπ

Το Ειρηνοδικείο Αθηνών εξέδωσε δύο αποφάσεις για την γνωστή υπόθεση του πεζού που υπερπήδησε ένα τζιπ το οποίο είχε σταθμεύσει σε πεζοδρόμιο αποκλείοντας την ελεύθερη διέλευση των περαστικών.  

Η υπόθεση είχε απασχολήσει τα μέσα ενημέρωσης ως μία ιδιάζουσα περίπτωση, καθώς  ο ιδιοκτήτης του αυτοκινήτου παρόλο που είχε παρκάρει παράνομα έκανε μήνυση και αγωγή αποζημίωσης εναντίον του πεζού που υπερπήδησε το τζιπ, αλλά και της φίλης του που επίσης εμποδίστηκε στην διέλευση του πεζοδρομίου. Οι πεζοί απάντησαν επίσης με αγωγή και μήνυση. 

Το Ειρηνοδικείο έκρινε ως εξής: 

Σύμφωνα με την απόφαση 966/2009 του Δικαστηρίου, ο ιδιοκτήτης του τζιπ καλείται να καταβάλλει 600 ευρώ σε κάθε έναν από τους δύο πεζούς καθώς και 80 ευρώ για τα δικαστικά τους έξοδα.

Σύμφωνα με την απόφαση 967/2009 του Δικαστηρίου, ο πεζός που υπερέβη το αυτοκίνητο, καλείται να καταβάλλει αποζημίωση 745 ευρώ καθώς κι 100 ευρώ για δικαστικά έξοδα, ενώ η αγωγή του ιδιοκτήτη απορρίπτεται για την πεζό φίλη, στην οποία ο ιδιοκτήτης καλείται να καταβάλλει άλλα 100 ευρώ ως δικαστικά έξοδα. Με την δεύτερη απόφαση πάντως απορρίφθηκε η ένσταση του πεζού για ενάσκηση νόμιμου δικαιώματος του να συνεχίσει την περιπατητική του ευθεία ακόμη και πάνω από το τζιπ: το Δικαστήριο δηλαδή δεν δικαίωσε αυτή την πράξη, αλλά αναγνώρισε την αγανάκτησή του.

Σημειωτέον ότι και οι δύο αποφάσεις είναι τελικές, καθόσον δεν προσβάλλονται με έφεση (επειδή εκδικάστηκαν με την ειδική διαδικασία των μικροδιαφορών), ενώ δεν προβλέπεται και ενάσκηση αναίρεσης στον Άρειο Πάγο στην συγκεκριμένη περίπτωση.

Η απόφαση 966/2009 είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή αναγνωρίζει δικαίωμα αποζημίωσης για προσβολή προσωπικότητας του διερχόμενου πεζού από παράνομα παρκαρισμένο αυτοκίνητο που έχει καταλάβει το πεζοδρόμιο. Εκτός δηλαδή από την προστασία του νόμου με το διοικητικό πρόστιμο της τροχαίας - η οποία στην συγκεκριμένη υπόθεση δεν επελήφθη του θέματος και η μεροληψία εις βάρος των πεζών από τον αστυνομικό  που κατέγραψε το συμβάν έχει διαγνωσθεί και από τον Συνήγορο του Πολίτη - ο πεζός έχει πλέον ένα ιδιωτικού δικαίου μέσο προστασίας: την αγωγή αποζημίωσης λόγω ηθικής βλάβης από την προσβολή της προσωπικότητάς του.

Ταυτόχρονα όμως, με την απόφαση 967/2009 το Δικαστήριο οριοθετεί αυτό το δικαίωμα, μη δεχόμενο την ατιμωρησία σε περίπτωση πρόκλησης ζημίας στο παράνομα παρκαρισμένο όχημα - χωρίς ωστόσο ειδικότερη αιτιολόγηση αυτής της άποψης. 

Ένα απόσπασμα από την απόφαση 966/2009:

" Την 21η Μαρτίου 2007, ημέρα Τετάρτη και περί ώρα 21.30, οι ενάγοντες βάδιζαν στο πεζοδρόμιο της οδού Αραχώβης με κατεύθυνση προς χώρο στάθμευσης του αυτοκινήτου της δευτέρας εξ αυτών. Ενώ περπατούσαν στο πεζοδρόμιο της οδού Αραχώβης στο ύψος του αριθμού Χ εμποδίστηκαν να συνεχίσουν την πορεία τους από το με αριθμό κυκλοφορίας ΧΧΧ αυτοκίνητο μάρκας Ψ, ιδιοκτησίας του εναγομένου, το οποίο ήταν σταθμευμένο πλησίον του [καταστήματος] που διατηρεί ο τελευταίος στην οδό Αραχώβης αρ. Χ και μπροστά από παρακείμενο του [καταστήματος] εσωτερικό ιδιωτικό πάρκιγνκ. Συγκεκριμένα το εν λόγω αυτοκίνητο ήταν σταθμευμένο καθέτως επί του πεζοδρομίου και καταλάμβανε ολόκληρο το πλάτος αυτού. Οι ενάγοντες ήταν αδύνατο να συνεχίσουν την πορεία τους επάνω στο πεζοδρόμιο και ήσαν υποχρεωμένοι να κατέβουν στο οδόστρωμα  της οδού Αραχώβης, όπου εκείνη τη στιγμή υπήρχε αυξημένη κίνηση αυτοκινήτων με κίνδυνο τη σωματική τους ακεραιότητα.

Η θέα του αυτοκινήτου το οποίο ήταν σταθμευμένο κανονικά και όχι με αναμένα τα alarm, ώστε να δείχνει ότι ο οδηγός του το είχε σταθμεύσει προσωρινά καθώς και η απουσία του οδηγού του, δημιούργησαν ένα συναίσθημα αγανακτήσεως στους ενάγοντες και ιδιαίτερα στον πρώτο εξ αυτών, ο οποίος είδε να καταπατώνται τα δικαιώματά του ως πεζού και αισθανόμενος εντελώς αβοήθητος και απροστάτευτος από την καταπάτηση του στοιχειώδους δικαιώματός του να βαδίζει ελεύθερα σαν πεζός στα πεζοδρόμια της πόλης του, ενήργησε εντελώς παρορμητικά και ακούμπησε τα χέρια του στο καπό του αυτοκινήτου, προσπαθώντας να το υπερπηδήσει.

Η στάθμευση αυτή ήξταν παράνομη, γενομένη κατά παράβαση του άρθρου 34 παρ. 2 του Κ.Ο.Κ. η δε συμπεριφορά του εναγομένου έγινε εκ προθέσεως διότι αυτός εγνώριζε το παράνομο της πράξεώς του, ως επίσης εγνώριζε ότι με αυτή την στάθμευση απεκλείετο η χρήση του πεζοδρομίου από τους διερχομένους πεζούς. Πέραν του παρανόμου της πράξεως λόγω παραβάσεως διατάξεως του Κ.Ο.Κ. η πράξη αυτή αποτέλεσε επέμβαση στην προσωπικότητα των εναγόντων, εφ' όσον με αυτήν παραβιάστηκε η γενική υποχρέωση να μην προσβάλλει κανείς υλικά ή ηθικά αγαθά του άλλου. Δηλαδή και εξ αυτού του λόγου θεωρείται παράνομος προσβολή. 

Με αυτήν την παράνομη και υπαίτια πράξη του εναγομένου παραβάσθηκε η προσωπικότητα των εναγόντων, εφ΄όσον παρεκωλύθησαν στην χρήση κοινόχρηστου χώρου και δη του πεζοδρομίου, δηλαδή χώρου προοριζομένου κατά τον νόμον, την κοινωνική συνείδηση και την κοινή αντίληψη, για την χρήση των πεζών και όχι για την στάθμευση των αυτοκινήτων. Η δυνατότητα χρήσεως του πεζοδρομίου απορρέει εκ του προστατευόμενου δικαιώματος της προσωπικότητάς των και αποτελεί εκδήλωση της ελευθερίας, η οποία αποτελεί στοιχείο της προσωπικότητος τούτων συνταγματικώς κατοχυρωμένο. "

Να σημειωθεί ότι η υπόθεση εκδικάσθηκε σε μια ιδιαίτερα δύσκολη κοινωνικοπολιτική χρονική συγκυρία, τον Δεκέμβρη του 2008. 

Βλ. περισσότερα σε: Η δίκη του πεζού που υπερπέρασε το τζιπ 

E-lawyer@ΣΚΑΪ (υπόθεση πεζού vs παράνομης στάθμευσης)

Μπορείτε να ακούσετε τη συζήτηση που είχαμε με την κ. Πιπιλή στην εκπομπή της στο ΣΚΑΪ, για την υπόθεση πεζού vs παράνομης στάθμευσης.

Download Link (3MB)

Περισσότερες πληροφορίες και δημοσιεύματα για την υπόθεση μπορείτε να βρείτε εδώ.

Το δικαίωμα στην περιπατητική ευθεία: e-lawyer on Real FM.

Απόψε μίλησα στον κ. Χουδαλάκη του Real FM για τη γνωστή υπόθεση "πεζός vs τζιπ".

Μπορείτε να ακούσετε το σχετικό απόσπασμα εδώ. 

Update: αναρτήθηκε το σωστό link. 

Η δίκη του σταθμευμένου στο πεζοδρόμιο τζιπ εναντίον του πεζού που το υπερπέρασε για να συνεχίσει το δρόμο του

Την Παρασκευή 19/12/08 είχα την τύχη και την τιμή να υπερασπιστώ ενώπιον της Δικαιοσύνης τον άνθρωπο που δεν ενέδωσε στην βία που ασκεί ένα όχημα το οποίο καταλαμβάνει όλο το πεζοδρόμιο και αποφάσισε να συνεχίσει την περιπατητική του ευθεία. Με αποτέλεσμα να του ασκηθεί μήνυση και αγωγή από τον ιδιοκτήτη του αυτοκινήτου.

Η υπόθεση είναι λίγο πολύ γνωστή από τα μέσα ενημέρωσης, εκπρόσωποι των οποίων παρευρέθηκαν και κατά την εκδίκασή της. Η πρώτη αυτή δίκη αφορούσε την αποζημίωση, όχι τα ποινικά αδικήματα για τα οποία έχουν γίνει μηνύσεις. Επίσης αναμένεται η παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη για το ζήτημα των αστυνομικών, οι οποίοι αν και παρόντες στο συμβάν, απέφυγαν να ασχοληθούν με το ζήτημα της στάθμευσης πάνω στο πεζοδρόμιο και έδειξαν μεροληπτική συμπεριφορά εις βάρος του πεζού.

Είναι η πρώτη δίκη σταθμευμένου οχήματος κατά πεζού (κατά το "άνθρωπος δαγκώνει σκύλο", περίπου) και η απόφαση του Δικαστηρίου θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Στην δίκη συμμετείχε - ως μάρτυρας - και ο πρόεδρος της "Ένωσης για τα δικαιώματα των πεζών" και μέλος της ομάδας Streetpanthers.

Δεν θα κάνω σχόλια για την υπόθεση, αφού εκκρεμεί στη Δικαιοσύνη. Θα μεταφέρω μόνο ένα μικρό απόσπασμα από την εξέταση του μάρτυρα υπεράσπισης του πεζού:

Δικηγόρος ιδιοκτήτη αυτοκινήτου: Δεν μπορούσε απλώς να κολλήσει ένα αυτοκόλλητο "είμαι γάιδαρος, παρκάρω όπου γουστάρω;"  

Αυτόπτης μάρτυρας υπεράσπισης πεζού: Το αυτοκόλλητο δεν αποκαθιστά το πρόβλημα της κατάληψης του πεζοδρομίου από το όχημα που είναι σταθμευμένο, παραβιάζοντας το δικαίωμα ελεύθερης μετακίνησης του πεζού.

Περισσότερες πληροφορίες για την υπόθεση μπορείτε να διαβάσετε στα παρακάτω άρθρα:

Hμέρα χωρίς αυτοκίνητο, της Μυρσίνης Λιοναράκη, ATHENS VOICE

Ημερολόγιο συνόρων: Ιστορίες πεζών, πεζοδρομίων και χρωμάτων, του Γκαζμέντ Καπλάνι, ΤΑ ΝΕΑ

Το παρανόμως σταθμευμένο τζιπ και η οργή ενός πεζού, της Λίνας Γιαννάρου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Οι "αντάρτες" των πεζοδρομίων, του Αχιλλέα Χεκιμόγλου, ΤΟ ΒΗΜΑ

Running out of space to park, and places to Walk, της Anthee Carassava, The New York Times

Update: Follow - up από την Λίνα Γιάνναρου που καλύπτει την υπόθεση για λογαριασμό της εφημερίδας Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ": "Η Δικαιοσύνη θα πει αν η κίνησή μου ήταν νόμιμη ή όχι".

Update: συζήτηση με τον Γ.Χουδαλάκη στον Real FM για το δικαίωμα στην περιπατητική ευθεία μπορείτε να ακούσετε εδώ.

Update: συζήτηση με τη Φ.Πιπιλή στον ΣΚΑΪ για την υπόθεση (11.1.2009) μπορείτε να ακούσετε εδώ.

Επίσης, για την υπόθεση αυτή έχει γραφτεί το τραγούδι "OI ΠΑΝΘΗΡΕΣ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ" (B.D. Foxmoore), το οποίο ακούγεται στο παραπάνω video και μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ. 

Ένα πολύ χαριτωμένο video για το γενικότερο πρόβλημα της παράνομης στάθμευσης από κάγκουρες  επίσης εδώ.

Βλ. επίσης και το Πόρισμα του Συνηγόρου του Πολίτη "Η παρακώλυση της άσκησης του δικαιώματος στην κοινή χρήση των πεζοδρομίων" (Δεκέμβριος 2006).

Η ανταπόκριση της διοίκησης σε αυτό το Πόρισμα ήταν περιορισμένη, όπως αναφέρεται και στο σχετικό έγγραφο του ΣτΠ.

 Την υπόθεση έχει αναλάβει pro bono η δικηγορική εταιρία Κρυσταλλίδης & Συνεργάτες, της οποίας είμαι ανεξάρτητος συνεργάτης.

Συνήγορος του Πολίτη: Νερό από τον Ιππόδρομο Μαρκόπουλου στο Ρέμα Αγίου Γεωργίου

Σύμφωνα με σύνοψη διαμεσολάβησης που ανακοινώνει ο Συνήγορος του Πολίτη, οι περιβαλλοντικοί όροι δεν φαίνεται να τηρήθηκαν σε ορισμένες ιπποδρομιακές εγκαταστάσεις στο Μαρκόπουλο, με αποτέλεσμα την πιθανή επιβάρυνση του ρέματος του Αγίου Γεωργίου.

Στο κείμενό του, ο Συνήγορος επισημαίνει πάντως και την διοικητική ανταπόκριση, ύστερα από το κάλεσμά του, ιδίως των υπηρεσιών του υπουργείου περιβάλλοντος και του Νομάρχη, ο οποίος επέβαλε πρόστιμο 20.000 ευρώ στους αρμόδιου φορείς 

Βιώσιμη ανάπτυξη

Η έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης είναι νομική και αναπτύχθηκε σταδιακά στο χώρο του δικαίου του περιβάλλοντος. Υπάρχει τεράστια βιβλιογραφία για αυτόν τον όρο, ο οποίος αποτελεί τον τίτλο ενός συγκεκριμένου νομικού κανόνα, προκειμένου να κριθεί κατά πόσον η κατασκευή ενός δημόσιου έργου είναι συμβατή με την συνταγματική προστασία του περιβάλλοντος.

Η βασική ιδέα είναι ότι η οικονομική αξιοποίηση μιας περιοχής είναι νομικά επιτρεπτή μόνον εφόσον υπάρχουν εγγυήσεις ότι με τα προτεινόμενα σχέδια ανάπτυξης η κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος θα διατηρηθεί και στο μέλλον όπως είναι πριν την κατασκευή του έργου ή θα βελτιωθεί. Αν πιθανολογηθεί ότι με το έργο θα χειροτερέψει η κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος, το έργο, βάσει της αρχής της βιώσιμης ανάπτυξης θεωρείται νομικά απαγορευμένο. (Για αυτό απόρροια της αρχής είναι η υποχρέωση υποβολής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων πριν την κατασκευή του έργου, καθώς και αρκετών άλλων ουσιαστικών εγγυήσεων για την τήρηση της προστασίας του περιβάλλοντος.

Πριν την κατοχύρωση της αρχής της βιώσιμης ανάπτυξης αυτοι οι περιορισμοί στην ανάπτυξη και τα δημόσια/ιδιωτικά έργα δεν υπήρχαν). Η αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης αποτέλεσε "σημαία" της οικολογικής νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας που ξεκίνησε πριν από ακριβώς 30 χρόνια. Για την διάπλαση μάλιστα αυτής της οικολογικής νομολογίας, το Συμβούλιο της Επικρατείας είχε κατηγορηθεί ιδιαίτερα, ότι ασκεί "δικαστικό ακτιβισμό", απαγορεύοντας την κατασκευή μεγάλων έργων όταν κρίθηκε ότι αυτά θα επιβάρυναν το περιβάλλον (πρώτη απόφαση θεωρείται μία του 1977 και μία άπό τις πιο πρόσφατες είναι η περίφημη απόφαση για τα ορυχεία χρυσού της αμερικάνικης εταιρίας TVX).

Το ΣτΕ ανόρθωσε το ανάστημά του διαμορφώνοντας το περιεχόμενο του νομικού κανόνα της βιώσιμης ανάπτυξης και θέτοντας φραγμό στην καταστρεπτική πολλές φορές πολιτική της εκτελεστικής εξουσίας (βλ. τη "Δωδεκάδελτο του Περιβάλλοντος", του Δεκλερή). Έτσι, η αρχή αυτή περιληφθηκε τελικά και στο ίδιο το συνταγματικό κείμενο (άρθρο 24) ως αρχή της "αειφορίας", κατά την αναθεώρηση του 2001. Στην επιχειρούμενη νέα συνταγματική αναθεώρηση, ο όρος προτείνεται να αντικατασταθεί από τον αρχικό όρο "βιώσιμη ανάπτυξη".

Η αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης αποτελεί μάλιστα από το 1992 νομικό κανόνα που δεσμεύει και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, καθώς περιλήφθηκε στη Συνθήκη του Μάαστριχτ.Δύο άλλες σημαντικές αρχές του δικαίου περιβάλλοντος είναι εκείνη της πρόληψης και της προφύλαξης. Σύμφωνα με τη δεύτερη και πιο σημαντική (πολιτικά) αρχή, μία δράση τις συνέπειες της οποίας δεν γνωρίζουμε, πρέπει να θεωρείται απαγορευμένη (βλ. απαγόρευση κεραιών κινητής τηλεφωνίας, ενώ δεν γνωρίζουμε τις ακριβείς επιπτώσεις τους στην υγεία).

(Το κείμενο αυτό αποτέλεσε αρχικά σχόλιό μου σε ένα post toy 2005 που θεωρούσε ότι η χρήση του όρου "βιώσιμη ανάπτυξη" από έναν πολιτικό αρχηγό ήταν ξύλινη γλώσσα. Το αναδημοσιεύω εδώ στο πλαίσιο της Blog Acton Day.)