Αντίθετοι στο ευρωπαϊκό δίκαιο οι "όροι χρήσης" των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης

Στην ιστοσελίδα της Βουλής αναρτήθηκαν -σε αμφιλεγόμενης χρηστικότητας μορφότυπο- οι δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης των βουλευτών. Η ανάρτηση συνοδεύθηκε και από ένα κείμενο που φέρει τον τίτλο "ειδικότεροι όροι χρήσης". Η νομική δεσμευτικότητα των όρων χρήσης εξαρτάται από την συμβατότητά τους με το ισχύον δίκαιο της κοινωνίας της πληροφορίας.

Σύμφωνα με την Οδηγία 98/2003/ΕΚ για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, η οποία αποτελεί ισχύον κοινοτικό ("ενωσιακό") δίκαιο και θεσπίστηκε μάλιστα κατά την περίοδο της ελληνικής προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ισχύουν τα παρακάτω για τα έγγραφα της Βουλής:

Άρθρο 3

Γενική αρχή

Τα κράτη µέλη µεριµνούν ώστε, όταν επιτρέπεται η περαιτέρω χρήση εγγράφων τα οποία ευρίσκονται στην κατοχή φορέων του δηµόσιου τοµέα, τα έγγραφα αυτά να είναι επαναχρησιµοποιήσιµα για εµπορικούς ή µη εµπορικούς σκοπούς σύµφωνα µε τους όρους που καθορίζονται στα κεφάλαια ΙΙΙ και ΙV. Όπου αυτό είναι δυνατόν, τα έγγραφα διατίθενται µε ηλεκτρονικά µέσα.

[...]

Άρθρο 8

Άδειες

1. Οι φορείς του δηµόσιου τοµέα δύνανται να επιτρέπουν την άνευ όρων περαιτέρω χρήση εγγράφων ή να επιβάλλουν όρους, ενδεχοµένως µέσω αδειοδότησης, για σχετικά θέµατα. Οι όροι αυτοί δεν περιορίζουν άνευ λόγου τις δυνατότητες περαιτέρω χρήσης και δεν χρησιµοποιούνται για τον περιορισµό του ανταγωνισµού.

2. Στα κράτη µέλη όπου χρησιµοποιούνται άδειες, τα κράτη µέλη εξασφαλίζουν ότι διατίθενται, σε ψηφιακή µορφή και µε δυνατότητα ηλεκτρονικής επεξεργασίας τους, τυποποιηµένες άδειες για την περαιτέρω χρήση των εγγράφων του δηµόσιου τοµέα, οι οποίες είναι δυνατόν να προσαρµόζονται προκειµένου να αντιµετωπίζονται ειδικότερες αιτήσεις αδειοδότησης. Τα κράτη µέλη ενθαρρύνουν όλους τους φορείς του δηµόσιου τοµέα να χρησιµοποιούν τις τυποποιηµένες άδειες.

Άρθρο 9

Πρακτικά µέτρα

Τα κράτη µέλη µεριµνούν ώστε να λαµβάνονται τα απαραίτητα πρακτικά µέτρα που διευκολύνουν την αναζήτηση διαθέσιµων προς περαιτέρω χρήση εγγράφων, όπως οι κατάλογοι, µε κατά προτίµηση ηλεκτρονικήπρόσβαση, των κυριότερων εγγράφων και οι ιστοσελίδες που συνδέονται µε αποκεντρωµένους καταλόγους.

Τα παραπάνω ενσωματώνονται αυτούσια και στο εσωτερικό δίκαιο, με το Ν.3448/2006 για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.

Αυτό σημαίνει ότι οι "ειδικότεροι όροι χρήσης" με τους οποίους διατίθενται τα "πόθεν έσχες" αποτελούν νομικά "άδειες" κατά την έννοια του άρθρου 8 της Οδηγίας και του άρθρου 7 του Ν.3448/2006. Επομένως, θα πρέπει να αναζητηθεί κατά πόσον οι "ειδικότεροι όροι χρήσης" είναι σύμφωνοι με το ευρωπαϊκό κι εθνικό νομικό πλαίσιο. Κατά τον όρο υπ' αρ. 3:

"Σύμφωνα με τις νομοθετικές διατάξεις και τις οδηγίες της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, η πρόσβαση στα στοιχεία των ηλεκτρονικών δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης επιτρέπεται μόνο για σκοπούς ενημέρωσης και επιστημονικής έρευνας."

Το υπογραμμισμένο μέρος έρχεται σε σαφή αντίθεση με το άρθρο 3 της Οδηγίας και το άρθρο 2 του Ν.3448/2006, κατά τα οποία, τα δημόσια έγγραφα πρέπει να είναι επαναχρησιμοποιήσιμα για κάθε σκοπό, ακόμη κι εμπορικό. Εάν δηλαδή κάποιος θέλει να εκδώσει ένα βιβλίο με τις δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης των βουλευτών, αρκεί απλώς να τους έχει ενημερώσει εκ των προτέρων (άρθρο 11 Ν.2472/1997) και στη συνέχεια μπορεί, κατ' εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, να αξιοποιήσει εμπορικά το εν λόγω υλικό.

Στον όρο 4 διαβάζουμε μεταξύ άλλων:

Η δημοσίευση στον τύπο των ηλεκτρονικών δηλώσεων επιτρέπεται σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 2 παρ.3 του ν. 3213/2003, υπό την προϋπόθεση ότι δημοσιεύεται ολόκληρο το κείμενό τους και δεν είναι επιτρεπτή η επιλεκτική δημοσιοποίηση ονομαστικών στοιχείων.

Η προϋπόθεση δεν ανταποκρίνεται στο άρθρο 6 παρ. 2 του Ν.3448/2006 για την περαιτέρω χρήση, ο οποίος θέτει μόνο τις εξής προϋποθέσεις:

"Η περαιτέρω χρήση των εγγράφων υπόκειται στον περιορισμό ότι το περιεχόμενο τους δεν πρέπει να αλλοιωθεί ούτε να διαστρεβλωθεί με οποιονδήποτε τρόπο, καθώς και ότι πρέπει να γίνεται αναφορά στην πηγή προέλευσης τους και στην ημερομηνία τελευταίας επικαιροποίησής τους."

Τέλος, διαβάζουμε στον όρο 4 :

Απαγορεύεται κάθε αντιγραφή ή αναδημοσίευση μέρους ή του συνόλου των ηλεκτρονικών δηλώσεων. Η πρόσβαση στα στοιχεία αυτά επιτρέπεται μόνο μέσω της διαδικτυακής πύλης της Βουλής των Ελλήνων και μόνο με τα τεχνικά μέσα τα οποία έχουν αξιοποιηθεί για το σκοπό αυτό.

Πρόκειται για όρο "read-only", ο οποίος έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με την αρχή της περαιτέρω χρήσης των εγγράφων του δημόσιου τομέα. Κάθε έγγραφο του δημόσιου τομέα που είναι προσβάσιμο, είναι και περαιτέρω αξιοποιήσιμο για εμπορικούς ή μη σκοπούς. Η απαγόρευση "αντιγραφής" δεν έχει λοιπόν καμία νομική ισχύ, αφού αποτελεί όρο που περιορίζει άνευ λόγου τις δυνατότητες περαιτέρω χρήσης, σε ευθεία αντίθεση με το άρθρο 8 της Οδηγίας.

Συνολικά, οι εν λόγω "ειδικότεροι όροι χρήσης" δυσχερώς συμβιβάζονται με το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για την περαιτέρω χρηση πληροφοριών του δημόσιου τομέα. Δεν γνωρίζουμε εάν υπήρξε κάποιο κείμενο της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα σχετικά με το "πράσινο φώς" που φέρεται από δημοσιεύματα ότι έδωσε για την διαδικτυακή ανάρτηση των δηλώσεων περιουσιακών καταστάσεων, αλλά είναι μάλλον απίθανο η Αρχή να συμβούλευσε τέτοιες σοβαρές αποκλίσεις από το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Η Βουλή θα πρέπει να αποκαταστήσει λοιπόν την εκ μέρους της τήρηση της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας και να μεταβάλει εγκαίρως κι από μόνη της τους όρους χρήσης, εάν δεν θέλει να της το υποδείξει κάποια "Τρόικα" ή κάποιο "μνημόνιο".

Συνήγορος του Πολίτη: τα δρομολόγια των λεωφορείων δεν είναι "πνευματική ιδιοκτησία"

Στην υπόθεση του staseis.gr , στην οποία απαγορεύθηκε η διαδικτυακή εφαρμογή αξιοποίησης των δεδομένων του Οργανισμού Αστικών Συγκοινωνιών Θεσσαλονίκης, παρενέβη ο Συνήγορος του Πολίτη. Ο ΟΑΣΘ είχε αποκλείσει την αξιοποίηση των δεδομένων, επικαλούμενος την "ιδιοκτησία" του πάνω σε αυτές τις πληροφορίες (δρομολόγια λεωφορείων). Το staseis.gr προσέφυγε στο Συνήγορο του Πολίτη, ζητώντας να εφαρμοστεί η νομοθεσία για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα (Ν.3448/2006). 

Είναι η πρώτη φορά,  στην οποία ο Συνήγορος του Πολίτη ζητά από έναν οργανισμό να εφαρμόσει τον νόμο για την περαιτέρω ψηφιακή χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, ενόψει αξιοποίησής τους από διαδικτυακή εφαρμογή. Όντας από τους πρώτους που ασχολήθηκαν με την σχετική νομοθεσία για τα δημόσια δεδομένα (έχοντας συγγράψει και την σχετική ερμηνεία πριν από 3 χρόνια), χαιρετίζω την επιστολη του Συνηγόρου, προσδοκώντας την άμεση αποδοχή της από τον ΟΑΣΘ. Η εν λόγω επιστολή έχει ως εξής:

Αξιότιμε κύριε Διευθυντά, 

Στον Συνήγορο του Πολίτη περιήλθε αναφορά του κου Πέτρου Δουβαντζή, δια του νομίμου εκπροσώπου του κου Βασιλείου Σωτηρόπουλου, με την οποία ζητά τη διαμεσολάβηση της Αρχής σε σχέση με την άρνηση του ΟΑΣΘ να συμμορφωθεί με τις επιταγές του ν.3448/2006.

Ειδικότερα, όπως προκύπτει από τα διαλαμβανόμενα στην υποβληθείσα αναφορά, την 15.12.2009,  ο αναφερόμενος υπέβαλε αίτημα προς τον Οργανισμό, ώστε να του χορηγηθεί άδεια να χρησιμοποιήσει πληροφορίες που βρίσκονται αναρτημένες στον ιστοχώρο του Οργανισμού. Σκοπός του είναι να αξιοποιήσει αυτές, σε ιστοσελίδα στην οποία οι χρήστες θα έχουν πρόσβαση μέσω των κινητών τους τηλεφώνων και θα πληροφορούνται κατ' αυτόν τον τρόπο ευχερώς, τον χρόνο άφιξης του εκάστοτε λεωφορείου στη στάση που τους ενδιαφέρει.

Ο ΟΑΣΘ ωστόσο, στην από 21.12.2009 απάντησή του, αρνήθηκε τη χορήγηση αυτών των στοιχείων, επικαλούμενος μεταξύ άλλων ότι, η παροχή αυτών των δεδομένων σε τρίτους απαγορεύεται, η δε χρήση τους από αυτούς διακυβεύει την ακριβειά τους. Επιπλέον, υποστήριξε ότι μία on line άντληση στοιχείων ενδέχεται να επιβαρύνει τους Η/Υ και τα συστήματα του Οργανισμού και υπενθύμισε την υποχρέωσή του να προφυλάσσει τα ιδιόκτητα προϊόντα και τις Υπηρεσίες του.

Στο σημείο αυτό θα επιθυμούσαμε να σας επισημάνουμε τα εξής:

α) Η περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, καθιερώθηκε από το ν.3448/06 (ΦΕΚ Α 57/15.3.206). Η δυνατότητα αξιοποίησης των πληροφοριακών πόρων του δημόσιου τομέα στοχεύει στην αποτελεσματική εκμετάλλευση του δυναμικού του κατά τρόπο που να επαναχρησιμοποιούνται δεδομένα για εμπορικούς ή μη σκοπούς, πέραν του αρχικού σκοπού της εκπλήρωσης της δημόσιας αποστολής τους.

β)  ο ΟΑΣΘ εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του συγκεκριμένου νόμου, δεδομένου ότι στην έννοια του όρου "φορείς του δημόσιου τομέα" του ν.3448/2006 περιλαμβάνονται και οι οργανισμοί δημοσίου δικαίου, όπως ο ΟΑΣΘ, που σκοπό έχουν την κάλυψη αναγκών γενικού συμφέροντος χωρίς βιομηχανικό ή εμπορικό σκοπό, παρέχουν όμως υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, τελούν υπό κρατική εποπτεία και χρηματοδοτούνται από το Κράτος.

γ) όπως ρητά ορίζεται στην παρ. 3 του άρθρου 4 του ν. 3448/2006, ως "έγγραφο προς περαιτέρω χρήση", νοείται κάθε έγγραφο - με τα δεδομένα που αυτό εμπεριέχει- ανεξαρτήτως του μέσου αποτύπωσης (αποτύπωση σε χαρτί, αποθήκευση σε ηλεκτρονική μορφή, ηχητική, οπτική ή οπτικοακουστική εγγραφή), 

δ) οι πληροφορίες που ο ΟΑΣΘ παρέχει και οι οποίες είναι προσιτές στο ευρύ κοινό καθώς παρέχονται άνευ περιορισμού σε όσους επισκέπτονται την ιστοσελίδα του, δεν θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι εμπίπτουν σε κάποια από τις εξαιρέσεις εφαρμογής του νόμου (π.χ. δεν είναι δυνατή στην περίπτωση αυτή η επίκληση ύπαρξης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας του ΟΑΣΘ, δεδομένου ότι οι συγκεκριμένες πληροφορίες δεν φέρουν τα χαρακτηριστικά του πρωτότυπου πνευματικού δημιουργήματος και ως εκ τούτου δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του ν. 2121/1993), 

ε) από το άρθρο 6 του ίδιου νόμου παρέχονται τα εχέγγυα της ασφαλούς χρήσης των επαναχρησιμοποιούμενων εγγράφων καθώς απαγορεύεται η καθ' οιονδήποτε τρόπο διαστρέβλωση ή αλλοίωση του περιεχομένου τους και προβλέπεται η υποχρέωση να μνημονεύεται η πηγή της προέλευσής τους. Άλλωστε, οι φορείς του δημόσιου τομέα δεν ευθύνονται σε περίπτωση μη ορθής περαιτέρω χρήσης των εγγράφων, όσοι δε διέπραξαν αλλοίωση ή διαστρέβλωση του περιεχομένου τους και τιμωρούνται κατά τις κείμενες διατάξεις του Ποινικού Κώδικα. 

Συνεπώς, υπό το πρίσμα των ανωτέρω, θα σας παρακαλούσαμε να επανεξετάσετε το αίτημα του αναφερομένου και να μας γνωστοποιήσετε τις θέσεις σας το συντομότερο δυνατό. Σας ευχαριστούμε εκ των προτέρων για τη συνεργασία και παραμένομε στη διάθεσή σας για κάθε περαιτέρω πληροφορία ή διευκρίνιση. 

Αναμένεται λοιπόν η απάντηση του ΟΑΣΘ, ο οποίος καλείται να εφαρμόσει το θεσμικό πλαίσιο αποφεύγοντας τις κλασικές πεπαλαιωμένες δικαιολογίες περί "πνευματικής ιδιοκτησίας" που παραδοσιακά επικαλείτο η δημόσια διοίκηση για να αποφύγει την αξιοποίηση των πληροφοριών που κατείχε. Βρισκόμαστε ήδη στην Κοινωνία της Πληροφορίας και τα νέα δικαιώματα που κατοχυρώνονται για κάθε πολίτη πρέπει να γίνονται σεβαστά απ' όλους. Πρώτα, από το Κράτος. 

Δημόσια δεδομένα και πνευματική ιδιοκτησία

Είναι πλέον στερεοτυπικές οι δικαιολογίες που προβάλλει η Διοίκηση και οι υπηρεσίες του ευρύτερου δημόσιου τομέα (είτε με το μανδύα της Α.Ε. είτε ως κλασικά Ν.Π.Δ.Δ.) όταν θέλουν να αποκλείσουν την κυκλόφορία των πληροφοριών που κατέχουν. Πότε λένε ότι είναι "προσωπικά δεδομένα", πότε λένε ότι είναι "πνευματική ιδιοκτησία" (λ.χ. εδώ), πότε λένε ότι είναι "απόρρητα" έγγραφα. Κάποτε επικαλούνται μάλιστα "αντιδεοντολογική συμπεριφορά" όσων τολμούν να ασκήσουν το δικαίωμα στην πληροφόρηση (λ.χ. εδώ).

Είναι προφανές ότι οι αιτιολογίες αυτές δεν θα είναι πάντα αβάσιμες.

Προφανώς και δεν έχουμε δικαίωμα "περαιτέρω χρήσης" όλων των τόμων της Εθνικής Βιβλιοθήκης, με την έννοια ότι δεν μπορούμε να φωτοτυπήσουμε τα βιβλία και να αρχίσουμε να τα πουλάμε σε τρίτους σαν να είμαστε εμείς εκδότες. Αλλά εδώ τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας δεν είναι της Εθνικής Βιβλιοθήκης, είναι των δημιουργών.

Προφανώς και δεν έχουμε δικαίωμα "περαιτέρω χρήσης" κάθε προσωπικού δεδομένου που μπορεί να βρεθεί στα αρχεία λ.χ. ενός δημόσιου νοσοκομείου. Διότι σε αυτή την περίπτωση θα θιγόταν η ιδιωτικότητα των συμπολιτών μας. Άλλο πράγμα όμως οι πληροφορίες για την ιδιωτική ζωή κι άλλο να θέλεις να ενημερωθείς λ.χ. για το πόθεν έσχες των βουλευτών!

Προφανώς και δεν έχουμε δικαίωμα "περαιτέρω χρήσης" των απόρρητων σχεδίων του γενικού επιτελείου στρατού για την περίπτωση πολεμικής σύγκρουσης. Άλλο όμως αυτό κι άλλο το -προβλεπόμενο από το νόμο!- δήθεν απόρρητο των συζητήσεων του Υπουργικού Συμβουλίου.

Οι δημόσιες υπηρεσίες, όταν θέλουν να αποφύγουν την διάθεση των δημόσιων δεδομένων επικαλούνται συνθηματολογικά αυτούς τους όρους (όπως η "πνευματική ιδιοκτησία"), χωρίς φυσικά να αναφέρονται όντως στα συγκεκριμένα κανονιστικά σύνολα. Γιατί αν οι δημόσιες υπηρεσίες που επικαλούνται προσχηματικά αυτές τις νομικούρες είχαν όντως υπόψη τους λ.χ. τον νόμο για την πνευματική ιδιοκτησία, δεν θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν διατάξεις όπως αυτή:

"5. Η προστασία του παρόντος νόμου δεν εκτείνεται σε επίσημα κείμενα με τα οποία εκφράζεται η άσκηση πολιτειακής αρμοδιότητας και ιδίως σε νομοθετικά, διοικητικά ή δικαστικά κείμενα, καθώς και στις εκφράσεις της λαϊκής παράδοσης, στις ειδήσεις και στα απλά γεγονότα ή στοιχεία."

(άρθρο 2 παρ. 5 Ν.2121/1993 για την πνευματική ιδιοκτησία)

ή αυτή:

Άρθρο 25: Χρήση για λόγους ενημέρωσης

"1. Επιτρέπεται, χωρίς την άδεια του δημιουργού και χωρίς αμοιβή στο μέτρο που δικαιολογείται από τον επιδιωκόμενο σκοπό: α) η αναπαραγωγή και η διάδοση στο κοινό, για λόγους περιγραφής επίκαιρων γεγονότων με μέσα μαζικής επικοινωνίας έργων, που βλέπονται ή ακούγονται κατά τη διάρκεια ενός τέτοιου γεγονότος, β) η αναπαραγωγή και η διάδοση στο κοινό με μέσα μαζικής επικοινωνίας προς το σκοπό της ενημέρωσης επί επίκαιρων γεγονότων πολιτικών λόγων, προσφωνήσεων, κηρυγμάτων, δικανικών αγορεύσεων ή άλλων έργων παρόμοιας φύσης, καθώς και περιλήψεων ή αποσπασμάτων από διαλέξεις, εφόσον τα έργα αυτά παρουσιάζονται δημόσια."

Το θεσμικό πλαίσιο έχει λοιπόν μια αξιόλογη επάρκεια. Αυτό που χρειάζεται είναι ένας ανεξάρτητος φορέας που να μεριμνά για την πρόσβαση στην δημόσια πληροφορία και την περαιτέρω χρήση των δημόσιων δεδομένων. Το ρόλο αυτό παίζουν εκ περιτροπής ο Συνήγορος του Πολίτη, ο εισαγγελέας, η Αρχή Προσωπικών Δεδομένων (δείτε λ.χ. εδώ την πρώτη απόφαση της για περαιτέρω χρήση, με χοντρά λάθη που ακυρώνουν το σχετικό νόμο), τα δικαστήρια, αλλά και ο κάθε πολίτης που ασκεί το δικαίωμα πρόσβασης στα δημόσια έγγραφα.

Κανένας όμως από τους παραπάνω δεν είναι εξειδικευμένος στο θεσμικό πλαίσιο της Κοινωνίας της Πληροφορίας. Γι' αυτό πρέπει να γίνει το επόμενο βήμα και να δημιουργηθεί η σχετική ανεξάρτητη αρχή, κατά προτίμηση σε συγχώνευση με την Αρχή Προστασίας Δεδομένων, όπως συμβαίνει ήδη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.

Το νομοσχέδιο για την υποχρεωτική ανάρτηση νόμων και πράξεων στο Διαδίκτυο

Το νομοσχέδιο που ήδη δόθηκε σε δημόσιο σχολιασμό αποτελεί μια από τις κεντρικές προεκλογικές δεσμεύσεις της Κυβέρνησης, προς την κατεύθυνση της διαφάνειας. Η βασική αρχή του νομοσχεδίου είναι η υποχρεωτική διαδικτυακή ανάρτηση όλων τον νομοθετικών και κανονιστικών πράξεων, καθώς και των ατομικών πράξεων για τις οποίες προβλέπεται δημοσίευση. 

Ωστόσο, η προεκλογική εξαγγελία ότι θα είναι ανίσχυρες όσες πράξεις ΔΕΝ αναρτώνται στο Διαδίκτυο, έχει υποστεί βέβαια μια σχετική επεξεργασία: όλες οι πράξεις που είναι δημοσιεύσιμες (ΦΕΚ) ισχύουν κανονικά, ακόμα και αν ΔΕΝ αναρτηθούν στο Διαδίκτυο. Μόνο οι πράξεις για τις οποίες ΔΕΝ προβλέπεται δημοσίευση (όχι ΦΕΚ) θα είναι "ανεκτέλεστες" αν ΔΕΝ αναρτηθούν στο Διαδίκτυο. Διότι δεν θα μπορούσε φυσικά όλη η (νομική) ζωή μας να μεταφερθεί ξαφνικά στο Internet: oι νόμοι είναι νόμοι και η εκτελεστότητά τους εκκινεί με τη δημοσίευση στο ΦΕΚ. Το νομοσχέδιο αυτό δεν αντικαθιστά δηλαδή την κεντρική θέση της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως στο νομικό μας σύστημα, για την οποία πάντως προβλέπει δωρεάν διαδικτυακή πρόσβαση, όπως και σήμερα προβλέπει  το άρθρο ισχύον  18 παρ. 2  του Ν.3469/2006 που θέσπισε η ΝΔ ("Καθένας πολίτης έχει δωρεάν πρόσβαση, μέσω Διαδικτύου, για ανάγνωση όλων των τευχών της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως, πλην του τεύχους ΑΕ-ΕΠΕ και Γ.Ε.Μ.Η"). Ταυτολογώντας, το νομοσχέδιο, έρχεται να τροποποιήσει μια διάταξη στο άρθρο 15 παρ. 7 του ισχύοντος νόμου, με την φράση: "Τα τεύχη της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως, διατίθενται δωρεάν σε ηλεκτρονική μορφή στην ιστοσελίδα του Εθνικού Τυπογραφείου." Δηλαδή μην τρελαθούμε και τελείως: "άλλαξε ο Μανωλιός" είναι η διάταξη. Το θέμα είναι ποιος θα εφαρμόσει ανοιχτά πρότυπα, να μπορεί ο πολίτης να κατεβάζει (εκτός από το να αναγιγνώσκει) τα ΦΕΚs και σε μορφότυπο που θα του επιτρέπει την ευχερή ανάγνωση (όχι τα σημερινά μισο-pdf που δεν βγάζεις άκρη), με σωστές μηχανές αναζήτησης και χωρίς τσιγκουνιές. Και το θέμα είναι τι θα γίνει και με τους σημερινούς συνδρομητές που έχουν ήδη πληρώσει για αυτές τις υπηρεσίες που από εδώ και στο εξής θα είναι δωρεάν.  Eπίσης να καταργηθεί η διάταξη που προβλέπει ποινικές κυρώσεις για όσους προβαίνουν σε εμπορική αξιοποίηση των ΦΕΚ: η ποινικοποίηση αυτή είναι αντίθετη στο κοινοτικό δίκαιο και συγκεκριμένα στην Οδηγία 2003/98 για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα που επιτρέπει και την εμπορική εκμετάλλευση των δημοσίων εγγράφων. 

Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι αν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο δημοσιευθέν (ΦΕΚ) και στο αναρτημένο (Διαδίκτυο), αυτό που τελικά ισχύει είναι το δημοσιευθέν. Δηλαδή θα μπορεί κάποιος να ανεβάζει χαζομάρες στο Διαδίκτυο και μετά να καλύπτεται πίσω από το ΦΕΚ. Πρόκειται για αστειότητες: κανονικά η διάταξη θα έπρεπε να προβλέπει ότι εάν υπάρχουν διαφορές ανάμεσα σε ΦΕΚ και Διαδίκτυο θα πρέπει να επιλύεται άμεσα η απόκλιση και να αποκαθίσταται με ευθύνη του δημόσιου φορέα το τελικό κείμενο, επί ποινή ακυρότητας.

Θα πρέπει να προστεθεί και μια διάταξη που να αναφέρει ότι η παράλειψη ανάρτησης στο Διαδίκτυο των δημοσιευτέων ατομικών διοικητικών πράξεων αποτελεί λόγω ακύρωσης (παράλειψη ουσιώδους τύπου) για τα αρμόδια ακυρωτικά δικαστήρια (ΣτΕ, διοικητικό εφετείο).

Επίσης θα πρέπει να δημοσιεύονται υποχρεωτικά και οι πράξεις των Ανεξάρτητων Αρχών, οι οποίες για κάποιο άγνωστο λόγο δεν περιλαμβάνονται στις δημόσιες υπηρεσίες για τις οποίες θα εφαρμοστεί το νομοσχέδιο. Ακόμη περισσότερο, θα πρέπει να αναρτώνται υποχρεωτικά και οι δικαστικές αποφάσεις: εκεί βρίσκεται όλος ο πλούτος της εφαρμογής του δικαίου και δεν πρέπει να χαθεί αυτή η δυνατότητα. 

Μια πραγματικά επαναστατική καινοτομία όμως θα ήταν, στη Διαδικτυακή ανάρτηση των Πράξεων, όπου υπάρχει αναφορά σε νομοθετική ή κανονιστική διάταξη, να υπάρχει σύνδεσμος υπερκειμένου (hypertext link), ώστε ο διαδικτυακός αναγνώστης να μεταβαίνει με το πάτημα ενός πλήκτρου αυτομάτως στο παραπεμπόμενο νομοθέτημα. Είναι γνωστό ότι οι νομοθετικές διατάξεις περιλαμβάνουν σωρεία αναφορών σε άρθρα και κόντρα άρθρα, με αποτέλεσμα, για να έχει κάποιος σαφή εικόνα, να πρέπει να βρει όλα τα παραπεμπόμενα νομοθετήματα. Το Διαδίκτυο μας δίνει την δυνατότητα να διευκολύνουμε πάρα πολύ τον χρήστη της νομοθετικής πληροφορίας. Δεν αρκεί η απλή διαδικτυακή ανάρτηση, αλλά θα πρέπει να αξιοποιηθούν και οι θεμελιώδεις εφαρμογές του web, όπως είναι τα links. 

Τρεις παρατηρήσεις ακόμα, για τη γενικότερη φιλοσοφία της καινοτομίας:

1. Πολύ δύσκολα θα εφαρμοστούν αυτά αποτελεσματικά στην πράξη, χωρίς εποπτεία από Επίτροπο Πρόσβασης στην Πληροφόρηση (Information Commissioner) που θα δίνει τον τόνο και θα λύνει προβλήματα που δημιουργεί η επιφύλαξη των διατάξεων για την προστασία προσωπικών δεδομένων, επιχειρηματικού απορρήτου και άλλων "παγίδων" στις οποίες μπορεί να σκαλώσει η εφαρμογή του μέτρου στην πράξη.Εάν στο νομοσχέδιο δεν προβλέπεται και η επιβολή κυρώσεων στους υπαίτιους της μη ανάρτησης στο Διαδίκτυο, τότε το μέτρο θα είναι ένα απλό ευχολόγιο (lex imperfecta).

2. Τα ψέματα τελείωσαν: περισσότερη διαφάνεια σημαίναι και περισσότερη υπευθυνότητα. Έλα όμως που υπάρχει ακόμη ένα τεράστιο ψηφιακό χάσμα και επομένως οι βεβαιότητες δεν μπορούν να είναι απόλυτες.

3. Η γενική κοινοποίηση είναι η ψυχή της νομικής δεσμευτικότητας, κατά τον Καντ. Και έχει δίκιο: όσο πιο οριζόντια γνωστός είναι ένας κανόνας, τόσο μεγαλύτερη είναι η επιβολή του. Το μέτρο της γενικής διαδικτυακής κοινοποίησης των πράξεων του νομοθέτη και της διοίκησης ισχυροποιεί την δεσμευτικότητα. Αν σε αυτά προστεθεί και η υποχρεωτική ανάρτηση της νομολογίας των δικαστηρίων, τότε θα έχουμε μια ουσιαστική μεταβολή για την οριζόντια ισχύ των δικαστικών αποφάσεων και θα έρθουμε πολύ κοντά στην αγγλοσαξωνική παράδοση της δεσμευτικότητας των δικαστικών προηγουμένων.

Ο Άρειος Πάγος αγνοεί το δικαίωμα περαιτέρω χρήσης των αποφάσεών του

Ο Άρειος Πάγος αποφάσισε να δημοσιοποιεί τις αποφάσεις του στην φτωχή του ιστοσελίδα, αρχικώς πιλοτικά (από το 2006 μέχρι σήμερα).

Στο σχετικό disclaimer διαβάζουμε ότι οι αποφάσεις δημοσιοποιούνται ανωνυμοποιημένες, αλλά και ότι: 

"Ο Άρειος Πάγος δεν ευθύνεται για ζημιά οποιασδήποτε φύσεως που ενδέχεται να προκύψει ... λόγω ... παραλείψεων στην ανωνυμοποίηση ...". 

Δηλαδή για τον Άρειο Πάγο δεν ισχύει το άρθρο 9Α του Συντάγματος ; Η γνωμοδότηση 2/2006 της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων υποστηρίζει το ακριβώς αντίθετο.

Το πιο σοβαρο όμως νομικό λάθος του disclaimer είναι αυτο:

"Απαγορεύεται η μερική ή ολική αναδημοσίευση των περιεχομένων της παρούσας σελίδας χωρίς την προηγούμενη άδεια της υπηρεσίας του Αρείου Πάγου."

Πρόκειται για έναν περιορισμό ο οποίος είναι αντίθετος στο άρθρο 2 παρ. 5 του ν.2121/1993 για την πνευματική ιδιοκτησία:

"η προστασία του παρόντος νόμου δεν εκτείνεται σε επίσημα κείμενα με τα οποία εκφράζεται η άσκηση πολιτειακής αρμοδιότητας και ιδίως σε νομοθετικά, διοικητικά ή δικαστικά κείμενα, καθώς και στις εκφράσεις της λαϊκής παράδοσης, στις ειδήσεις και στα απλά γεγονότα ή στοιχεία."

Oι δικαστικές αποφάσεις ανήκουν εξ ορισμού στο public domain, τον τομέα έργων εκτός πνευματικής ιδιοκτησίας.

Οι αποφάσεις του Αρείου Πάγου επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται από τον καθένα ελεύθερα, ακόμα και για καθαρά εμπορικούς σκοπούς,  χωρίς καμία απολύτως  "προηγούμενη άδεια της υπηρεσίας του Αρείου Πάγου".

Εξάλλου, ο Άρειος Πάγος δεν μας κάνει χάρη που δημοσιευει τις αποφάσεις του στην ιστοσελίδα. Είναι νομική υποχρέωσή του να μεριμνά για την περαιτέρω χρήση των εγγράφων που διαθέτει, σύμφωνα με το άρθρο 2 του Ν.3448/2006.

Είναι εξαιρετικά δυσάρεστο να διαπιστώνει κανείς ότι το ανώτατο δικαστήριο της χώρας αγνοεί τη νομοθεσία που έχει θεσπιστεί για την προώθηση της αρχής της διαφάνειας και της πρόσβασης του πολίτη στη δημόσια πληροφόρηση. Προ ημερών ακούστηκε η εξαγγελία για την ανάδειξη της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων με συμμετοχή της Βουλής και με διοργάνωση εξέτασης των υποψηφίων. Μια βασική θεματική στις σχετικές εξετάσεις των δικαστών που φιλοδοξούν να ηγηθούν των ανωτάτων δικαστηρίων είναι οι απόψεις τους για τη διαφάνεια και η γνώση τους για το σχετικό νομικό πλαίσιο. 

Η ομιλία μου στο 4ο Διεθνές Συνέδριο "Άτομα με Αναπηρία και ΜΜΕ", για την πρόσβαση ΑΜΕΑ στην πληροφόρηση

omilia geniki grammateia epikoinwnias -

Ιστοσελίδα του 4ου Διεθνούς Συνεδρίου "Άτομα με Αναπηρία και ΜΜΕ" 22-23 Ιουνίου 2009 

(εδώ). 

Πρόγραμμα συνεδρίου (εδώ)

Ήμουν ομιλητής στη θεματική ενότητα "Παρουσίαση της Συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία - Ισχύον νομικό πλαίσιο για τα άτομα με αναπηρία".

Το θέμα που ανέπτυξα ήταν "Η πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία της πληροφορίας". 

Σχετική νομοθεσία:

Άρθρο 21 Σύμβασης Ηνωμένων Εθνών ("Δικαίωμα στην ελευθερία έκφρασης και γνώμης και δικαίωμα πρόσβασης στην πληροφόρηση") 

Άρθρο 22 Σύμβασης Ηνωμένων Εθνών ("Δικαίωμα σεβασμού ιδιωτικότητας")

Ν.2472/1997 (Προστασία προσωπικών δεδομένων) - οι πληροφορίες που αφορούν την υγεία είναι ευαίσθητα δεδομένα, βλ. άρθρα 2, 7, 7Α.

Ν.3448/2006 (Περαιτέρω χρήση πληροφοριών δημόσιου τομέα) - κατά το άρθρο 10 πρέπει να διευκολύνονται τα άτομα με αναπηρία στην αναζήτηση εγγράφων προς περαιτέρω χρήση

Ν.2121/1993 (Πνευματική ιδιοκτησία, συγγενικά δικαιώματα και άλλες διατάξεις) - κατά το άρθρο 28Α επιτρέπεται η αναπαραγωγή για την χρήση προς όφελος τυφλών και κωφαλάλων, σύμφωνα και με σχετική Υπουργική Απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού του 2007. 

Βράβευση της "Περαιτέρω χρήσης πληροφοριών του δημόσιου τομέα" από την Εταιρία Διοικητικών Μελετών

Το 2006 προκηρύχθηκε από την Εταιρία Διοικητικών Μελετών διαγωνισμός για συγγραφή πρωτότυπης νομικής μελέτης επί ενός ζητήματος δημοσίου δικαίου. Είχα μόλις επιστρέψει από το stage μου στις Βρυξέλλες (στον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων) και είχα ήδη αποφασίσει ότι θέλω να ασχοληθώ αποκλειστικά με το δίκαιο της κοινωνίας της πληροφορίας. Εκείνη την εποχή είχε μόλις ψηφιστεί ο Ν.3448/2006, για την Περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, ο οποίος ενσωμάτωνε στο ελληνικό δίκαιο την Οδηγία 2003/98 της ΕΕ. Το θέμα είναι εξαιρετικό: η υποχρέωση όλων των κρατικών οργάνων και υπηρεσιών να διαθέτουν στους πολίτες τα έγγραφα που τηρούν στα αρχεία τους, προς "περαιτέρω χρήση", δηλαδή για να μπορέσουν να τα χρησιμοποιήσουν είτε για εμπορικούς, επιχειρηματικούς, ερευνητικούς ή άλλους σκοπούς.

Η μελέτη που υπέβαλα έχει τίτλο "Το δίκαιο της περαιτέρω χρήσης πληροφοριών του δημόσιου τομέα", προκειμένου να εκτεθούν τα θεωρητικά προβλήματα που ανέκυπταν, λόγω της πρόσκρουσης των νέων δικαιωμάτων στην προστασία προσωπικών δεδομένων, στην πνευματική ιδιοκτησία, στα διάφορα απόρρητα. Η έρευνά μου έλαβε υπόψη όλες τις σχετικές αποφάσεις του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, αλλά και κάθε άλλη νομοθεσία, εθνική ή ευρωπαϊκή, που είχε σχέση με το θέμα της διαχείρισης των κρατικών πληροφοριών (λ.χ. πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες, πρόσβαση σε έγγραφα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής  κλπ).

Μετά την υποβολή της μελέτης, τον Μάιο του 2006, σκέφθηκα ότι το ζήτημα αυτό δεν θα έπρεπε να μείνει στη θεωρία, αλλά να ασκηθεί κάποια πίεση για την πραγματική ενάσκηση των νέων δικαιωμάτων. Σκεπτόμουν ότι αν οι νομικοί της πράξης, δηλαδή οι δικηγόροι, οι δικαστές και οι νομικοί σύμβουλοι των δημόσιων υπηρεσιών, ενημερώνονταν για το νέο αυτό θεσμικό πλαίσιο, ίσως η υλοποίησή του να μπορούσε να επιτευχθεί από την άσκηση πίεσης που θα παρήγαγε η ίδια η ενημέρωση. Έτσι, αποφάσισα ότι θα έκανα και το επόμενο βήμα, να συγγράψω μία κατ' άρθρο ερμηνεία του Ν.3448/2006 και να την δώσω προς έκδοση, αξιοποιώντας το υλικό που είχα χρησιμοποιήσει στην μελέτη. Καρπός αυτής της "περαιτέρω χρήσης" του υλικού που είχα συλλέξει, ήταν το βιβλίο "Περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα - Ερμηνεία Ν.3448/2006", το οποίο κυκλοφόρησε στις αρχές του 2007 από τις εκδόσεις Σάκκουλα. Τον πρόλογο έγραψε ο καθηγητής και υπουργός - εισηγητής του νομοσχεδίου - κ. Προκόπης Παυλόπουλος.

Το 2008 ήταν ο χρόνος στον οποίο τελικά το θέμα έφτασε στην κοινή γνώμη και δημιουργήθηκε η Πρωτοβουλία "Δημόσια Δεδομένα, Δικά μας Δεδομένα" (4Δ), με αίτημα την εφαρμογή αυτού του Νόμου και της ευρωπαϊκής Οδηγίας. Η Πρωτοβουλία υιοθέτησε και την πρόταση του βιβλίου μου για την δημιουργία μιας ανεξάρτητης αρχής, η οποία θα διαδεχόταν την σημερινή Αρχή Προστασίας Δεδομένων, αλλά θα είχε επιπλέον και την αρμοδιότητα να διατάσσει τον δημόσιο τομεά να παραδίδει έγγραφα προς περαιτέρω χρήση (κατά το πρότυπο του βρετανικού Information Commissioner). 

Στις 20 Μάη 2009, στο Συμβούλιο της Επικρατείας (αιθ. Ρακτιβάν),  ώρα 19.00 θα απονεμηθεί για τη μελέτη "Το δίκαιο της περαιτέρω χρήσης πληροφοριών του δημόσιου τομέα" το 2ο βραβείο της Εταιρίας Διοικητικών Μελετών.  Στην ομιλία που θα εκφωνήσω θα επιδιώξω την σύνδεση του ζητήματος με το αίτημα της 4Δ, αλλά και το γενικότερο ζήτημα της ευχερέστερης κυκλοφορίας των δημόσιων εγγράφων, σε μία σύγχρονη και δημοκρατική Κοινωνία της Πληροφορίας. Θα χαρώ να σας δω εκεί. 

Δημόσια Δεδομένα: ακτιβιστής διαδικτύου ενεργοποιεί τον Ευρωπαίο Συνήγορο του Πολίτη για την δημοσιοποίηση των εγγράφων της Επιτροπής

Τον Οκτώβριο του 2006, μία βρετανική ΜΚΟ που δραστηριοποιείται στον τομέα των δικαιωμάτων των πολιτών, η Statewatch, του Tony Bunyan, (τον οποίο οι "Βρυξελλιώτες" γνωρίζουν πολύ καλά και οι 30 bloggers του Σεπτεμβρίου άκουσαν σε πάνελ που διοργανώθηκε από τον κ. Λαμπρινίδη) επεσήμανε στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή κ. Νικηφόρο Διαμαντούρο (ο οποίος ηγείται Κοινοτικού θεσμού, αντίστοιχου με τον Συνήγορο του Πολίτη) ότι το Συμβούλιο ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχαν καταρτίσει μητρώα που ανταποκρίνονται σε μεγάλο βαθμό στις απαιτήσεις του Κανονισμού 1049/2001 (περί πρόσβασης στα κοινοτικά έγγραφα), αλλά το μητρώο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιέχει μόνο τα νομοθετικά κείμενα και τις εγκριθείσες εκθέσεις της Επιτροπής. Δεδομένου ότι δεν περιλαμβάνεται η συντριπτική πλειονότητα των εγγράφων, η καταγγέλλουσα ισχυρίστηκε ότι η Επιτροπή δεν τήρησε τις υποχρεώσεις που υπέχει βάσει του κανονισμού.

Η Επιτροπή ισχυρίστηκε, ιδίως, ότι ο Κανονισμός δεν υποχρεώνει τα θεσμικά όργανα να καταχωρίζουν όλα τα έγγραφα που εκπονούν και ότι ήταν αδύνατον για την Επιτροπή να καταρτίσει πλήρες μητρώο. Υπογράμμισε ότι όλες οι υπηρεσίες διαθέτουν δικά τους μητρώα, τα οποία προορίζονται για εσωτερική χρήση και δεν διαθέτουν ενιαίο μορφότυπο δεδομένων. Ωστόσο, ανακοίνωσε την πρόθεσή της να επεκτείνει σταδιακά την εφαρμογή των αρχείων αυτών και ανέφερε ότι εργάζεται για την εφαρμογή ενός νέου κεντρικού συστήματος.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής θεώρησε ότι τα μητρώα πρέπει να είναι εξαντλητικά, προκειμένου να παρέχονται επαρκείς πληροφορίες στους πολίτες όσον αφορά τα έγγραφα που τηρούν τα θεσμικά όργανα. Δεν είχε πειστεί ότι ήταν αδύνατο για την Επιτροπή να καταρτίσει ένα τέτοιο εξαντλητικό μητρώο και έκρινε ότι η Επιτροπή είχε επαρκή χρόνο στη διάθεσή της για να λάβει τα αναγκαία μέτρα. Ο Διαμεσολαβητής κατήγγειλε την παράλειψη της Επιτροπής (i) να εκπληρώσει τη δέσμευσή της για περαιτέρω ανάπτυξη των μητρώων με την ανάληψη πειστικής δράσης προς αυτήν την κατεύθυνση και (ii) να παρέχει συγκεκριμένες ενδείξεις σχετικά με το πεδίο εφαρμογής του νέου κεντρικού συστήματος, το οποίο φαίνεται ότι δεν θα είναι λειτουργικό πριν από το 2010.

Εφόσον η Επιτροπή απέρριψε το σχέδιο σύστασης του Διαμεσολαβητή, στο οποίο την καλούσε να αναφέρει όλα τα έγγραφα που περιλαμβάνονται σε μητρώο, σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού, ο Διαμεσολαβητής έκρινε ότι δικαιολογείται να υποβληθεί ειδική έκθεση στο Κοινοβούλιο για το θέμα αυτό. Σημείωσε, ωστόσο, ότι μία από τις κοινοβουλευτικές επιτροπές έχει ήδη καταθέσει πρόταση μομφής στην ολομέλεια, σύμφωνα με την οποία το Κοινοβούλιο καλείται να ζητήσει από την Επιτροπή να ανταποκριθεί στο σχέδιο σύστασης. Συνεπώς, ο Διαμεσολαβητής δεν έκρινε αναγκαία την υποβολή ειδικής έκθεσης και περάτωσε την υπόθεση διατυπώνοντας επικριτική παρατήρηση.

Η υπόθεση όπως αναλύεται από την επίσημη ιστοθέση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή είναι προσβάσιμη εδώ.

Η παρουσίαση του θέματος από το Statewatch βρίσκεται εδώ. 

Αξίζει να σημειωθεί πάντως, ότι ο Ευρωπαίος Συνήγορος του Πολίτη κινητοποιήθηκε μετά από υποβολή αναφοράς ενός ενεργού πολίτη και του πήρε πάνω από 2 χρόνια (από το 2006) μέχρι να διεκπεραιώσει την υπόθεση. Ενώ η υποχρέωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπήρχε σε συγκεκριμένο δεσμευτικό νομικά κείμενο, τον Κανονισμό για την πρόσβαση στα δημόσια έγγραφα, γεγονός που σημαίνει ότι ο Διαμεσολαβητής έπρεπε να είχε ενεργοποιηθεί και αυτεπαγγέλτως.

Τι μας θυμίζει, άραγε, αυτή η υπόθεση; Την υπόθεση της Ελλάδας. Υπάρχει κι εδώ υποχρέωση όλες οι δημόσιες υπηρεσίες να τηρούν μητρώα με τα έγγραφα που οφείλουν να διαθέτουν προς περαιτέρω χρήση. 

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 10 του Ν.3448/2006 ("Περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα", ο οποίος ενσωμάτωσε στο εσωτερικό δίκαιο την Οδηγία 2003/98), υπάρχει και στην χώρα μας ο εξής νομικά δεσμευτικός κανόνας:

"Οι φορείς του δημόσιου τομέα μεριμνούν, ώστε να λαμβάνονται τα μέτρα που είναι αναγκαία για τη διευκόλυνση της αναζήτησης εγγράφων προς περαιτέρω χρήση, όπως η κατάρτιση και διάθεση καταλόγων των κυριότερων εγγράφων με δυνατότητα ηλεκτρονικής πρόσβασης, καθώς και η δημιουργία ιστοσελίδων που συνδέονται με αποκεντρωμένους καταλόγους. Οι φορείς του δημόσιου τομέα λαμβάνουν ειδική μέριμνα για τη διευκόλυνση των ατόμων με αναπηρίες στην αναζήτηση εγγράφων για περαιτέρω χρήση."

Δεν χρειάζεται καν να επισημανθεί ότι η παραπάνω διάταξη παραμένει κενό γράμμα για το σύνολο του δημόσιου τομέα, διότι δεν αναφέρει απλώς υποχρέωση διαδικτυακής ανάρτησης των εγγράφων, αλλά επιβάλλει τη δημιουργία διαδικτυακών μηχανών αναζήτησης των εγγράφων καθώς και την δυνατότητα ηλεκτρονικής πρόσβασης. 

Ιδού λοιπόν πεδίο στο οποίο μπορεί να δραστηριοποιηθεί η πρωτοβουλία "Δημόσια Δεδομένα, Δικά μας Δεδομένα", (βλ. και blog) υποβάλλοντας μια αναφορά στον Συνήγορο του Πολίτη προκειμένου να οργανωθεί με συντονισμό της κοινωνίας των πολιτών και της ανεξάρτητης αρχής η παρακολούθηση της υλοποίησης της παραπάνω διάταξης.

Η διαφάνεια δεν είναι πλέον μία θεωρητική αξία, ορατή μόνο σε ημερίδες και ομιλίες ειδικών επιστημόνων. Είναι μία νομικά δεσμευτική αρχή, την οποία καλείται το κράτος να εφαρμόσει, υλοποιώντας τις διατάξεις που επιβάλλουν την δημιουργία καταλόγων και μηχανών αναζήτησης των δημόσιων δεδομένων. 

 Αρκεί βέβαια και ο Συνήγορος του Πολίτη να μην οχυρωθεί πίσω από την έλλειψη "ειδικού έννομου συμφέροντος" ή "ατομικής διοικητικής πράξης" και να ενεργοποιηθεί κινούμενος στο πλαίσιο της αυτεπάγγελτης αρμοδιότητάς του, όπως συνέβη και στην περίπτωση του Ευρωπαίου συναδέλφου του, και πάλι όμως όχι με καθυστέρηση δύο ετών. Η παράλειψη των δημόσιων φορέων να δημιουργήσουν ψηφιακές μηχανές αναζήτησης είναι μία πραγματικότητα και ο Συνήγορος μπορεί να επέμβει απευθύνοντας μια γενική πρόσκληση στους δημόσιου φορείς να υλοποιήσουν την υποχρέωσή τους.

Αυτή η γενική πρόσκληση θα είναι μια επέμβαση πολύ πιο αποτελεσματική σε σχέση λ.χ. με ένα επιστημονικό συμπόσιο (όπου οι ίδιοι θα τα λένε και οι ίδιοι τα ακούν). Διότι δεν είναι  παρέμβαση για την υπόθεση του Βατοπεδίου η διοργάνωση ακαδημαϊκής ημερίδας για τις λίμνες, όσο κι αν σε επιστημονικό επίπεδο υπάρχει ενδιαφέρον. 

Σύνοψη:

- υπάρχει τεράστιο πρόβλημα διαφάνειας στην δημόσια διοίκηση, όπου επινοούνται συχνά ανύπαρκτα νομικά εμπόδια προκειμένου να μην χορηγήσει τα έγγραφα που οι πολίτες δικαιούνται να κατέχουν,

- υπάρχει, βάσει του άρθρου 10 Ν.3448/2006, νομική υποχρέωση δημιουργίας ψηφιακών μηχανών αναζήτησης και διαδικτυακών μητρώων για όλους τους δημόσιους φορείς,

- ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, ύστερα από παρέμβαση ΜΚΟ, ενεργοποιήθηκε με καθυστέρηση δύο ετών για αντίστοιχο πρόβλημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή

- η Πρωτοβουλία 4Δ έχει ακριβώς αυτό το αίτημα και μπορεί να το υποβάλλει στον Συνήγορο του Πολίτη.

- Ο Συνήγορος μπορεί να ασκήσει τις αρμοδιότητές του προκειμένου να κληθούν οι δημόσιοι φορείς να αναπτύξουν αυτές τις διαδικτυακές εφαρμογές.