Mεταβολή "μικρού" ονόματος για συνειδησιακούς λόγους

Η μεταβολή του κύριου ("μικρού")  ονόματος για συνειδησιακούς λόγους απασχολεί ολοένα και περισσότερους πολίτες. Από τη στιγμή που γνωστοποιήθηκε ότι η διαγραφή θρησκεύματος από τα ληξιαρχεία γίνεται με μια απλή δήλωση, υπήρξαν αιτήματα πολιτών για διαγραφή. Στη συνέχεια, αυτούς τους πολίτες απασχολεί το αίτημα της μεταβολής κύριου ονόματος που αντιστοιχεί σε ιερές μορφές του αρχικού θρησκεύματός τους. Ενώ όμως η διαγραφή του θρησκεύματος, όπως και η μεταβολή του επωνύμου, γίνονται με αιτήσεις προς την Διοίκηση, η μεταβολή του κύριου ονόματος αποφασίζεται με τελεσίδικη δικαστική απόφαση (άρθρ. 13 παρ. 1 Ν 344/1976).

Ο νόμος αναφέρει ότι το Δικαστήριο πρέπει να αποφασίσει το κατά πόσον υπάρχει "σπουδαίος λόγος", ο οποίος δικαιολογεί την μεταβολή του κύριου ονόματος. Υπάρχουν, για παράδειγμα, δικαστικές αποφάσεις που απορρίπτουν την μεταβολή του κύριου ονόματος όταν ο επικαλούμενος λόγος κρίνεται ήσσονος σημασίας. Δεν λείπουν πάντως και αποφάσεις κατά τις οποίες ένα μη εύηχο όνομα δικαιολόγησε τέτοια μεταβολή. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση αφορά την μεταβολή του ονόματος "Γκόλφω", λόγω του προβλήματος που αντιμετώπιζε η αιτούσα από τον συσχετισμό της με ηρωϊδα διαφήμισης ανθρακούχου νερού! Λόγοι συνειδησιακοί πάντως, όπως είναι η μεταβολή του θρησκεύματος, έχουν ήδη κριθεί επαρκείς για την μεταβολή. Στην απόφαση 430/2003, το μονομελές πρωτοδικείο Πάτρας έκρινε ότι η μεταβολή του θρησκεύματος αποτελεί και σπουδαίο λόγο για την μεταβολή του κύριου ονόματος: "«…η βούληση του αιτούντος για μεταβολή του ονόματός του, ενόψει της ανωτέρω μεταβολής της θρησκευτικής του πίστης, κρίνεται δικαιολογημένη και επιβαλλόμενη από σπουδαίο λόγο, που συνδέεται άρρηκτα με την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας του. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να γίνει δεκτή η υπό κρίση αίτηση του, ως και κατ` ουσία βάσιμη και να μεταβληθεί το κύριο όνομα αυτού, κατά τα ειδικότερα στο διατακτικό οριζόμενα...».

Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να αναθέσουν την σχετική εντολή σε πληρεξούσιο δικηγόρο, ο οποίος υποβάλλει το αίτημα στο δικαστήριο και το κοινοποιεί με δικαστικό επιμελητή στον αρμόδιο εισαγγελέα. Κατά την ημέρα της δικασίμου, προσκομίζονται όλα τα σχετικά έγγραφα που υποστηρίζουν το αίτημα και, στη συνέχεια, αναμένεται η έκδοση της απόφασης. Σε περίπτωση θετικής έκβασης, η τελεσίδικη απόφαση με την οποία διατάσσεται η μεταβολή του ονόματος προσκομίζεται στο ληξιαρχείο, το οποίο είναι υποχρεωμένο να προβεί στην σχετική μεταβολή.  

To "απαγορευμένο" Χριστός Ανέστη του 9.84

Η διάκριση ανάμεσα στις αρμοδιότητες του κράτους και της εκκλησίας αποτελεί ένα ζητούμενο παλιό όσο και το "Πνεύμα των Νόμων" του Μοντεσκιέ, ίσως και παλαιότερο. Ο κ. Καμίνης από τη θέση του Συνηγόρου του Πολίτη είχε συμβάλλει με ορισμένες παρεμβάσεις στην οριοθέτηση των εκκλησιαστικών εξουσιών σε σχέση με το ατομικό δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας, αλλά και σε σχέση με άλλα δικαιώματα.

(βλ. ενδεικτικά επιστολή του 2008 προς τον Υπουργό Παιδείας για το μάθημα των θρησκευτικών εδώ, το δελτίο τύπου του 2006 για την διάκριση ανάμεσα σε ονοματοδοσία και βάπτιση εδώ, Πόρισμα του 2005 για απομάκρυνση εικαστικού έργου ως προσβλητικού για τα θρησκευτικά συναισθήματα εδώ , Πόρισμα του 2004 για την ηχορρύπανση από τις καμπάνες εδώ , κ.α.)

Στη συνέχεια ο κ. Καμίνης παραιτήθηκε 1,5 χρόνο πριν τη λήξη της θητείας του από τη θέση του Συνηγόρου του Πολίτη (κενό που ακόμη δεν έχει καλυφθεί από την Πολιτεία) και κατήλθε υποψήφιος Δήμαρχος Αθηναίων, όπου και εξελέγη με το σύνθημα "Δικαίωμα στην πόλη", προσδίδοντας στην υποψηφιότητά του την ελπίδα της δράσης του υποστηρικτού των ανθρώπινων δικαιωμάτων και από τη θέση του αιρετού της τοπικής αυτοδιοίκησης. Άλλο βέβαια να είσαι ανεξάρτητη αρχή κι άλλο να είσαι αιρετός: υπάρχει η καθοριστική διαφοροποίηση που σχετίζεται με το πολιτικό κόστος. Η θέση του αιρετού εξαρτάται από πλειοψηφικούς συσχετισμούς που δεν έχουν καμία σχέση με την υπεράσπιση αντιδημοφιλών ανθρώπινων δικαιωμάτων. Γι' αυτό η ανάλυση τότε αφορούσε την νεο-λαϊκίστικη χρήση του όρου"δικαίωμα", για καθαρά προεκλογικούς λόγους (βλ. E-Lawyer: η νεο-λαϊκιστική επίκληση του κράτους δικαίου ως προεκλογικό στρατήγημα).

Πριν λίγες μέρες έγινε γνωστό ότι στον 9,84 φέρεται να δόθηκε εντολή από την νέα δημοτική αρχή να μην μεταδώσει τις ημέρες του Πάσχα τις εκκλησιαστικές λειτουργίες της Μεγάλης Εβδομάδας, και οι εκφωνητές να αποφύγουν την ευχή "Χριστός Ανέστη", αντικαθιστώντας το με το "Χρόνια Πολλά". Άλλη μια περίπτωση θεσμικής υποκρισίας: αν όχι "Χριστός Ανέστη", τότε γιατί "Χρόνια Πολλά";

Προσωπικά έχω υποστηρίξει σε δικαστήρια ότι δεν θα πρέπει να υπάρχουν στην αίθουσα του ακροατηρίου εικόνες της ορθόδοξης πίστης ή το ευαγγέλιο, επειδή με αυτά τα σύμβολα διακυβεύεται η εξωτερική ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, ιδίως όταν καλείται να αποφανθεί σε υποθέσεις διακρίσεων. Η σχετική υπόθεση ήδη εκκρεμεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και είναι ανεξάρτητη από την υπόθεση Lautsi που αφορούσε την ύπαρξη του Εσταυρωμένου σε σχολικές αίθουσες της Ιταλίας: άλλο η Δικαιοσύνη κι άλλο η εκπαίδευση. Εξάλλου η χώρα μας ήδη έχει καταδικαστεί για το απαράδεκτο φαινόμενο να πρέπει να αποκαλύψεις τις θρησκευτικές πεποιθήσεις σου σε δικαστήριο (βλ. ΕΔΔΑ Δημητράς κ.α. κατά Ελλάδας). Η αφαίρεση των συμβόλων από τις υποχρεωτικές διαδικασίες είναι όντως ένα βήμα προς την θρησκευτική ελευθερία. Ο 9,84 δεν είναι βέβαια κάποια "υποχρεωτική διαδικασία", είναι όμως ένα δημοτικό μέσο ενημέρωσης που χρηματοδοτείται από τους δημότες (μέσω της καταβολής των υποχρεωτικά καταβαλλόμενων δημοτικών τελών) κι επομένως θα πρέπει κι αυτό να διασφαλίζει την πλήρη πολυφωνία και απόσταση από τις θρησκευτικές παραδόσεις οποιασδήποτε θρησκείας.

Το θέμα όμως είναι ότι η συγκεκριμένη εντολή της δημοτικής αρχής δεν κατατείνει τελικά στην διάκριση κράτους - εκκλησίας, αλλά ούτε και στην ενίσχυση κάποιας έκφανσης της θρησκευτικής ελευθερίας. Αναλυτικά επ' αυτού έχει σχολιάσει η Γραμματέας της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, κ. Κλειώ Παπαπαντολέων (βλ. TVXS: "Το "απαγορευμένο" Χριστός Ανέστη).

Ανεξάρτητα όμως από το αν όντως συμβάλλει ή όχι η απάλειψη του "Χριστός Ανέστη" από τον 9,84, φαίνεται ότι οι εντολές της δημοτικής αρχής για αποθρησκειοποίηση του δημοτικού ραδιοσταθμού δεν έχουν ακολουθηθεί. Διαβάζουμε στην ιστοσελίδα του 9,84 και ακούμε την αντίστοιχη εκφώνηση της είδησης "Αναστάσιμη Ελλάδα" (βλ. εδώ). Κείμενο - ποταμός, όσο τα εκατοντάδες ραδιοφωνικά "Χριστός Ανέστη" που φέρεται ότι θέλησε να απαγορεύσει η δημοτική αρχή.

Επομένως: η παρέμβαση της δημοτικής αρχής είναι μια τρύπα στο νερό, από απόψεως προστασίας ανθρώπινων δικαιωμάτων και χωρισμού κράτους - εκκλησίας.

Αποδεικνύεται για άλλη μια φορά λοιπόν ότι οι αιρετοί δεν είναι σε θέση να διασφαλίσουν τα ανθρώπινα δικαιώματα όσο οι ανεξάρτητοι, ακριβώς επειδή εξαρτώνται από την γνώμη των πλειοψηφιών που δεν είναι ποτέ φιλικές όταν αφορούν συμφέροντα άλλων, δηλαδή των μειοψηφιών. Το πολιτικό κόστος ακυρώνει εξ ορισμού οποιαδήποτε ρητορική για δίκαιη διοίκηση, με την κυριολεκτική κι όχι την "πολιτική" έννοια.

Η Παναγία Σουμελά και η θρησκευτική ελευθερία

Άκουσα το πρωί τον πρωθυπουργό της Τουρκίας που προσπαθούσε να εξηγήσει στο λαό τους λόγους για τους οποίους η χώρα επέτρεψε στους ορθόδοξους να τελέσουν λειτουργία σε έναν ιστορικό ναό. Τους έλεγε "και τι χάσαμε που αφήσαμε 1.500 με 2.000 άτομα να κάνουν τη λειτουργία τους; Όποιος έχει δυνατή πίστη δεν φοβάται την θρησκευτική ελευθερία." Αν και πρόκειται για καθαρά ωφελιμιστική επιχειρηματολογία ("τι χάσαμε;"), το επιχείρημα ότι η πίστη δεν περιφρουρείται με απαγορεύσεις είναι αρκετά πειστικό και νομίζω ότι θα έπειθε ακόμη και τους πιο ευσεβείς πιστούς κάθε πλευράς.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, λειτουργώντας σε ένα εξ ορισμού διεθνοποιημένο περιβάλλον, χωρίς τις ειδικές εξουσιαστικές δυνάμεις μια "επικρατούσας θρησκείας", έχει αντιληφθεί ότι η πολιτική του πρέπει να βασίζεται στην εφαρμογή των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Η Τουρκία είναι μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης κι έχει υπογράψει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, με αποτέλεσμα την νομική δέσμευσή της για τήρηση της θρησκευτικής ελευθερίας. Το ίδιο και η Ελλάδα. Και οι δύο χώρες όμως έχουν καταδικαστεί για παραβιάσεις της θρησκευτικής ελευθερίας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Μάλιστα η πρώτη απόφαση στην ιστορία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου που διαπίστωσε παραβίαση της θρησκευτικής ελευθερίας εκδόθηκε εις βάρος της Ελλάδας (υπόθεση Κοκκινάκη).

Φυσικά, η τήρηση ή παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων γνωρίζει την μετάφρασή της στα πολιτικά συμφραζόμενα της εκάστοτε συγκυρίας: μία άρνηση της Τουρκίας στην αίτηση του Οικουμενικού Πατριάρχη θα την είχε οδηγήσει όχι μόνο στο Ευρωπαϊκο Δικαστήριο, αλλά και μερικά χρόνια πιο μακριά από την είσοδό της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν είπε κανείς ότι η κάθε χώρα εφαρμόζει τα ανθρώπινα δικαιώματα από καλή θέληση ή λόγω της αφοσίωσής της στις αρχές του ανθρωπισμού ή επειδή έχει καλούς νομικούς συμβούλους. Αλλά αυτό ουδόλως αφορά τους πιστούς που τους δόθηκε η δυνατότητα να ασκήσουν το ανθρώπινο δικαίωμα της θρησκευτικής λατρείας σε έναν χώρο με το ιστορικό και θρησκευτικό φορτίο της Παναγίας Σουμελά. Η επιχειρηματολογία με βάση τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι τελικά πολύ πιο αποτελεσματική σε σχέση με τις απογυμνωμένες ιστορικές αξιώσεις που ενεργοποιούν εθνικά ανακλαστικά και πολιτικές αντιστάσεις. Γι' αυτό όσοι εγκαλούν τον νομικό λόγο (ως "λεγκαλισμό", δηλαδή μια εμμονική επίκληση διατάξεων) θα πρέπει να επανεξετάσουν την κανονιστική του επιβολή στην επίτευξη αποτελεσμάτων υπέρ της ελευθερίας.

Από την άλλη πλευρά, περιμένω και πάλι τον ακρο-ελευθεριακό αντίλογο που θα πει ότι δεν πρόκειται για μια νίκη της ελευθερίας, αλλά για μια μετάλλαξη των δεσμών που συνεπάγεται η κάθε θρησκεία. Γι' αυτούς ελευθερία θα ήταν πολύ απλά η κατάργηση της "ισότητας" του να επιλέξεις ποιες θρησκευτικές χειροπέδες θέλεις να φορέσεις. Όπως δηλαδή αρνούνται την ισότητα στο γάμο ανεξαρτήτως φύλου, επειδή ο γάμος είναι ένας αναχρονιστικός θεσμός, έτσι αρνούνται να αναγνωρίσουν κάποια εξέλιξη στη λειτουργία ενός μειονοτικού δόγματος σε ένα κοσμικό κράτος. Η ανάλυση αυτή, η οποία κατ' αποτέλεσμα επαναφέρει μια φονταμενταλιστική αντίληψη, δεν μπορεί παρά να υποδεικνύει τελικά την κατάργηση της θρησκευτικής ελευθερίας, όπως και την κατάργηση του δικαιώματος στο γάμο. Πραγματική ελευθερία όμως είναι το δικαίωμα επιλογής: μόνο έχοντας αυτό το δικαίωμα μπορεί κάποιος ελεύθερα να επιλέξει να μην είναι πιστός ή να μην παντρευτεί. Για να φτάσεις όμως σε αυτό πρέπει να περάσεις από την ανοχή στην ορθόδοξη λειτουργία στην Τουρκία, όπως και από το ανοιχτό και ελεύθερο Τζαμί στην Αθήνα.

Παραβιάσεις της θρησκευτικής ελευθερίας στον στρατό

Οι κρατικές διαδικασίες από τις οποίες υποχρεούται να διέλθει ένας πολίτης, θα πρέπει να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματά του. Η υποχρεωτική εκπαίδευση,  η απονομή δικαιοσύνης στα δικαστήρια, ο όρκος ενόψει ανάληψης δημόσιων καθηκόντων, αλλά και η υποχρεωτική στράτευση και η φυλακή δεν είναι περιστάσεις στις οποίες το κράτος έχει την αρμοδιότητα να περιφρονήσει ορισμένες θεμελιώδεις επιλογές, όπως είναι η θρησκευτική συνείδηση. Αντιθέτως μάλιστα: η υποχρεωτικότητα αυτών των διαδικασιών, σηματοδοτώντας τον περιορισμό της ατομικότητας και την ένταξη σε μια τεχνητή συλλογικότητα, επιβάλλει ακόμη μεγαλύτερο  σεβασμό των εντελώς εσωτερικών σφαιρών της προσωπικότητας και της συνείδησης. Έτσι, οι περιορισμοί των ανθρώπινων δικαιωμάτων όσων βρίσκονται σε αυτές τις περιστάσεις (κάποιοι τις ονομάζουν "ειδικές εξουσιαστικές σχέσεις") επιτρέπονται μόνον εφόσον είναι αναλογικοί ενόψει του σκοπού της υποχρεωτικής διαδικασίας. Ο πολίτης εξακολουθεί να είναι φορέας των δικαιωμάτων του, ακόμη και στο πλαίσιο των υποχρεωτικών διαδικασιών.

Η υποχρεωτική στράτευση προβλέπεται από το άρθρο 4 παράγραφος 6 του Συντάγματος, το οποίο ορίζει τα εξής:

"Κάθε Έλληνας που μπορεί να φέρει όπλα είναι υποχρεωμένος να συντελεί στην άμυνα της Πατρίδας, σύμφωνα με τους ορισμούς των νόμων."

Άρα ο σκοπός της υποχρεωτικής στράτευσης είναι η συμβολή των δυνητικά ενόπλων Ελλήνων πολιτών στην εθνική άμυνα, στο πλαίσιο που η εκπλήρωση αυτού του σκοπού προβλέπεται από την νομοθεσία. Επομένως, θα πρέπει να εξεταστεί αν ο στενός εναγκαλισμός του στρατού με την Ορθόδοξη Εκκλησία, στο βαθμό που έχει επιπτώσεις στην ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης των υποχρεωτικώς στρατευόμενων Ελλήνων,  σχετίζεται με τον σκοπό της υποχρεωτικής αυτής διαδικασίας.

1. Υποχρεωτική καταγραφή του θρησκεύματος. Κατά την ημέρα κατάταξης, οι Έλληνες που εκπληρώνουν την συνταγματική υποχρέωση του άρθρου 4 παρ. 6 του Συντάγματος καλούνται υποχρεωτικά να γνωστοποιήσουν το θρήσκευμά τους, το οποίο καταχωρείται στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές του στρατού. Πριν από μερικά χρόνια μάλιστα, δεν υπήρχε η επιλογή "άθεος" στο μενού του ηλεκτρονικού υπολογιστή κι έτσι έπρεπε υποχρεωτικά να επιλεχθεί μια "γνωστή θρησκεία" (δεν γνωρίζω αν εξακολουθεί να μην υπάρχει αυτή η επιλογή). Η συγκεκριμένη δήλωση των θρησκευτικών πεποιθήσεων αποτελεί ένα αδικαιολόγητο υποχρεωτικό φακέλωμα ευαίσθητων δεδομένων των πολιτών, το οποίο δεν είναι αναγκαίο ενόψει του σκοπού της συνταγματικής υποχρέωσης, αφού η συμβολή στην άμυνα της Πατρίδας δεν μπορεί να έχει καμία σχέση με τις θρησκευτικές πεποιθήσεων των ενόπλων Ελλήνων (το Σύνταγμα δεν επιβάλλει στους άοπλους να συμβάλουν στην άμυνα της Πατρίδας, επομένως, όσοι δεν μπορούν να φέρουν όπλα υπηρετούν θητείες όχι βάση συνταγματικής υποχρέωσης, αλλά επειδή το αναφέρει ο κοινός νόμος). Συνεπώς, η υποχρεωτική καταγραφή του θρησκεύματος στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές του στρατού αποτελεί παράνομη συλλογή και διατήρηση ευαίσθητων δεδομένων, σύμφωνα με τα άρθρα 4 παρ. 1 και 7 παρ. 1 του Ν.2472/1997 (η νομική βάση της απαγόρευσης καταγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες της Αστυνομίας). 

2. Υποχρεωτικός εκκλησιασμός σε ναό Χριστιανών Ορθοδόξων (που συχνά βρίσκεται εντός του στρατοπέδου).  Η υποχρεωτικότητα του εκκλησιασμού είναι μια πράξη που προσβάλλει πρώτ' απ' όλα τους Χριστιανούς Ορθόδοξους, διότι το δόγμα τους βασίζεται στην ελεύθερη βούληση και αποκλείει τις υποχρεωτικές διαδικασίες συμμετοχής. Η δυνατότητα που παρέχει ο στρατός να μην παρακολουθήσει κανείς τον υποχρεωτικό εκκλησιασμό αφορά μόνον όσους δήλωσαν "ετερόδοξοι" ή "αλλόθρησκοι" κατά το (1). Δηλαδή όσοι έχουν δηλώσει Χ.Ο. στα computers δεν έχουν δυνατότητα να μην παρακολουθήσουν τον υποχρεωτικό εκκλησίασμό. Οι "αλλόδοξοι" παρευρίσκονται συνήθως σε ανοικτό χώρο εκτός του ναού, με αποτέλεσμα να γίνεται ορατό σε όλους τους υπόλοιπους ποιοι είναι εκείνοι που δεν παρακολουθούν. Αυτό είναι ακριβώς το σύστημα "χριστιανός by default" που οδήγησε ήδη σε μια καταδίκη της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (Δημητράς κ.α. κατά Ελλάδας). Δεν επιτρέπεται το Κράτος να θεωρεί τον  Έλληνα πολίτη εξ ορισμού Χ.Ο. και να έχει στήσει μια ολόκληρη υποχρεωτική διαδικασία βάση αυτής της προκατάληψης και μόνο εκ των υστέρων - και με δήλωση!- να μπορεί ο πολίτης να αποφεύγει μια διαδικασία που είναι αντίθετη στη θρησκευτική του συνείδηση και μάλιστα κατά τρόπον ώστε να στοχοποιείται και να επισημαίνεται η "ετερότητά" του πανυγηρικά. 

3. Υποχρεωτική ορκοδοσία με δοξολογία και ανάγνωση Ιερού Ευαγγελίου. Κατά την τελετή ορκωμοσίας, οι στρατιώτες καλούνται να επαναλάβουν ένα κείμενο όρκου (το οποίο δεν περιέχει θρησκευτικά στοιχεία) υψώνοντας όμως το χέρι σε σχηματισμό τριάδας (3 πρώτα δάχτυλα) και αφού προηγηθεί δοξολογία και ανάγνωση Ιερού Ευαγγελίου από ορθόδοξο ιερέα, σε πανηγυρική εκδήλωση με συμμετοχή κοινού. Οι "αλλόδοξοι" κλπ δεν παίρνουν μέρος σε αυτή την πανηγυρική διαδικασία, αλλά ορκίζονται άλλη στιγμή, στο γραφείο του διοικητή, χωρίς τυμπανοκρουσίες και τελετές. 

4. Παρουσία ιερών εικόνων και συμβόλων σε θαλάμους διαβίωσης στρατιωτών. Πρόκειται για παραβίαση αντίστοιχη με την παρουσία της εικόνας του Εσταυρωμένου σε σχολεία της Ιταλίας, για την οποία το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο καταδίκασε την Ιταλία (πρωτοβάθμια) για παραβίαση της θρησκευτικής ελευθερίας (υπόθεση Lautsi κατά Ιταλίας, αναμένεται εκδίκαση και σε δεύτερο βαθμό). Σε εκείνη την υπόθεση μάλιστα, η Ιταλία είχε ισχυριστεί ότι ο Σταυρός αποτελεί εθνικό σύμβολο κι όχι θρησκευτικό σύμβολο κι εξάλλου υπάρχει στις σημαίες αρκετών ευρωπαϊκών χωρών. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκανε τη διάκριση: άλλο το σταυρικό σύμβολο στις σημαίες κρατών (εθνικό σύμβολο) κι άλλο η εικόνα του Χριστού στα σχολεία (θρησκευτικό σύμβολο). Αντίστοιχα, είναι άλλο ο σταυρός στην Ελληνική σημαία και στο εθνόσημο (εθνικό σύμβολο) κι άλλο οι αναρτημένες εικόνες του Ιησού, της Παναγίας κλπ σε θαλάμους στρατευμένων, στα γραφεία διοίκησης και σε άλλους χώρους από τους οποίους διέρχεται υποχρεωτικά ο πολίτης για να εκπληρώσει την συνταγματική του υποχρέωση.

5. Υποχρεωτική αποστήθιση και απαγγελία προσευχής. Πρόκειται για την πιο χαρακτηριστική περίπτωση παραβίασης της θρησκευτικής ελευθερίας για μια μεγάλη μερίδα των στρατευμένων, στους οποίους εντάσσονται και οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι που μπορεί να μην θέλουν να μάθουν τη συγκεκριμένη προσευχή: οι στρατιώτες υποχρεούνται να αποστηθίσουν μια χριστιανική προσευχή ("Δέσποτα Παντοκράτωρ κλπ"), την οποία οφείλουν να απαγγείλουν απέξω μόλις διαταχθούν από τους ανωτέρους τους. Η μη απαγγελία της ενδέχεται να επισείρει πειθαρχικές κυρώσεις, όπως και κάθε παράβαση εντολής που δεν εκτελέστηκε, σύμφωνα με τον στρατιωτικό κανονισμό. Δεν προβλέπονται ρητές εξαιρέσεις για τους "αλλόθρησκους" ή άθεους.

Και οι πέντε παραπάνω περιπτώσεις αποτελούν παρέμβαση του Κράτους στην σφαίρα της θρησκευτικής συνείδησης των υποχρεωτικώς στρατευόμενων πολιτών, οι οποίοι μάλιστα δεν έχουν δικαίωμα να αρνηθούν συμμόρφωσης προς το νόμο για λόγους θρησκευτικής συνείδησης (άρθρο 13 παρ. 4 Σ.) . Η παρέμβαση αυτή δεν δικαιολογείται ενόψει του σκοπού της στρατιωτικής θητείας που είναι η συμβολή στην άμυνα της Πατρίδας. Συνεπώς παραβιάζεται το άρθρο 13 του Συντάγματος και το άρθρο 9 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.  Κατά τη γνώμη μου είναι προσβλητικό ακόμη και για το ίδιο το  θρήσκευμα που επιβάλλεται στους πολίτες, ενόψει των διδαχών του Χριστιανισμού. Άλλωστε και για τη περίπτωση του όρκου στα δικαστήρια, ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος έχει δηλώσει ότι η Εκκλησία δεν έχει αντίρρηση για την κατάργηση.

Tα Ελληνικά Δικαστήρια παραβιάζουν την θρησκευτική ελευθερία

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξέτασε προφυγή για το θέμα του όρκου ενώπιον των Ελληνικών Δικαστηρίων. Στην απόφαση Δημητράς και άλλοι κατά Ελλάδας, κρίθηκε ότι η υποχρέωση των μαρτύρων να ορκίζονται, με τον τρόπο που εκπληρώνεται στα Ελληνικά Δικαστήρια  παραβιάζει το ανθρώπινο δικαίωμα για ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης (άρθρο 9 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου). Οι προσφεύγοντες  προκειμένου να δώσουν πολιτικό όρκο στα Ελληνικά Δικαστήρια, αναγκάστηκαν να δηλώσουν ότι δεν είσαι Χριστιανοί Ορθόδοξοι, γεγονός που καταγράφηκε ("άθεος", "Εβραία" κλπ), ως αιτιολόγηση για το μη θρησκευτικό όρκο. Δηλαδή η Ελληνική Δικαιοσύνη αντιμετωπίζει κατ' αρχάς τους προσερχόμενους σε αυτήν ως Χριστιανούς Ορθόδοξους (by default) και μόνο αν δεν είναι (και το δηλώσουν) ενεργοποιεί τις εναλλακτικές δυνατότητες, σαν να πρόκειται για σύστημα opt - out.  Το "κανονικό" είναι να είσαι Χ.Ο. και τα υπόλοιπα είναι εξαιρέσεις. Ενώ η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης, όπως και κάθε συνταγματική ελευθερία, δεν θα έπρεπε να αποτελεί εξαίρεση, αλλά τον κανόνα.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου υπέβαλε σε έλεγχο τα σχετικά άρθρα 218 και 220 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Οι μάρτυρες αντιμετωπίζονται κατ' αρχάς ως Χ.Ο. και σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται να αποδείξουν ότι δεν είναι, προκειμένου να δώσουν τον πολιτικό όρκο. Αυτό κρίθηκε ότι συνιστά αδικαιολόγητη παρέμβαση στην θρησκευτική ελευθερία των μαρτύρων. Η Ελλάδα καταδικάστηκε για παραβίαση αυτού του δικαιώματος (άρθρο 9 ΕΣΔΑ) καθώς και για παραβίαση του δικαιώματος για αποτελεσματικό ένδικο μέσο (άρθρο 13 ΕΣΔΑ), επειδή δεν υπήρχε Ελληνική νομολογία για αποζημίωση ή για παράκαμψη των κανόνων του ΚΠΔ ως αντίθετων στο Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Την προσφυγή κατέθεσε το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι, στελέχη του οποίου είναι και οι τέσσερις προσφεύγοντες (βλ. Δελτίο Τύπου). Το πλήρες κείμενο της απόφασης είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα του ΕΔΔΑ στα γαλλικά (βλ. εδώ).

Αυτή η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου καταδεικνύει ότι ορισμένες "βεβαιότητες" που έχουμε για τους συνανθρώπους μας βασίζονται στην προκατάληψη και στην άρνηση της διαφορετικότητας. Επισημαίνει όμως και ένα άλλο πολύ κρίσιμο κατά τη γνώμη μου θέμα: έχουμε στα χέρια μας τα νομικά εργαλεία για την άρση των παραβιάσεων, χωρίς να χρειάζεται να έρθει το Στρασβούργο να μας πει ότι κάνουμε λάθος. Το άρθρο 13 του Ελληνικού Συντάγματος αναφέρει ξεκάθαρα ότι η ενάσκηση των ατομικών δικαιωμάτων δεν επιτρέπεται να εξαρτάται από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των πολιτών. Aντί λοιπόν, οι ίδιοι οι εθνικοί Δικαστές να διαβάσουν το άρθρο αυτό και να διαπιστώσουν ότι η θρησκευτική ελευθερία είναι αντίθετη με αυτά που αναφέρει ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας και με τη φόρμα των Πρακτικών που θεωρεί εξ αρχής όλους Χ.Ο., συνέχιζαν και συνεχίζουν να παραβιάζουν οι ίδιοι το Σύνταγμα, καθημερινά, στα Δικαστήρια. Μολονότι το ίδιο το Σύνταγμα αναφέρει στο άρθρο 93 παρ. 4 ότι "τα Δικαστήρια υποχρεούνται να μην εφαρμόζουν νόμο που το περιεχόμενό του είναι αντίθετο προς το Σύνταγμα". Δηλαδή οι Έλληνες Δικαστές είχαν την συνταγματική υποχρέωση να μην ακολουθούν αυτές τις διατάξεις που εξαρτούσαν την απόλαυση ατομικού δικιαιώματος από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των εν λόγω μαρτύρων. Αντί όμως να εκπληρώσουν αυτό το καθήκον, οι Δικαστές συνέχιζαν να παραβιάζουν το Σύνταγμα: η Ελλάδα στη συγκεκριμένη δίκη δεν βρήκε να φέρει ούτε μια (1) δικαστική απόφαση που οι Δικαστές να απείχαν από την εφαρμογή αυτών των διατάξεων ως αντισυνταγματικών ή ως αντίθετων στην ΕΣΔΑ.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για άλλη μια φορά μας επισημαίνει ότι δεν εφαρμόζουμε όχι μόνο την ΕΣΔΑ, αλλά ούτε το ίδιο το Σύνταγμα της Ελλάδας. Είναι απαράδεκτο να εκτίθεται διεθνώς η Χώρα και κυρίως ο νομικός της κόσμος, αλλά και ο συνταγματικός μας πολιτισμός, επειδή ορισμένοι δεν είναι σε θέση να ασκήσουν την επιστήμη που σπούδασαν, ενώ συνεχίζουν να πληρώνονται κανονικότατα από το δημόσιο ταμείο. Κάποτε θα πρέπει να υφίστανται κυρώσεις και οι δικαστές που οδηγούν την Ελλάδα σε καταδίκες, επειδή δεν έκαναν σωστά τη δουλειά τους. 

e-legal:Θρησκευτικά σύμβολα σε κρατικές υπηρεσίες

Το πέμπτο επεισόδιο e-legal από το tvxs.gr

Δείτε εδώ τα προηγούμενα επεισόδια:

e-legal: Πνευματική ιδιοκτησία και torrent sites

e-legal: Αντισυνταγματικές κάμερες και διατάξεις για τη λήψη του DNA

e-legal: To EΣΡ και η ομοφοβία στις αποφάσεις του

e-legal: Βουλευτική ασυλία

Προτείνετε θέματα από τη νομική επικαιρότητα για τα επόμενα επεισόδια.

Πρόστιμο 2,500$ επειδή αρνήθηκε να τελέσει γάμο ομοφύλων

Επικαλούμενος τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις, ένας υπάλληλος αρμόδιος για πολιτικό γάμο σε μια πόλη του Καναδά, αρνήθηκε να εκπληρώσει τα καθήκοντά του, με αποτέλεσμα να του επιβληθεί σχετικό πρόστιμο 2.500 $ από τοπικό δικαστήριο. 

Η Πρόεδρος της Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δήλωσε ότι το να επιτρέψουμε στους δημόσιους υπαλλήλους να εισάγουν τις προσωπικές τους αντιλήψεις περί ηθικής όσον αφορά την αναγνώριση δικαιωμάτων πολιτών που αναγνωρίζονται από το δίκαιο, σημαίνει διακριτική μεταχείριση, η οποία βαίνει πέραν των θεμάτων του γάμου ομοφύλων. 

Ο υπάλληλος σκέφτεται να κάνει έφεση.

 Επίσης, σύμφωνα με την Αρχή 21 των Αρχών της Yogyakarta, το Κράτος δεν πρέπει να επικαλείται θρησκευτικές αρχές για να δικαιολογεί πρακτικές οι οποίες εισάγουν διακρίσεις ως  προς την απόλαυση δικαιωμάτων, λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού. 

Μιλάμε βεβαίως για μία χώρα (Καναδάς) από τις 5 παγκοσμίως στις οποίες υπάρχει ρητή νομοθετική αναγνώριση του γάμου ομοφύλων (οι άλλες είναι η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Νότια Αφρική και η πολιτεία της Μασαχουσέτης στις ΗΠΑ), ενώ σε πάνω από 12 χώρες έχουν αναγνωρισθεί ακριβώς τα ίδια δικαιώματα με αυτά του γάμου, μέσω συμφώνου συμβίωσης.

Για περισσότερες πληροφορίες υπάρχει η πλήρως ενημερωμένη μελέτη εδώ.

Παράνομη προσβολή από την Διαρκή Ιερά Σύνοδο

Αν πείτε μια γυναίκα πουτάνα, έχει δικαίωμα να σας σύρει στα δικαστήρια και να πληρώσετε σοβαρές αποζημιώσεις. Αν το πει η Διαρκής Ιερά Σύνοδος σε εθνικό τηλεοπτικό δίκτυο, για όλα τα ανύπαντρα -"ορθοδόξως"- ζευγάρια δεν τρέχει κάστανο. 

Με ανακοίνωσή της η Δ.Ι.Σ., τοποθετούμενη επί του νομοσχεδίου για το Σύμφωνο Συμβίωσης, αναφέρει, όπως μεταδόθηκε από  τα μ.μ.ε. ότι «δέχεται και ευλογεί την παραδεδομένη τέλεση του γάμου κατά το ορθόδοξο τυπικό ενώ θεωρεί πορνεία κάθε άλλη 'συζυγική' σχέση εκτός αυτού».

Η δήλωση αυτή είναι διατυπωμένη με αυτόν τον τρόπο, μόνο και μόνο για να προσβάλλει και να θίξει όλους τους ανθρώπους που έχουν τελέσει πολιτικό γάμο ή θρησκευτικό γάμο με άλλο "τυπικό" ή συζούν και θεωρούν εαυτούς συζύγους. 

Ο όρος "πορνεία" έχει ένα απολύτως συγκεκριμένο νοηματικό περιεχόμενο: την πρακτική του να παρέχεις σεξουαλικές υπηρεσίες επί πληρωμή. Αυτό το γνωρίζει πολύ καλά η Δ.Ι.Σ., όπως πολύ καλά γνωρίζει πως δεν κάνουν σεξ επί πληρωμή όλοι όσοι βρίσκονται σε "κάθε άλλη συζυγική σχέση εκτός" του γάμου κατά το ορθόδοξο τυπικό. Όπως γνωρίζει επίσης πολύ καλά ότι υπάρχει και πραγματική πορνεία στο πλαίσιο γάμου που έχει τελεστεί κατά τον "ορθόδοξο" τύπο. Γιατί ο τύπος δεν αλλάζει την ουσία.

Η εν γνώσει της Δ.Ι.Σ. αυθαίρετη γενίκευση ότι κάθε συζυγική σχέση εκτός ορθόδοξου γάμου συνιστά πορνεία εμπεριέχει όλα τα στοιχεία της συκοφαντικής δυσφήμησης: υπάρχει διάδοση ισχυρισμού ο οποίος μπορεί να θίξει και ο διαδίδων γνωρίζει ότι δεν αντιστοιχεί στην πραγματικότητα. Υπάρχει επίσης και σκοπός εξύβρισης: η Δ.Ι.Σ. θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει μια πιο ήπια έκφραση, αν ήθελε απλώς να σχολιάσει ηθικά και όχι να θίξει τα ζευγάρια που δεν έχουν βάλει στεφάνι. Λ.χ. θα μπορούσε να αρκεστεί στο ότι αποτελεί "βαρύτατο ηθικό παράρτημα" κατά την τάδε γραφή, κεφάλαιο τάδε, ήχος τάδε.

Όποιος εκτοξεύει γενικούς αφορισμούς που θίγουν ομαδες του πληθυσμού, εν γνώσει της ανακρίβειάς τους, είναι νομικά ελεγκτέος. Σε τηλεοπτική εκπομπή αναφέρθηκε ότι οι γιατροί, οι οποίοι χαρακτηρίστηκαν συλλήβδην ως «χασάπηδες», παρά τα ιατρικά τους λάθη αθωώνονται πάντα από τα δικαστήρια. Το ΕΣΡ έκρινε ότι «αυτές οι γενικεύσεις δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και είναι αποτέλεσμα ελλείψεως ευθύνης του προστηθέντος από τον τηλεοπτικό σταθμό παρουσιαστού.» (ΕΣΡ 475/2006). Αυθαίρετη κρίθηκε, επίσης, η γενίκευση σχολιαστή σε κεντρικό δελτίο ειδήσεων, κατά τον οποίο  όλοι οι βουλευτές –εκτός από τους βουλευτές του Κ.Κ.Ε.- χρηματίζονται συστηματικά από επιχειρηματίες, άνευ επίκλησης συγκεκριμένων στοιχείων έγινε χωρίς αίσθημα ευθύνης «και δημιούργησε σύγχυση στο εκλογικό σώμα». Ο σχολιαστής ανέφερε συγκεκριμένα ότι υπήρξε δύο φορές μάρτυρας σε επίδειξη λίστας βουλευτών στο pay-roll επιχειρηματία. (ΕΣΡ 475/2006).

Το ΕΣΡ έκρινε ότι η παρέμβαση του κεντρικού παρουσιαστή του δελτίου, ο οποίος επισήμανε ότι «αυτό που λες είναι πολύ βαρύ και πρέπει να συνοδευτεί από στοιχεία», δεν αίρει τη ευθύνη του τηλεοπτικού σταθμού. Εξάλλου, με τη ίδια απόφαση απορρίφθηκε  ο ισχυρισμός  ότι τα περί χρηματισμού βουλευτών αποτελούν σχόλιο, καθώς «η αναφορά σε συγκεκριμένο περιστατικό (λίστα βουλευτών στο pay roll επιχειρηματία) δεν αποτελεί σχόλιο, αλλά είδηση». 

[Σημαντική είναι η αντίρρηση σε αυτήν την κρίση του ΕΣΡ που έχει διατυπωθεί από την Αλκμήνη Φωτιάδου, Η αξιοπιστία του δημοκρατικού πολιτεύματος και η προστασία της από το ΕΣΡ, σχόλιο στην απόφαση 457, ΕφημΔΔ - 5/2006, σελ. 642: " Αν λοιπόν η είδηση είναι η ύπαρξη της λίστας, τότε το επαληθεύσιμο γεγονός είναι το αν υπάρχει ή όχι. Αν όμως αυτό που μεταδίδεται ως είδηση είναι απλά ότι ο παρεμβαίνων δημοσιογράφος υποστηρίζει πως έχει δει τη λίστα και αυτός έχει πεισθεί ότι είναι αληθινή, τότε τα πράγματα διαφοροποιούνται. Το επαληθεύσιμο γεγονός, η είδηση, είναι ότι υπάρχει δημοσιογράφος που ισχυρίζεται ότι την έχει δει και όχι ότι η ίδια η λιστα υπάρχει ή δεν υπάρχει." Κατά τη γνώμη μου, το λάθος αυτού του ισχυρισμού είναι ότι η κα Φωτιάδου υποπίπτει σε "λήψη του ζητουμένου", ταυτίζοντας τον φορέα ενός ισχυρισμού με το αποδεικτικό μέσο]. 

Πάντως, για τις αυθαίρετες και αναπόδεικτες γενικεύσεις που αποδίδονται σε συλλογικά υποκείμενα (όπως, εν προκειμένω, οι γιατροί και οι βουλευτές) έχουν διατυπωθεί σοβαρές ενστάσεις ως προς την συμβατότητα της απαγόρευσής τους με την ελευθερία της έκφρασης. Υποστηρίζεται, δηλαδή, ότι προστασία της υπόληψης συλλογικών υποκειμένων δεν είναι νοητή, επειδή η προστασία αυτή  μπορεί να είναι μόνον εξατομικευμένη. 

[ Βλ. Α.Φωτιάδου, ό.π., σελ. 643 επ., με περαιτέρω παραπομπές σε Ι. Μανωλεδάκη, Υπεράσπιση 1995, σελ. 475 και Κ.Χρυσόγονο, Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα, Νομική Βιβλιοθήκη, 2006, σελ. 300.]

Ωστόσο, η Δ.Ι.Σ ως συλλογικό όργανο διαχείρισης του ν.π.δ.δ. της Εκκλησίας της Ελλάδος, αμφισβητείται κατά πόσον μπορεί να νοηθεί ως φορέας ανθρώπινου δικαιώματος (κι εδώ βέβαια υπάρχει αντίλογος, γιατί στο παρελδθόν το ΕΔΔΑ επιδίκασε αποζημιώσεις σε ορθόδοξα μοναστήρια). 

Εν προκειμένω είναι σαφές 

(α) ότι η Δ.Ι.Σ. χρησιμοποίησε εν γνώσει της έναν προσβλητικό και απολύτως ανακριβή όρο για να περιγράψει τις εκτός ορθόδοξου γάμου συζυγικές σχέσεις, 

(β) ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει εξίσου σκληρούς, αλλά ακριβέστερους όρους, 

(γ) ότι απέφυγε τους ακριβέστερους όρους, εμμένοντας στον όρο "πορνεία", μόνο και μόνο για να θίξει και να προσβάλλει. 

Κρίσιμο στοιχείο: αν η Δ.Ι.Σ. αποδίδει στην έννοια της "πορνείας" διαφορετικό νόημα, επειδή λ.χ. κάποιος Απόστολος την χρησιμοποιούσε για να περιγράψει άλλη κατάσταση, τότε η Δ.Ι.Σ. όφειλε να το είχε εξηγήσει, καθώς και να έχει θέσει σχετική  παραπομπή στο εν λογω χωρίο του όποιου ιερού κειμένου. Ακόμη δηλ. κι αν η έννοια της "πορνείας" δεν παραπέμπει στην επί πληρωμή παροχή σεξουαλικών υπηρεσιών, η Δ.Ι.Σ. εφόσον εκδίδει δελτία τύπου, θα έπρεπε να τηρεί τις αρχές της δεοντολογίας, παραθέτοντας πλήρη στοιχεία για τις ειδήσεις που μεταδίδει. Διαφορετικά: παραπληροφορεί και παραβιάζει το καθήκον ευθύνης που έχει ως όργανο στους κόλπους του οποίου λειτουργεί και Γραφείο Τύπου. 

Εξάλλου, κατά τ' άλλα η ανακοίνωση της Δ.Ι.Σ. αναφέρεται αορίστως σε "ηθικά παραπτώματα" και "βόμβα" στα θεμέλια της οικογένειας, χωρίς να διευκρινίζει τι εννοεί. Η μόνη συγκεκριμενη καταγγελία είναι αυτή περί πορνείας.

Ενώ δηλ. ο Αρχιεπίσκοπος ξεκαθάρισε ότι η Εκκλησία δεν θα παρέμβει στο νομοθετικό έργο της Πολιτείας, η Δ.Ι.Σ. της οποία προϊσταται καθυβρίζει και προσβάλλει κάθε ζεύγος και κάθε άνθρωπο, ο οποίος δεν έτυχε ή δεν ήθελε να τελέσει ορθόδοξο θρησκευτικό γάμο, ως πόρνο και πόρνη. 

Αυτού του είδους ο δημόσιος λόγος, για τον οποίο καθένας από εμάς θα διωκόταν, δεν μπορεί να μείνει χωρίς αντίλογο και χωρίς εξηγήσεις.

Η Δ.Ι.Σ. πρέπει να κληθεί από θεσμικά όργανα και να λογοδοτήσει για τις συγκεκριμένες ανυπόστατες και προσβλητικές δηλώσεις τις, οι οποίες επιπλέον καλλιεργούν το μίσος και "νομιμοποιούν" τις αθέμιτες διακρίσεις και το ρατσισμό στην ελληνική κοινωνία.