Oι δικαστικές αποφάσεις πρέπει να γίνονται σεβαστές

Στη σημερινή του Γνώμη, ο Επίτροπος Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, κ. Thomas Hammarberg υπογραμμίζει την ανάγκη να τηρούνται οι δικαστικές αποφάσεις.

Η Γνώμη είναι διαθέσιμη στην αγγλική γλώσσα, στην ιστοσελίδα του Επιτρόπου. Ακολουθεί μετάφραση e-lawyer.

H πλημμελής εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων υπονομεύει την εμπιστοσύνη στην Κρατική δικαιοσύνη [31/08/09] Οι αποφάσεις τις δικαιοσύνης σε μερικές Ευρωπαϊκές χώρες συνήθως εφαρμόζονται μόνο εν μέρει και με μεγάλη καθυστέρηση - ή μερικές φορές και καθόλου. Αυτό είναι ένα από τα πιο συχνά προβλήματα που εντοπίζει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (το Δικαστήριο του Στρασβούργου). Η πλημμελής εκτέλεση των τελικών δικαστικών αποφάσεων θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως άρνηση αποδοχής του Κράτους Δικαίου και είναι ένα σοβαρό πρόβλημα Ανθρώπινων Δικαιωμάτων.  Η μη εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων μπορεί να έχει επιπτώσεις σε μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες και ιδίως στις ευπαθείς ομάδες. Όταν οι κρατικές Αρχές αγνοούν τις δικαστικές αποφάσεις περί καταβολής κοινωνικών παροχών - όπως οι συντάξεις ή τα επιδόματα τέκνων - αυτό θα μπορούσε να έχει απρόσμενες συνέπειες για όλες τις οικογένειες που αφορά. Άλλα παραδείγματα αφορούν τις αποζημιώσεις για βλάβες που επήλθαν κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής θητείας ή κατόπιν εσφαλμένης ποινικής δίωξης. Ένας μεγάλος αριθμός μη εκτελεσθεισών αποφάσεων που έχουν αχθεί ενώπιον του Δικαστηρίου του Στρασβούργου αφορά την επιστροφή της ιδιοκτησίας που έχει κρατικοποιηθεί από τις πρώην κομμουνιστικές κυβερνήσεις.  Ένας μεγάλος αριθμός άλλων υποθέσεων για μη εκτέλεση εσωτερικών δικαστικών αποφάσεων έχει εγερθεί επίσης με προσφυγές στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο - το οποίο έχει κρίνει ότι υπάρχουν πολλές παραβιάσεις σε αυτόν τον τομέα. Ανάμεσα στις χώρες με τέτοιες υποθέσεις είναι η Αλβανία, η Βοσνία - Ερζεγοβίνη, η Μολδαβία, η Ρωσική Ομοσπονδία, η Σερβία και η Ουκρανία.  Πράγματι, η πλημμελής ανταπόκριση σε εσωτερικές δικαστικές αποφάσεις σε διάφορες χώρες μπορεί να θεωρηθεί ως δομικό πρόβλημα το οποίο απαιτεί να λάβουν μέτρα κατά προτεραιότητα οι εθνικές αρχές.  Είναι βασική αρχή να εκτελείται κάθε δικαστική απόφαση, ακόμη κι αυτές που έχουν εκδοθεί εις βάρος των κυβερνητικών υπηρεσιών. Έτσι, είναι εξόχως ανησυχητικό ότι ακόμη και τα πολιτικά κέντρα λήψης αποφάσεων, σε υψηλό επίπεδο, ορισμένες φορές τείνουν να αναζητούν κάθε μέσο καταστρατήγησης των δικαστικών αποφάσεων και κάνουν δημόσιες δηλώσεις ελλείψεως σεβασμού προς την Δικαιοσύνη.  Πρέπει να γίνει σαφές ότι η μη εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων από τις αρχές συνιστά παραβίαση του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη, το οποίο προβλέπεται από το Άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Στην απόφασή του επί της υποθέσεως  Hornsby κατά Ελλάδας, το Δικαστήριο του Στρασβούργου επιβεβαίωσε ότι "το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο [...] θα απέβαινε απατηλό εάν το εσωτερικό δικαστικό σύστηματου Συμβαλλόμενου Κράτους επέτρεπε να μένει ανεκτέλεστη μια τελική δικαστική απόφαση εις βάρος του ενός διαδίκου.” Το Δικαστήριο παρατήρησε επίσης ότι τα Κράτη κυρώνοντας την Σύμβαση έχουν αναλάβει την υποχρέωση να σέβονται την αρχή του Κράτος Δικαίου. Η παράλειψη εκτέλεσης των δικαστικών αποφάσεων είναι ασύμβατη με αυτήν την αρχή. Όταν οι διοικητικές αρχές δεν συμμορφώνονται ή ακόμη και όταν καθυστερούν, οι εγγυήσεις του άρθου 6 παραμένουν ανεφάρμοστες. Η πολυπλοκότητα της εσωτερικής διαδικασίας εκτέλεσης ή το σύστημα του δημόσιου λογιστικού δεν απαλάσσουν το Κράτος από την υποχρέωσή του να εγγυηθεί σε καθέναν το δικαίωμα για εκτέλεση μιας δεσμευτικής δικαστικής απόφασης σε εύλογο χρόνο, είπε το Δικαστήριο. Ούτε έχει την ευχέρεια το Κράτος να επικαλεσθεί την έλλειψη κεφαλαίων ή άλλων πόρων ως δικαιολογία για την μη πληρωμή δικαστικής οφειλής. Διάφορα όργανα του Συμβουλίου της Ευρώπης έχουν εστιάσει σε αυτά τα δομικά  προβλήματα. Ιδιαίτερη προσοχή έχει δοθεί από την Κοινοβουλευτική ΔΙάσκεψη ή από εξειδικευμένα όργανα όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Αποτελεσματική Δικαιοσύνη (CEPEJ) και προτεραιότητα έχει δοθεί από την Επιτροπή Υπουργών στο πλαίσιο της εκτέλεσης αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει ένα ειδικό Τμήμα το οποίο επιβοηθεί την Επιτροπή Υπουργών στην επίβλεψη της εκτέλεσης των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Αυτό το Τμήμα έχει οργανώσει επίσης συζητήσεις για να τεθεί το πρόβλημα της καθυστέρησης ή μη τήρησης αποφάσεων εθνικών δικαστηρίων.  Τα συμπεράσματα που έχουν εξαχθεί υπογραμμίζουν την ανάγκη για ένα νομικό και κανονιστικό θεσμικό πλαίσιο το οποίο θα διασφαλίσει την εκτέλεση των αποφάσεων των εθνικών δικαστηρίων:    • Πρέπει να υπάρχουν σαφείς διαδικασίες προσαρμοσμένες στο εθνικό πλαίσιο προϋπολογισμού που να είναι συμβατές με την ανάγκη άμεσης και προσήκουσας εκτέλεσης των αποφάσεων,  • Χρειάζεται να ιδρυθεί μια αποτελεσματική και ανεξάρτητη υπηρεσία δικαστικών επιμελητών,  • Η ευθύνη των αρμόδιων υπαλλήλων θα πρέπει να είναι αυξημένη όσον αφορά την διαδικασία εκτέλεσης των εθνικών αποφάσεων, τόσο με την επαύξηση της προσωπικής τους ευθύνης, όσο και με τον αυστηρότερο έλεγχο επί των πράξεών τους,  • Θα πρέπει να υπάρχουν επαρκή εσωτερικά μέσα για να επιταχυνθεί η εκτέλεση των διαδικασιών και της καταβολής αποζημιώσεων σε περιπτώσης που δεν εκτελέσθηκε απόφαση.  Αυτή η τελευταία προϋπόθεση είναι ουσιώδης. Σε μια πρόσφατη πιλοτική απόφαση το Στρασβούργο εξειδίκευσε περαιτέρω τις προϋποθέσεις και τα κριτήρια για τις προσπάθειες που θα πρέπει να πιστοποιούν την αποτλελεσματικότητα των αποζημιωτικών μέσων που θα επιτρέπουν την επαρκή και ουσιώδη αποζημίωση σε εθνικό επίπεδο.  Πράγματι,  έχει ληφθεί μια σειρά μέτρων από διάφορες χώρες προς αυτήν την κατεύθυνση. Η πρόοδος θα σημειωθεί μέσω σχεδίων δράσεις ή εθνικών στρατηγικών, μεταρρυθμίσεων του συστήματος δικαστικών επιμελιτών, νέων νόμων που θεσπίζουν ένδικα μέσα, μηχανισμούς εκτέλεσης που θεσπίζονται για παράδειγμα σε συνεργαία με τα Ανώτατα Δικαστήρια και με το Συμβούλιο της Ευρώπης.  Είναι σαφές, πάντως, ότι για να είναι αποτελεσματικές όλες αυτές οι προσπάθειες, υπάρχει ανάγκη επαρκούς γνώσης των εμπλεκομένων. Η ανταλλαγή εμπειριών ανάμεσα στις εμπλεκόμενες χώρες, συζητήσεις με το Συμβούλιο της Ευρώπης και νομικές συμβουλές είναι ουσιώδη όσον αφορά το θέμα.  Αυτές οι προσπάθειες απαιτούν περισσότερη ευαισθητοποίηση και δράση από κεντρικούς εθνικούς παράγοντες. Οι βουλευτές μπορούν να ασκήσουν πίεση για την άμεση θέσπιση των απαραίτητων νομικών μεταρρυθμίσεων. Οι ανεξάρτητες κρατικές αρχές όπως οι Συνήγοροι του Πολίτη παίζουν ένα κεντρικό ρόλο μέσω της αρμοδιότητάς τους να ελέγχουν την Διοίκηση. Αυτοί  οι θεσμοί μπορούν να ενημερώνουν τους πολίτες για τους νέους νόμους που προβλέπουν εθνικά ένδικα μέσα σε περιπτώσεις μη εκτέλεσης και επίσης να πιέζουν την διοίκηση να τηρεί το νόμο.  Η αξιοπιστία του δικαστικού συστήματος βρίσκεται σε κίνδυνο. Δεν αρκεί η μεταρρύθμιση της νομοθεσίας, η αύξηση των πόρων για τα δικαστήρια ή η ενθάρρυνση του κοινού να προσφεύγει στα δικαστήρια. Οι πολίτες που έχουν εμπιστευθεί το δικαστικό σύστημα πρέπει να ικανοποιούνται, όχι μόνο στα χαρτιά αλλά και στην πράξη. H  διασφάλιση της πλήρους και έγκαιρης εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων  συνιστά το επιστέγασμα μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Thomas Hammarberg

Επίτροπος Δικαιωμάτων: οι έρευνες και τα μπλόκα λόγω φυλής ή θρησκείας είναι αναποτελεσματικά

Ο Επίτροπος του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου κ. Hammarberg δημοσίευσε Γνώμη με την οποία εξηγεί για ποιους λόγους το ευρωπαϊκό δίκαιο των ανθρώπινων δικαιωμάτων δεν ενθαρρύνει τους αστυνομικούς ελέγχους σε άτομα που φαίνονται διαφορετικής φυλής ή θρησκεύματος.

Ακολουθεί η Γνώμη του Επιτρόπου, σε μετάφραση e-lawyer.

Tα πρόσωπα που ανήκουν σε μειονότητες συχνά υφίστανται ελέγχους από την αστυνομία που τους σταματάει και τους ζητά έγγραφα ταυτοπροσωπίας και τους υποβάλλει σε έρευνες και ερωτήσεις. Είναι θύματα του "εθνοτικού φακελώματος", ενός τύπου διάκρισης ιδιαίτερα διαδεδομένου στη σημερινή Ευρώπη. Αυτές οι μέθοδοι προσκρούουν σε συμφωνημένα πρότυπα ανθρώπινων δικαιωμάτων. Συνήθως είναι επίσης αναποτελεσματικά, καθώς αποθαρρύνουν τον κόσμο από το να συνεργαστεί με τις αστυνομικές δυνάμεις για την διερεύνηση των πραγματικών εγκλημάτων.

Μια ευρεία μελέτη που ολοκληρώθηκε από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ δείχνει ότι τα μέλη των μειονοτικών ομάδων αισθάνονται στοχοποιημένα από τον τρόπο με τον οποίο η αστυνομία επιλέγει τα άτομα που θα σταματήσει και θα υποβάλλει σε διαδικασίες έρευνας. Χωρίς αυτό να αποτελεί έκπληξη, πολλοί από αυτούς θεωρούν αυτήν την μόδα ως ένα σήμα πως είναι ύποπτοι, αντιμετωπίζονται αρνητικά και δεν είναι καλοδεχούμενοι από την ευρύτερη κοινωνία.

Η πρόσφατη έρευνα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων για τους Μουσουλμάνους (βασισμένη σε συνεντεύξεις σε 14 Ευρωπαϊκές χώρες) έδειξε ότι ο ένας στους τέσσερις Μουσουλμάνους που απάντησαν έχει σταματηθεί από την αστυνομία κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους και το 40% αυτών πιστεύει ότι αυτό έγινε λόγω της ιδιότητάς τους ως μειονοτικών. Πολλοί από αυτούς έχουν σταματηθεί για πάνω από μία φορά κατά τη διάρκεια των τελευταίων δώδεκα μηνών (ο μέσος όρος ήταν τρεις φορές).¹

Μια προηγούμενη έκθεση ΟΘΔ για την κατάσταση των Ρομά έδειξε ότι αυτή η ομάδα έχει επίσης στοχοποιηθεί και υφίσταται παρεμβάσεις έρευνας και ότι πολλοί από αυτούς αισθάνονται ότι αυτό έγινε επειδή ανήκουν σε αυτή την μειονότητα. 

Τα μπλόκα και οι έρευνες είναι σοβαρό πρόβλημα σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες και έχουν γίνει συνηθέστερες μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Δεν έχουν στοχοποιηθεί μόνο οι μειονοτικές κοινότητες. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου πρόσφατα εξέτασε με ακροαματική διαδικασία μια υπόθεση που αφορούσε αστυνομική βία στο Ηνωμένο Βασίλειο σύμφωνα με την αντιτρομοκρατική νομοθεσία για το μπλόκο και την έρευνα σε φυσικά πρόσωπα χωρίς εύλογη υποψία^{2. Αν και σε αυτήν την περίπτωση οι προσφεύγοντες δεν ισχυρίστηκαν ότι τους σταμάτησαν για λόγους εθνικότητας, ανέφεραν ότι η χρήση βίας για να τους σταματήσουν και να ψάξουν τον έναν από αυτούς παραβιασε μια σειρά δικαιωμάτων της Σύμβασης.} 

Το φακέλωμα εθνικότητας ή θρησκεύματος είναι κρατούσα κατάσταση στην Ευρώπη.  Η μη κυβερνητική οργάνωση  Open Society Justice Initiative έχει πρόσφατα αναλύσει το εθνοτικό φακέλωμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η τελευταία έκθεση αναφέρει διάχυτη χρήση εθνοτικών και θρησκευτικών στερεοτύπων από τις διωκτικές αρχές στην Ευρώπη. Το αποτέλεσμα αυτών των πρακτικών είναι να γίνεται λιγότερη προσπάθεια για την καταπολέμηση της πραγματικής εγκληματικότητας και της τρομοκρατίας. ³  

Η έκθεση αναφέρει ότι το φακέλωμα εθνικότητας, στην πραγματικότητα είναι μπούμερανγκ. Αυτές οι πρακτικές έχουν ως αποτέλεσμα το να ξεφεύγουν οι εγκληματίες που δεν έχουν φάκελο. Επίσης υποβαθμίζεται το κράτος δικαίου και η αντίληψη για την εντιμότητα της αστυνομίας. Στιγματίζονται ολόκληρες κοινότητες. Γκετοποιούνται άνθρωποι που θα μπορούσαν να συνεργαστούν με την αστυνομία για τον περιορισμό του εγκλήματος και την αποτροπή της τρομοκρατίας. Συνιστώνται εναλλακτικές λύσεις στο φακέλωμα εθνικότητας, όπως η δημιουργία προφίλ που βασίζεται στην ατομική συμπεριφορά. 

Θα πρέπει να υπάρχει ένας αντικειμενικός λόγος για τον οποίο ένα φυσικό πρόσωπο υποβάλλεται σε στάση και έρευνα, μια εύλογη και εξατομικευμένη υποψία για εγκληματική δράση. Το χρώμα του δέρματός σου, του ρούχου σου ή ορατές θρησκευτικές συμπεριφορές δεν αποτελούν αντικειμενικού λόγους. 

Το 2007 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Ρατσισμού και της Ξενοφορίας δημοσίευσε μια ιδιαιτέρως σχετική σύσταση για τηβν "Καταπολέμηση του ρατσισμού και της ρατσιστικής διάκρισης στην αστυνομία". ⁴  Συνιστά στις κυβερνήσεις να καθορίσουν την απαγόρευση του ρατσιστικού φακελώματος με την νομοθεσία. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει επίσης να εισάγουν ένα πρότυπο εύλογης υποψίας, για να διασφαλιστεί ότι ο έλεγχος, η παρακολούθηση ή οι διαδικασίες έρευνας διαξάγονται μόνον όταν η υποψία βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια.

Περαιτέρω, η ΕΕΡΞ τονίζει την σημασία της εκπαίδευσης της αστυνομίας στην χρήση των προτύπων εύλογης υποψίας και προτείνει την εποπτεία αυτών των αστυνομικών ενεργειών, συμπεριλαμβανομένης της συλλογής δεδομένων που έχουν συλλεχθεί για λόγους όπως η εθνική ή εθνοτική καταγωγή, η γλώσσα, η θρησκεία και η εθνικότητα.

Αυττά τα μέτρα θα γίνουν πιο αποτελεσματικά εάν ληφθούν με μια κατανοητή προσέγγιση που βασίζεται σε σαφή νομοθεσία, κανόνες λογοδοσίας, μηχανισμούς υποβολής παραπόνων και ενεργητική υποστήριξη από τα υψηλόβαθμα στελέχη της αστυνομίας για την εφαρμογή διαδικασιών που βασίζονται στα ανθρώπινα δικαιώματα. 

Σε πολλές χώρες, χρειάζονται θετικά μέτρα στο παραπάνω πνεύμα. Ο στόχος ενός άλλου σχεδίου της  Open Society Justice Initiative, η οποία διεξήχθη το 2005 ήταν όχι μόνο να δημοσιοποιήσει τα προβλήματα που υπάρχουν στην πράξη, αλλά επίσης να βελτιώσεις τις σχέσεις ανάμεσα στην αστυνομία και τις μειονότητες μέσω πιο ελεγχόμενης και αποτελεσματικής χρήσης των αστυνομικών αρμοδιοτήτων. Θετικά βήματα έγιναν με σκοπό την βελτίωση της εκπαίδευσης των αστυνομικών και την βελτίωση της εποπτείας και παρακολούθησης των ελέγχων ταυτότητας, των μπλόκων και ερευνών, ώστε να λειτουργήσουν ως πρότυπα για τα επόμενα. ⁵ 

Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν κατά την διάρκεια των μπλόκων και των ελέγχων ταυτότητας, καθώς και το εάν επηρεάζουν τις μειονοτικές κοινότητες με δυσανάλογο τρόπο. αξιολογήθηκαν στον πλαίσιο αυτού του σχεδίου. Τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν αποδείκνυαν δύο θέματα. Το πρώτο είναι ότι η ασυτνομία πράγματι προβαίνει σε εθνοτικό φακέλωμα διότι σταματούσε περισσότερο μέλη μειονοτήτων και δεύτερον ότι τα μέλη μειονοτήτων δεν είχαν κάνει περισσότερα αδικήματα από ό,τι η πλειοψηφία του πληθυσμού. 

Αυτό ήταν ένα σημαντικό συμπέρασμα, καθώς αυτοί που υπερασπίζονται το φακέλωμα εθνικότητας ή θρησκεύματος συνήθως αναφέρουν ότι οι μειονοτικές ομάδες σχετίζονται με το έγκλημα περισσότερο από άλλους και γι' αυτό επιτρέπεται η αυξημένη αστυνομική έρευνα. 

Είναι σαφές ότι τα δυσανάλογα μπλόγκα και οι έρευνες έχουν ανεπαρκή και αρνητικά αποτελέσματα στην κοινότητα εν γένει. .Ολες οι κοινωνικές ομάδες πρέπει να εμπιστεύονται την αστυνομία. Περισσότερο μάλιστα οι ομάδες που μπορεί να είναι στόχοι ξενοφοβικών ενεργειών ή εγκλημάτων μίσους. 

Εάν οι μειονότητες νιώθουν ότι η αστυνομία είναι όργανο του Κράτους κι όχι της κοινότητας, δημιουργείται ένα ατυχές κενό εμπίστοσύνης. 

Αντιθέτως,  η ίδια η αστυνομία πρέπει να  να προωθεί την ιστότητα και την αποτροπή του ρατσιστικού εγκλήματος. Πρέπει να εκπαιδεύονται να εργάζονται σε μια πλουραλιστική κοινωνία και να επανδρώνονται με μέλη των μειονοτικών κοινοτήτων. 

Και πάντα, κάθε αστυνομικός υπάλληλος είναι επίσης ένας υπερασπιστής των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Thomas Hammarberg

--------------------------------------------
Σημειώσεις:

1.Htpp://fra.europa.eu/eu-midis. Οι χώρες στις οποίες έγιναν συνεντεύξεις: Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Δανία, Γερμανία, Φινλανδία, Γαλλία,  Ιταλία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Σλοβενία, Ισπανία, Σουηδία και Ολλανδία.

2. Gillan and Quinton v. the United Kingdom (προσφυγή no. 4158/05). Η ακρόαση έγινε στις 12 Μάη 2009.

3.  Ethnic Profiling in the European Union: Pervasive, Ineffective and Discriminatory, OSI,  May 2009.

4. ECRI General Policy Recommendation No. 11, θεσπίστηκε στις  29 Ιουνίου 2007

5.Addressing Ethnic Profiling by Police. A Report on the Strategies for Effective Police Stop and Search Project. AGIS 2006 and Open Society Institute. www.justiceinitiative.org. 

Ευρωπαίος Επίτροπος Δικαιωμάτων Ανθρώπου: καταγράφουμε τα γεγονότα της Λυρικής περί LGBT δικαιωμάτων

Πριν από τρεις ημέρες έστειλα ένα e-mail στον Επίτροπο Δικαιωμάτων Ανθρώπου του Συμβουλίου της Ευρώπης, σχετικά με τα γεγονότα στην Λυρική. Στην ουσία, του έστειλα το κείμενο που έχει αναρτήσει στα αγγλικά ο gsh στο blog του ("Homophobia at the Athens Opera House") , ζητώντας να το λάβουν υπόψη σε τυχόν έκθεσή τους για την ομοφοβία στην Ελλάδα ή και να  επισκεφθούν την χώρα για να εξετάσουν τα φαινόμενα ομοφοβίας. Yπενθύμισα επίσης στον Επίτροπο ότι είμαστε η μόνη χώρα του Συμβουλίου της Ευρώπης που ο νόμος για το σύμφωνο συμβίωσης αποκλείει τα ομόφυλα ζευγάρια.  

Σήμερα έλαβα την ακόλουθη απάντηση:

Αγαπητέ [...], 

Σας ευχαριστούμε για το e-mail που στείλατε στον Επίτροπο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Μολονότι ο Επίτροπος δεν έχει αρμοδιότητα να λαμβάνει ατομικές καταγγελίες, θα χρησιμοποιήσουμε τις πληροφορίες που μας στείλατε στο πλαίσιο της αποστολής μας ως παρατηρητές  της χώρας.

Όπως γνωρίζετε, ο Επίτροπος έχει καθορίσει ως προτεραιότητά του τα ανθρώπινα δικαιώματα των LBGT προσώπων και έχει δημοσιοποιήσει τις ανησυχίες του σε πολλές περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα σε αναλυτικές εκθέσεις αξιολόγησης των χωρών, όπως και στις Τοποθετήσεις "Οι παρελάσεις gay pride πρέπει να επιτρέπονται - και να προστατεύονται" (24 Ιουλίου 2006), "Οι ομοφοβικές πολιτικές πρέπει να εξαλειφθούν), "Καιρός να αναγνωριστεί ότι οι αρχές των ανθρώπινων δικαιωμάτων εφαρμόζονται και ως προς τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου" (14 Μάη 2008) και "Οι διακρίσεις εις βάρος των διαφυλικών προσώπων δεν πρέπει να είναι πια ανεκτές" (5 Ιανουαρίου 2008), τα οποία είναι διαθέσιμα στην ιστοσελίδα μας.

Επίσης σας ενημερώνω και για το συνημμένο κείμενο συμμετοχής του Επιτρόπου σε μία διακυβερνητική ομάδα εργασίας που ετοιμάζει μια Σύσταση για τις διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου. Τα ανησυχητικά ζητήματα που μας έχετε επισημάνει στο e-mail σας αναλύονται επίσης σε αυτό το κείμενο συμμετοχής. 

Τέλος, θα ήθελα να σας ενημερώσω και για στη συνεργασία του Επιτρόπου με τους Συνηγόρους του Πολίτη των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης και προετοιμάζουμε ένα αρχείο με όλα τα πρόσωπα με τα οποία μπορείτε να έλθετε σε επαφή.

Σας ευχαριστούμε και πάλι που επικοινωνήσατε με τον Επίτροπο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

......

Γραφείο Επιτρόπου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Συμβούλιο της Ευρώπης

.....

Dear ...,

 

Thank you for your e-mail to the Commissioner for Human Rights. Whereas the Commissioner does not have the mandate to take up individual complaints, we do use the information received for our country monitoring work.

 

As you know, the Commissioner has identified the human rights of LGBT persons as one of his priority areas and he has raised his concerns on many occassions, for example in his comprehensive country assessment reports as well as in his Viewpoints ‘Gay Pride marches should be allowed – and protected’ (24 July 2006); ‘Homophobic policies are slow to disappear’ (16 May 2007); "Time to recognise that human rights principles apply also to sexual orientation and gender identity" (14 May 2008) and "Discrimination against transgender persons must no longer be tolerated" (05 January 2009) which can be found on our website.

 

I also draw your attention to the attached contribution of the Commissioner to an intergovernmental working group preparing a Recommendation on discrimination based on sexual orientation and gender identity.  Issues of concern that you have flagged in your e-mail are also addressed in this contribution.

 

Finally, I would also like to draw your attention to the cooperation the Commissioner has established with Ombudspersons in all Council of Europe Member States. In November 2008 our Office held a meeting on homophobia with the Ombudspersons and we prepared a file for all contact persons.

Thank you once again for contacting the Commissioner for Human Rights.

Best regards,

 

[...]
Office of the Commissioner for Human Rights 
Council of Europe 
[...]

____

Συνημμένο στο παραπάνω μήνυμα ήταν ένα κείμενο του Επιτρόπου για τα LGBT θέματα που υποβλήθηκε στην παραπάνω διακυβερνητική ομάδα. 

Παρατίθεται εδώ σε μετάφραση e-lawyer 

9.2.2009 

Κείμενο - συμμετοχή του Επιτρόπου στις εργασίες του DH-LGBT

A.  Γενικές παρατηρήσεις

1. Σκοπός της παρούσας συμβολής είναι να παρασχεθεί στην Επιτροπή μια σύντομη επισκόπηση των παρατηρήσεων και δραστηριοτήτων του Επιτρόπου, όσον αφορά την καταπολέμηση των αθέμιτων διακρίσεων που βασίζονται στον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου, συμπεριλαμβανομένης της ομοφοβίας και της τρανσφοβίας.

2. Ο Επίτροπος παρατηρεί ότι οι λεσβίες, οι γκέι, οι αμφιφυλόφιλοι και οι διαφυλικοί (LGBT) εξακολουθούν να τυγχάνουν αθέμιτα διακριτικής συμπεριφοράς, να υφίστανται βία και προκατάληψη σε πολλά κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης λόγω του πραγματικού ή του θεωρούμενου ως σεξουαλικού τους προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου τους, καθώς και λογω της ομοφοβίας και τρανσφοβίας γενικότερα. Πολλοί πολιτικοί, διαμορφωτές της κοινής γνώμης και θρησκευτικοί ηγέτες χρησιμοποιούν μισαλλόδοξο λόγο ή ακόμη χειρότερα υποκινούν πράξεις μίσους. Συχνότατα δεν υπάρχουν αντιδράσεις και ελάχιστοι άνθρωποι αντιστέκονται στην ομοφοβία και την τρανσφοβία. Ο Επίτροπος θεωρεί αυτά τα προβλήματα ως προτεραιότητα του Γραφείου του. Ανησυχεί σοβαρά για τις παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών που βασίζονται στον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου και δημοσιοποιεί την ανησυχία του συχνά, στο πλαίσιο του διαλόγου του με τα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης. 

3. Ο Επίτροπος παρατηρεί ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός και η ταυτότητα φύλου, δεν αναφέρονται ρητώς σε κάποια ευρωπαϊκή ή διεθνή συνθήκη ανθρώπινων δικαιωμάτων, σε αντίθεση με την “φυλή”, το φύλο και την αναπηρία. Πιστεύει ότι το Συμβούλιο της Ευρώπης, ως το διευρωπαϊκό όργανο για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχει έναν κυριαρχικό ρόλο για την διασάφηση των προτύπτων των δικαιωμάτων του ανθρώπου σε αυτόν τον τομέα και την επιβολή τους. Γι' αυτό χαιρετίζει τις Αποφάσεις της Επιτροπής Υπουργών για την ενίσχυση των δράσεων για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου. Αυτό έχει οδηγήσει στην ανάθεση στην ομάδα DH-LGBT της αποστοκλής να “συντάξει μια σύσταση με μέτρα για την καταπολέμηση των διακρίσεων που βασίζονται στον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου, προκειμένου να διασφαλιστεί ο σεβασμός για  τα ανθρώπινα δικαιώματα των λεσβιών, των γκέι, των αμφιφυλόφιλων και των διαφυλικών προσώπων και να προωθηθεί η ανεκτικότητα έναντι αυτών.” Παρατηρεί ότι οι Αποφάσεις της Επιτροπής των Υπουργών περιλαμβάνουν ένα μήνυμα σε όλες τις κυβερνητικές επιτροπές του Συμβουλίου της Ευρώπης να προσέξουν στις τρέχουσες και μελλοντικές δραστηριότητές τους την ανάγκη αποτροπής κι αποκατάστασης σε περιπτώσεις διακρίσεων για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου και να κάνουν προτάσεις για ειδικές δράσεις που είναι σχεδιασμένες για την ενίσχηση των δικαιωμάτων ισότητας και αξιοπρέπειας των LGBT και να καταπολεμηθούν διακριτικές συμπεριφορές εναντίον τους στην κοινωνία. 

4. Εν απουσία ενός νομοθετήματος που ρητώς να μνημονεύει τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου ο Επίτροπος χρησιμοποιεί ως βάση την εφαρμογή των υπαρχουσών συμβάσεων των ανθρώπινων δικαιωμάτων, χωρίς αθέμιτες διακρίσεις, ιδιαίτερα την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και το Άρθρο 14 που απαγορεύει κάθε τύπο αθέμιτης διάκρισης κατά την ενάσκηση των δικαιωμάτων κι ελευθεριών που κατοχυρώνονται με τη Σύμβαση, καθώς και το Πρωτόκολλο 12 της ΕΣΔΑ. Αν και ο σεξουαλικός προσανατολισμός και η ταυτότητα φύλου δεν μνημονεύονται ρητά ως λόγοι διάκρισης, οι συντάγκες του Πρωτοκόλλου 12 αναφέρουν στο επεξηγηματικό υπόμνημα ότι με αυτό απαγορεύονται οι διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού. Ωστόσο, δεν προβλέπεται η ταυτότητα φύλου, αν και θα πρέπει χωρίς αμφιβολία να θεωρείται ότι προστατεύεται καθώς ο κατάλογος των λόγων διάκρισης του Πρωτοκόλλου 12 είναι ανοικτός κι επειδή υπάρχει νομολογία του Δικαστηρίου σε σχετικές υποθέσεις. 

5. Ο Επίτροπος παρατηρεί ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε αρκετές αποφάσεις έκρινε ότι οι συναινετικές ιδιωτικές  σεξουαλικές σχέσεις, ανάμεσα σε ενήλικους του ίδιου φύλου, δεν πρέπει να ποινικοποιούνται. Ότι δεν πρέπει να υπάρχει αθέμιτη διάκριση κατά την καθορισμό της ηλικίας συγκατάθεσης για σεξουαλικές πράξεις. Ότι οι ομοφυλόφιλόι έχουν δικαίωμα να κατατάσσονται στις ένοπλες δυνάμεις. Ότι τα LGBT πρόσωπα και οι οργανισμοί απολαμβάνουν του δικαιώματος της ελευθερίας και συνάθροισης ως προς τις παρελάσεις ομοφυλοφιλικής περηφάνειας, όπως και κάθε άλλο πρόσωπο. Ότι οι ομόφυλοι σύντροφοι πρέπει να έχουν το ίδιο δικαίωμα  διαδοχής στην μίσθωση όπως και τα άλλα ζευγάρια. Ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως λόγος διάκρισης σε περιπτώσεις ανάθεσης γονικής μέριμνας. Ότι η αλλαγή φύλου στα έγγραφα ταυτότητας θα πρέπει να επιτρέπεται για τα διαφυλικά άτομα και ότι τα Κράτη δεν επιτρέπεται να επιβάλλουν διακρίσεις εις βάρος ενός ενδιαφερόμενου για να υιοθετήσει παιδί μόνο λόγω του σεξουαλικού του προσανατολισμού. 

6. Ο Επίτροπος χαιρετίζει την εργασία των άλλων οργάνων του Συμβουλίου της Ευρώπης για την καταπολέμηση των διακρίσεων που βασίζονται στον σεξουαλικό προσανατολισμό  και, λιγότερο, στην ταυτότητα φύλου. Ιδιαίτερα σημειώνει τις Συστάσεις της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης προς την Επιτροπή Υπουργών: την Σύσταση 924 (1981) για τις διακρίσεις εις βάρος των ομοφυλόφιλων, την Σύσταση 1117 (1989) για την κατάσταση των διαφυλικών, την Σύσταση 1470 (2000) για την Κατάσταση των γκέι και λεσβιών και των συντρόφων τους όσον αφορά το άσυλο και τη μετανάστευση στα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, την Σύσταση 1635 (2003) Λεσβίες και γκέι στον αθλητικό τομέα. Αναμενει την έκθεση που ετοιμάζει η Επιτροπή της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης για Νομικά Θέματα και Ανθρώπινα Δικαιώματα περί “Διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου”. Σημειώνει επίσης την Σύσταση 211 (2007) του Κογκρέσσου των Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών για την Ελευθερία της Συνάθροισης και της Έκφρασης από λεσβίες, γκέι, αμφιφυλόφιλους και διαφυλικούς. Τέλος, σχολιάζει τις δραστηριότητες της Γενικής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης, Πολιτισμού και Κληρονομιάς, Νεότητας και Άθλησης, ιδίως τις δράσεις κι εκδόσεις τους στο πλαίσιο της εκστρατείας “Όλοι Διαφορετικοί Όλοι Ίσοι”  και το εγχειρίδιο ανθρώπινων δικαιωμάτων “Πυξίδα”  που παρέχει πρακτικά εργαλεία για την προώθηση και τον σεβασμό της ισότητας για τα LGBT πρόσωπα. 

7. Ο Επίτροπος υπογραμμιζει σημαντικές πρόσφατες εξελίξεις στις γενικές προσπάθειες για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου. Χαιρετίζει ιδιαιτέρως τις Αρχές της Yogyakarta για την Εφαρμογή του Δικαίου Ανθρώπινων Δικαιωμάτων στον Σεξουαλικό Προσανατολισμό και την Ταυτότητα Φύλου, τις οποίες θεωρεί ένα σημαντικό εργαλείο για τον καθορισμό των υποχρεώσεων των Κρατών για τον σεβασμό την προστασία και την ικανοποίηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων όλων των προσώπων, ανεξάρτητα από τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου. Χαιρετίζει επίσης την Δήλωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου, εκ μέρους 66 Κρατών στις 18 Δεκεμβρίου 2008 στην Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Σημειώνει ότι η μεγάλη πλειοψηφία των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης (41) έχουν υποστηρίξει αυτή τη δήλωση. Χαιρετίζει επίσης το Ψήφισμα  “Ανθρώπινα Δικαιώματα, Σεξουαλικός Προσανατολισμός και Ταυτότητα Φύλου” που εκδόθηκε στην Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών στις 3 Ιουνίου 2008.

8. Υπογραμμίζει την σημασία της συνεργασίας ανάμεσα στο Συμβούλιο της Ευρώπης και σε άλλους διακυβερνητικούς οργανισμούς όσον αφορά την ομοφοβία και την διάκριση λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου. Χαιρετίζει ως προς αυτό τις Ετήσιες Εκθέσεις Εγκλημάτων Μίσους του Οργανισμού για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), η έκθεση “Ομοφοβία και Διάκριση για Λόγους Σεξουαλικού Προσανατολισμού και Ταυτότητας Φύλου στα κράτη μέλη της ΕΕ” της  Υπηρεσίας Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, καθώς και την υποστήριξη της Επιτρόπου των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και το έργο των οργάνων Ειδικών Διαδικασιών  των ΗΕ και των Συνθηκών ΗΕ.

B.  Ειδικά θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ανησυχούν τον Επίτροπο

9. Κάποια κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης θέτουν αυστηρούς περιορισμούς στην ελευθερία της συνάθροισης και του συνεταιρίζεσθαι για τα LGBT πρόσωπα και τους οργανισμούς τους. Ένας μεγάλος αριθμός φεστιβάλ Gay Pride απαγορέυονται ή υφίστανται βίαιες επιθέσεις από διαδηλωτές, μερικές φορές λόγω της αποτυχίας της αστυνομίας να παράσχει επαρκή προστασία στους νόμιμους συμμετέχοντες. Οι πραξεις μίσους εναντίον των Παρελάσεων Gay Pride είναι μια πραγματικότητα σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις σήμερα. Κάποιες LGBT οργανώσεις σε κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης αντιμετωπίζουν πρόβλημα στην καταχώρησή τους σε μητρώο ή οι καταχωρήσεις τους προσβάλλονται δικαστικά.

10. Σε έναν μεγάλο αριθμό χωρών του Συμβουλίου της Ευρώπης, τα LGBT άτομα δεν προστατεύονται από νομοθεσία κατά των διακρίσεων ή κατά των εγκλημάτων μίσους, επειδή ο σεξουαλικός προσανατολισμός και η ταυτότητα φύλου δεν αναφέρονται ρητά ως λόγοι αθέμιτων διακρίσεων. 

11. Υπάρχει μία συνέχεια εγκλημάτων μίσους τα οποία έχουν υποκινήσει επιθέσεις εναντίον  LGBT προσώπων και έλλειψη κατάλληλης αντιμετώπισης εκ μέρους των διωκτικών αρχών. Σε κάποιες περιπτώσεις οι υπερασπιστές των ανθρώπινων δικαιωμάτων στοχοποιούνται με επιθέσεις που έχουν κίνητρο το μίσος, πράγμα που θίγει την αναγνώριση ότι οι ακτιβιστές που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των LGBT προσώπων είναι ταυτόχρονα υπερασπιστές ανθρώπινων δικαιωμάτων. Ο Επίτροπος ανησυχεί για έναν αριθμό αναφορών από LGBT ακτιβιστές οι οποίοι αντιμετωπίζουν επιθετικές αντιδράσεις ή ακόμα και απειλές θανάτου.

12. Στα περισσότερα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, δεν υπάρχει συνεκτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για την προώθηση της ανεκτικότητας, του σεβασμού και της επίγνωσης των ζητημάτων LGBT – ούτε στα σχολεία, αλλά ούτε για τους δημόσιους υπαλλήλους ή τις διωκτικές υπηρεσίες. Χρειάζεται να μάθουν από τις βέλτιστες πρακτικές των Κρατών που έχουν τέτοια προγράμματα. 

13. Τα LGBT πρόσωπα σε έναν αριθμό κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης υφίστανται τακτικά αυθαίρετες συλλήψεις και άλλες κακοποιήσεις από τις διωκτικές αρχές. Τα LGBT πρόσωπα υφίστανται εκβιασμούς, πιέσεις ή πρέπει να δωροδοκήσουν προκειμένου να μην εξευτελιστούν δημόσια στις οικογένειες, τους συναδέλφους και τους φύλους τους.Τα διαφυλικά άτομα, σε κάποια κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης είναι υποφέρουν ιδιαίτερα  ως προς αυτό το θέμα. 

14. Στα περισσότερα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης δεν υπάρχει δυνατότητα αναγνώρισης των σχέσεων ομοφύλων. Ο Επίτροπος πιστεύει ότι χρειάζεται να αναγνωρίζεται νομικά η συμβίωση των ομοφύλων, ώστε να κατοχυρώνονται τα ίδια δικαιώματα με τους ετερόφυλους συντρόφους, όπως όσον αφορά την κοινωνική προστασία, την επανένωση οικογενειών, την κληρονομιά, την εργασία και τα συνταξιοδοτικά ωφελήματα. Ο Επίτροπος ανησυχεί με τις πρόσφατες προτάσεις σε κάποιες χώρες του Συμβουλίου της Ευρώπης για αναθεώρηση των Συνταγμάτων με εισαγωγή διάταξης που απαγορεύει τον γάμο ομοφύλων. 

15. Ο Επίτροπος ανησυχεί σοβαρά για την κατάσταση των διαφυλικών προσώπων. Η έλλειψη αναγνώρισης του νέου φύλου από τον νόμο, τα προβλήματα πρόσβασης στην ιατρική περίθαλψη, τα υψηλά επίπεδα ανεργείας, τα εγκλήματα μίσους είναι μερικά μόνο από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα διαφυλικά άτομα. Ο Επίτροπος υπογραμμίζει την ανάγκη να αντιμετωπίστούν με μεγαλύτερη προσοχή τα θέματα παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων των διαφυλικών, από τους οργανισμούς και τα σώματα προστασίας ανθρώπινων δικαιωμάτων, όπως και οι Εθνικοί Φορείς Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Υπάρχει επίσης πιεστική ανάγκη να συλλεχθούν περισσότερες αξιόπιστες π΄΄λληροφορίες για την κατάσταση των διαφυλικών ως προς τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβάνοντας ιδίως τις περιπτώσεις των διαφυλικών εφήβων, των διαφυλικών ηλικιωμένων και των διαφυλικών προσφύγων και αιτούντων άσυλο. 

C. Σχετικές δράσεις του Επιτρόπου

16. Προκειμένου να ενημερώνεται πλήρως για θέματα LGBT προσώπων, ο Επίτροπος συναντιέται τακτικά με εκπροσώπους LGBT οργανώσεων κατά τη διάρκεια των αποστολών του ή στο Στρασβούργο. Αυτό του παρέχει τις απαραίτητες πληροφορίες για την αποστολή του ως προς την αξιολόγηση του επιπέδου προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων. 

17. Ο Επίτροπος έχει εκφράσει τις κύριες ανησυχίες του σε αναλυτικές εκθέσεις αξιολόγησης χωρών όπως και στις Τοποθετήσιες του  ‘Οι παρελάσεις Gay Pride πρέπει να επιτρέπονται – και να προστατεύονται ’ (24 Ιουλίου 2006); ‘Οι ομοφοβικές πολιτικές πρέπει να απαλειφθούν ’ (16 Μάη 2007); “Καιρός να αναγνωριστεί ότι οι αρχές των ανθρώπινων δικαιωμάτων εφαρμόζονται στον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου” (14 Μάη 2008); “Οι αθέμιτες διακρίσεις κατά των διαφυλικών προσώπων δεν είναι πλέον ανεκτές” (05 Ιανουαρίου  2009).  

18. Τον Οκτώβριο 2008, ο Επίτροπος Hammarberg ήταν ο βασικός ομιλητής στο Ετήσιο Συνέδριο της ILGA-Ευρώπη “Thinking Globally, Acting Locally’’ (“Σκεπτόμενοι παγκόσμια, Δρώντας τοπικά”) στην Βιένη στο οποίο συγκεντρώθηκαν 230 συμμετέχοντες από 40 χώρες. Ο Επίτροπος υπογράμμισε στην  ομιλία του  την ανάγκη εφαρμογής των διεθνών συνθηκών και συμβάσεων με έναν τρόπο ώστε να απαγορεύονται οι αθέμιτες διακρίσεις, καθώς ελλείπει συγκεκριμένο νομθέτημα που αναγνωρίζει ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός και η ταυτότητα φύλου δεν μπορούν να αποτελούν λόγο προκατάληψης και αθέμιτης διάκρισης για τα άτομα LGBT. Eξέφρασε επίσης τις ανησυχίες του για την μη εφαρμογή των προτύπων των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε ένα εθνικό και τοπικό επίπεδο. 

19. Στο πλαίσιο της Ετήσιας Συνάντησης των Αρμόδιων Προσώπων των Εθνικών Επιτροπών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αφιερώθηκε μία συνεδρίαση στον ρόλο που μπορούν να παίξουν οι ΕΕΑΔ στην αντιμετώπιση της ομοφοβίας και της διάκρισης που βασίζεται στην ταυτότητα φύλου και τον σεξουαλικό προσανατολισμό. Η συνεδρίαση αποσκοπεί στην ενδυνάμωση της γνώσης των ΕΕΑΔ όσον αφορά τα πρότυπα των ανθρώπινων δικαιωμάτων όσον αφορά τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου. Το Γραφείο του Επιτρόπου ενδιαφέρεται να συνεργαστεί στενά με τους Συνηγόρους του Πολίτη και τις Εθνικές Επιτροπές Ανθρώπινων Δικαιωμάτων για τον καθορισμό συγκεκριμένων τρόπων ένταξης των ζητημάτων των ανθρώπινων δικαιωμάτων των LGBT στο έργο τους. 

20. Το Γραφείο του Επιτρόπου εκπροσωπήθηκε στη δεύτερη Συνεδρίαση Συμβουλίου Διαφυλικών Ευρώπης (Βερολίνο, Μάης 2008). Για την συνέχιση, κάλεσε 12 ειδικούς σε μια συνάντηση Ειδικών στο Στρασβούργο, προκειμένου να συζητηθούν ειδικά προβλήματα ανθρώπινων δικαιωμάτων που αντιμετωπίζουν τα διαφυλικά άτομα. Ο Επίτροπος σκοπεύει να χρησιμοποιήσει τα αποτελέσματα αυτών των συναντήσεων ειδικών σε μια Έντυπη Έκδοση για τα ανθρώπινα δικαιώματα των διαφυλικών προσώπων. 

21. Το 2008 το Γραφείο του Επιτρόπου συμμετείχε σε διάφορες συναντήσεις ειδικών που οργανώνονται από την Υπήρεσία Θεμελιωδών Ελευθεριών ενόψει της μελέτης “Ομοφοβία και Αθέμιτη Διάκριση για λόγους Σεξουαλικού Προσανατολισμού στις χώρες της ΕΕ”. Υπογραμμίαζει την ανάγκη για μια ευρεία και συστηματική συλλογή αντικειμενικών και αξιόπιστων δεδομε΄΄ννων και πληροφοριών για τις επιθέσεις και εκδηλώσεις ομοφοβίας και διακριτικής μεταχείρισης για λογους σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλο και από τα 47 κράτη μέλη. Σε αυτό το πλαίσιο ο Επίτροπος προτείνει μια συμπληρωματική μελέτη που θα περιλαμβάνει τα 20 κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης που δεν είναι μέλη της ΕΕ και θα οδηγήσει σε μια αναλυτική, συγκριτική μελέτη, πολιτικής στόχευσης, που καλύπτει τόσο τις κοινωνιολογικές όσο και τις νομικές πλευρές της διάκρισης για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου στις 47 χώρες του Συμβουλίου της Ευρώπης.  

____

- Mε αφορμή την παραπάνω Τοποθέτηση της 14ης Μάη 2008, στην οποία ο Επίτροπος καλούσε τα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης να ενσωματώσουν στις πολιτικές τους τις Αρχές της Yogyakarta, πέντε bloggers ασχoλήθηκαν με τη μετάφραση αυτού του κειμένου στα ελληνικά (βλ. σχετικά εδώ)

- Μία μετάφραση e-lawyer της Τοποθέτησης της 5ης Μάη 2009  "Discrimination against transgender persons must no longer be tolerated" μπορείτε να διαβάσετε εδώ 

Αγωγή του Εισαγγελέα Ρόδου για την ακύρωση των γάμων της Τήλου

Δημοσιοποιήθηκε η κατάθεση αναγνωριστικών αγωγών εκ μέρους του εισαγγελέως Ρόδου για την αναγνώριση του ανυπόστατου των γάμων που συνήφθησαν στην Τήλο. 

"Στις αγωγές ο εισαγγελέας επικαλείται το άρθρο 21 του Συντάγματος και τις διατάξεις του οικογενειακού δικαίου επισημαίνοντας ότι ως γάμος νοείται η ένωση ενός άνδρα με μία γυναίκα."

Ο εισαγγελέας κατέθεσε τις αγωγές στο κατά τόπον αρμόδιο Πολυμελές Πρωτοδικείο της Ρόδου, οι αποφάσεις του οποίου προσβάλλονται στο Εφετείο Ρόδου.

Η αυτεπάγγελτη αρμοδιότητα του εισαγγελέως για άσκηση ακύρωσης γάμου προβλέπεται περιοριστικά (αρχή της νομιμότητας) από το άρθρο 1378 του Αστικού Κώδικα, σύμφωνα με το οποίο, ο εισαγγελέας ασκεί αγωγή για τις περιπτώσεις που παραβιάζονται οι διατάξεις:

(α) του άρθρου 1350 ΑΚ: "συμφωνία μελλονύμφων", "αυτοπρόσωπες και χωρίς αίρεση ή προθεσμία δηλώσεις", "Οι μελλόνυμφοι πρέπει να έχουν συμπληρώσει το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας τους".

(β) του άρθρου 1351 ΑΚ: να έχουν δικαιοπρακτική ικανότητα.

(γ) του άρθρου 1352 ΑΚ: επικουρική δικαστική συμπαράσταση που προβλέπει τέλεση γάμου με συγκατάθεση συμπαραστατούμενου.

(δ) του άρθρου 1354 ΑΚ: κώλυμα από προυφιστάμενο γάμο μελλονύμφου.

(ε) του άρθρου 1356 ΑΚ: οι μελλόνυμφοι δεν πρέπει να είναι συγγενείς εξ αίματος ή σε πλάγια γραμμή ως τον 4ο βαθμό.

(στ) του άρθρου 1360 ΑΚ:  οι μελλόνυμφοι δεν πρέπει να είναι υιοθετών (ή τα παιδιά του) και υιοθετούμενος. 

Σε αυτές τις περιπτώσεις περιορίζεται η αυτεπάγγελτη αρμοδιότητα του εισαγγελέα. Στις εν λόγω αγωγές δεν φαίνεται να τον απασχόλησε όμως κάποια από τις παραπάνω περιπτώσεις. 

Το δημοσίευμα  αναφέρεται σε "αναγνωριστική" αγωγή για να κηρυχθούν "ανυπόστατοι" ("και ανύπαρκτοι"=πλεονασμός) οι γάμοι.  Εδώ θα πρέπει να γίνει μια βασική διάκριση: όλοι οι παραπάνω λόγοι (α-ε) καθιστούν ένα γάμο "άκυρο":

Άρθρο 1372: "Άκυρος είναι μόνο ο γάμος που έγινε κατά παράβαση των άρθρων 1350 έως 1352, 1354, 1356, 1357 και 1360."

Ας κρατήσουμε αυτό το "μόνο". Δεν περιλαμβάνεται τυχαία στο κείμενο του νόμου , αλλά για να οριοθετήσει με σαφήνεια και ασφάλεια δικαίου τις αποκλειστικές περιπτώσεις άκυρου γάμου. 

Το άρθρο συνεχίζει: "Γάμος που έγινε χωρίς να τηρηθεί καθόλου ένας από τους τύπους που προβλέπονται στο άρθρο 1367 είναι ανυπόστατος".

Ας κρατήσουμε αυτο το "καθόλου ένας από τους τύπους" κι ας δούμε ποιοι είναι οι "τύποι" του άρθρου 1367 ΑΚ:

Άρθρο 1367: Τέλεση του γάμου

Ο γάμος τελείται είτε με τη σύγχρονη δήλωση των μελλονύμφων ότι συμφωνούν σ' αυτό (πολιτικός γάμος) είτε με ιερολογία από ιερέα της ανατολικής ορθοδόξου εκκλησίας ή από λειτουργό άλλου δόγματος ή θρησκεύματος γνωστού στην Ελλάδα.

Η δήλωση γίνεται δημόσια κατά πανηγυρικό τρόπο ενώπιον δύο μαρτύρων, προς το δήμαρχο ή τον πρόεδρο της κοινότητας του τόπου όπου τελείται ο γάμος ή προς το νόμιμο αναπληρωτή τους, που είναι υποχρεωμένοι να συντάξουν αμέσως σχετική πράξη.

(Οι προϋποθέσεις της ιεροτελεστίας κλπ κλπ κλπ).

Άρα "ανυπόστατος γάμος" =

- έλλειψη σύγχρονης δήλωσης μελλονύμφων οτι συμφωνούν, ή 

-έλλειψη δύο μαρτύρων, ή 

- αναρμόδιος δημοτικός άρχοντας, ή 

- μη σύνταξη σχετικής πράξης.

Οι γάμοι της Τήλου, αφενός δεν είναι "ανυπόστατοι",  αφετέρου δεν είναι "άκυροι", με βάση το περιεχόμενο που προσδίδεται από αυτές τις έννοιες στο κείμενο του νόμου. Η διάκριση ανάμεσα σε άκυρο και ανυπόστατο γάμο και οι διαφορετικές συνέπειες που προβλέπονται από το νόμο ανάλογα με την υπαγωγή στην αντίστοιχη κατηγορία, συνηγορούν ότι, με βάση το ισχύον δίκαιο, δεν μπορεί να γίνει λόγος για ισχύουσα - έστω και από απόψεως αποκλειστικά οικογενειακού δικαίου, χωρίς σύμφωνη με το σύνταγμα ερμηνεία- σιωπηρή προϋπόθεση ετερότητας φύλου. Αν ίσχυε μια τέτοια σιωπηρή προϋπόθεση, πού θα υπαγόταν; Στους λόγους που καθιστούν το γάμο "ανυπόστατο", όπως υποστηρίζει ο κ. εισαγγελέας και κάποιοι καθηγητές νομικής ή στους λόγους που καθιστούν τον γάμο "άκυρο"; Μόνη αυτή η ανασφάλεια δικαίου που δημιουργείται, καθώς και η αδυναμία συστεμικής υπαγωγής της δήθεν σιωπηρής προϋπόθεσης, αποδεικνύουν ότι για να ισχύσει ένας τέτοιος αποκλεισμός θα έπρεπε να είναι ρητά ενταγμένος στο σύστημα του νόμου.

Η εμμονή δε στο "ανυπόστατο" είναι δείκτης και μιας  μεθοδολογικής τύφλωσης που ταλαιπωρεί τους εφαρμοστές του Αστικού Κώδικα: επιλέγουν έναν πιο "βαρύ" όρο, για να δείξουν ότι δεν συζητάμε καν για τέτοια "ανυπόστατα" πράγματα, την στιγμή που ο ίδιος ο Αστικός Κώδικας επιλέγει τον όρο "ανυπόστατος γάμος", μόνο για την περίπτωση που δεν έχει τηρηθεί καθόλου το ... τυπικό, το διαδικαστικό και γραφειοκρατικό μέρος (το ταυτόχρονο των δηλώσεων, η αρμοδιότητα του δημάρχου, η σύνταξη πράξης κλπ). Το μέρος εκείνο δηλαδή, το οποίο δεν μπορεί παρά να εγγυάται μόνον το στοιχείο της ασφάλειας δικαίου (: πανηγυρικότητα = διάλυση αμφιβολιών για τη βούληση των μερών). Από την άλλη πλευρά, ο "άκυρος" γάμος αφορά περιπτώσεις που η τέλεσή του θα συνιστούσε ποινικό αδίκημα (λ.χ. αιμομιξία, διγαμία) ή η απαγόρευσή του είναι συνέπεια ενός  θεμιτού περιορισμού όλων των αστικών δικαιωμάτων (λ.χ.  περίπτωση δικαστικής συμπαράστασης). Είναι γνωστό ότι η ταυτότητα φύλου δύο ενηλίκων ανθρώπων που αποφασίζουν να συμβιώσουν ούτε ποινικό αδίκημα είναι, ούτε, πολύ περισσότερο, μπορεί να επάγεται θεμιτό περιορισμό αστικών δικαιωμάτων! Οπότε, με βάση το σύστημα του Αστικού Κώδικα, ούτε στην κατηγορία του "άκυρου" γάμου μπορεί να ενταχθεί η λεγόμενη "σιωπηρή προϋπόθεση" ετερότητας φύλου. Επομένως, κατά συστηματική ερμηνεία, δεν υπάρχει ούτε ρητή, ούτε σιωπηρή προϋπόθεση ετερότητας φύλου, αφού και αν υπήρχε δεν θα μπορούσε να ενταχθεί με στοιχειώδη μεθοδολογική επάρκεια και νομοτεχνική ακολουθία, ούτε στην έννοια του "ανυπόστατου", αλλά ούτε και στην έννοια του "άκυρου" γάμου. 

Πάντως η αυτεπάγγελτη αρμοδιότητα του εισαγγελέα αφορά μόνο την περίπτωση των άκυρων γάμων, όχι των ανυπόστατων και συνεπώς υπάρχει περίπτωση οι αγωγές να απορριφθούν ως απαραδέκτως ασκηθείσες, λόγω αναρμοδιότητας εισαγγελέα, χωρίς δηλαδή το Πολυμελές Πρωτοδικείο Ρόδου να μπει στην ουσία του κύρους των γάμων. Ακόμη, δηλαδή κι αν έλεγε κανείς ότι τουλάχιστον θα διευκρινιστεί με δικαστική απόφαση το ισχύον δίκαιο με αυτές τις αγωγές, τίποτα δεν εγγυάται ότι το Δικαστήριο θα μπει στην ουσία. Αντιθέτως, έχει τη δυνατότητα να απορρίψει την αγωγή για τον παραπάνω τυπικό λόγο. 

Αν το δημοσίευμα είναι ακριβές, προκαλεί πάντως κατάπληξη μια τόσο πρόχειρη θεμελίωση, σε μια τόσο σημαντική υπόθεση. Επίσης προκαλεί κατάπληξη σε συνδυασμό με το γεγονός ότι , σύμφωνα με τη νομοθεσία, η εισαγγελία 

" έχει ως αποστολή την τήρηση της νομιμότητας, την προστασία του πολίτη και τη διαφύλαξη των κανόνων της δημόσιας τάξης". (Άρθρο 24 Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων και Δικαστικών Λειτουργών).

Η προστασία του πολίτη και η εξασφάλιση της αρχης της ίσης μεταχείρισης θα επέβαλε στους εισαγγελείς ακριβώς την διασφάλιση της ίσης ενάσκησης των δικαιωμάτων από όλους τους πολίτες και την κατάργηση των αθέμιτων διακρίσεων, όχι την εισαγωγή "ερμηνειών", ασύμβατων με το συνταγματικό και ευρωπαϊκό δίκαιο, οι οποίες κατατείνουν στην εισαγωγή νέων διακρίσεων και η κίνηση δικαστικών αγώνων που θέτουν εν αμφιβολία τα δικαιώματα των πολιτών. 

Αυτά μπορεί να είναι "ψιλά γράμματα" για ορισμένους εισαγγελικούς λειτουργούς, κι αυτό δεν είναι συμπέρασμα δικό μου. Ο Ευρωπαίος Επίτροπος για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ζήτησε στις 14.5.2008 από τα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης (από το οποίο απείχαμε ως χώρα μόνον κατά τα χρόνια της δικτατορίας των συνταγματαρχών) να ενσωματώσουν στις πολιτικές τους της Αρχές της Yogyakarta για την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου των ανθρώπινων δικαιωμάτων ως προς τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου. Σε αυτές τις συστάσεις που υιοθέτησε ο Ευρωπαίος Επίτροπος, τα κράτη καλούνται, μεταξύ άλλων:

"Να οργανώσουν προγράμματα εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης για δικαστές, δικαστικούς υπαλλήλους, εισαγγελείς, δικηγόρους και άλλους, σχετικά με τα διεθνή πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις αρχές της ισότητας και της απαγόρευσης διακρίσεων, συμπεριλαμβανομένου του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου." (Αρχή 8, Σύσταση Γ).

Παράλληλα, η Κοινοβουλευτική Διάσκεψη του Συμβουλίου της Ευρώπης επεξεργάζεται σχέδιο Σύστασης για την Νομική Αναγνώριση των σχέσεων ατόμων του ιδίου φύλου, αλλά και σχέδιο Σύστασης για την Κατάργηση των Διακρίσεων λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού.

Εξάλλου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, κάνοντας πρόσφατα  ένα βήμα πιο πέρα κι από το γάμο, αναγνώρισε ότι ο αποκλεισμός μιας ομοφυλόφιλης γυναίκας από την υιοθεσία συνιστά παραβίαση του δικαιώματος σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής της ζωής σε συνδυασμό με την απαγόρευση αθέμιτων διακρίσεων.  Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δεν εμποδίστηκε να αναγνωρίσει αυτές τις παραβιάσεις, μολονότι η Ευρωπαϊκή Σύμβαση κατοχυρώνει το δικαίωμα γάμου με αναφορά στην ετερότητα φύλου: ό,τι δεν απαγορεύεται, επιτρέπεται (σ.σ. για τους πολίτες, όχι για τον εισαγγελέα που είναι κρατική εξουσία). 

Σε αυτό το διαρκώς εξελισσόμενο ευρωπαϊκό και διεθνές νομικό περιβάλλον, η προσπάθεια δικαστικής απαγόρευσης, η οποία νομοτελειακά οδηγεί στο Στρασβούργο ή και σε ικανούς έλληνες δικαστές, ήταν άλλο ένα στρατηγικό λάθος μιας λογικής που είναι καταδικασμένη εκ των προτέρων από την ιδια την πορεία των πραγμάτων.