Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής: διακριτική μεταχείριση κατά ΜΚΟ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Το 1996, μια γερμανική μη κυβερνητική οργάνωση (ΜΚΟ), η οποία παρέχει στήριξη σε πρόσφυγες και θύματα πολέμου, υπέβαλε αίτηση στην Επιτροπή προκειμένου να της επιτραπεί η υπογραφή σύμβασης-πλαισίου εταιρικής σχέσης με σκοπό την υλοποίηση ανθρωπιστικού έργου σε συνεργασία με την Επιτροπή. Το 2001, η Επιτροπή απέρριψε την αίτηση της ΜΚΟ. Μετά από την απόφαση της Επιτροπής, η ΜΚΟ υπέβαλε σειρά καταγγελιών στον Διαμεσολαβητή

Σε επιστολή της από 6^ης Ιουλίου 2005, η ΜΚΟ ισχυρίστηκε ότι είχε υποστεί την εσκεμμένη μειονεκτική μεταχείριση εκ μέρους της Επιτροπής και ότι η τελευταία ενήργησε με δόλο όσον αφορά τον τρόπο μεταχείρισης της αίτησής της.Μετά από την εν λόγω αποστολή, ο Διαμεσολαβητής κίνησε αυτεπάγγελτη έρευνα.

Η Επιτροπή έκρινε ότι τα υποβληθέντα στοιχεία της καταγγέλλουσας ήταν αβάσιμα. Ο Διαμεσολαβητής διαπίστωσε σοβαρά κρούσματα κακοδιοίκησης στην υπόθεση. Πέραν των ελλείψεων που είχε ήδη διαπιστώσει σε προηγούμενες αποφάσεις (κυρίως αναφορικά με τις καταγγελίες 1702/2001/GG και 2862/2004/GG), απεφάνθη ότι η Επιτροπή είχε εσκεμμένα αποκρύψει την αλήθεια, κατά συνέπεια παραπλανώντας την ΜΚΟ. Εξάλλου, ο τρόπος μεταχείρισης της αίτησης της ΜΚΟ εκ μέρους της Επιτροπής είχε ως αποτέλεσμα τη σοβαρή ζημία της καταγγέλλουσας.

Ως εκ τούτου, σε σχέδιο σύστασής του, ο Διαμεσολαβητής κάλεσε την Επιτροπή να ζητήσει συγγνώμη στην ΜΚΟ και να εξετάσει κατά πόσο ήταν δυνατή η αποκατάσταση της παράληψης. Επιπλέον, ο Διαμεσολαβητής κάλεσε την Επιτροπή να εξετάσει κατά πόσο απαιτείται η λήψη περαιτέρω μέτρων για την πρόληψη παρόμοιας κακοδιοίκησης στο μέλλον.

Η Επιτροπή παραδέχτηκε ότι όφειλε να είχε μεταχειριστεί την αίτηση με περισσότερη επιμέλεια. Εντούτοις, δεν ζήτησε συγγνώμη από τη ΜΚΟ. Η Επιτροπή επίσης επισήμανε ότι, εντωμεταξύ, οι συναφείς διαδικασίες είχαν βελτιωθεί σημαντικά.

Ο Διαμεσολαβητής έκρινε την παραδοχή της Επιτροπής μη επαρκή για τις σοβαρές ανησυχίες που εγείρονται στο σχέδιο σύστασής του. Επισήμανε την κατ' εξακολούθηση άρνηση της Επιτροπής να προβεί σε συγκεκριμένες ενέργειες όσον αφορά την υπόθεση της ΜΚΟ και διατύπωσε την παρατήρηση ότι η εν λόγω προσέγγιση μπορεί να ερμηνευθεί μόνο ως σκόπιμη άρνηση συνεργασίας μαζί του. Ωστόσο, δεδομένου ότι το κρούσμα κακοδιοίκησης είχε λάβει χώρα προ μακρού χρονικού διαστήματος και ότι επί του παρόντος βρισκόταν σε ισχύ νέα σύμβαση-πλαίσιο εταιρικής σχέσης, ο Διαμεσολαβητής έκρινε μη ενδεδειγμένη την υποβολή ειδικής έκθεσης στο Κοινοβούλιο στην εν λόγω περίπτωση. Ως εκ τούτου, περάτωσε την υπόθεση διατυπώνοντας επικριτική παρατήρηση.

Περίληψη Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή

Πλήρης απόφαση Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή

Σχέδιο σύστασης προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

H κοινωνία των πολιτών πέτυχε παρέμβαση Ευρωπαϊκής Επιτροπής στη συμφωνία Ελλάδας - Microsoft

Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Διαβουλεύσεις για το Web 3.0

Σε σημερινή Έκθεσή της με τίτλο Communication on future networks and the internet, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιγράφει τους δρόμους που καλείται να ακολουθήσει η Ευρώπη για να παίξει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη του Web 3.0.

Δελτίο τύπου

Με αυτό τον όρο (Web 3.0) η Επιτροπή αντιλαμβάνεται ένα σύνολο νέων χαρακτηριστικών, όπως το "Ίντερνετ των πραγμάτων" (RFID, αισθητήρες κλπ) που υποδέχεται ένα νέο σύμπαν επιχειρηματικότητας (Eταιρία 2.0) και δυνατοτήτων των πολιτών (λ.χ. health monitoring). Τα μεγάλα θέματα είναι τα ίδια, αλλά με νέα μορφή: πρόσβαση και προστασία. Ευρυζωνικότητα και ιδιωτικότητα. 

Η πρώτη διαβούλευση που ξεκινά σχετικά, αφορά το κείμενο των πραγμάτων.  Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να απαντήσουν μέχρι τις 28 Νοεμβρίου και η συμμετοχή γίνεται με ελεύθερο κείμενο, έως δέκα σελίδων. 

Συνήγορος του Πολίτη: Παρέμβαση για τον περιορισμό της γραφειοκρατίας προς όφελος της επιχειρηματικότητας

Με μια συλλογή κειμένων εργασίας με τίτλο Επιχειρηματικότητα και Δημόσια Διοίκηση (2006), επιστήμονες από τον Συνήγορο του Πολίτη προσδιορίζουν τα εμπόδια  που θέτει η γραφειοκρατία στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας, της καινοτομίας και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας.

Η πρόσφατα δημοσιευθείσα υπόθεση της οποιας επελήφθη ο Συνήγορος του Πολίτη αποτελεί περίπτωση του γενικότερου προβλήματος. Σύμφωνα με τη σχετική σύνοψη διαμεσολάβησης

το Ελληνικό Δημόσιο με νόμο πρόβλεψε τη δυνατότητα σε επιχειρήσεις να δημιουργήσουν ένα αφορολόγητο αποθεματικό. Ωστόσο, το σχετικό νομοσχέδιο δεν είχε υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε προγενέστερο στάδιο, όπως επιβάλλει η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Τελικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με απόφασή της το 2007 αποφάνθηκε ότι ο ελληνικός νόμος με τη δημιουργία του εν λόγω αποθεματικού θέσπιζε παράνομη κρατική ενίσχυση, η οποία είναι αντίθετη στο κοινοτικό δίκαιο του ελεύθερου ανταγωνισμού. Έτσι οι επιχειρήσεις έπρεπε να φορολογηθούν, χάνοντας το προνόμιο που πρόβλεψε ο νόμος! Δηλαδή η κακή νομοθέτηση είχε αποτέλεσμα να επωμιστούν το λάθος του Ελληνικού Δημοσίου οι επιχειρήσεις που έκαναν χρήση του νόμου. 

Τα γραφειοκρατικά γρανάζια στα οποία παγιδεύτηκε ύστερα από αυτή την κακή διοικητική συμπεριφορά μια επιχείρηση, την οδήγησαν σε υποβολή αναφοράς ενώπιον του Συνηγόρου του Πολίτη, ο οποίος οργάνωσε σύσκεψη στο υπουργείο Οικονομικών για την επίλυση του προβλήματος. 

Πρόσβαση στα έγγραφα της ΕΕ: η αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου

Με μια Πρότασή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί για αναθεώρηση των κανόνων πρόσβασης των πολιτών στα έγγραφα της Ευρωβουλής, της Επιτροπής και του Συμβουλίου ΕΕ. Παρακάτω ακολουθούν οι παρατηρήσεις μου σχετικά με αυτήν την Πρόταση. Το κείμενο θα αποσταλεί και στους Έλληνες Ευρωβουλευτές.

1. Εισαγωγή

Ο Κανονισμός 1049/2001 αποτελεί ένα κεντρικής σημασίας νομοθέτημα για την πρόσβαση στα έγγραφα του δημόσιου τομέα στην Ευρώπη, ελλείψει μιας σχετικής εν ισχύ Ευρωπαϊκής Σύμβασης, αλλά και επαρκών νομοθετημάτων σε αρκετά κράτη μέλη. Μολονότι ο Κανονισμός ρυθμίζει απλώς την πρόσβαση του πολίτη σε τρία θεσμικά όργανα της Κοινότητας, το κείμενό του αποτελεί ένα πρότυπο Freedom of Information Act (FOIA) με ιδιαίτερη επίδραση στην ερμηνεία των αντίστοιχων εθνικών νομοθεσιών. Πρέπει να επισημανθεί ότι στην Ελλάδα δεν έχει εισαχθεί FOIA, ενώ η πρόσβαση στα έγγραφα ρυθμίζεται με απαρχαιωμένες και αποσπασματικές διατάξεις, οι οποίες προσκρούουν ορισμένες φορές σε συνταγματικές επιταγές. Γι' αυτό η αναθεώρηση του Κανονισμού θα έχει ως δευτερογενή επίπτωση και τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτή η αρχή της διαφάνειας ακόμη και σε επίπεδο κρατών μελών.

2. Το πεδίο εφαρμογής

Η πρόταση της Επιτροπής αναφέρει ότι και αυτός ο Κανονισμός θα αφορά μόνο τρία θεσμικά όργανα: το ΕΚ, την Επιτροπή και το Συμβούλιου, υποστηρίζοντας ότι από τη Συνθήκη δεν παρέχεται επαρκής νομική βάση για επέκταση του και σε άλλα όργανα. Ωστόσο, η θέση αυτή είναι νομικά ανακριβής: πράγματι το άρθρο 255 ΣυνθΕΚ αφορά τα τρία ανωτέρω θεσμικά όργανα, αλλά τίποτε στη Συνθήκη δεν απαγορεύει να ενσωματωθούν στον Κανονισμό οι γενικές διατάξεις που θα ισχύουν για όλους τους οργανισμούς και τις υπηρεσίες της Κοινότητας. Περαιτέρω, το άρθρο 42 του Χάρτη των Θεμελιωδών Ελευθεριών της ΕΕ προβλέπει ένα διευρυμένο δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα που τηρούνται από όλα τα όργανα της Ένωσης.

 Εξάλλου, οι κοινοτικοί οργανισμοί ως επί τω πλείστον έχουν συντάξει εσωτερικούς κανόνες πρόσβασης στα έγγραφα και ούτως ή άλλως υπάρχει ανάγκη να διασφαλιστεί η συνοχή των κανόνων με έναν Κανονισμό. Τέλος,  το θέμα της πρόσβασης στα έγγραφα των κοινοτικών οργάνων είναι εξίσου οριζόντιο με το θέμα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων που τηρούνται από τα όργανα. Ο Κανονισμός 45/2001 για την προστασία των προσωπικών δεδομένων ισχύει για όλα τα όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας. Αντίστοιχα, ο Κανονισμός για την πρόσβαση στα έγγραφα θα πρέπει να κωδικοποιεί τους κανόνες πρόσβασης για όλα τα όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας.

3. Οι εξαιρέσεις από την πρόσβαση στα έγγραφα

Οι νόμοι FOI, όπου ισχύουν, έχουν τέσσερα χαρακτηριστικά:

(α) επιβάλλουν ως γενική αρχή την πρόσβαση

(β) προβλέπουν τις εξαιρέσεις από την γενική αρχή:

i. με παραπεμπτικούς κανόνες, όταν από άλλα νομοθετήματα προκύπτει πότε επιτρέπεται και πότε απαγορεύεται η πρόσβαση (λ.χ. πνευματική ιδιοκτησία, προσωπικά δεδομένα)

ii. με πρωτογενείς κανόνες, όταν εισάγουν ειδικά “απόρρητα”  (λ.χ. απόρρητο εθνικής ασφάλειας)

(γ) περιγράφουν τη διαδικασία υποβολής του αιτήματος, τις προθεσμίες απάντησης κλπ

(δ) αναφέρουν ποιο ή ποια είναι τα αρμόδια όργανα ανεξάρτητης διασφάλισης όλων των παραπάνω.

[Σημειωτέον ότι αυτή η δομή ακολουθείται και από το Σχέδιο Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την πρόσβαση στα επίσημα έγγραφα, η οποία πρόκειται να εγκριθεί από το Συμβούλιο της Ευρώπης].

Με τις διατυπώσεις που προωθούνται στην Πρόταση της Επιτροπής υπάρχει μία σύγχυση το (i) με το (ii). Ενώ, λ.χ., από τις διατάξεις για την πνευματική ιδιοκτησία είναι ξεκάθαρο πότε επιτρέπεται να χορηγηθεί το αντίγραφο ενός εγγράφου στο πλαίσιο ενάσκησης του δικαιώματος πρόσβασης στα έγγραφα (βλ. άρθρο 24 του Ν.2121/1993 – χορήγηση χωρίς άδεια στο πλαίσιο διοικητικών και δικαστικών διαδικασιών), η διατύπωση της πρότασης αφήνει αμφιβολίες που υπονοούν ότι η πνευματική ιδιοκτησία μπορεί να λειτουργήσει περίπου ως ... μορφή απορρήτου! Το θέμα απασχόλησε πρόσφατα τον Έλληνα Συνήγορο του Πολίτη, ο οποίος σε Πόρισμά του ξεκαθάρισε ότι η πνευματική ιδιοκτησία δεν αποτελεί είδος απορρήτου.

Αυτό σημαίνει ότι όταν υπάρχουν νομοθετημένοι τομείς διαχείρισης πληροφορίας, όπως είναι ο κλάδος της διανοητικής ιδιοκτησίας, των εμπορικών σημάτων, της προστασίας προσωπικών δεδομένων, η διατύπωση του FOIA πρέπει να είναι παραπεμπτική. Δηλαδή όταν ο οικείος νομοθετικός κλάδος επιτρέπει την πρόσβαση στα έγγραφα, ο Κανονισμός Προσβασης πρέπει να καθιστά την χορήγηση του εγγράφου υποχρεωτική για το κοινοτικό όργανο που το τηρεί. Αυτό είναι και το νόημα του να υπάρχει Κανονισμός Πρόσβασης: η τομεϊκή νομοθεσία απλώς αναφέρει πότε δεν παρεμποδίζει τη χορήγηση ενός εγγράφου, δεν περιέχει διατάξεις που επιβάλλουν την χορήγηση! Τις διατάξεις αυτές πρέπει να τις περιέχει ο FOIA.

Αλλιώς, με διατυπώσεις εξαιρέσεων όπως “εκτός εάν θεωρηθεί ότι θίγεται η πνευματική ιδιοκτησία” αφήνονται περιθώρια για αυθαιρεσίες και ανασφάλεια δικαίου, σε ένα πεδίο το οποίο είναι (ουσιαστικά) ξεκάθαρο ήδη από την νομοθεσία της πνευματικής ιδιοκτησίας και ο δημόσιος φορέας που διαχειρίζεται το έγγραφο δεν έχει διακριτική ευχέρεια εκτιμήσεων: αν δεν απαγορεύεται απο διάταξη πνευματικής ιδιοκτησίας, οφείλει να χορηγήσει το αντίγραφο του εγγράφου. 

Έτσι όλο το άρθρο 4 του προτεινόμενου Κανονισμού πρέπει να αναδιατυπωθεί, διαχωρίζοντας ρητά και με σαφήνεια τις παραπεμπτικές εξαιρέσεις (πνευματική ιδιοκτησία, προσωπικά δεδομένα, εμπορικό απόρρητο κλπ) από τις πρωτογενείς εξαιρέσεις (νομικές συμβουλές, ελεγκτικοί σκοποί, αντικειμενικότητα οργάνων).

Tέλος, η απαγορευση χορήγησης των νομικών συμβουλών ουσιαστικά καταργήθηκε από τη νομολογία Turco του Δικαστηρίου.

4. Ειδικά για το θέμα της προστασίας προσωπικών δεδομένων

Το θέμα της σχέσης  του FOI με την νομοθεσία για την προστασία προσωπικών δεδομένων έχει απασχολήσει  πολλούς νομικούς, αλλά και θεσμικά όργανα καθώς και τη σχετική αρθρογραφία. Δυστυχώς,  η πρόταση της Επιτροπής το προσπερνάει με έναν  πρόχειρο και ανεπιτυχή τρόπο, στοιχείο το οποίο έχει επισημανθεί και από τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων στην γνωμοδότησή του της 30/6/2008.

Ο Κανονισμός θα πρέπει να περιλαμβάνει μια παραπεμπτική διάταξη στον Κανονισμό 45/2001 (για την προστασία του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων εκ μέρους των κοινοτικών οργανισμών και οργάνων), ορίζοντας  όμως ότι εφόσον η χορήγηση των δεδομένων επιτρέπεται από τον Κανονισμό 45/2001 και κάθε άλλη σχετική με την προστασία προσωπικών δεδομένων κοινοτική πράξη (όπως ειναι και η διατύπωση του άρθρου 286 ΣυνθΕΚ), τότε η πρόσβαση είναι υποχρεωτική για το όργανο που τηρεί το έγγραφο. Αλλιώς μπορεί να υπάρχει λ.χ. ακόμα και γνωμοδότηση του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων ότι δεν υπάρχει απαγόρευση από τον Κανονισμό 45/2001, αλλά το εκάστοτε κοινοτικό όργανο να εμμένει στο ότι παρ' όλ' αυτά δεν υπάρχει και υποχρέωση  που να του επιβάλλει την παροχή πρόσβασης. Άλλο η μη απαγόρευση χορήγησης κι άλλο η δεσμευτική υποχρέωση χορήγησης!

Στην γνωμοδότησή του (σελ. 10) ο Επόπτης έχει προτείνει μια συγκεκριμένη διατύπωση για την εξαίρεση των προσωπικών δεδομένων. Αξίζει να υποστηρίξουμε την υιοθέτησή της, προσθέτοντας όμως στην πρώτη παράγραφο την παραπομπή στον Κανονισμό 45/2001, καθώς και μερικές πιο κατηγορηματικες διατυπώσεις (τις θέτω εντός εισαγωγικών) που περιορίζουν την αβεβαιότητα:

1.Δεν πρέπει να χορηγείται πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα, “εάν η χορήγηση απαγορεύεται από τον Κανονισμό 45/2001”. Τέτοια απαγόρευση δεν υφίσταται:

(α) αν τα δεδομένα σχετίζονται αποκλειστικά με τις επαγγελματικές δραστηριότητες του υποκειμένου, εκτός αν , με βάση τις συγκεκριμένες περιστάσεις,  “θίγονται τα θεμελιώδη δικαιώματα του, ιδίως το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής ”. 

(β) αν τα δεδομένα αφορούν αποκλειστικά ένα δημόσιο πρόσωπο, εκτός αν, με βάση τις συγκεκριμένες περιστάσεις, “θίγονται τα θεμελιώδη δικαιώματα του, ιδίως το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής”

(γ) αν τα δεδομένα έχουν ήδη δημοσιοποιηθεί με συγκατάθεση του υποκειμένου των δεδομένων.

2.Επιτρέπεται η παροχή πρόσβασης σε προσωπικά δεδομένα, εφόσον επιβάλλεται από υπερισχύον δημόσιο συμφέρον. Σε ατές τις περιπτώσεις το θεσμικό όργανο ή ο οργανισμός πρέπει να εξηγήσει το δημόσιο συμφέρον, αιτιολογώντας γιατί στη συγκεκριμένη περίπτωση το δημόσιο συμφέρον υπερέχει των συμφερόντων του υποκειμένου των δεδομένων. 

3. Σε περίπτωση που ένα όργανο ή οργανισμός αρνείται την παροχή πρόσβασης σε έγγραφο βάσει της παραγράφου 1, θα πρέπει να εξετάσει εάν είναι εφικτή η παροχή μερικής πρόσβασης σε αυτό το όργανο “και, εφόσον θεωρήσει ότι αυτό είναι εφικτό, οφείλει να παράσχει μερικη πρόσβαση. Σε κάθε περίπτωση, τυχόν απόρριψη αιτήματος πρόσβασης σε έγγραφο που περιέχει προσωπικά δεδμενα, θα πρέπει να αιτιολογεί πλήρως για ποιο λόγο απαγορεύθηκε ακόμη και η μερική πρόσβαση στο έγγραφο”.

5. Προσθήκη διάταξης για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών των κοινοτικών οργάνων

Σύμφωνα με την Πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροής για μια Οδηγία για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα (COM (2002) 207), κείμενο που οδηγήσε στην θέσπιση της Οδηγίας 2003/98/ΕΚ, “οι κανόνες περαιτέρω χρήσης πληροφοριακών όρων θα γίνουν επίσης σεβαστοί από τα κοινοτικά όργανα. Κύριοι κάτοχοι πληροφοριών μεταξύ των κοινοτικών οργάνων, όπως η υπηρεσία δημοσιεύσεων και η Eurostat κατέβαλαν κατά τα τελευταία έτη σημαντικές προσπάθειες για την επίτευξη διαφανούς και αμερόληπτης πολιτικής όσον αφορά την περαιτέρω χρήση των πληροφοριακών τους πόρων, εφεξής δε θα λειτουργούν σύμφωνα με τους κανόνες που διατυπώνονται στο παρόν κείμενο”. Μετά την θέσπιση της Οδηγίας 2003/98/ΕΚ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε την Απόφαση 2006/291/ΕΚ για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών της Επιτροής.

Μολονότι τα ζητήματα περαιτέρω χρήσης πληροφοριών είναι ειδικότερα σε σχέση με τα ζητήματα πρόσβασης, η επέκταση των κανόνων της Οδηγίας 2003/98 στα κοινοτικά όργανα επιβάλλεται να αποκτήσει νομικά δεσμευτική ισχύ. Όπως υποστηρίζει και ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων στη γνωμοδότησή του, η αναθεώρηση του Κανονισμού 1049/2001 δίνει την ευκαιρία για την εισαγωγή μιας διάταξης που θα διευρύνει το δικαίωμα των πολιτών για περαιτέρω χρήση πληροφοριών των εγγράφων που τηρούν τα κοινοτικα όργανα. 

Μπορεί λοιπόν να προστεθεί μια διάταξη που να αναφέρει:

Περαιτέρω χρήση πληροφοριών 

Το Κοινοβούλιο, η Επιτροπή και το Συμβούλιο ορίζουν με απόφαση τους όρους για την περαιτέρω χρήση των πληροφοριών που τηρούν, σύμφωνα με τους όρους που ισχύουν βάσει της Οδηγίας 2003/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 17ης Νοεμβρίου 2003 για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.

6. Θεσμική εποπτεία και ανάθεση αρμοδιότητας στους data protection officers

Θεσμοί που διασφαλίζουν την τήρηση του Κανονισμού 1049/2001 αυτή τη στιγμή είναι ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων και το Δικαστήριο, στο πλαίσιο όμως των αρμοδιοτήτων τους. Ένα πλήρες σύστημα πρόσβασης στα έγγραφα πρέπει να προβλέπει και την οριζόντια διασφάλιση, με εκτελεστικές αρμοδότητες ώστε  να υπάρχει δευτεροβάθμια κανονιστική κρίση για την πρόσβαση ή την απόρριψή της. Ήδη σε ορισμένες χώρες η αρμοδιότητα αυτή έχει ανατεθεί στις Αρχές Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων (Ηνωμένο Βασίλειο, Καναδάς, Γερμανία, Ουγγαρία κ.α.), οι οποίες αναβαθμίζονται από data protection authorities σε Information Commissioners. Η πορεία αυτή είναι προδιαγεγραμμένη, καθώς και στις υπόλοιπες χώρες (όπως λ.χ. στην Ελλάδα) υποστηρίζεται η δημιουργία ανεξάρτητων Αρχών Πρόσβασης και Προστασίας Πληροφοριών που θα απορροφήσουν τις Αρχές Προστασίας Δεδομένων  και ο σχετικός διάλογος θα πρέπει κάποια στιγμή να απασχολήσει και την Κοινότητα, μολονότι ο Διαμεσολαβητής διαδραματίζει έναν οιονεί αποφασιστικό ρόλο, λόγω της επιρροής των αποφάσεών του.

Περαιτέρω, σύμφωνα με τον Κανονισμό 45/2001, σε όλα τα κοινοτικά όργανα και τους οργανισμούς υπηρετούν εσωτερικοί υπεύθυνοι προστσίας δεδομένων (data protection officers), δηλ. λειτουργοί που διασφαλίζουν ανεξάρτητα την προστασία προσωπικών δεδομένων εσωτερικά και συνεργάζονται με τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων όταν υπάρχουν ιδιαίτερες περιπτώσεις επικίνδυνων επεξεργασιών. Δεδομένης της εμπειρίας που έχουν αποκτήσει σχετικά με την διαχείριση εγγράφων, είναι σκόπιμο να αναγνωριστεί σε αυτούς τους εσωτερικούς λειτουργούς η αρμοδιότητα του χειρισμού (προσοχή: όχι βέβαια η αποφασιστική αρμοδιότητα που ανήκει στην ηγεσία) όλων  των αιτημάτων πρόσβασης σε έγγραφα που τηρούνται από τα κοινοτικά όργανα. Ήδη με το άρθρο 11 της Απόφαση 2006/291 της Επιτροπής (περαιτέρω χρήση πληροφοριών) οι αρμόδιοι Γενικοί Διευθυντές έχουν υποχρέωση να ορίσουν αρμόδιο υπάλληλο για τον χειρισμό των αιτημάτων περαιτέρω χρήσης πληροφοριών. Ο πλέον εξειδικευμένος “αρμόδιος υπάλληλος”, δεν μπορεί παρά να είναι ο Data Protection Officer που έχει όλη τη σχετική εμπειρία και βρίσκεται σε θέση θεσμικής επικοινωνίας με τον Ευρωπαίο Επόπτη. Η πιθανή διατύπωση μιας διάταξης θα μπορούσε να έχει ως εξής:

Αρμόδιοι υπάλληλοι χειρισμού αιτημάτων πρόσβασης

Τις αιτήσεις πρόσβασης σε έγγραφα  εξετάζουν οι υπεύθυνοι προστασίας δεδομένων που έχουν διοριστεί στο αντίστοιχο κοινοτικό όργανο ή οργανισμό, σύμφωνα με το άρθρο 24 παράγραφος 1 του Κανονισμού 45/2001.

7. Σύνοψη

• Το πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού πρέπει να αφορά όλα τα όργανα και οργανισμούς της Κοινότητας.
• Οι εξαιρέσεις πρέπει να περιορίσουν την αυθαιρεσία και την υπέρμετρη διακριτική ευχέρεια των οργάνων, ορίζοντας με σαφήνεια πότε επιτρέπεται και πότε απαγορεύεται η πρόβαση στα έγγραφα.
• Ο Κανονισμός πρέπει να θεσπίσει την υποχρέωση των οργάνων για ικανοποίηση των δικαιωμάτων περαιτέρω χρήσης των πληροφοριών που τηρούν
• Η αρμοδιότητα εξέτασης των αιτημάτων πρόσβασης σε έγγραφα πρέπει να ανατεθεί στους υπεύθυνους προστασίας δεδομένων που έχουν διοριστεί στα κοινοτικά όργανα και οργανισμούς.

H EE τροποποιεί την νομοθεσία για την ιδιωτικότητα στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες

Η προστασία της ιδωτικής ζωή και των προσωπικών δεδομένων στα δημόσια δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών ρυθμίζεται από την Οδηγία 2002/58 της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, την οποία η Ελλάδα, τελευταία από τα κράτη της ΕΕ, κατόπιν καταδίκης από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, ενσωμάτωσε στο εθνικό δίκαιο με το Ν.3471/2006. Βεβαίως, όταν την ενσωμάτωσε ειχε ήδη τροποποιηθεί με την κατάπτυστη Οδηγία 2006/24 για την υποχρεωτική διατήρηση των δεδομένων που συλλέγονται από τα δίκτυα επικοινωνιών για σκοπούς καταπολέμησης του εγκλήματος (μια αναλυτική παρουσίαση μπορείτε να διαβάσετε εδώ).

Tους τελευταίους μήνες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει την εκ νέου τροποποίηση της e-privacy Οδηγίας (όπως λένε την Οδηγία 2002/58) προκειμένου να προσαρμοστεί στις νέες τεχνολογικές συνθήκες. 

Το “πακέτο” της αρχικής Πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την τροποποίηση κινείται στους εξης άξονες:

• θέσπιση υποχρεωτικής γνωστοποίησης των παραβιάσεων ασφαλείας που έχουν ως αποτέλεσμα την απώλεια προσωπικών δεδομένων,

• ενδυνάμωση των εναρμονιστικών διατάξεων που αφορούν την ασφάλεια των δικτύων και πληροφοριών κατόπιν προηγούμενης γνώμης της Αρχής για τις Ηλεκτρονικές Επικοινωνίες,
• διευκρίνιση ότι η Οδηγία εφαρμόζεται και στα δημόσια παρεχόμενα δίκτυα επικοινωνιών που υποστηρίζουν τη συλλογή δεδομένων και συσκευών ταυτοποίησης (όπως οι ασύρματες συσκευές RFID), 

• επικαιροποίηση ορισμένων διατάξεων.

Με την πρόταση της Επιτροπής ασχολήθηκε  ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων. Στη σχετική γνωμοδότησή του, ο Επόπτης υποστηρίζει γενικά την προτεινόμενη τροποποίηση της οδηγίας, αλλά ζητά βελτίωσεις:

• η υποχρέωση κοινοποίησης των παραβιάσεων ασφαλείας πρέπει να ισχύει όχι μόνον για τους παρόχους δημόσιων δικτύων υπηρεσιών επικοινωνιών, αλά και για άλλους, ιδίως για τις υπηρεσίες κοινωνίας της πληροφορίας, όπως οι on-line τραπεζικές εργασίες, οι on-line υπηρεσίες υγείας κλπ.
• το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας θα πρέπει να επεκταθεί και στα ιδιωτικά δίκτυα επικοινωνιών (λ.χ. τα εσωτερικά μιας επιχείρησης ή ενός οργανισμού). 
• το δικαίωμα δικαστικής ενέργειας κατά των spammers σε νομικά πρόσωπα ή οργανισμούς θα πρέπει να αναγνωριστεί για κάθε πραβίαση της Οδηγίας. 

Με την πρόταση της Επιτροπής ασχολήθηκε η Ομάδα Εργασίας για την προστασία προσωπικών δεδομένων (Ομάδα του άρθρου 29 της Οδηγίας 95/46). Στη σχετική γνωμοδότησή της, η Ομάδα:

• συντάσσεται με την σύσταση του Επόπτη για επέκταση της υποχρέωσης κοινοποίησης παραβάσεων γενικά στις υπηρεσίες κοινωνίας της πληροφορίας,

• υποστηρίζει ότι αποδέκτες της κοινοποίησης παραβίασης πρέπει να είναι όλα τα πρόσωπα που αφορά η παραβίαση και όχι μόνον οι “συνδρομητές” των υπηρεσιών.

• προτείνει να θεσπιστεί αρμοδιότητα των ανεξάρτητων αρχών να ειδοποιούν το κοινό σε περίπτωση παραβιάσεων ασφαλείας,
• eπαναλαμβάνει ότι οι IP θα πρέπει να θεωρούνται “προσωπικά δεδομενα”, εκτός αν ο ISP είναι σε θέση να διαχωρίσει με απόλυτη βεβαιότητα ότι τα δεδομένα αφορούν χρήστες οι οποίοι δεν μπορούν να ταυτοποιηθούν.
  

H Ομάδα 29 έχει εντοπίσει στη γνωμοδότησή της και ένα θέμα που έχει απασχολήσει ιδιαίτερα και τα καθ' ημάς: την  ανάγκη διευκρίνισης των αρμοδιοτήτων ανάμεσα σε ΕΕΤΤ, ΑΠΔΠΧ και ΑΔΑΕ. Η Ομάδα επισημαίνει ότι η πρόταση της Επιτροπής, αλλού φαίνεται να αναφέρεται σε "ρυθμιστική αρχή" (δηλ. υπηρεσίες τύπου ΕΕΤΤ) και αλλού σε εποπτική αρχή (δηλ. υπηρεσίες τύπου ΑΠΔΠΧ - ΑΔΑΕ).

To θέμα της τροποποίησης της Οδηγίας βρίσκεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η κοινοβουλευτική επιτροπή LIBE (Ελευθερίες κλπ) έχει επεξεργαστεί σχετική έκθεση (10.6.2008), στην οποία μπορεί να εντοπίσει κανείς και τη συμβολή των Ελλήνων Ευρωβουλευτών στη διαμόρφωση της προετοιμαζόμενης νομοθεσίας. 

Μια από τις αλλαγές που προτείνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο θεσμοθετήθηκαν ήδη στην Ελλάδα. Ο πρόσφατος νόμος για την ενίσχυση του απορρήτου περιλαμβάνει ήδη την ρητή υποχρέωση των παρόχων να γνωστοποιούν τις παραβιάσεις. 

Άρθρο 8 

Άμεσες ενέργειες σε περίπτωση παραβίασης του απορρήτου 

1.    Σε περίπτωση παραβίασης ή ιδιαίτερου κινδύνου παραβίασης του απορρήτου της επικοινωνίας, ο υπεύθυνος διασφάλισης του απορρήτου υποχρεούται να ενημερώνει αμελλητί τον πάροχο ή τον νόμιμο εκπρόσωπο αυτού, την εισαγγελική αρχή, την ΑΔΑΕ και τους κατά περίπτωση θιγόμενους συνδρομητές. Η ενημέρωση γίνεται εγγράφως και σε περίπτωση αδυναμίας άμεσης επικοινωνίας με οποιοδήποτε άλλο πρόσφορο μέσο. 

2.    Τα πρόσωπα που αναφέρονται στην παράγραφο 4 του άρθρου 3 υποχρεούνται, μέχρι την περιέλευση των εντολών της εισαγγελικής αρχής και της ΑΔΑΕ, να μην ανακοινώνουν σε οποιονδήποτε  στοιχεία που αφορούν την παραβίαση ή τον ιδιαίτερο κίνδυνο παραβίασης του απορρήτου και να λαμβάνουν τα ενδεικνυόμενα μέτρα για τη διαφύλαξη των αποδεικτικών στοιχείων. Μετά την περιέλευση των σχετικών εντολών τα ανωτέρω πρόσωπα υποχρεούνται να συμμορφώνονται προς αυτές

Την υποχρέωση αυτή εισηγήθηκε το υπουργείο Δικαιοσύνης προκειμένου να αντιμετωπισθεί ένα νομικό κενό το οποίο εντοπίσθηκε στην γνωστή υπόθεση των υποκλοπών και φυσικά επικαλέστηκε η εμπλεκόμενη εταιρία: δεν είχε τυπικά νομική υποχρέωση να ενημερώσει την αρμόδια ανεξάρτητη αρχή. Να λοιπόν μια περίπτωση στην οποία ο έλληνας νομοθέτης προηγήθηκε του ευρωπαίου, ύστερα όμως από μια οδυνηρή περιπέτεια.

Και πάλι πρόκειται για μία τμηματική λύση που αφορά μόνο το απόρρητο και όχι γενικά την προστασία προσωπικών δεδομένων. Ορθότερο θα ήταν να εισαχθεί και στην Ελλάδα ο θεσμός του Υπεύθυνου Προστασίας Δεδομένων (data protection officer) ο οποίος με ανεξαρτησία υπηρετεί στο χώρο του υπεύθυνου επεξεργασίας και είναι αρμόδιος για την κοινοποίηση των παραβιάσεων κλπ στις ανεξάρτητες αρχές.

Άκυρη η Συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ για τη διαβίβαση προσωπικών δεδομένων επιβατών πτήσεων!

Σήμερα είναι μια σημαντική μέρα και μία νίκη για τον κόσμο της προστασίας προσωπικών δεδομένων. Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων εξέδωσε την απόφασή του στην περίφημη υπόθεση για την πρόσβαση των αρχών ΗΠΑ στα αρχεία με τα προσωπικά δεδομένα των επιβατών αεροπορικών πτήσεων που προέρχονται από την ΕΕ.

Η υπόθεση έχει παρουσιαστεί εκτενώς από το e-lawyer καθώς είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε τη διαδικασία στο Λουξεμβούργο και να μεταφέρουμε το κλίμα και την ατμόσφαιρα της δίκης.

Σήμερα το Δικαστήροιο εξέδωσε την απόφαση, σύμφωνα με την οποία ήταν παράνομη, με όρους κοινοτικού δικαίου, η συμφωνία που υπέγραψε η Ευρωπαϊκή Κοινότητα με τις ΗΠΑ.

Είναι πολύ σημαντικό ότι τα αντανακλαστικά ορισμένων κοινοτικών οργάνων παραμένουν ενεργά και υπενθυμίζουν ότι και υπάρχει Κράτος Δικαίου στην ΕΕ, καθώς υπάρχουν οι κατάλληλη ελεγκτικοί μηχανισμοί που δεν υπολογίζουν το πολιτικό ή άλλο κόστος.

Μεταφράζω από το Δελτίο Τύπου του Δικαστηρίου και επιφυλάσσομαι για περισσότερα σχόλια αργότερα:

"Ύστερα από τα τρομοκρατικά χτυπήματα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, οι ΗΠΑ θέσπισαν νομοθεσία σύμφωνα με την οποία οι αερομεταφορείς που οργανώνουν πτήσεις προς, από ή δια ΗΠΑ θα πρέπει να παράσχουν στις αρχές των Ηνωμένων Πολιτειών ηλεκτρονική πρόσβαση στα δεδομένα που περιλαμβάνονται στα πληροφοριακά συστήματα κρατήσεων και αναχωρήσεω, τα οποία ονομάζονται "Passenger Name Records" (PNR).

Καθώς η Ευρωπαϊκής Επιτροπή θεώρησε ότι αυτές οι διατάξεις θα μπορούσαν να έρθουν σε αντίθεση με την κοινοτική νομοθεσία και την νομοθεσία των κρατών μέλών για την προστασία δεδομένων, ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με τις αρχές των ΗΠΑ. Ύστερα από αυτές τις διαπραγματεύσεις, η Επιτροπή εξέδωσε στις 14 Μάη 2004 μία Απόφαση (η Απόφαση της Επάρκειας) θεωρώντας ότι το Γραφείο Προστασίας Τελωνείων και Συνόρων των ΗΠΑ (CBP) διασφαλίζει ένα επαρκές επίπεδο για την προστασία των δεδομένων που μεταφέρονται από την Κοινότητα. Στις 17 Μάη 2004, το Συμβούλιο εξέδωσε μια Απόφαση για την έγκριση της σύναψης μιας Συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των ΗΠΑ για την επεξεργασία και διαβίβαση των δεδομένων PNR από τους αερομεταφορείς που είναι εγκατεστημένοι στα Κράτη μέλη της Κοινότητας προς το CBP. Αυτή η συμφωνία υπογράφηκε στην Washington στις 28 Μάη 2004 και τέθηκε σε εφαρμογή την ίδια μέρα.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αιτήθηκε στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων την ακύρωση της Απόφασης του Συμβουλίου και της Απόφασης για την Επάρκεια, ισχυριζόμενο, ιδιαίτερα, ότι η θέσπιση της Απόφασης για την Επάρκεια ήταν καθ' υπέρβαση αρμοδιοτήτων, ότι το άρθρο 95 ΣυνθΕΚ δεν συνιστά επαρκή νομική βάση για την Απόφαση που εγκρίνει τη σύναψη και ότι στις δύο περιπτώσεις, υπάρχει παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων παρενέβη για την υποστήριξη του Κοινοβουλίου και στις δύο υποθέσεις. Ήταν η πρώτη του παρέμβαση ενώπιον του Δικαστηρίου, από την ίδρυση της Αρχής.

Στη σημερινή απόφαση, το Δικαστήριο ακύρωσε και τις δύο Αποφάσεις.

Η Απόφαση για την Επάρκεια

Το Δικαστήριο εξέτασε πριν απ' όλα εάν η Επιτροπή μπορούσε να θεσπίση έγκυρα απόφαση για την επάρκεια επί τη βάσει της Οδηγίας 95/46/ΕΚ. Παρατήρησε ότι κατά το άρθρο 3(2) της οδηγίας, εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οι επεξεργασίες προσωπικών δεδομένων στο πλαίσιο δραστηριοτήτων που εκφεύγουν από το πεδίο εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου και, σε κάθε περίπτωση , οι επεξεργασίες δεδομένων που αφορούν την δημόσια ασφάλεια, την άμυρα, την ασφάλεια του κράτους και τις δραστηριότητες στο πεδίο του ποινικού δικαίου.

Σύμφωνα με την απόφαση για την επάρκεια, οι προϋποθέσεις για την μετάδοση δεδομένων βασίζονται στην νομοθεσία ΗΠΑ, όσον αφορά, μεταξύ άλλων, την ενίσχυση της ασφάλειας και η Κοινότητα δεσμεύεται πλήρως να υποστηρίξει τις ΗΠΑ στον αγώνα ενάντια στην τρομοκρατία και τα PNR θα χρησιμοποιηθούν αυστηρά για χρήσεις όπως η πρόληψη και καταπολέμηση της τρομοκρατίας και σχετικών εγκλημάτων, αλλά και άλλων σοβαρών εγκλημάτων, μεταξύ των οποίων το οργανωμένο έγκλημα. Ως εκ τούτου, η μετάδοση των δεδομένων PNR στο CBP συνιστά επεξεργασία δεδομένων που αφορά την δημόσια ασφάλεια και τις δραστηριότητες του κράτους στην περιοχή του ποινικού δικαίου.

Ενώ μπορεί να υποστηριχθεί ότι τα δεδομένα αυτά άρχικά συλλέγονται από αερομεταφορείς στο πλαίσιο μιας δραστηριότητας που εμπίπτει στο πεδίο του κοινοτικού δικαίου, δηλαδή στο πλαίσιο της πώλησης ενός αεροπορικού εισιτηρίου που παρέχει το δικαίωμα χρήσης ορσισμένων υπηρεσιών, η επεξεργασία δεδομένων που λαμβάνεται υπόψη στην Απόφαση για την Επάρκεια, είναι, εντελώς διαφορετικής φύσης. Η απόφαση δεν αφορά επεξεργασία αναγκαία για την παροχή υπηρεσιών, αλλά επεξεργασία αναγκαία για την προστασία της δημόσιας ασφάλειας και σκοπούς καταπολέμησης του εγκλήματος.

Το γεγονός ότι τα δεδομένα αυτά έχουν συλλεχθεί από ιδιωτικούς οργανισμούς για εμπορικούς σκοπούς και είναι εκείνοι που οργανώνουν την μετάδοση των δεδομένων σε ένα κράτος μη-μέλος δεν αποκλείει ότι η μετάδοση είναι επεξεργασία δεδομένων που εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Η μετάδοση εμπίπτει εντός του πλαισίου που έχει θεσπιστεί από τις κρατικές αρχές σχετικά με τη δημόσια ασφάλεια.

Γι' αυτό το Δικαστήριο συμπέρανε ότι η Απόφαση για την Επάρκεια δεν εμπίπτει εντός του πεδίου εφαρμογής της Οδηγίας, ακριβώς επειδή αφορά επεξεργασία προσωπικών δεδομένων που εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας. Συνακόλουθα, το Δικαστήριο ακύρωση την Απόφαση για την Επάρκεια. Το Δικαστήριο προσέθεσε ότι δεν είναι αναγκαίο να εξετάσει άλλους ισχυρισμούς που τέθηκαν από το Κοινοβούλιο.

Η Απόφαση του Συμβουλίου

Το Δικαστήριο κρίνει ότι το άρθρο 95 ΣυνθΕΚ, σε συνανάγνωση προς το άρθρο 25 της Οδηγίας, δεν μπορεί να θεμελιώσει αρμοδιότητα της Κοινότητας για σύναψη Συμφωνίας με τις ΗΠΑ ως προς αυτό το ζήτημα. Η Συμφωνία σχετίζεται με την μετάδοση δεδομένων όπως στην απόφαση για την Επάρκεια και γι' αυτό οι επεξεργασίες δεδομένων εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας. Συνακόλουθα, το Δικαστήριο ακύρωσε την Απόφαση του Συμβουλίου για την έγκριση της Σύναψης της Συμφωνίας και δεν θεώρησε αναγκαίο να εξετάσει τους άλλους λόγους ακύρωσης που ήγειρε το Κοινοβούλιο.

Περιορισμός ισχύος της Απόφασης.

Καθώς η Συμφωνία παραμένει εφαρμοστέα για μια περίοδο 90 ημερών από την κοινοποίηση της λήξης της, το Δικαστήριο αποφάσισε, για λόγους ασφάλειας δικαίου και προκειμένου να προστατευθούν τα πρόσωπα που αφορά, να διατηρήσει την ισχύ της Απόφασης για την Επάρκεια μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2006."

Η αποτροπή της μη διπλής καταδίκης όταν η πράξη τιμωρείται σε περισσότερες χώρες

Η αρχή της μη επιβολής δεύτερης (ή περισσότερων ποινών) για την ίδια πράξη που τέλεσε το ίδιο άτομο (ne bis in idem) είναι μια θεμελιώδης αρχή που εγγυάται την συνοχή του ποινικού δικαίου. Το θέμα έχει συζητηθεί πολλές φορές και σε σχέση με την χωρική δικαιοδοσία των κρατών σε αδικήματα μέσω Διαδικτύου και έχει απασχολήσει αρκετές φορές τις συζητήσεις μας και εδώ.

Τώρα η ΕΕ παίρνει μια πρωτοβουλία ανοίγοντας διάλογο για το πως θα πρέπει να εφαρμοστεί η αρχή αυτή. Ο διάλογος ξεκινάει με μια Πράσινη Βίβλο (=οι πράσινες βίβλοι είναι κείμενα προβληματισμού και στη συνέχεια ακολουθούνται από τις λευκές βίβλους που είναι κείμενα τελικών συμπερασμάτων που θα υλοποιηθούν σε επόμενο στάδιο με την εισαγωγή νομοθεσίας).

http://europa.eu.int/eur-lex/lex/LexUriServ/site/en/com/2005/com2005_0696en01.pdf

http://www.europa.eu.int/comm/secretariat_general/regdoc/rep/2/2005/EN/2-2005-1767-EN-1-0.Pdf

Όπως θα διαβάσετε, η Κομισιόν καλεί για διάλογο όλους τους ενδιαφερόμενους. Οποιοσδήποτε λοιπόν έχει κάποια άποψη, ιδέα ή πρόταση πρέπει να στείλει (και στα ελληνικά γίνεται) στην διεύθυνση που αναφέρεται στην Πράσινη Βίβλο στην Κομισιόν ό,τι έχει να αναφέρει.

Η ΕΕ μας καλεί σε διάλογο, πριν νομοθετήσει. Ας μην αδιαφορήσουμε και αυτή τη φορά, γιατί μας αφορά όλους μας.

Πρωτοβουλία Κομισιόν για τη μουσική στο Ίντερνετ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (φωτο: το κεντρικό κτίριο στις Βρυξέλλες) εξέδωσε σήμερα μια Σύσταση για την διαχείριση των δικαιωμάτων σε μουσικά έργα που διακινούνται on line. H Σύσταση αποσκοπεί στην υιοθέτηση μέτρων για τις άδειες χρήσης πνευματικής ιδιοκτησίας σε υπηρεσίες on line. Οι βελτιώσεις είναι απαραίτητες, καθώς οι διαδικτυακές υπηρεσίες, όπως η εκπομπές μέσω Internet ή η διάθεση μουσικών αρχείων κατά παραγγελία, προϋποθέτουν τη νομική διευθέτηση που καλύπτει τις δραστηριότητές εντός ΕΕ. Η απουσία του σχετικού θεσμικού πλαισίου σε επίπεδο ΕΕ είναι ένας ανασταλτικός παράγοντας στην ανάπτυξη των διαδικτυακών υπηρεσιών που παρέχουν πρόσβαση σε μουσικά έργα.

Ο Επίτροπος Εσωτερικής Αγοράς και Υπηρεσιών Charlie McCreevy δηλώνει ότι σήμερα κατατέθηκαν εφαρμόσιμες προτάσεις για το πως θα βελτιωθεί η αδειοδότηση χρήσης μουσικών έργων στο Ίντερνετ. "Πιστεύω ότι αυτή η Σύσταση εξασφαλίζει την ισορροπία ανάμεσα στην εύκολη αδειοδότηση και τη διατήρηση της προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας, ώστε να μην ευτελίζεται το περιεχόμενο των έργων. Στα πλαίσια της καλής νομοθεσίας και επί του παρόντος ως ένα πρωτο βήμα, κάνω μια σύσταση για το πως θα έπρεπε να αναπτυχθεί η αγορά. Θα παρακολουθώ στενά την κατάσταση και εφόσον δεν είμαι ικανοποιημένος από την πρόοδο που θα παρουσιαστεί θα προβώ σε δραστικότερες κινήσεις."

Το κείμενο της Σύστασης:

http://europa.eu.int/comm/internal_market/copyright/docs/management/rec_crm_en.pdf

Υπενθυμίζεται ότι η Σύσταση δεν περιέχει νομικά δεσμευτικούς κανόνες, αλλά αποτελεί ένα κείμενο soft law.

Το κείμενο αναφέρει ότι οι δικαιούχοι μουσικών έργων θα πρέπει να έχχουν το δικαίωμα να αναθέτουν την διαχείρισή τους σε on-line υπηρεσίες ανεξάρτητα από την εδαφική του εγκατάσταση. Επίσης με την σύσταση επιχειρείται ένας αναπροσδιορισμός των σχέσεων ανάμεσα σε δικαιούχους και οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης. Οι τελευταίοι αποκτούν ευρύτερες υποχρεώσεις ενημέρωσης, γεγονός που ενισχύει την διαφανή λειτουργία τους.

Οι ευρωπαϊκές ψηφιακές βιβλιοθήκες

H Κομισιόν προτείνει την ίδρυση ψηφιακής βιβλιοθήκης με περιεχόμενο τα γραπτά και οπτικοακουστικά μνημεία του ευρωπαϊκού πολιτισμού και μάλιστα με δυνατότητα διαδικτυακής πρόσβασης σε αυτά.

Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας, αναμένεται η ενεργοποίηση των ίδιων των κρατών μελών, τα οποία καλούνται να εκδηλώσουν ενδιαφέρον. Η Επίτροπoς για την Κοινωνία της Πληροφορίας κ. Reding δήλωσε ότι χωρίς τη συλλογική μνήμη είμαστε τίποτε και δεν μπορούμε να πετύχουμε κάτι. Ορίζει την ταυτότητά μας και τη χρησιμοποιούμε αέναα για εκπαίδευση, εργασία και μελέτη. "Το Internet είναι το πιο ισχυρό νέο εργαλείο που έχουμε για την αποθήκευση και την ανταλλαγή της πληροφορίας, από την εποχή της γουτεμβεργιανής τυπογραφίας, οπότε, ας το χρησιμοποιήσουμε για να καταστήσουμε το υλικό των ευρωπαϊκών βιβλιοθηκών και αρχείων προσβάσιμο σε όλους".

(πηγή: http://www.eu.int/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/05/1202&format=HTML&aged=0&language=en&guiLanguage=en )

Βρισκόμαστε μπροστά σε μία ιστορική πρόταση της Κομισιόν, μία σημαντική τομή. Αργά ή γρήγορα ένα τέτοιο μέτρο θα λαμβανόταν (βλ. και τις πρωτοβουλίες του Google) αλλά πάντα υπάρχουν τα τεράστια νομικά προβλήματα με την πνευματική ιδιοκτησία. Νομίζω ότι ενόψει του σημαντικού αυτού έργου που προτείνει η Κομισιόν, τα δικαιώματα , ειδικά για το συγκεκριμένο σκοπό, πρέπει να είναι πιο κοντά στην έννοια του πνεύματος, παρά της ιδιοκτησίας.

Πρόταση Οδηγίας για την διατήρηση των traffic data

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε σήμερα την πρόταση που έχει ετοιμάσει για μια Οδηγία αναφορικά με την διατήρηση των τηλεπικοινωνιακών δεδομένων για σκοπούς αντιμετώπισης του εγκλήματος.

(πηγή: http://www.eu.int/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/05/328&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en )

Η Επιτροπή αφαιρεί από τις τηλεπικοινωνιακές επιχειρήσεις το επιχείρημα ότι η διατήρηση των traffic data είναι εξαιρετικά δαπανηρή: θα αποζημιωθούν από την Κοινότητα. Η πρόταση Οδηγίας αφορά την διατήρηση: α) για ένα χρόνο των δεδομένων της σταθερής και κινητής τηλεφωνίας και β) έξι μηνών των traffic data που αφορούν επικοινωνία με χρήση IP.

Eίναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι η υιοθέτηση του μέτρου θα γίνει μέσω της έγκρισής του από το Ευρωκοινοβούλιο ("κοινοτική μέθοδος") και όχι μονομερώς από το Συμβούλιο (δλδ τις ηγεσίες των κρατών). Η κοινοτικοποίηση της ρύθμισης βρίσκεται σε εναρμόνιση με την απόφαση του ΔΕΚ που ανακοινώσαμε πριν από μερικές μέρες, η οποία φέρνει πιο κοντά στις κοινοβουλευτικές διαδικασίες τη θέσπιση μέτρων που παραδοσιακά ανήκαν στον "τρίτο πυλώνα" της ΕΕ.

΄
Η Επιτροπή δίνει το σχέδιο Οδηγίας στις ανεξάρτητες αρχές για διαβούλευση. Τον τελικό λόγο τον έχει το Ευρωκοινοβούλιο.