Το νομοσχέδιο για την υποχρεωτική αποθήκευση των τηλεπικοινωνιακών δεδομένων

Ένα νομοσχέδιο που δεν έχει απασχολήσει ακόμη καθόλου τη δημοσιότητα και δεν έχει δοθεί σε δημόσια διαβούλευση είναι αυτό που υποχρεώνει τις εταιρίες τηλεπικοινωνιών (τηλεφωνίας και πρόσβασης στο Διαδίκτυο) να αποθηκεύουν υποχρεωτικά το σύνολο των δεδομένων κίνησης και θέσης όλων των χρηστών, για σκοπούς καταπολέμησης του εγκληματος. Πρόκειται για το μέτρο της "διατήρησης δεδομένων" (data retention) που επιβλήθηκε  το 2006 από την Ευρωπαϊκή Ένωση υπό τον τύπο της Οδηγίας 2006/24 (βλ. εδώ).

Η Οδηγία αυτή είναι το αποτέλεσμα αρκετών ετών διαπραγματεύσεων στην Ευρώπη. Έτυχε εκείνο τον καιρό να εργάζομαι στον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων στις Βρυξέλλες και όλη η πορεία μέχρι την ψήφιση της Οδηγίας έχει καταγραφεί στο άρθρο που δημοσιεύσαμε με την Δρ. Ζ.Ταλίδου το 2006 (βλ. εδώ). Τα κράτη μέλη της ΕΕ υποχρεούνται να θεσπίσουν νομοθετήματα υποχρεώνοντας τις εταιρίες να διατηρούν τα δεδομένα για μια περίοδο από 6 μήνες έως 2 χρόνια. Ήδη το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ρουμανίας και το Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας έχουν κρίνει αντισυνταγματικούς τους σχετικούς νόμους (βλ. εδώ και εδώ αντίστοιχα).  Η Ιρλανδία όμως δεν έμεινε ικανοποιημένη από την Οδηγία, επιθυμώντας μια πιο μαξιμαλιστική λύση, προσφεύγοντας γι' αυτό στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, το οποίο όμως απέρριψε την προσφυγή του κράτους αυτού (βλ. εδώ την απόφαση του ΔΕΚ). 

Το σχέδιο νόμου που έχει αναρτηθεί στη ιστοσελίδα του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων (βλ. εδώ) ακολουθεί την πιο προσεκτική δυνατή εναρμόνιση της Οδηγίας 2006/24. Επιβάλλει το minimum της δυνατής υποχρεωτικής διατήρησης όλων των δεδομένων, δηλαδή για χρονικό διάστημα έξι μηνών. Δεν προβλέπει όμως μία λίστα αδικημάτων για τα οποία θα είναι επιτρεπτή η άντληση αυτών των στοιχείων από τις διωκτικές αρχές, πράγμα που σημαίνει ότι η άντληση αυτή θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με το Ν.2225/1994 και το άρθρο 19 του Συντάγματος. Επομένως, με το σχέδιο νόμου διατηρείται το υπάρχον επίπεδο συνταγματικής προστασίας του απορρήτου και ως προς αυτό, το νομοσχέδιο βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση, ασχέτως αν διαφωνεί κάποιος συνολικά με την "φιλοσοφία" αυτού του μέτρου. 

(Διαβάστε εδώ και την αιτιολογική έκθεση, η οποία κατά τη γνώμη μου θα έπρεπε να είναι πιο αναλυτική και να αναφέρει την απόφαση του ΔΕΚ, καθώς και τις δύο αποφάσεις των Συνταγματικών Δικαστηρίων, αιτιολογώντας τον τρόπο με τον οποίο ο Έλληνας Νομοθέτης θα διαφύγει την αντισυνταγμτικότητα).

Από τις πιο ενδιαφέρουσες διατάξεις του σχεδίου νόμου είναι η εξουσιοδότηση για κατάρτιση του λεπτομερούς κανονιστικού πλαισίου σε δύο ανεξάρτητες αρχές, οι οποίες καλούνται να εκδόσουν κοινή απόφαση. Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών καλούνται να εκδόσουν κοινή κανονιστική πράξη που να ρυθμίζει τα τεχνικά, διαδικαστικά και λεπτομερειακά ζητήματα εφαρμογής του μέτρου και μάλιστα εντός 3 μηνών από την θέσπιση του νόμου. Βέβαια και στο παρελθόν είχε προβλεφθεί η συναρμοδιότητα των δύο ανεξάρτητων αρχών σε τομέα κοινής αρμοδιότητας: σύμφωνα με το άρθρο 13 παρ. 5 του Ν.3471/2006 προβλέπεται κοινή κανονιστική αρμοδιότητα των ΑΠΔΠΧ και ΑΔΑΕ, η οποία ουδέποτε ασκήθηκε μέχρι σήμερα. 

Στη ουσία, το νομοσχέδιο υπαινίσσεται ότι αυτό που θα πρέπει να γίνει είναι η συγχώνευση των δύο ανεξάρτητων αρχών - οι αρμοδιότητες των οποίων συχνά επικαλύπτονται στην πράξη - σε μία ανεξάρτητη αρχή, όπως ισχύει στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Είναι μία λύση την οποία όσοι ασχολούμαστε με αυτόν τον τομέα υποστηρίζουμε εδώ και χρόνια χωρίς να έχουμε αντιμετωπίσει αντίλογο (ακόμη και το Σύνταγμα το επιτρέπει) και φυσικά θα απαλλάξει το Δημόσιο Ταμείο από τα περιττά έξοδα των μισθών και αποζημιώσεων δύο διοικητικών συμβουλίων. Το νομοσχέδιο αυτό σηματοδοτεί περισσότερο από κάθε άλλη φορά την ολοκλήρωση της συζήτησης για την συγχώνευση ΑΠΔΠΧ και ΑΔΑΕ σε μία ανεξάρτητη αρχή. Η οικονομικοπολιτική συγκυρία εξάλλου είναι η ιδανική: λιγότερες δημόσιες δαπάνες, μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην προάσπιση των ατομικών δικαιωμάτων στο περιβάλλον της Κοινωνίας της Πληροφορίας.

Οδηγία Διατήρησης Δεδομένων: υποχρεωτική αποθήκευση δεδομένων από 6 μήνες έως 2 χρόνια

Η συζήτηση που έχει ξεκινήσει τις τελευταίες ημέρες επαναφέρει στο προσκήνιο το θέμα της εφαρμογής της Οδηγίας 2006/24 για την υποχρεωτική διατήρηση δεδομένων κίνησης και θέσης (δηλ. όχι περιεχομένου συνομιλιών) από τους παρόχους υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (υπηρεσίες τηλεφωνίας και διαδικτύου).

Δείτε το κείμενο της Οδηγίας σε html και σε pdf.

Η Οδηγία αναφέρει ότι είναι υποχρεωτική η διατήρηση από 6 έως 2 έτη (ανάλογα με το νόμο που θα θεσπίσει κάθε χώρα) για τα εξής στοιχεία όλων των χρηστών:

α) δεδομένα αναγκαία για την ανίχνευση και τον προσδιορισμό της πηγής της επικοινωνίας:

1. όσον αφορά την τηλεφωνία σταθερού δικτύου και την κινητή τηλεφωνία:

i) ο τηλεφωνικός αριθμός του καλούντος,

ii) το όνομα και η διεύθυνση του συνδρομητή ή του εγγεγραμμένου χρήστη·

2. όσον αφορά την πρόσβαση στο Διαδίκτυο και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και τηλεφωνίας μέσω του Διαδικτύου:

i) ο αποδοθείς κωδικός ταυτότητας χρήστη,

ii) ο κωδικός ταυτότητας χρήστη και ο τηλεφωνικός αριθμός που δίνονται σε κάθε επικοινωνία που εισέρχεται στο δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο,

iii) ονοματεπώνυμο και διεύθυνση του συνδρομητή ή εγγεγραμμένου χρήστη στον οποίο είχε αποδοθεί κατά το χρόνο επικοινωνίας διεύθυνση ΙΡ (πρωτοκόλλου Διαδικτύου), κωδικός ταυτότητας χρήστη ή αριθμός τηλεφώνου·

β) δεδομένα αναγκαία για τον προσδιορισμό του προορισμού της επικοινωνίας:

1. όσον αφορά την τηλεφωνία σταθερού δικτύου και την κινητή τηλεφωνία:

i) καλούμενος αριθμός ή αριθμοί (ο αριθμός ή οι αριθμοί τηλεφώνου που κλήθηκαν), στις δε περιπτώσεις όπου υπεισέρχονται συμπληρωματικές υπηρεσίες όπως προώθηση/εκτροπή κλήσης, ο αριθμός ή οι αριθμοί τηλεφώνου προς τους οποίους προωθήθηκε η κλήση,

ii) ονοματεπώνυμα και διευθύνσεις των συνδρομητών ή εγγεγραμμένων χρηστών·

2. όσον αφορά τις υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και τηλεφωνίας μέσω Διαδικτύου:

i) κωδικός ταυτότητας χρήστη ή αριθμός τηλεφώνου του σκοπούμενου αποδέκτη διαδικτυακής τηλεφωνικής κλήσης,

ii) ονοματεπώνυμο και διεύθυνση του συνδρομητή ή εγγεγραμμένου χρήστη και κωδικός ταυτότητας χρήστη του σκοπούμενου αποδέκτη της επικοινωνίας·

γ) δεδομένα αναγκαία για τον προσδιορισμό της ημερομηνίας, ώρας και διάρκειας της επικοινωνίας:

1. όσον αφορά την τηλεφωνία σταθερού δικτύου και την κινητή τηλεφωνία, η ημερομηνία και η ώρα έναρξης και λήξης της επικοινωνίας·

2. όσον αφορά την πρόσβαση στο Διαδίκτυο και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και τηλεφωνίας μέσω Διαδικτύου:

i) η ημερομηνία και η ώρα σύνδεσης και αποσύνδεσης με το Διαδίκτυο με βάση συγκεκριμένη ωριαία ζώνη, καθώς και η διεύθυνση πρωτοκόλλου του διαδικτύου (ΙΡ), είτε δυναμική είτε στατική που έδωσε στην επικοινωνία ο πάροχος υπηρεσιών πρόσβασης στο Διαδίκτυο, καθώς και ο κωδικός ταυτότητας χρήστη του συνδρομητή ή εγγεγραμμένου χρήστη,

ii) η ημερομηνία και η ώρα σύνδεσης και αποσύνδεσης με την υπηρεσία ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή τηλεφωνίας μέσω του διαδικτύου, με βάση συγκεκριμένη ωριαία ζώνη·

δ) δεδομένα αναγκαία για τον προσδιορισμό του είδους της επικοινωνίας:

1. όσον αφορά την τηλεφωνία σταθερού δικτύου και την κινητή τηλεφωνία: η χρησιμοποιηθείσα τηλεφωνική υπηρεσία·

2. όσον αφορά τις υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και τηλεφωνίας μέσω Διαδικτύου: η χρησιμοποιηθείσα τηλεφωνική υπηρεσία·

ε) δεδομένα αναγκαία για τον προσδιορισμό του εξοπλισμού επικοινωνίας των χρηστών, ή του φερομένου ως εξοπλισμού επικοινωνίας τους:

1. όσον αφορά την τηλεφωνία σταθερού δικτύου, οι τηλεφωνικοί αριθμοί καλούντος και καλουμένου·

2. όσον αφορά την κινητή τηλεφωνία:

i) οι τηλεφωνικοί αριθμοί καλούντος και καλουμένου,

ii) η διεθνής ταυτότητα συνδρομητή κινητής τηλεφωνίας (IMSI) του καλούντος,

iii) η διεθνής ταυτότητα εξοπλισμού κινητής τηλεφωνίας (ΙΜΕΙ) του καλούντος,

iv) η IMSI του καλουμένου,

v) η ΙΜΕΙ του καλουμένου,

vi) στην περίπτωση προπληρωμένων ανώνυμων υπηρεσιών, η ημερομηνία και ώρα της αρχικής ενεργοποίησης της υπηρεσίας και ο κωδικός θέσης (κωδικός ταυτότητας κυψέλης) από την οποία πραγματοποιήθηκε η ενεργοποίηση·

3. όσον αφορά την πρόσβαση στο Διαδίκτυο και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και τηλεφωνίας μέσω Διαδικτύου:

i) ο τηλεφωνικός αριθμός καλούντος για την πρόσβαση μέσω τηλεφώνου,

ii) η ψηφιακή συνδρομητική γραμμή (DSL) η άλλη απόληξη της πηγής της επικοινωνίας·

στ) δεδομένα αναγκαία για τον προσδιορισμό της θέσης του εξοπλισμού κινητής επικοινωνίας:

1. ο κωδικός θέσης (κωδικός ταυτότητας κυψέλης) κατά την έναρξη της επικοινωνίας·

2. δεδομένα με τα οποία προσδιορίζεται η γεωγραφική θέση των κυψελών βάσει των κωδικών θέσης (κωδικών ταυτότητας κυψέλης), κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος για το οποίο διατηρούνται τα δεδομένα των επικοινωνιών.

 Ρητά απαγορεύεται η διατήρηση πληροφοριών που αποκαλύπτουν το περιεχόμενο των πληροφοριών. Ωατόσο, αυτό είναι μία "γκρίζα ζώνη" για τα e-mail αφού ο τίτλος του e-mail συχνά μπορεί και να αποκαλύπτει το περιεχόμενο. 

Περισσότερες νομικές πληροφορίες και κριτική για την Οδηγία μπορείτε να διαβάσετε στο άρθρο που δημοσίευσα μαζί με την Δρ. Ταλίδου το 2006 στο Δίκαιο Μέσων Ενημέρωσης και Επικοινωνίας με τίτλο "Η προληπτική διατήρηση των τηλεπικοινωνιακών δεδομένων για σκοπούς καταπολέμησης του εγκλήματος (Οδηγία 2006/24/ΕΚ)". Σε αυτό αποτυπώσαμε τις γνώσεις και τις πληροφορίες που αποκομίσαμε κατά τις μάχες που δόθηκαν στις Βρυξέλλες το 2005, ως εργαζόμενοι στον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων.

Η Ιρλανδία προσέβαλε επίσης την Οδηγία στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, επκαλούμενη ότι δεν θα έπρεπε να είχε εκδοθεί με την (δημακρατικότερη) διαδικασία της συναπόφασης Ευρωβουλής - Συμβουλίου Υπουργών ΕΕ, αλλά ότι έπρεπε να είχε εκδοθεί μόνο από το Συμβούλιο Υπουργών ΕΕ, ως "Απόφαση" του Τρίτου Πυλώνα της ΕΕ (πρόταση που είχε απορριφθεί προ τριετίας). Το ΔΕΚ με την  απόφαση της 10/2/2009 (C-301/06 Ιρλανδία κατά Ευρωπαϊκου Κοινοβουλίου) επικύρωσε τη νομική βάση της Οδηγίας, επιβεβαιώνοντας ότι ορθά ψηφίστηκε με τη διαδικασία της συναπόφασης (πρώτος πυλώνας = κοινοτικό δίκαιο) και όχι με μόνη απόφαση των υπουργών (τρίτος πυλώνας = ενωσιακό δίκαιο). Υπέρ της ορθής αυτής ερμηνείας είχε ταχθεί και ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων με παρέμβαση που άσκησε κατά την δικαστική διαδικασία. 

Έτσι όμως δεν κρίθηκε η ουσία του μέτρου, το οποίο προφανώς είναι εντελώς αναποτελεσματικό και αντίθετο στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Οι Έλληνες Ευρωβουλευτές καταψήφισαν την  Οδηγία τότε στην Ευρωβουλή, με την εξαίρεση τεσσάρων Ευρωβουλευτών της Νέας Δημοκρατίας, ανάμεσα στους οποίους και ο σημερινός υπουργός Ανάπτυξης κ. Κωστής Χατζηδάκης.

Συμβούλιο Υπουργών Δικαιοσύνης ΕΕ: καταπολέμηση εγκληματικών ενεργειών και ανυνυμίας στο διαδίκτυο

Council Conclusions on combating the criminal misuse and anonymous use of electronic communications

Στο Ευρωδικαστήριο η Οδηγία διατήρησης τηλεπικοινωνιακών δεδομένων

Στις 19 Μαϊου η Ιρλανδική Κυβέρνηση αποφάσισε να προσβάλει την Οδηγία 2006/24/ΕΚ για την υποχρεωτική διατήρηση των δεδομένων τηλεπικοινωνιών στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.


http://home.eircom.net/content/irelandcom/topstories/8095654?view=Eircomnet

Η Ιρλανδία μαζί με τη Σλοβενία ήταν τα μόνα από τα δύο κράτη μέλη που καταψήφισαν την Πρόταση Οδηγίας στο Συμβούλιο ΕΕ, όχι όμως επειδή διαφωνούσαν με το μέτρο αυτό καθαυτό, αλλά επειδή επιθυμούσαν μεγαλύτερες περιόδους διατήρησης των δεδομένων και πιο αυστηρά μέτρα για την καταπολέμηση του εγκλήματος.

Η νομική βάση με την οποία η Ιρλανδία στρέφεται κατά της Οδηγίας είναι ότι το νομοθέτημα δεν θα έπρεπε να αποτελεί κοινοτικό δίκαιο, αλλά Απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ. Η διαφορά ειναι προφανής: κοινοτικό δίκαιο σημαίνει εναρμόνιση της εσωτερικής αγοράς των τηλέπικοινωνιών, δηλαδή ένα καθαρά εμπορικό θέμα. Απόφαση Συμβουλίου της ΕΕ σημαίνει μέτρο για την εναρμόνιση των νομοθεσιών στον τρίτο πυλώνα της ΕΕ, δηλαδή πολιτική για την αστυνομική και δικαστική συνεργασία των κρατών μελών σε ποινικές υποθέσεις.

Ωστόσο, μία πρόταση για τέτοια Απόφαση Συμβουλίου απορρίφθηκε πέρσι τόσο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όσο και από το Συμβούλιο ΕΕ και αποφασίστηκε να προχωρήσει το θέμα μέσω κοινοτικής Οδηγίας που πρότεινε η Κομισιόν.

Και πράγματι: ο τρίτος πυλώνας δεν μπορεί να έχει τόση εμβάθυνση σε ένα θέμα που επηρεάζει και την αγορά τηλεπικοινωνιών στην Ευρώπη, γιατί σύμφωνα με άρθρο της Συνθήκης, καμία διάταξη του τρίτου πυλώνα δεν επιτρέπεται να επηρέαζει τον πρώτο. Το θέμα βέβαια είναι οριζόντιο: δεν αφορά αποκλειστικά ούτε τον πρώτο ούτε τον τρίτο πυλώνα, αλλά βρίσκεται πολύ κοντά στη σφαίρα της κρατικής κυριαρχίας που εξακολουθούν να διατηρούν τα κράτη μέλη της ΕΕ. Κατά τη γνώμη μου, το μέτρο αυτό προσβάλλει τα ατομικά δικαιώματα, αλλά πέραν αυτού δεν μπορεί να θεσπιστεί ούτε βάσει του 1ου ούτε βάσει του 3ου πυλώνα. Δεν αποτελεί "εναρμόνιση" νομοθεσιών, αποτελεί πρωτογενή επέμβαση στη διαχείριση της καταπολέμησης του εγκλήματος, τον σκληρό πυρήνα της κρατικής κυριαρχίας σε αυτά τα ζητήματα, στον οποίο οι κυβερνήσεις έχουν αποφασιστικό και αποκλειστικό λόγο. Στο επίπεδο αυτό, η Οδηγία θίγει την αρχή της επικουρικότητας. Είναι ξεκάθαρο ότι οι Συνθήκες έχουν βρει το νομικό όριό τους και ότι τέτοιες δράσεις δεν μπορούν να αφορούν την Ευρωπαϊκή Ένωση με το παρόν καθεστώς.

Θα έχει πολύ ενδιαφέρον πως θα τοποθετηθεί (σε 2 χρόνια το υπολογίζω) το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, αλλά και τα κράτη μέλη.

Η Eλλάδα θα αναβάλει την εφαρμογή της Οδηγίας Διατήρησης Δεδομένων

Η Οδηγία 2006/24/ΕΚ που καθιστά υποχρεωτική τη διατήρηση τηλεπικοινωνιακών δεδομένων για κάθε επικοινωνία μέσω σταθερής ή κινητής τηλεφωνίας και κάθε επικοινωνίας μέσω Διαδικτύου, δημοσιεύθηκε στις 13.4.2006 στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Δεκαέξι χώρες της ΕΕ, ανάμεσα στις οποίες και η Ελλάδα, έκαναν χρήση του δικαιώματός τους να αναβάλουν την εφαρμογή της Οδηγίας ως προς τη διατήρηση των δεδομένων που αφορά την πρόσβαση στο Ίντερνετ, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και την τηλεφωνία μέσω Ίντερνετ για 18 μήνες μετά τη θέση της σε εφαρμογή (3.5.2006).

Παρατηρούμε δηλαδή ότι αυτό το απαράδεκτο μέτρο που παραβιάζει τα δικαιώματα της ιδιωτικότητας, της ελευθερίας της έκφρασης, της προστασίας δεδομένων, της ιδιοκτησίας και του απορρήτου των επικοινωνιών, αποτυγχάνει ακόμη και σε επίπεδο εναρμόνισης των νομοθεσιών των κρατών μελών (άρθρο 95 ΣυνθΕΚ), ο οποίος υποτίθεται ότι είναι ο αρχικός στόχος του. Διαμορφώνεται μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων, ως προς τους παρόχους Ίντερνετ: αφενός αυτοί που δραστηριοποιούνται σε μία απο τις 16 χώρες που ανέβαλαν την εφαρμογή της Οδηγίας (οπότε για 18 μήνες δεν έχουν υποχρεώσεις διατήρησης δεδομένων) και στις υπόλοιπες χώρες στις οποίες απο τις 3.5.2006 πρέπει να κάνουν τεράστιες επενδύσεις ώστε να αποθηκεύουν όλα τα δεδομένα κίνησης των επικοινωνιών μέσω διαδικτύου.

Κι όλα αυτά, για να έχουν ανά πάσα στιγμή οι διωκτικές αρχές δυνατότητα πρόσβασης σε κάποιο τηλεφώνημα που έκανε κάποιος (όχι στο περιεχόμενο ομως, λες και μπορείς να βγαλεις άκρη μονο από τα εξωτερικά στοιχεία της επικοινωνίας) που μπορεί να εμπλακεί στο μέλλον σε κάποια οργάνωση κλπ. Καταστρέφουμε την ούτως ή άλλως χαμηλής ανταγωνιστικότητας σε επίπεδο υπηρεσιών διαδικτύου ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, προκειμένου να παρακολουθούμε όλους τους πολίτες...

Πρώτα συμφωνούν οι 25 στο Συμβούλιο ΕΕ και μετά οι 16 βγάζουν απέξω την ουρά τους. Η απόλυτη υποβάθμιση της ΕΕ, ως το προπέτασμα καπνού όσον δεν τολμούν τα κράτη μέλη να επιβάλουν ευθέως...

Αντίδραση για τη διατήρηση δεδομένων από τη Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

Με μια "σχετική" καθυστέρηση (1 μήνα μετά την κρίσιμη ψηφοφορία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο), η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της ΕΕ με γνωμοδότησή της στις εκφράζει τους φόβους της για τις επιπτώσεις της διατήρησης τηλεπικοινωνιακών δεδομένων κίνησης και θέσης για σκοπούς καταπολέμησης του εγκλήματος στο επίπεδο των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

http://europa.eu.int/rapid/pressReleasesAction.do?reference=CES/06/3&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en

Ελαφρώς καθυστερημένη η γνωμοδότηση, η οποία αναφέρεται ακόμη σε "πρόταση της Κομισιόν" που δείχνει ότι η σύνταξη της ειχε ξεκινήσει (και ολοκληρωθεί μάλλον) πολύ πριν την θέσπιση της Οδηγίας τον περασμένο Δεκέμβριο. Πάντως είναι η επίσημη διαφοροποίηση ενός οργάνου της ΕΕ, η οποία μπορεί να αξιοποιηθεί ως επιχείρημα σε μια μελλοντική διαστική ενέργεια για ακύρωση της Οδηγίας ενώπιον του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Μαζί βέβαια και με τη σχετική γνωμοδότηση του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων (,http://europa.eu.int/eur-lex/lex/LexUriServ/site/el/oj/2005/c_298/c_29820051129el00010012.pdf) η οποία αρχικά είχε υιοθετηθεί σε μεγάλο μέρος από το Κοινοβούλιο (Επιτροπή Ελευθεριών), μετά όμως από την παρέμβαση του Συμβουλίου Υπουργών ΕΕ, όλα αυτά ξεχάστηκαν.

Η διατήρηση δεδομένων οδηγεί σε στρεβλώσεις του ελεύθερου ανταγωνισμού

Η βιομηχανία των τηλεπικοινωνιών έχει από την αρχή εκφράσει την αντίρρησή της στην υποχρεωτική διατήρηση των δεδομένων, καθόσον όχι μόνο αναγκάζεται να επενδύσει τεράστια χρηματικά ποσά σε εξοπλισμό αποθήκευσης (ενώ την ενδιαφέρουν άλλες πιο πρωτοποριακές κατευθύνσεις), αλλά αλλοιώνεται και η σχέση της με τους πελάτες της, αφού πλέον θα την αντιμετωπίζουν επιφυλακτικά, ως τον συνάδελφο της αστυνομίας.

Επιπλέον, η υποχρεωτική διατήρηση δεδομένων στο έδαφος της ΕΕ οδηγεί σε στρεβλώσεις του ελεύθερου ανταγωνισμού.

Η European Telecommunications Network Operator's Association, με τις European Competitive Telecommunications Association, την European Cable Communications Association, την European Internet Services Providers Association και το European Interest Group για όλους τους Operators 2G και 3G Mobiles καταδικάζουν το ΕΚ που δεν ακολούθησε τις εισηγήσεις του Αλεξάντερ Αλβάρο...

Οι αντιδράσεις τόσο από την βιομηχανία όσο και από την κοινωνία των πολιτών θα μπορούσαν να αποκτήσουν και μια αποτελεσματικά θεμιτή έκφραση: την προσφυγή στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Υπάρχουν πολλοί νομικοί λόγοι για την ακύρωση αυτής της Οδηγίας, όχι μόνο για την στρέβλωση του ανταγωνισμού, αλλά και για την έλλειψη σεβασμού προς τα ατομικά δικαιώματα. Το ΔΕΚ στις δύο αποφάσεις που ασχολήθηκε με την προστασία προσωπικών δεδομένων (Bodil Lindqvist και Osterreichischer Rundfunk, αναμένεται η 3η για τα PNR/USA data που πρώτος ο e-lawyer μετέδωσε τις σχετικές ειδήσεις τον Οκτώβριο, έχοντας παρακολουθήσει τη διαδικασία στο Λουξεμβούργο) έδειξε ιδιαίτερη ευαισθησία και μάλιστα, παρά τις αντίθετες εισηγήσεις του Γενικού Εισαγγελέα του Δικαστηρίου.

Βέβαια, ένα "εμπόδιο" που υπάρχει για το Δικαστήριο αυτό είναι ότι η ΕΕ δεν έχει άμεση αρμοδιότητα στην προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων, όπως π.χ. το Συμβούλιο της Ευρώπης, στους κόλπους του οποίου δραστηριοποιείται το περίφημο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Σύμφωνα με το άρθρο 6 της Συνθήκης της ΕΕ, η Ένωση "σέβεται" τα θεμελιώδη δικαιώματα όπως κατοχυρώνονται από την ΕΣΔΑ και όπως απορρέουν από τις συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών, ως "γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου". Παρατηρείται, δηλαδή, ότι η ΕΕ έχει παθητική υποχρέωση σεβασμού και όχι ρητή αρμοδιότητα προστασίας των δικαιωμάτων. Κι αυτά ως "αρχών του κοινοτικού δικαίου", δηλαδή μέσα στον πρώτο πυλώνα της ΕΕ. Τι γίνεται όμως στον δεύτερο (εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας) και κυρίως στον τρίτο πυλώνα (αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις); Εδώ που δεν έχουμε κοινοτικό δίκαιο, υπάρχει νομική υποχρέωση σεβασμού των δικαιωμάτων από την ΕΕ; Αλλά ακόμη και αν υπάρχει, τι γίνεται με την προστασία προσωπικών δεδομένων που δεν αποτελεί κατοχυρωμένο δικαίωμα στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ανεξάρτητα από το αν το Ευρωδικαστήριο έχει αναγνωρίσει νομολογιακά αυτό το δικαίωμα;

Αυτές τις αμφιβολίες λύνει κυριαρχικά η Συνθήκη για τη θέσπιση του Συντάγματος της Ευρώπης. Στο αντίστοιχο άρθρο, το Σύνταγμα αναφέρει ότι η Ένωση π ρ ο σ χ ω ρ ε ί στην ΕΣΔΑ και ότι σέβεται τα δικαιώματα ως μέρος του δικαίου της Ένωσης. Καταργούνται δηλαδή οι πυλώνες και το νομικό καθεστώς είναι ενιαίο σε όλες τις δράσεις. Επίσης, στο δεύτερο μέρος του Συντάγματος υπάρχει καταχώρηση του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, όπου ρητά αναφέρεται στο άρθρο ΙΙ-68 η προστασία προσωπικών δεδομένων ως θεμελιώδες δικαίωμα εντός της ΕΕ. Η προστασία προσωπικών δεδομένων κατοχυρώνεται επίσης από το άρθρο Ι-51 του Ευρωσυντάγματος, ως γενική αρχή του δημοκρατικού βίου της Ένωσης. Ιδού (συνοπτικά) οι σημαντικότατες νομικές μεταβολές που ευαγγελίζεται το Ευρωσύνταγμα στο πεδίο της προστασίας δεδομένων. Είναι κρίμα να χαθεί αυτή η ευκαιρία για την κατοχύρωση των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε επίπεδο ΕΕ, τώρα που γίνεται φανερό ότι οι Κυβερνήσεις των κρατών μελών έχουν πρόθεση σε τέτοια θέματα να καπελώνουν τα όργανα της Ένωσης, ακόμα και το άμεσα εκλεγμένο Κοινοβούλιο

Διατήρηση δεδομένων: η Δημοκρατία βήχει

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πιέστηκε από το Συμβούλιο της ΕΕ να αποδεχτεί το μέτρο για τη διατήρηση των τηλεπικοινωνιακών δεδομένων για σκοπούς καταπολέμησης του εγκλήματος. Υπενθυμίζουμε ότι το θέμα ήταν παλαιότερο και τον Σεπτέμβρη το ΕΚ απέρριψε μια σχετική πρωτοβουλία του Ηνωμένου Βασιλείου και ορισμένων άλλων χωρών για διατήρηση δεδομένων εώς 3,5 χρόνια. Στη συνέχεια η Κομισιόν υπέβαλε μια πιο ισορροποιημένη πρόταση για μικρότερο χρονικό διάστημα διατήρησης, μία πρόταση που σε πρώτη φάση έγινε δεκτή, με κριτική, ωστόσο, σε αρχικά σημεία της, από τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων.

http://europa.eu.int/eur-lex/lex/LexUriServ/site/el/oj/2005/c_298/c_29820051129el00010012.pdf

O Eπόπτης διευκρινίζει ότι αμφιβάλλει για την αναγκαιότητα του μέτρου αυτού, αλλά επεμβαίνει για να υποδείξει ορισμένες τροποποιήσεις που κατατείνουν στην εισαγωγή εγγυήσεων για την καλύτερη προστασία των προσωπικών δεδομένων και το σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων.

Θετική κρίθηκε η εξέλιξη ότι το θέμα "πέρασε" από τον Τρίτο Πυλώνα της ΕΕ (Αστυνομική και δικαστική συνεργασία των κρατών σε ποινικές υποθέσεις), όπου αποφασίζει μόνο του το Συμβούλιο των εκπροσώπων των κυβερνήσεων (με συμβουλευτικό απλά ρόλο της Ευρωβουλής), στον Πρώτο Πυλώνα, όπου τον αποφασιστικό ρόλο έχει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι άμεσα εκλεγμένοι εκπρόσωποι των Ευρωπαίων πολιτών. Ωστόσο και σε αυτόν τον Πυλώνα υπαρχει διαβούλευση Κοινοβουλίου-Συμβουλίου ΕΕ. Εισηγητής Ευρωβουλευτής ορίστηκε ο 29χρονος γερμανος φιλελεύθερος Αλεξάντερ Αλβάρο.

Την πρόταση της Κομισιόν υπέβαλε σε επεξεργασία και τροποποιήσεις η κοινοβουλευτική επιτροπή για τα δικαιώματα και της ελευθερίες, η LIBE. Εισηγήτρια της LIBE ήταν η βουλευτής Ludford, μια εξαιρετικά δραστήρια πολιτικός που έδωσε μια πραγματική μάχη προκειμένου η πρόταση να είναι όσο το δυνατόν πιο φιλική στην προστασία δεδομένων και το σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων. Παρατηρείται ότι αυτό το draft έρχεται πολύ κοντά στη γνωμοδότηση του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων, υιοθετώντας τις προτάσεις του. Κομβικό σημείο, το χρονικό διάστημα της διατήρησης δεδομένων που κρίνεται αναγκαίο: 6 μήνες για δεδομένα ίντερνετ, 12 μήνες για δεδομένα τηλεφωνίας. Υπενθυμίζεται ότι μιλάμε μόνο για τα δεδομένα κίνησης και θέσης, δηλαδή για το ποιο τερματικό επικοινώνησε με ποιο τερματικό, πότε και που. Όχι περιεχόμενο της επικοινωνίας, όχι αναπάντητες κλήσεις κινητών, όχι ψάρεμα δεδομένων από τις αστυνομικές αρχές (αλλά αυστηρά στοχοθετημένο αίτημα ενόψει συγκεκριμένης έρευνας). Το μέτρο ελέγχεται ως προς την αποτελεσματικότητά του με έκθεση ανά δύο χρόνια και σε 5 έτη από την εφαρμογή του καταργείται, ετκός αν κριθεί ότι υπάρχουν λόγοι διατήρησής του. Τo draft αυτό ψηφίστηκε από την κοινοβουλευτική επιτροπή και παραπέμφθηκε στο Συμβούλιο της ΕΕ για έγκριση, πριν παραπεμφθεί στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Στο Συμβούλιο της ΕΕ, όμως, οι εκπρόσωποι των κυβερνήσεων (Υπουργοί Δικαιοσύνης) αντί να τηρήσουν τις τροποποιήσεις της LIBE επέβαλαν την δική τους κυριαρχική άποψη για τη μορφή του κειμένου που θα κατέβαινε στην ψηφοφορία της Ολομέλειας της Βουλής. Εκεί τα χρονικά διαστήματα έφτασαν μέχρι τους 24 μήνες διατήρησης, με δυνατότητες για περαιτέρω διατήρηση, αν κράτος μέλος πείσει την Κομισιόν για την αναγκαιότητα διατήρησης των δεδομένων της δικής του επικράτειας. Όρισμένα ελληνικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν και ανακρίβειες όπως ότι οι Υπουργοί συμφώνησαν και εμπορική χρήση των δεδομένων από τις εταιρίες που θα υποχρεωθούν να τα διατηρούν, για σκοπούς direct marketing ώστε να κάνουν απόσβεση στο κόστος. Αυτό δεν προκύπτει από κανένα κείμενο...

Την επομένη του συμβιβασμού του Συμβουλίου, οι Πράσινοι οργανώνουν δημόσια εκδήλωση, στην οποία παρίστανται ο Αναπληρωτής Ευρωπαίος Επόπτης Δεδομένων, μια εκπρόσωπος των εταιριών τηλεπικοινωνιών και μία εκπρόσωπος της κοινωνίας των πολιτών (European Digital Rights). Στην εκδήλωση προσέρχεται και ο Αλεξάντερ Αλβάρο που δηλώνει ρητά απογοητευμένος για την στάση του Συμβουλίου ΕΕ. "Χάνουμε την αξιοπιστία μας", ήταν οι ακριβείς του κουβέντες.

Στις 15 Δεκεμβρίου το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλείται να ψηφίσει ή να απορρίψει το τελευταίο draft που επεξεργάστηκε το Συμβούλιο ΕΕ. Ο Αλβάρο ζητεί να διαγραφεί το όνομά του ως εισηγητή από τα σχετικά κείμενα. Η πρόταση ψηφίζεται από τα δύο μεγάλα κόμματα (Χριστιανοδημοκράτες-Σοσιαλιστές) και καταψηφίζεται από Πράσινους, Φιλελεύθερους κλπ. Το ΠΑΣΟΚ καταψηφίζει την πρόταση, ο Ι.Βαρβιτσιώτης (μέλος της LIBE) καταγγέλλει το μέτρο καλεί στην καταψήφισή του.

Η Privacy International αναρωτιέται "τι τρέχει με την Ευρώπη". Ο εκπρόσωπός της αναφέρει ότι συνήθως θεωρούμε τις ΗΠΑ ως τέρας παρακολούθησης και κατόπτευσης πολιτών για αντιτρομοκρατικούς σκοπούς, όμως εκεί τέτοιες πολιτικές όπως η καθολική καταγραφή των logs έχουν απορριφθεί.

http://www.privacyinternational.org/article.shtml?cmd[347]=x-347-494877

Το χειρότερο στοιχείο αυτού του μέτρου είναι ότι δίνει στα χέρια ακριβώς αυτών που θέλει να "πατάξει" ένα όπλο κατά των πολιτών. Πως θα αξιολογηθεί μια τηλεφωνική κλήση από το τερματικό ενός"τρομοκράτη" στο τερματικό ενός αθώου πολίτη; Με ποια κριτήρια θα αξιολογηθούν αυτά τα δεδομένα μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, αφού δεν υπάρχει και η πρόσβαση στο περιεχόμενο (και ευτυχώς); Τι γίνεται με το περίφημο "τεκμήριο της αθωότητας"; Ερωτήματα σαν κι αυτά δεν βρίσκουν ικανοποιητικές απαντήσεις .

Νίκη των δικαιωμάτων στο Ευρωκοινοβούλιο

To Ευρωπαϊκό Κοινοβούλίο απέρριψε την πρωτοβουλία της Μ.Βρετανίας, της Γαλλίας, της Ιρλανδίας και της Σουηδίας για διατήρηση των τηλεπικοινωνιακών δεδομένων έως 3 έτη για λόγους ασφάλειας και καταπολέμησης του εγκλήματος. Η πρόταση θεωρήθηκε μια απειλή για την ιδιωτικότητα των πολιτών.Αντιθέτως, οι ευρωβουλευτές υποδέχτηκαν θετικά την εναλλακτική πρόταση που κατέθεσε η Επιτροπή την προηγούμενη εβδομάδα.

(πηγή: http://www.europarl.eu.int/news/expert/infopress_page/019-669-270-9-39-902-20050921IPR00560-27-09-2005-2005--true/default_en.htm )

Η πρόταση Οδηγίας της Επιτροπής (έχοντας λάβει τη θετική αν και επιφυλακτική γνωμοδότηση του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων) παρουσιάζεται ως μια πιο λογική εναλλακτική λύση. Και πάλι όμως, το μέτρο είναι εντελώς απρόσφορο και μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές παραβιάσεις ατομικών δικαιωμάτων. Τι θα συμβεί αν ένας "ύποπτος" κάνει αναπάντητες -για λόγους εκδίκησης- σε αντιπάλους του, ακόμα και σε πολιτικούς; Αφού δεν καταγράφονται οι συνομιλίες ως περιεχόμενο (και πολύ ορθά) ανά πάσα στιγμή μπορεί κάποιος να κληθεί να απολογηθεί για ποιο λόγο έλαβε μία αναπάντητη π.χ. από τον Μπιν Λάντεν (...τυχαίο παράδειγμα). Δηλαδή πλήρης ανατροπή του τεκμηρίου της αθωότητας: όλοι είμαστε ένοχοι μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου.

Γνώμη Επόπτη για την Οδηγία διατήρησης δεδομένων

Ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων, κ. Peter Hustinx, μονοπρόσωπο ανεξάρτητο όργανο, αρμόδιο για την προστασία προσωπικών δεδομένων στην Κοινότητα (άρθρο 286 ΣυνθΕΚ), κατέθεσε τη Γνώμη του για την πρόταση Οδηγίας επί της οποίας θα ψηφίσει σήμερα το Ευρωκοινοβούλιο. Θέμα: η διατήρηση των τηλεπικοινωνιακών δεδομένων των κλήσεων (τηλέφωνα σταθερά και κινητά), των e-mail κλπ για λόγους καταπολέμησης των σοβαρών εγκλημάτων.

Ο Επόπτης δήλωσε ότι δεν έχει πειστεί για την αναγκαιότητα της Οδηγίας και έχει κάνει παρατηρήσεις σε συγκεκριμένα σημεία για να βελτιώσει τη συμβατότητά της με το νομικό σύστημα προστασίας δεδομένων αλλά και τη σχετική νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σχετικά με την προστασία της ιδιωτικής ζωής.

(πηγή:http://www.eu.int/rapid/pressReleasesAction.do?reference=EDPS/05/5&format=HTML&aged=0&language=en&guiLanguage=en )

Ο Επόπτης επιβεβαιώνει τον ανεξάρτητο θεσμικό του ρόλο, προβαίνοντας σε κριτική (εις βάρος του Συμβουλίου και της Επιτροπής, ουσιαστικά) για την αναγκαιότητα της Οδηγίας, την οποία αναλύει διεξοδικά στην Γνώμη που κατέθεσε. Έτσι ο Επόπτης, προτείνοντας και συγκεκριμένες βελτιώσεις, αποτελεί ένα παράγοντα της αρχής της καλής νομοθεσίας (good legislation) στην Κοινότητα. Ο λόγος περνάει πλέον στους Ευρωβουλευτές που σήμερα θα αποφασίσουν για αυτήν την τομή που θα επηρεάσει άμεσα την εμβέλεια της ιδιωτικότητας κάθε ευρωπαίου πολίτη.

Παρατηρείται ότι οι μονοπρόσωπες ανεξάρτητες αρχές εντός της Ε.Κ. (Διαμεσολαβητής και Επόπτης) επιτελούν στο ακέραιο το καθήκον τους, λειτουργώντας και ως "θεσμικά αντίβαρα" (για να θυμηθούμε και την έκφραση του Ν.Αλιβιζάτου) στην παντοδυναμία της κεντρικής εξουσίας της Επιτροπής. Σε κάθε περίπτωση πάντως, με σεβασμό στην ετυμηγορία των αντιπροσώπων των λαών (Ευρωκοινοβούλιο).

Πρόταση Οδηγίας για την διατήρηση των traffic data

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε σήμερα την πρόταση που έχει ετοιμάσει για μια Οδηγία αναφορικά με την διατήρηση των τηλεπικοινωνιακών δεδομένων για σκοπούς αντιμετώπισης του εγκλήματος.

(πηγή: http://www.eu.int/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/05/328&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en )

Η Επιτροπή αφαιρεί από τις τηλεπικοινωνιακές επιχειρήσεις το επιχείρημα ότι η διατήρηση των traffic data είναι εξαιρετικά δαπανηρή: θα αποζημιωθούν από την Κοινότητα. Η πρόταση Οδηγίας αφορά την διατήρηση: α) για ένα χρόνο των δεδομένων της σταθερής και κινητής τηλεφωνίας και β) έξι μηνών των traffic data που αφορούν επικοινωνία με χρήση IP.

Eίναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι η υιοθέτηση του μέτρου θα γίνει μέσω της έγκρισής του από το Ευρωκοινοβούλιο ("κοινοτική μέθοδος") και όχι μονομερώς από το Συμβούλιο (δλδ τις ηγεσίες των κρατών). Η κοινοτικοποίηση της ρύθμισης βρίσκεται σε εναρμόνιση με την απόφαση του ΔΕΚ που ανακοινώσαμε πριν από μερικές μέρες, η οποία φέρνει πιο κοντά στις κοινοβουλευτικές διαδικασίες τη θέσπιση μέτρων που παραδοσιακά ανήκαν στον "τρίτο πυλώνα" της ΕΕ.

΄
Η Επιτροπή δίνει το σχέδιο Οδηγίας στις ανεξάρτητες αρχές για διαβούλευση. Τον τελικό λόγο τον έχει το Ευρωκοινοβούλιο.

Διατήρηση τηλεπικοινωνιακών δεδομένων

Οι ανακρίβειες με τις οποίες μεταδίδονται οι ειδήσεις από τα μέσα ενημέρωσης για το θέμα της διατήρησης των τηλεπικοινωνιακών δεδομένων είναι κάτι το απίστευτο! Διαβάζω ότι στο Υπουργείο Δικαιοσύνης έγινε σύσκεψη για την εφαρμογή μέτρων "που επιβλήθηκαν από την ΕΕ" (www.in.gr), ενώ τίποτα δεν έχει επιβληθεί ακόμα, ούτε καν έχει διατυπωθεί κείμενο-πρόταση!
Οι συσκέψεις προφανώς θα τροφοδοτήσουν εκείνους που ετοιμάζουν τις προτάσεις και διενεργούνται ύστερα από διαβούλευση των αρμόδιων φορέων των κρατών μελών. Δεν γίνονται για να αποφασίσουν "την επιβολή" όπως ανακριβώς μεταδίδουν ορισμένα μέσα...

Επίσης διαβάζω πολλές ανακρίβειες για το καθεστώς διάχυσης των προσωπικών δεδομένων για αστυνομικούς σκοπούς. Λοιπόν, για να μην μπλέκουμε άσχετα πράγματα υπάρχουν τα εξής συστήματα πληροφοριών:

-Σύστημα Schengen, αποκεντρωμένος έλεγχος αντί για τοπικούς ελέγχους στα σύνορα.
-Σύστημα Europol, ανταλλαγή πληροφοριών για το οργανωμένο έγκλημα.
-Σύστημα Eurojust, ανταλλαγή πλήροφοριών για την δικαστική συνεργασία.
-Σύστημα Eurodac, βάση για τα δακτυλικά αποτυπώματα των ζητούντων άσυλο.

Τα τρία πρώτα ανεξάρτητα συστήματα εντάσσονται στον τρίτο πυλώνα της ΕΕ ("Ελευθερία, ασφάλεια, δικαιοσύνη), δηλαδή εκτός του πλαισίου του Κοινοτικού Δικαίου. Για αυτό η προστασία προσωπικών δεδομένων δεν διέπεται από τη νομοθεσία που ισχύει στην Κοινότητα (Οδηγία 95/46/ΕΚ, Κανονισμός 45/2001, άρθρο 286 ΣυνθΕΚ). Κάθε ένα από αυτά τα συστήματα πληροφοριών έχει δικούς του κανόνες διαχείρισης των προσωπικών του δεδομένων. Αντίστοιχα, για καθένα από αυτά τα συστήματα υπάρχει και μία Κοινή Ανεξάρτητη Αρχή που ελέγχει κατά πόσον οι επεξεργασίες δεδομένων διενεργούνται σύμφωνα με το αντίστοιχο νομικό πλαίσιο. Οι Αρχές αυτές (Κοινή Αρχή Schengen, Κοινή Αρχή Europol, Κοινή Αρχή Εurojust) αποτελούνται από έναν εκπρόσωπο από κάθε εθνική Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων.

Στο επίπεδο του κοινοτικού δικαίου (και για την Eurodac) αρμόδιος είναι ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων.

Υπενθυμίζω ότι η διαφορά Κοινότητας (πρώτος πυλώνας) από την Ένωση (πρώτος, δεύτερος και τρίτος πυλώνας) είναι ότι τις αποφάσεις για τον δεύτερο και τρίτο πυλώνα λαμβάνει σχεδόν αποκλειστικά το Συμβούλιο. Ενώ στον πρώτο υπάρχει και η εμπλόκή του Ευρωκοινοβουλίου που παρέχει έτσι μείζονα δημοκρατική νομιμοποίηση στις αποφάσεις. Με το Ευρωσύνταγμα οι πυλώνες καταργούνται και καθολικοποιείται η κοινοτική μέθοδος, εντάσσοντας στην αρμοδιότητα του Κοινοβουλίου και τις αρμοδιότητες που πριν ανήκαν αποκλειστικά στο Συμβούλιο. Εξού και η δημοκρατική υπεροχή του συστήματος που ευαγγελίζεται το Ευρωσύνταγμα σε σχέση με την παρούσα Συνθήκη της Νίκαιας. (Δεν είναι μόνο αυτο το θεμέλιο της δημοκρατικότητας του Συντάγματος, αλλά ειναι η πιο χαρακτηριστική μεταβολή).

Όλα αυτά τα αντίβαρα που αναπτύσσονται δεν μπορούν βεβαίως να παρεκκλίνουν από το νομικό πλαίσιο που θα υιοθετηθεί τελικά σε επίπεδο. Με την εξαίρεση του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων, ο οποίος έχει και γνωμοδοτική αρμοδιότητα για κάθε σχετική ρύθμιση ΠΡΙΝ η Επιτροπή την υποβάλλει για έγκριση. Ο Επόπτης υποβάλλει τις προτάσεις και του τρίτου πυλώνα σε έλεγχο συνταγματικότητας και νομιμότητας, με κριτήρια βέβαια από το κοινοτικό δίκαιο. Φυσικά οι γνωμοδοτήσεις του δεν είναι δεσμευτικές, αλλά κρίνοντας από το έως τώρα έργο του σε αυτόν τον τομέα, αναμένεται δυναμική παρέμβαση για τις σχετικές αποφάσεις στο επίπεδο της διατήρησης των τηλεπικοινωνιακών δεδομένων.