Όροι χρήσης στο facebook του Συνηγόρου του Πολίτη

Εδώ και μερικούς μήνες, ο Συνήγορος του Πολίτη απέκτησε μια ιστοσελίδα στο facebook (εδώ). Οι χειριστές του account μας καλούσαν να διαδώσουμε τη σελίδα σε υπόλοιπους φίλους. Παράλληλα, ορισμένοι από εμάς υποβάλαμε κάποια ερωτήματα, στα οποία ουδέποτε λάβαμε απαντήσεις από τη διαχείριση της ιστοσελίδας.

Σήμερα, προστέθηκε το παρακάτω κείμενο στη σελίδα:

Disclaimer-Όροι Χρήσης:
Αυτή η σελίδα προβάλλει το έργο της ανεξάρτητης αρχής "Συνήγορος του Πολίτη" και ενημερώνει για τις πρόσφατες δραστηριότητές της.
Η κριτική και τα σχόλια είναι ευπρόσδεκτα – ο Συνήγορος του Πολίτη τα διαβάζει, δυστυχώς όμως δεν έχει τη δυνατότητα να απαντά.
Κάτι τέτοιο θα δέσμευε πόρους και μέσα απαραίτητα για την εκτέλεση της βασικής αποστολής του που είναι η διερεύνηση καταγγελιών πολιτών.
Σχόλια, πάντως, τα οποία είναι υβριστικά, ρατσιστικά ή προσβλητικά θα διαγράφονται.
Οι πολίτες μπορούν να υποβάλλουν αναφορές και αιτήματα προς τον Συνήγορο του Πολίτη, είτε ταχυδρομικώς είτε αυτοπροσώπως στη διεύθυνση Χατζηγιάννη Μέξη 5, 11528 Αθήνα.
Για περισσότερες πληροφορίες καλέστε στο 2107289600 ή επισκεφτείτε την ιστοσελίδα μας www.synigoros.gr.
Σας ευχαριστούμε για την επίσκεψή σας και σας παρακαλούμε να διαδώσετε τη σελίδα του Συνηγόρου του Πολίτη στο Facebook και στους φίλους σας.

Συνεπώς, ο Συνήγορος του Πολίτη επέλεξε μεν να εκφραστεί μέσα από ένα διαδραστικό μέσο, αλλά δηλώνει αδυναμία να ανταποκριθεί στις στοιχειώδεις απαιτήσεις της διάδρασης, δηλαδή δεν μπορεί να απαντά. Επομένως, περιορίζεται να αναπαράγει το περιεχόμενο της ιστοσελίδας του, σε ένα μέσο web 2.0, χωρίς να είναι σε θέση να το χρησιμοποιεί σύμφωνα με τον προορισμό του. Η αιτιολογία είναι πως, αν ανταποκρινόταν στα ερωτήματα, θα τον αποσπούσε από την βασική αποστολή του που είναι η διερεύνηση καταγγελιών πολιτών.

Η αιτιολογία δεν είναι ιδιαίτερα πειστική. Σύμφωνα με το οργανόγραμμα της ανεξάρτητης αρχής (βλ. εδώ), πέρα από τα τμήματα της υπηρεσίας που απασχολούν το επιστημονικό προσωπικό που ασχολείται με τις αναφορές των πολιτών, υπάρχει κι ένα "Τμήμα Επικοινωνίας". Σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση του 2010 (βλ. εδώ, σελ. 174), στο Τμήμα Επικοινωνίας απασχολούνται τέσσερις εργαζόμενοι (από τους 201 συνολικά εργαζόμενους στην ανεξάρτητη αρχή - αριθμός ούτως ή άλλως εξωφρενικός σε σχέση με τον αριθμό εργαζομένων σε ομόλογες αρχές άλλων χωρών). Όπως μπορεί καθένας να υποθέσει, οι αρμοδιότητες των εν λόγω εργαζομένων του Τμήματος Επικοινωνίας δεν περιλαμβάνουν και την "διερεύνηση καταγγελιών των πολιτών", βασική αποστολή που επικαλείται το disclaimer. Αντιθέτως, στην ιστοσελίδα της Αρχής αναφέρεται ότι οι αρμοδιότητες του Τμήματος Επικοινωνίας περιλαμβάνουν τα παρακάτω:

Οργανώνει την επικοινωνία με τους πολίτες, με τους φορείς του δημόσιου και ιδιωτικού φορέα και με τα μέσα ενημέρωσης, διοργανώνει συναντήσεις και συνέδρια. Το τμήμα αυτό είναι υπεύθυνο επίσης για το Κέντρο Δημόσιας Επικοινωνίας & Τύπου και τη δημοσιοποίηση των δραστηριοτήτων της ανεξάρτητης αρχής.

Σύμφωνα εξάλλου με το άρθρο 11 παρ. 6 του π.δ. 273/1999 (Κανονισμός Λειτουργίας του Συνηγόρου του Πολίτη):

Το Τμήμα Επικοινωνίας και Διεθνών Σχέσεων έχει αρμοδιότητα:

α) Την οργάνωση της επικοινωνίας της Αρχής με τους πολίτες, τους φορείς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, τα Μ.Μ.Ε.
β) Τη λειτουργία Βιβλιοθήκης,
γ) Την οργάνωση των διεθνών σχέσεων της Αρχής.

Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του το Τμήμα Επικοινωνίας και Διεθνών Σχέσεων φροντίζει για την έκδοση ενημερωτικών εντύπων, καταχωρήσεων στα ΜΜΕ, διοργανώνει συναντήσεις και συνέδρια και φροντίζει για τη συμμετοχή των εκπροσώπων της Αρχής σε αντίστοιχα σε εθνικό καί διεθνές επίπεδο. Το Τμήμα καταρτίζει επίσης το ειδικό εβδομαδιαίο πρόγραμμα της παρ. 3 του άρθρου 2 του παρόντος Προεδρικού Διατάγματος.

Επομένως, οι "Όροι χρήσης - disclaimer" που έχουν αναρτήθεί στο facebook δεν φαίνεται να συμφωνoύν με την καταστατική δομή αλλά και τον Κανονισμό Λειτουργίας της ανεξάρτητης αρχής.

Η ετήσια αποποίηση ευθυνών του Συνηγόρου του Πολίτη

Ο Συνήγορος του Πολίτη ενώ ξεκίνησε -και θεωρητικά παραμένει- ένα θεσμικό καταφύγιο που ένα κράτος δικαίου οφείλει να παρέχει σήμερα στους πολίτες, κάθε χρόνο βουλιάζει και περισσότερο στην αδυναμία ενάσκησης των αρμοδιοτήτων του και -τελικά- στην υποκρισία. Διότι δεν είναι ειλικρινής η Αρχή, όταν στην Ετήσια Έκθεση των πεπραγμένων του έτους 2010 που δημοσιεύθηκε σήμερα (βλ. εδώ), η οποία πρόκειται να συζητηθεί στην Βουλή, αφιερώνει 175 σελίδες σε διάφορα θέματα, ενώ αποσιωπά το υπ' αριθμόν ένα (1) "υπαρξιακό" ζήτημα που θα έπρεπε να απασχολήσει την Βουλή σε σχέση με τον Συνήγορο: ότι, δηλαδή, η Ελλάδα το 2010, αλλά και για διάστημα που έχει υπερβεί πια τους έξι μήνες, δεν διαθέτει Συνήγορο του Πολίτη (βλ. εδώ).

Στο συγκρατημένο χαμόγελο της κ. Σπανού (σελ. 9), αναπληρώτριας Συνηγόρου του Πολίτη (είναι η αρχαιότερη Βοηθός Συνήγορος), υπολανθάνει η ανομολόγητη αλήθεια ότι βρίσκεται σε μια θέση για καθαρά υπηρεσιακούς λόγους: διαδέχθηκε χωρίς τυμπανοκρουσίες τον Σεπτέμβρη του 2010 τον κ. Καμίνη, ο οποίος εγκατέλειψε 1,5 χρόνο πριν τη ληξη της θητείας τη θέση του για να εκλεγεί δήμαρχος Αθηναίων, αλλά η αναπλήρωση αυτή δεν μπορεί να ισχύει επ' άπειρον "για τις ανάγκες συνέχειας της υπηρεσίας". Σύμφωνα με σχετική απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για μια άλλη συνταγματικώς κατοχυρωμένη ανεξάρτητη αρχή, την ΑΔΑΕ, η αναπλήρωση δεν μπορεί να υπερβαίνει τους 3 μήνες . Ο Συνήγορος του Πολίτη δεν εκδίδει βέβαια εκτελεστές πράξεις (εκτός από όσες αφορούν τα του οίκου του), ώστε να κινδυνεύει με δικαστική ακύρωση των αποφάσεών του λόγω κακής σύνθεσης του οργάνου, αλλά σε κάθε περίπτωση, η αναπλήρωση έχει και τα όριά της τόσο από πλευράς νομιμότητας, όσο, κυρίως, από πλευράς δημοκρατικής νομιμοποίησης. Η νομιμοποίηση αυτή είναι μάλιστα πολύ πιο σημαντική για το έργο του Συνηγόρου του Πολίτη, ακριβώς λόγω της φύσης του ρόλου του, ως διαμεσολαβητικού οργάνου, αλλά και ως διαπιστωτικού οργάνου για την προώθηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης. Το πρώτο πράγμα που θα έπρεπε λοιπόν να αναφέρει η Ετήσια Έκθεση προς την Βουλή είναι ότι το αρμόδιο όργανο της τελευταίας, δηλαδή η Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής, θα πρέπει να εκλέξει ένα πρόσωπο ως Συνήγορο του Πολίτη.

Κατά τ' άλλα, η ίδια η ετήσια έκθεση είναι ο καθρέφτης της ανικανότητας της υπηρεσίας. Πρώτ' απ' όλα δεν αναφέρει απολύτως τίποτα για το πόσο στοιχίζει ο στελεχωμένος με 201 άτομα προσωπικό Συνήγορος του Πολίτη στις /στους φορολογούμενες/-ους (ο αντίστοιχος θεσμός αριθμεί στη Γαλλία 100 άτομα, στηνΑυστρία 65 άτομα, στη Δανία 85 άτομα, στην Ιρλανδία 82, στο Βέλγιο 47). Ενώ άλλες αρχές παραθέτουν στις Ετήσιες Εκθέσεις κάποια οικονομικά στοιχεία για τον προϋπολογισμό τους, η κατ' εξοχήν ανεξάρτητη αρχή υπέρ της κρατικής διαφάνειας, όχι μόνο δεν αναφέρει τίποτε επ' αυτού, αλλά δεν έχει εντάξει καν το πρόγραμμα "Διαύγεια" στην ιστοσελίδα της, παραβιάζοντας ευθέως μια από τις επαινετέες νομοθεσίες για την ανοικτή διακυβέρνηση.

Από τις 13.179 νέες αναφορές που δέχθηκε ο Συνήγορος του Πολίτη (εκ των οποίων μόνο το 53,07% βάσιμες) και από τις -άγνωστο πόσες- εκκρεμείς άλλων ετών (άλλη μια παράλειψη της Έτήσιας Έκθεσης), εντός του 2010 μόνο μία (1) κρίθηκε ότι έχει αποχρώσες ενδείξεις για τέλεση αξιόποινης πράξης από δημόσιο λειτουργό, ώστε ο Συνήγορος να παραπέμψει την προβλεπόμενη αρμοδιότητα παραπομπής στην εισαγγελία. Δηλαδή σε όλο το έτος, μόνο ένας δημόσιος υπάλληλος, κατά τον Συνήγορο του Πολίτη, ενδεχομένως να υπέπεσε σε ποινικό αδίκημα. Συνεχίζεται έτσι η μακρόχρονη "παράδοση" της λειτουργίας του θεσμού ως Συνηγόρου της ατιμωρησίας, αλλά με 100% βελτίωση από το 2009 που δεν είχε παραπεμφθεί κανείς στον εισαγγελέα (βλ. εδώ).

Έπειτα, ενώ ο Συνήγορος του Πολίτη έχει εκ του νόμου αρμοδιότητα για αυτεπάγγελτες έρευνες, χωρίς δηλαδή να υπάρχει προϋπόθεση υποβολής αναφοράς από θιγόμενο, εντός του 2010 άσκησε μόνον δύο (2) φορές την εν λόγω αρμοδιότητά του (για τις συνθήκες κράτησης στον αερολιμένα Βενιζέλος και στις φυλακές Νεάπολης, Λάρισας και Βόλου (σελ. 27). Είναι υποκριτικό λοιπόν να αναφέρει ότι δεν ασχολείται με ευπαθείς ομάδες για διακρίσεις που υφίστανται, όπως λ.χ. λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού, επειδή τάχα δεν έχει αναφορές: ας ανοίξει αυτεπάγγελτες έρευνες για τέτοια θέματα, ώστε να "ξεμπλοκάρει" αυτές τις ομάδες και να πείσει ότι είναι σε θέση να χειριστεί τα προβλήματά τους.

Ο στρουθοκαμηλισμός ξεχειλίζει στο κεφάλαιο του Κύκλου των Δικαιωμάτων του Παιδιού (σελ. 119-137), όπου βέβαια καταγράφονται διάφορες κατηγορίες παιδιών θυμάτων, εκτός από τα παιδιά που αντιμετωπίζουν προβλήματα λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου. Θα πρότεινα στα στελέχη του Κύκλου να δουν τη χθεσινή συγκλονιστική εκπομή "Η τρομοκρατία της αθωότητας" (βλ. εδώ) του Σταύρου Θεοδωράκη, από τη σειρά "Πρωταγωνιστές", όπου ένας gay μαθητής και μια διεμφυλική πρώην μαθήτρια καταγγέλλουν όλα όσα ο Συνήγορος του Παιδιού προτιμά να αποσιωπά στην ετήσια έκθεσή του, περιοριζόμενος μόνο σε αλλοδαπούς, ανάπηρους, εξαρτημένους και φυλακισμένους ανηλίκους. Υπάρχουν κι άλλοι λόγοι διακρίσεων και bullying εις βάρος των παιδιών, και μάλιστα πολύ πιο συχνοί. Στις Η.Π.Α. είναι το κεντρικό θέμα δημόσιας συζήτησης όσον αφορά τα παιδιά, μέχρι και ο Obama έπαιξε σε σχετικό βίντεο (βλ. εδώ). Πρέπει να αρχίσουν κι εδώ οι καθημερινές αυτοκτονίες lgbt παιδιών για να ευαισθητοποιηθείτε;

Τα ίδια και στον Κύκλο Ισότητας των Φύλων (σελ. 139-155), όπου οι λεσβίες και οι διεμφυλικοί "αγνοούνται" παντελώς, παρά την σχετική σύσταση της επιτροπής του ΟΗΕ (CEDAW) που αναφέρει ότι η Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Γυναικών ρητώς αναφέρει ότι οι διατάξεις της πρέπει να εφαρμόζονται και προς την κατεύθυνση της απάλειψης των διακρίσεων λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού (βλ. εδώ). Η μόνη σχέση του Κύκλου Ισότητας με τα lgbt δικαιώματα είναι ότι "ειδικός επιστήμονας συμμετείχε στη Στρογγυλή Τράπεζα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ με θέμα «Καταπολέμηση των στερεοτύπων και των εγκλημάτων μίσους λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού», που πραγματοποιήθηκε (12–13 Οκτωβρίου) στη Νάπολη" (σελ. 169).

Kαι βέβαια ένα στοιχείο που δεν υπάρχει πουθενά στην Έκθεση είναι οι ατέλειωτες, βασανιστικές καθυστερήσεις στην εξέταση των υποθέσεων. Υπάρχουν αναφορές που "κάθονται" στο Συνήγορο του Πολίτη εδώ και χρόνια, χωρίς καν να υπάρχει ενημέρωση για την τύχη του φακέλου σε περίπτωση που ο χειριστής υπάλληλος μπορεί και να έχει αποσυρθεί από την ανεξάρτητη αρχή.

Δυστυχώς, για άλλη μια φορά, ο Συνήγορος του Πολίτη, στην Ετήσια Έκθεσή του κρύβει πολύ περισσότερα από όσα λέει στους πολίτες. Όλη η αγωνία είναι "η οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και πολιτών" (βλ. εδώ, δηλώσεις κ. Σπανού), σαν να πρόκειται δηλαδή για ένα γραφείο δημοσίων σχέσεων της Πολιτείας κι όχι έναν ανεξάρτητο μεσολαβητή.

Η ανάγκη εκλογής νέου/νέας Συνηγόρου του Πολίτη

Αφού συγχαρούμε τον κ. Καμίνη για την εκλογή του στη θέση του Δημάρχου Αθηνών κι αφού του ευχηθούμε καλή επιτυχία στα νέα καθήκοντα που πρόκειται να αναλάβει σε μια δύσκολη περίοδο, χρειάζεται πια να επιστήσουμε την προσοχή των υπεύθυνων σε ένα κενό που έχει αφήσει στον Συνήγορο του Πολίτη.

Όταν τον Σεπτέμβριο του 2010 υπέβαλε την παραίτησή του, αναπληρώθηκε από την Βοηθό Συνήγορο κ. Καλλιόπη Σπανού. Σύμφωνα όμως με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας για το θεσμό της αναπλήρωσης μελών ανεξάρτητων αρχών, αυτή η υπηρεσιακή κατάσταση μπορεί να διαρκέσει μόνο για ένα διάστημα τριών μηνών. Φυσικά τα έγγραφα του Συνηγόρου του Πολίτη δεν αποτελούν αποφάσεις, οι οποίες μπορούν να προσβληθούν ενώπιον του ΣτΕ, αλλά η παρέλευση του τριμήνου της υπηρεσιακής αναπληρώτριας Συνηγόρου θα σημαίνει και απονομιμοποίηση των παρεμβάσεων της ανεξάρτητης αρχής.

Αρμόδιο όργανο για την εκλογή του Συνηγόρου του Πολίτη είναι η Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής, η οποία οφείλει με ομοφωνία ή έστω με πλειοψηφία 4/5 σύμφωνα με το άρθρο 101Α του Συντάγματος, να ορίσει το νέο πρόσωπο που θα στελεχώσει την Αρχή. Στην συνέχεια, το πρόσωπο αυτό θα διορίσει και τους 6 Βοηθούς Συνηγόρους, σύμφωνα με το Ν.3094/2003.

Είναι επιτακτική ανάγκη λοιπόν να αποκτήσουμε και πάλι Συνήγορο του Πολίτη.

Η νεο-λαϊκιστική επίκληση του κράτους δικαίου ως προεκλογικό στρατήγημα

Η σύγχρονη δημοκρατία υποστηρίζεται από δύο καταστατικούς πυλώνες: την αρχή της πλειοψηφίας και την αρχή του κράτους δικαίου. Καθένας από αυτούς τους πυλώνες έχει τους δικούς του θεσμούς και τις δικές του αποστολές. Η πλειοψηφική αρχή ακολουθείται στην ανάδειξη της κυβέρνησης και στην εκπροσώπηση του λαού στο κοινοβούλιο και τα τοπικά συμβούλια και αφορά κάθε δημόσιο όργανο και πρόσωπο που λαμβάνει αποφάσεις γενικής εφαρμογής. Επειδή όμως οι πλειοψηφίες έχουν την τάση να καταπνίγουν τις ατομικές δράσεις και διεκδικήσεις, υπάρχει και η αρχή του κράτους δικαίου που αποτελείται κυρίως από μη αιρετούς, μη πλειοψηφικούς θεσμούς , οι οποίοι έχουν εντελώς διαφορετική αποστολή: την εξασφάλιση των ισορροπιών και την τήρηση των "κανόνων του παιχνιδιού". Αυτοί επεμβαίνουν με εξατομικευμένες αποφάσεις, ειδικής εφαρμογής, για να λύσουν τα προβλήματα που προκύπτουν από την εφαρμογή των γενικών αποφάσεων και πολιτικών. Εδώ ανήκει η Δικαιοσύνη, οι ανεξάρτητες αρχές, αλλά και κάθε άλλος ελεγκτικός μηχανισμός που η αποστολή του είναι να αποκαθιστά την εις βάθος δημοκρατία. Η σωστή δοσολογία πλειοψηφικής αρχής και αρχής του κράτους δικαίου ορίζεται από τους κανόνες του Συντάγματος και κυρίως από την αρχή της διάκρισης των λειτουργιών, αλλά και άλλες διατάξεις που προσδιορίζουν την αλληλεξάρτηση αιρετών και μη αιρετών οργάνων (checks and balances).

Η δομική διαφορά ανάμεσα στους πλειοψηφικούς θεσμούς και τους θεσμούς του κράτους δικαίου είναι ότι ενώ οι πρώτοι εκπροσωπούν συμφέροντα, πρόσωπα, τάξεις και ασκούν πολιτική, οι δεύτεροι είναι υποχρεωμένοι να διασφαλίζουν την τήρηση προδιατυπωμένων κανόνων που ισχύουν για όλους. Ενώ οι πολιτικοί εκπροσωπούν τους ψηφοφόρους τους και η αποστολή τους είναι να αγωνίζονται για τα συμφέροντα αυτών, οι λειτουργοί του κράτους δικαίου δεν εκπροσωπούν κανέναν, αλλά παρεμβαίνουν ως ανεξάρτητοι τριτοι για να διορθώσουν τις αδικίες και να εξασφαλίσουν ότι τα δικαιώματα καθενός γίνονται σεβαστά.

Υπάρχει όμως μια ανάλυση του ρόλου του κράτους δικαίου, η οποία προέρχεται κυρίως από αριστερούς διανοητές, η οποία υποστηρίζει ότι τα ατομικά δικαιώματα είναι για την υποστήριξη των μειοψηφιών, των αδύναμων, των λιγότερο ισχυρών, των μη προνομιούχων. Αυτό νομικά είναι ανακριβές: τα ατομικά δικαιώματα είναι για να υποστηριχθεί το άτομο, ανεξάρτητα από την ισχύ ή την ένδειά του, απέναντι σε όλους τους άλλους, είτε οι άλλοι είναι εξουσίες, είτε είναι μειοψηφίες. Τα ατομικά δικαιώματα δεν είναι ούτε για τις μειοψηφίες, ούτε για τις πλειοψηφίες: είναι για κάθε φορέα τους χωριστά (στο μέτρο φυσικά που προβλέπεται κι όχι ανεξέλεγκτα). Για να δώσω ένα απτό παράδειγμα, στην Ελλάδα της εξουσιαστικής παντοδυναμίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, είναι ατομικό μου δικαίωμα να πηγαίνω την Κυριακή στη λειτουργία της ενορίας μου. Οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι ασκούν τα ατομικά τους δικαιώματα στους χώρους που είναι αφιερωμένοι στη λατρεία τους, ανεξάρτητα από το αν είναι και πλειοψηφία (ή μειοψηφία) κι αν το δικαιωμά τους αυτό προφανώς δεν "απειλείται" στις συγκεκριμένες χωροχρονικές συντεταγμένες. Όσο κι αν δεν είναι αρεστό σε ένα προοδευτικό αντικληρικαλιστικό ακροατήριο ή όσο κι αν η εκκλησία όντως χρησιμοποιεί για πολιτικούς λόγους επιλεκτικά την επίκληση του άρθρου 13 Σ., οι χριστιανοί στις εκκλησίες ασκούν συνταγματική ελευθερία. Η πολιτική ανάλυση περί εφαρμογής των δικαιωμάτων υπέρ των μειοψηφιών χάνει, λόγω σχετικοποίησης, αυτή τη νομική διάσταση της θρησκευτικής ελευθερίας, όπως και πολλές ακόμη περιπτώσεις ελευθεριών - με προεξάρχουσα (επίσης) την οικονομική ελευθερία των μεγάλων επιχειρήσεων. Παρά την στρεβλωτική σχετικοποίηση, αυτή είναι ατυχώς μια από τις κυρίαρχες αναλύσεις για την έννοια του κράτους δικαίου στην Ελλάδα και είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο η Αριστερά επιχειρεί να οικειοποιηθεί πολιτικά τον συγκεκριμενο "χώρο", ο οποίος όμως δεν ανήκει ούτε εκχωρείται στην πολιτική.

Η οικειοποίηση αυτή αρχίζει σταδιακά να γίνεται καπήλευση. Οι πλειοψηφικοί θεσμοί δεν μπορούν να έχουν ευθεία αναγωγή, τελικά, στο κράτος δικαίου, διότι αναγκάζονται εξ ορισμού να συνυπολογίζουν το πολιτικό κόστος, το οποίο καθορίζεται από συλλογικά κι όχι από ατομικά συμφέροντα. Η ρητορεία υπέρ της προστασίας των δικαιωμάτων, η οποία ακολουθείται προεκλογικά για ψηφοθηρικούς λόγους αποτελεί άλλη μία όψη του λαϊκισμού, όταν τελικά ο πλήρης δικαιωματικός λόγος τείνει να καταστεί απεχθής για το συντηρητικό ακροατήριο, το οποίο καλώς ή κακώς μπορεί να καθορίσει ένα εκλογικό αποτέλεσμα. Ο λαϊκισμός παραδοσιακά επιχειρεί να προσεταιριστεί το ευρύτερο δυνατό ακροατήριο αποκρύπτοντας στοιχεία που θα το δυσαρεστούσαν και παρουσιάζοντας επιλεκτικά μόνο την αρεστή πλευρά της πραγματικότητας. Μια χαρακτηριστική περίπτωση λαϊκισμού είναι οι παρωχημένες κομμουνιστικές συνθηματολογίες για ένα αποκλειστικό "δίκιο του εργάτη", το οποίο αποκόπτει από την γενική έννοια του θετού δικαίου το σύνολο των ισορροπιών που πρέπει να τηρούνται ώστε να πρόκειται για "δίκαιο" κατ' επιστημονική κυριολεξία κι όχι ποιητική αδεία.

Ο νεο-λαϊκισμός της επίκλησης του κράτους δικαίου στο πλαίσιο μιας καθαρά πλειοψηφικής διαδικασίας βρίσκει μια αρχετυπική εφαρμογή στο πολιτικό marketing της υποψηφιότητας του κ. Γιώργου Καμίνη για την δημαρχία της Αθήνας. Πρόκειται για έναν υποψήφιο ο οποίος επί μακρού θήτευσε σε έναν αντιπλειοψηφικό θεσμό του κράτους δικαίου, τον Συνήγορο του Πολίτη, και επικαλείται αυτή την προϋπηρεσία για να πείσει ότι μπορεί να συνεχίσει την ίδια πορεία, υπέρ των δικαιωμάτων των πολιτών, από τη θέση αυτή τη φορά, ενός πλειοψηφικού θεσμού. Δηλαδή θα υποστηρίζει τους πολίτες εναντίον του εαυτού του, αφού ο ίδιος θα είναι η δημοτική αρχή. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο εκλογικός συνδυασμός χρησιμοποιεί ως τίτλο τον όρο "Δικαίωμα στην πόλη", υπογραμμίζοντας τη προέλευση του επικεφαλής καθώς και άλλων συμμετεχόντων υποψηφίων, από τον χώρο της προστασίας των δικαιωμάτων, προκειμένου να πειστούν οι ψηφοφόροι ότι σε αντίθεση με άλλες, "πολιτικές" υποψηφιότητες, ο συγκεκριμένος συνδυασμός έρχεται να υπερασπιστεί δικαιώματα, κι όχι να διαχειριστεί συλλογικά συμφέροντα (όπως είναι η θεσμική αποστολή κάθε πολιτικής θέσης). Η ρητορική αυτή βρίσκει φυσικά τα όριά της, όταν τα "δικαιώματα" γίνονται κάπως αντιδημοφιλή για το ευρύ ακροατήριο των ψηφοφόρων. Οι κρατικοδικαιικές δομές δεν αναζητούν την "νομιμοποίησή" τους στην ευρύτερη δυνατή λαϊκή αποδοχή, αλλά στους θεμελιώδεις κανόνες που ισχύουν πέραν από τις συγκυριακές συγκινήσεις της κοινής γνώμης. Αυτό όμως δεν βολεύει σε μια προεκλογική περίοδο, οπότε το "Δικαίωμα στην πόλη", ως πολιτικό σύνθημα κι όχι ως νομική κυριολεξία, πρέπει να προσαρμοστεί στην αντίληψη του ψηφοφόρου για το ποια είναι τα δικαιώματα υπέρ των οποίων πρέπει να αγωνίζεται ένας δήμαρχος. Κι έτσι κάπως η καταχρηστική επίκληση του "δικαιώματος" συγκροτεί ένα ακόμη απατηλό περιτύλιγμα για να μιλήσει κανείς στην πραγματικότητα για συλλογικά, πολιτικά συμφέροντα.

Η πιο ανάγλυφη περίπτωση στην οποία αποκαλύπτεται ότι η επίκληση των "δικαιωμάτων" αποτελεί απλώς ένα ακόμα πολιτικό σύνθημα και τίποτε περισσότερο είναι οι δηλώσεις του κ. Καμίνη για το πιο αντιδημοφιλές - για το συντηρητικό ακροατήριο- κεφάλαιο ανθρώπινων δικαιωμάτων, αυτό που αφορά την ίση μεταχείριση ανεξάρτητα από τον σεξουαλικό προσανατολισμό (τα "gay rights"). O υποψήφιος δηλώνει φυσικά ότι ως δήμαρχος θα δώσει την αιγίδα του Δήμου στο Φεστιβάλ Υπερηφάνιας - κάτι που πεισματικά αρνείται ο απερχόμενος Δήμαρχος, προφανώς κι αυτός για πολιτικούς λόγους- αλλά χρησιμοποιεί πολιτικά προσεγμένες διατυπώσεις, χαρακτηρίζοντας την ομοφυλοφιλία "ερωτική προτίμηση" (λες και πρόκειται για επιλογή!), μιλώντας για "σκελετούς στην ντουλάπα" (!), κι εντάσσοντας όλο το ζήτημα στο ευρύτερο κεφάλαιο της προστασίας της ιδιωτικότητας, λέγοντας πως "ό,τι κάνει κανείς όταν κλείνει την πόρτα του σπιτιού του, εάν δεν παραβιάζει βεβαίως το νόμο, είναι δική του υπόθεση". Αν δηλαδή το θέμα απαγορευόταν από τη νομοθεσία, δεν θα ήταν δική του υπόθεση, θα ήταν υπόθεση της αστυνομίας η ερωτική "προτίμηση". Κι έξω από την πόρτα ή με ανοιχτή πόρτα, το δικαίωμα να είσαι ο εαυτός σου περιορίζεται, προφανώς, σε "πολυχώρους" ή στο Φεστιβάλ Υπερηφάνιας. Όσο για την τελεση γάμου ομοφύλων, κατά τον κ. Καμίνη η εφαρμογή της ισότητας σε αυτό το συνταγματικό δικαίωμα έχει αποκλειστεί από μια πρωτόδικη απόφαση του δικαστηρίου της Ρόδου. Αποσιωπώντας ότι σε όλο τον κόσμο υπάρχουν δήμαρχοι που συνάπτουν γαμους ομοφύλων, ακόμη και χωρίς ρητή νομική βάση, οπως στη Γαλλία. Είπαμε: στις εκλογές το ζητούμενο δεν είναι η νομική αρτιότητα μιας προεκλογικής ρητορικής, αλλά να "κερδίσεις" το "αξίωμα", για να χρησιμοποιήσω δύο όρους που κατά κόρον χρησιμοποιούνται από τον εν λόγω εκλογικό συνδυασμό. Οπότε τα "δικαιώματα" δεν επιτρέπεται να παρουσιάζονται σε όλη τους την έκταση, αλλά μόνο μέχρι το βαθμό που δεν θίγουν τις αντιλήψεις του ψηφοφόρου και δεν απειλούν τον εκλογικό στόχο. Έχουμε κι εδώ λοιπόν μια επιλεκτική παρουσίαση της πραγματικότητας, προσδιοριζόμενη με βάση σταθμίσεις πολιτικού κόστους, ενός παράγοντα εντελώς ξένου, αντίθετου, προς το κράτος δικαίου. Μια ακόμη περίπτωση λαϊκισμού, η οποία απευθύνεται όμως σε ένα πιο καλλιεργημένο ακροατήριο, το οποίο συγχέει πάντως τα συλλογικά συμφέροντά του με τα δικαιώματα, πέφτοντας στην παγίδα που έχει στηθεί από το συγκεκριμένο πολιτικό στρατήγημα.

Όλη αυτή η λαϊκιστική ρητορική περί δικαιωμάτων, παρ΄όλο που αναπτύσσεται στο πεδίο της ενάσκησης της πλειοψηφικής πολιτικής και του πολιτικού κόστους, έχει σημαντικές συνέπειες, τελικά, στο ίδιο το επίπεδο λειτουργίας του άλλου πυλώνα της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου. Διότι δεν είναι άνευ συνεπειών η κυριαρχική παρουσίαση μιας αλλοιωμένης μορφής των δικαιωμάτων, όταν βασική προϋπόθεση για την πραγματική ενάσκηση τους από τους πολίτες, είναι φυσικά η επίγνωση. Μια σύγχρονη αποστολή των κρατικοδικαιικών θεσμών είναι η ενημέρωση, το χτίσιμο συνείδησης (raising awareness). Όταν ο πολίτης αποκομίζει μια στρεβλή εικόνα για την έκταση και τη φύση των δικαιωμάτων του, από έναν πολιτικό, ο οποίος μάλιστα προβάλλει τις επιστημονικές του περγαμηνές γύρω από το θέμα, τελικά, όταν θα έχει φύγει η σκόνη της προεκλογικής περιόδου, η σύγχυση του πολίτη θα είναι μια σημαντική απώλεια για το επίπεδο του κράτους δικαίου. Έτσι ο λαϊκισμός που αναπτύσσεται, "ποιητική αδεία", στο χώρο των πλειοψηφικών διαδικασιών, μπορεί να επέχει επιπτώσεις στην λειτουργία του κράτους δικαίου, τραυματίζοντας σε τελευταία ανάλυση την δημοκρατία. Το πρόβλημα λοιπόν είναι ότι τα απόνερα θα παραμένουν και μετά την προεκλογική περίοδο. Ενώ αυτή η κριτική θεωρείται "θεσμολαγνική", "γραφική" και, σε κάθε περίπτωση, εκτός πολιτικής πραγματικότητας και πολιτικού ρεαλισμού, η συνταγή της επίκλησης του κράτους δικαίου, της "κοινωνίας των πολιτών" και των δικαιωμάτων αναμένεται να μονοπωλήσει τις βιτρίνες του προεκλογικού marketing, τραυματίζοντας και ευτελίζοντας το επίπεδο της πραγματικής προστασίας των δικαιωμάτων.

Οι πλειοψηφικοί συσχετισμοί ακολουθούν μια εντελώς διαφορετική - και σε πολλές περιπτώσεις - διαμετρικά αντίθετη "μηχανική" σε σχέση με τους θεσμούς του κράτους δικαίου, αλλά και τα παρακλάδια τους στην κοινωνία των πολιτών και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις. Η αποθέωση του επικοινωνιακού στόχου είναι ασύμβατη με την λογική των θεσμικών υπερασπιστών της συνταγματικής νομιμότητας, οι οποίοι δεν πρέπει να υπολογίζουν το πολιτικό κόστος αφού σε αυτό το εμπόδιο οφείλουν τον λόγο ύπαρξής τους. Γι' αυτό και η συνθηματολογική αξιοποίηση και η πολιτική εκμετάλλευση των θεσμών και των κανόνων του κράτους δικαίου, όσο θελκτική κι αν προβάλλεται, αργά ή γρήγορα μπορεί να λειτουργήσει ως αυτεπίστροφο που θα αποβάλλει τους επίδοξους συνεχιστές αυτής της νέας, υπέροχης ρητορικής περί μεταφύτευσης επιτυχημένων συνταγών σε ένα δομικά ανοίκειο περιβάλλον.

Καταδίκη Ελλάδας για Ρομά από επιτροπή του ΟΗΕ

Στις 14.9.2010 εκδόθηκε από την Επιτροπή Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ μια απόφαση στην οποία βεβαιώνεται η παραβίαση ανθρώπινων δικαιωμάτων Ρομά από την Ελλάδα (βλ. κείμενο απόφασης εδώ).

Το αντικείμενο της υπόθεσης είναι η στέρηση του δικαιώματος κατοικίας και η παράνομη έξωση των Ρομά από την περιοχή του Ριγανόκαμπου (Πάτρα), κατά παράβαση του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Οι δημοτικές αρχές της Πάτρας κατέστρεψαν την σκηνή των προσφευγόντων και τους αποζημίωσαν με το ποσό 200 ευρώ. Όταν πήγαν να στήσουν μια νέα σκηνή, ήρθε η αστυνομία και τους απέτρεψε. Τη μέρα εκείνη όμως, την περιοχή επισκέφθηκε ο Επίτροπος του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ο κ. Hammarberg, τον οποίο είχε καλέσει ο κ. Δημητράς, εκπρόσωπος του Ελληνικού Παρατηρητηρίου των Συμφωνιών του Ελσίνκι. Στη συνέχεια, αποκαλύπτεται όλη η γραφειοκρατική ανικανότητα του κρατικού μας συστήματος για την προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων, όπως περιγράφεται και στο δελτίο τύπου του ΕΠΣΕ (βλ. εδώ).

Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι η Ελλάδα καταδικάζεται για έλλειψη αποτελεσματικής προσφυγής. Ενώ δηλαδή ασκήθηκε μια μήνυση το 2006, μέχρι το 2009 δεν είχε υπάρξει κανένα αποτέλεσμα. Στην έννοια της έλλειψης αποτελεσματικής προσφυγής εμπίπτει και η αδιαφορία του Συνηγόρου του Πολίτη, στον οποίο υποβλήθηκε επίσης αναφορά από τους προσφεύγοντες. Όπως αναφέρει η απόφαση της Επιτροπής του ΟΗΕ, ο Συνήγορος ουδέποτε ενημέρωσε τους προσφεύγοντες για το αποτέλεσμα των ερευνών του. Στο δελτίο τύπου του ΕΠΣΕ επισυνάπτεται επιστολή της 1ης Δεκέμβρη 2009 του κ. Καμίνη, ο οποίος ανέφερε ότι η διερεύνηση της υπόθεσης συνεχίζεται (3 χρόνια μετά το συμβάν) και ότι οι τελικές διαπιστώσεις του Συνηγόρου του Πολίτη θα γνωστοποιηθούν στους προσφεύγοντες. Το ΕΠΣΕ αναφέρει όμως ότι μέχρι σήμερα, ένα έτος μετά την επιστολή του κ. Καμίνη, δεν έχουν γνωστοποιηθεί οι "τελικές διαπιστώσεις" του Συνηγόρου του Πολίτη.

Δηλαδή η Δικαιοσύνη και ο Συνήγορος του Πολίτη καθυστέρησαν - περισσότερο κι από ένα διεθνές δικαιοδοτικό όργανο - να ασκήσουν τις αρμοδιοτήτές τους σε ένα ευαίσθητο ζήτημα που αφορά ρατσιστική παραβίαση ανθρώπινων δικαιωμάτων. Με την ανικανότητα αυτή, σε λίγο θα αναγκαστούμε να προσφεύγουμε απευθείας στα διεθνή δικαστήρια, αφού τα εσωτερικά ένδικα μέσα κρίνονται διεθνώς αναποτελεσματικά.

Όταν ο Συνήγορος του Πολίτη προετοιμάζεται για υποψήφιος Δήμαρχος

Από σημερινή συνέντευξη του κ. Γιώργου Καμίνη στα ΝΕΑ (βλ. εδώ):

"Πρέπει να σπάσουν όλα τα πελατειακά δίκτυα, πρώτα απ’ όλα µέσα στον δήµο. Ξέρετε ότι αυτήν τη στιγµή υπάρχουν δηµοτικοί υπάλληλοι που µοιράζουν προεκλογικά φυλλάδια υποψήφιων αντιδηµάρχων; Πώς θα επιβληθείς, άραγε, σε υπαλλήλους που, στην ουσία, εργάζονται για την προεκλογική σου καµπάνια; "

ενώ, λίγο πιο κάτω:

"Προσωπικά, ως Συνήγορος του Πολίτη, από πρόπερσι είχα κυκλοφορήσει fliers στο Gay Ρarade, εναρµονιζόµενος φυσικά µε την οδηγία της Ευρωπαϊκής Ενωσης για την καταπολέµηση των διακρίσεων." (σ.σ.: η "Οδηγία" φυσικά δεν αφορά το gay pride, αλλά τον τομέα της εργασίας, της εκπαίδευσης και της παροχής υπηρεσιών στο κοινό).

Επομένως, αναδιατυπώνοντας λίγο σκωπτικά τον κ. Καμίνη, θα μπορούσε κάποιος να πει ότι:

"Πρέπει να σπάσουν τα πελατειακά δίκτυα, πρώτα απ' όλα μέσα στο Συνήγορο. Ξέρετε ότι υπήρξαν υπάλληλοι του Συνηγόρου του Πολίτη που από πρόπερσι μοίραζαν φυλλάδια του Συνηγόρου στο Athens Pride, το οποίο "στηρίζει" σήμερα ο πρώην Συνήγορος - υποψήφιος Δήμαρχος, ως προεκλογική εξαγγελία; Πως θα επιβληθείς, άραγε, σε υπαλλήλους που, στην ουσία εργάζονται για την προεκλογική σου καμπάνια;".

Γι' αυτό τα μέλη των ανεξάρτητων αρχών δεν πρέπει να εμπλέκονται σε εκλογικές διαδικασίες: διότι αναδρομικά αμφισβητείται τελικά η όποια ανεξαρτησία τους. Η συμμετοχή του Συνηγόρου στο Athens Pride ήταν μια κίνηση που χειροκροτήθηκε. Η υπενθύμισή της σήμερα όμως, σε αυτό το πλαίσιο, δεν μπορεί να τύχει αντίστοιχης επιδοκιμασίας.

Κατά της ισότητας στον γάμο ο πρώην Συνήγορος του Πολίτη

Σε ερώτημα που τέθηκε στον πρώην Συνήγορο του Πολίτη και υποψήφιο Δήμαρχο Αθηνών από εκπρόσωπο του Athens Pride περί του αν θα προέβαινε σε τέλεση γάμου ομόφυλων προσώπων, σε περίπτωση που εκλεγεί Δήμαρχος, διαβάζουμε την εξής απάντηση:

"Σε ό,τι αφορά στο ζήτημα των γάμων μεταξύ ανθρώπου του ιδίου φύλου θα ήθελα να πω ότι πρόκειται φυσικά για ένα υπαρκτό ζήτημα. Το γεγονός όμως ότι οι γάμοι αυτοί θεωρήθηκαν άκυροι από την ελληνική δικαιοσύνη δημιουργεί θέμα σε δύο επίπεδα: πρώτον, εγώ σε όλη μου τη διαδρομή υπερασπίζομαι την αρχή του κράτους δικαίου, τον σεβασμό στις αποφάσεις της ελληνικής δικαιοσύνης, ανεξάρτητα αν προσωπικά συμφωνώ ή όχι. Επίσης, θεωρώ, και αυτό μου φαίνεται αυτονόητο, ότι πρακτικά η τυχόν διεξαγωγή ανυπόστατων γάμων από τον μεγαλύτερο δήμο της χώρας, καθιστά ανέξοδη και επισφαλή τη συζήτηση αυτή." (βλ. εδώ).

Η απάντηση είναι νομικά ανακριβής, διότι δεν θεωρήθηκαν "οι γάμοι αυτοί" άκυροι από την ελληνική δικαιοσύνη. Επί του παρόντος υπάρχουν απλώς δύο αποφάσεις ενός πρωτοβάθμιου επαρχιακού δικαστηρίου, του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ρόδου που αφορούν τους δύο συγκεκριμένους γάμους της Τήλου (βλ. εδώ). Οι αποφάσεις αυτές δεν είναι τελεσίδικες, αφού ήδη έχουν προσβληθεί με εφέσεις και αναμένονται οι σχετικές δικαστικές αποφάσεις του Εφετείου. Εξάλλου, ένα άλλο πρωτοδικείο θα μπορούσε να κρίνει διαφορετικά το θέμα του κύρους "των γάμων αυτών".

Οι δύο αυτές αποφάσεις δεν δεσμεύουν νομικά κανέναν άλλο - ούτε δήμαρχο, ούτε ομόφυλο ζευγάρι - εκτός από τους συγκεκριμένους διαδίκους τους οποίους αφορούν. Όπως είναι γνωστό, οι αποφάσεις των δικαστηρίων στο Ελληνικό νομικό σύστημα αποτελούν δεδικασμένο μόνον για τους ίδιους τους διαδίκους και δεν αναπτύσσουν οριζόντια αποτελέσματα για τρίτους, όπως είναι εν προκειμένω ο Δήμαρχος Αθηνών. Ακόμα και εκατό ακυρωτικές αποφάσεις του Αρείου Πάγου να έχουν εκδοθεί ("πάγια νομολογία") κανείς δήμαρχος δεν εμποδίζεται, χωρίς σαφή νομοθετική απαγόρευση, να τελέσει γάμους ομοφύλων. Επίσης κανένα νεότερο δικαστήριο δεν δεσμεύεται νομικά από αποφάσεις προηγούμενων δικαστηρίων, ακόμα και ανώτατων. Η νομολογία αλλάζει. Και δεν είναι πηγή δικαίου. Δυστυχώς, ο κ. Καμίνης ως προς το θέμα αυτό συντάσσεται απολύτως με τον κ. Κακλαμάνη, ο οποίος το 2007, όταν του τέθηκε το ζήτημα απάντησε αβάσιμα: "ο Δήμαρχος δεν νομοθετεί". (βλ. εδώ Ε-Lawyer: Ο γάμος ανάμεσα σε άτομα του ίδιου φύλου δεν απαγορεύεται κ. Δήμαρχε!). Τα ίδια λέει κι ο κ. Καμίνης σήμερα ως προς το θέμα του γάμου.

Εξάλλου, οι δύο δικαστικές αποφάσεις που έχει κατά νου ο πρώην Συνήγορος του Πολίτη "εφευρίσκουν" μια ανυπόστατη απαγόρευση στην τέλεση γάμου, επικαλούμενες απλώς τον ορισμό ενός ... αρχαίου Ρωμαίου νομικού. Όμως, η απαγόρευση ενός συνταγματικού δικαιώματος, όπως αυτό στο γάμο, πρέπει να βασίζεται σε νομοθετική διάταξη, η οποία πρέπει να είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος). Τέτοια διάταξη στο ισχύον ελληνικό δίκαιο δεν υπάρχει και γι' αυτό έχει υποστηριχθεί ότι αυτές οι αποφάσεις παραβιάζουν το εν λόγω συνταγματικό δικαίωμα των δύο ζευγαριών που πάντρεψε ο δήμαρχος της Τήλου (βλ. εδώ "Το δικαίωμα στο γάμο: η δικαστική αναζήτηση της ανυπόστατης απαγόρευσης", από το Αφιέρωμα του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών για τα 50 χρόνια του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου).

Εφόσον λοιπόν ο υποψήφιος Δήμαρχος αναφέρει ότι είναι υπέρμαχος του κράτους δικαίου, θα έπρεπε να προτάσσει την προστασία των συνταγματικών δικαιωμάτων κι όχι τον σεβασμό πρωτόδικων και νομικά εσφαλμένων δικαστικών αποφάσεων. Από τη στιγμή όμως που οι αποφάσεις δεν είναι δεσμευτικές γι' αυτόν, ο "σεβασμός" σημαίνει ότι θα τις εφαρμόσει εκούσια, αφού ουδείς τον εμποδίζει νομικά από το να τελέσει γάμο ομοφύλων. Εξάλλου, ο υποψήφιος δεν αναφέρει την προσωπική του άποψη περί της ορθότητας των αποφάσεων, ούτε καν όταν "κλείνει το μάτι" λέγοντας ότι θα τις σεβαστεί "ανεξάρτητα αν προσωπικά συμφωνώ ή όχι". Αν διαφωνούσε, θα το έλεγε ρητά, πράγμα που αποφεύγει. Προτιμά να "σεβαστεί" τις νομικές τους σκέψεις, χωρίς καν να δεσμεύεται!

Αν διαφωνούσε όμως, θα το είχε ήδη δηλώσει και θα είχε ήδη συμβάλλει κατά τον κρίσιμο χρόνο, δημοσιοποιώντας αυτεπαγγέλτως ως Συνήγορος του Πολίτη το καλοκαίρι του 2008 που έγιναν οι γάμοι μια Ειδική Έκθεσή του με την οποία θα λάμβανε θέση υπέρ των δικαιωμάτων των ομόφυλων ζευγαριών. Δυστυχώς δεν το έπραξε, ενώ η Συνήγορος του Πολίτη της Κύπρου ανέδειξε με ειδική έκθεση το ζήτημα του γάμου ομόφυλων ζευγαριών, με αποτέλεσμα να συζητηθεί στο κοινοβούλιο και να απασχολήσει την κοινή γνώμη. Αν ο κ. Καμίνης είχε εκδώσει την Ειδική Έκθεση, ενδεχομένως η απόφαση του Πρωτοδικείου Ρόδου να ήταν διαφορετική.

Εξάλλου, ο κ. Καμίνης ως Συνήγορος του Πολίτη μετείχε και στην Εθνική Επιτροπή των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η οποία με σχετική απόφασή της, το 2004 είχε αποκλείσει το δικαίωμα του γάμου για τα ομόφυλα ζευγάρια, θέτοντας ως "κατώφλι" την αναγνώριση συμφώνου συμβίωσης (βλ. εδώ). Εμμένοντας σε αυτή την οπισθοδρομική και αντισυνταγματική της άποψη, η ΕΕΔΑ στη σχετική γνωμοδότησή της για το ζήτημα του συμφώνου συμβίωσης, αναφέρεται απαξιωτικά στη "θύελλα δημοσιευμάτων" περί των γάμων της Τήλου, αναφέροντας ότι "δεν έκρινε σκόπιμο να τοποθετηθεί έναντι αυτών των αντιπαραθέσεων και διαξιφισμών" (βλ. εδώ, σελ. 3). Σημειωτέον ότι ο πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου που συνυπέγραψε αυτό το κείμενο φέρεται σύμφωνα με δύο δημοσιεύματα "έμπιστος σύμβουλος" του κ. Καμίνη (βλ. εδω: Θεσμικό ατόπημα του προέδρου της Εθνικής Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου). Τελίκά όμως, ο πρώην Συνήγορος δημοσιοποίησε μία - εκτός αρμοδιότητας - γνωμοδότηση κατά την οποία ο αποκλεισμός των ομόφυλων ζευγαριών ακόμη κι από τη δυνατότητα σύναψης συμφώνου συμβίωσης δεν προσκρούει στο ευρωπαϊκό δίκαιο! (βλ. εδώ: Σύμφωνο Συμβίωσης: ο Συνήγορος του Πολίτη αγνοεί την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου).

Παγκοσμίως το LGBT κίνημα έχει ξεκαθαρίσει ότι το αίτημα για αναγνώριση γάμου είναι εντελώς διαφορετικό από το αίτημα για αναγνώριση του συμφώνου συμβίωσης. Υπάρχουν μάλιστα και δικαστικές αποφάσεις αλλοδαπών δικαστηρίων που αναφέρουν ότι ο περιορισμός των ομόφυλων ζευγαριών μόνο στο δικαίωμα σύναψης συμφώνου συμβίωσης, ακόμη κι αν αυτό περιέχει όλα τα δικαιώματα του γάμου, παραβιάζει την αρχή της ισότητας. (βλ. εδώ απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου του Κοννέτικατ). Δηλαδή το ανθρώπινο δικαίωμα στο γάμο δεν μπορεί να υποκατασταθεί με την αναγνώριση ενός περιορισμένης κοινωνικής αποδοχής θεσμού (όπως το σύμφωνο συμβίωσης), διότι αυτομάτως δημιουργείται αθέμιτη διάκριση και οι LGBT καθίστανται πολίτες β' κατηγορίας.

Όλα αυτά, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ο κ. Καμίνης ρητώς θεωρεί "ανέξοδη κι επισφαλή" την ίδια "τη συζήτηση" (!!!) περί του αν ο δήμαρχος νομιμοποιείται να τελέσει ομόφυλους γάμους, σκιαγραφούν το προφίλ ενός υποψήφιου ο οποίος δεν είναι έτοιμος να τολμήσει, να ανοίξει νέους δρόμους σε υφιστάμενα ανθρώπινα δικαιώματα. Εξάλλου, ως Συνήγορος του Πολίτη από το 2005 δημοσιοποίησε στις Ειδικές Εκθέσεις Ίσης Μεταχείρισης μόλις τέσσερις υποθέσεις διακρίσεων λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού, με πενιχρά αποτελέσματα χωρίς να δημοσιοποιήσει ούτε ένα Πόρισμα και χωρίς να έχει ασχοληθεί ποτέ αυτεπαγγέλτως με κάποιο από αυτά τα ζητήματα. (βλ. εδώ: ο Συνήγορος του Πολίτη για τις διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού).

Το ζήτημα της νομικής αναγνώρισης των γάμων ομοφύλων αποτελεί σε όλο τον κόσμο ένα από τα μεγαλύτερα θέματα ανθρώπινων δικαιωμάτων στην εποχή μας. Στην πρωτοπορία των εξελίξεων βρίσκονται τα Δικαστήρια, καθώς και οι Δήμαρχοι που τολμούν να αναγνωρίσουν το δικαίωμα που κάποτε θα ακούγεται ως αυτονόητο. Οι νομοθέτες, συνήθως, έρχονται μετά τους δικαστές και τους δημάρχους, να επικυρώσουν αυτό που για κάποιους είναι "κενό δικαίου" ενώ για άλλους είναι ένα ανθρώπινο δικαίωμα. Ο κ. Καμίνης επέλεξε να συνταχθεί με εκείνους που "βλέπουν" μια απαγόρευση, εκεί που δεν υπάρχει. Βρέθηκε δηλαδή μαζί με εκείνους που κοιτούν πίσω και όχι μπροστά.

Γι' αυτό απορώ με την σύμπραξη του υπέρμαχου των lgbt δικαιωμάτων κ. Δημήτρη Τσαμπρούνη, στον συνδυασμό του κ. Καμίνη, ως υποψήφιου δημοτικού συμβούλου (βλ. εδώ). Αυτή όμως είναι και η μόνη αισιόδοξη προοπτική: ένας δημοτικός σύμβουλος με το προφίλ του Δ. Τσαμπρούνη ενδεχομένως να μεταβάλλει την νομικίστικη σεμνοτυφία που επικρατεί και ανατροφοδοτείται στον Δήμο Αθηναίων, προβάλλοντας το δικαίωμα στο γάμο δυναμικά κι όχι απλώς ως ένα απλό "υπαρκτό ζήτημα" ή μια "ανέξοδη κι επισφαλή συζήτηση" όπως το θεωρεί ο κ. Καμίνης.

Έχουμε Συνήγορο του Πολίτη;

Σήμερα ανακοινώθηκε η παραίτηση του Συνηγόρου του Πολίτη, η οποία υποβλήθηκε στον Πρόεδρο της Βουλής (βλ. εδώ). Η καθυστέρηση της παραίτησης για ένα μήνα περίπου, ενώ ο Συνήγορος είχε εμπλακεί στην εκλογολογία και τελικά αποφάσισε να θέσει υποψηφιότητα για δήμαρχος, αποδόθηκε στη μη ολοκλήρωση της διαδικασίας πρόσληψης ειδικού επιστημονικού προσωπικού (βλ. εδώ). Σύμφωνα με την ανακοίνωση, κατά τη διάρκεια αυτού του μήνα παρέμεινε τυπικά στη θέση του (το "αξίωμα", όπως επιμένει να χαρακτηρίζει ακόμα και σήμερα την αποστολή του, αλλά και την ιδιότητα του δημάρχου) ενώ ένα ερώτημα είναι εάν σε αυτή την τυπική παραμονή του καταβλήθηκαν και τα 4.000 ευρώ στα οποία, κατά την υπουργική απόφαση του 1998, πρέπει να κυμαίνονται οι μηνιαίες αποδοχές του.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ανεξάρτητη αρχή ήδη αριθμεί 204 άτομα συνολικό προσωπικό (βλ. εδώ), ενώ σε άλλες χώρες ο Συνήγορος του Πολίτη απασχολεί πολύ λιγότερα στελέχη (στη Γαλλία 100 άτομα, στην Αυστρία 65 άτομα, στη Δανία 85 άτομα, στην Ιρλανδία 82, στο Βέλγιο 47). Λέγεται ότι ο Έλληνας Συνήγορος του Πολίτη απασχολεί τους περισσότερους υπαλλήλους από κάθε ομόλογό του θεσμό παγκοσμίως. Eν πάσει περιπτώσει, πριν από τέσσερις ημέρες διαβάζουμε στην ιστοσελίδα του Συνηγόρου ότι ολοκληρώθηκε η διαδικασία πρόσληψης ενός (1) ειδικού επιστήμονα και σήμερα υποβλήθηκε η παραίτηση του κ. Καμίνη.

Το μεγάλο ερώτημα που τίθεται είναι τι γίνεται από εδώ και πέρα με τον Συνήγορο του Πολίτη. Όσο ο κ. Καμίνης ήταν "κωλυόμενος", αλλά μη παραιτηθείς, αναπληρωνόταν από την αρχαιότερη Βοηθό Συνήγορο, την καθηγήτρια κ. Σπανού. O κ. Καμίνης είχε πει ότι έως την εκλογή νέου Συνηγόρου θα τον αναπληρώνει η κ. Σπανού, αλλά ο Ν.3094/2003 προβλέπει την αναπλήρωση μόνο για το χρόνο που ο Συνήγορος "κωλύεται" ή "απουσιάζει" και δεν προβλέπει τι γίνεται σε περίπτωση που ο Συνήγορος παραιτηθεί. Στο θέμα της παραίτησης αναφέρεται ο Ν.3051/2002, όπου αναφέρει ότι ορίζεται νέο μέλος από τη Βουλή μέχρι το πέρας της θητείας που διακόπηκε. (Για όλο το νομικό ζήτημα της εφαρμογής αυτών των διατάξεων βλ.: Η αναπλήρωση του Συνηγόρου του Πολίτη).

Το συμπέρασμα είναι ότι υπάρχει αμφιβολία εάν η Βοηθός Συνήγορος νομιμοποιείται να ασκεί καθήκοντα Συνηγόρου του Πολίτη μετά την παραίτηση του κ. Καμίνη. Αυτό είναι ένα σοβαρό θεσμικό θέμα το οποίο οφείλει να διευθετήσει άμεσα η Κυβέρνηση, με την υποστήριξη της οποίας ενθαρρύνθηκε η υποψηφιότητα και τελικά η παραίτηση του Συνηγόρου του Πολίτη.

Θα πρέπει ο Πρόεδρος της Βουλής να συγκαλέσει άμεσα την Διάσκεψη των Προέδρων προκειμένου να δρομολογηθεί η διαδικασία της εκλογής νέου Συνηγόρου του Πολίτη κι όχι να περιμένουμε μέχρι το τέλος των δημοτικών εκλογών, διότι μια τέτοια παράλυση της Αρχής θα επιφέρει οριζόντια πτώση στην ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών. Παράλληλα, θα ήταν καλό να εμπνευστεί κι ο νομοθέτης από αυτές τις ακροβασίες, θωρακίζοντας το θεσμό του Συνηγόρου του Πολίτη από πρόωρες παραιτήσεις για πολιτικούς σκοπούς (βλ. Η παραίτηση του Συνηγόρου του Πολίτη και η ανάγκη προστασίας του θεσμού από πρόωρες παραιτήσεις).

Το ερώτημα "habemus ombudsman ?" πρέπει να απαντηθεί χωρίς καθυστερήσεις.

O Συνήγορος του Πολίτη για τις διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού

Φίλοι που ασχολούνται με την υποστήριξη των ανθρώπινων δικαιωμάτων χωρίς διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού με ρώτησαν για τις σχετικές δράσεις του Συνηγόρου του Πολίτη. Για να αξιολογηθεί το έργο μιας ανεξάρτητης αρχής σε ένα συγκεκριμένο τομέα αρμοδιότητας θα έθετα τρεις παραμέτρους: (α) χτίσιμο συνείδησης των πολιτών σχετικά με τα δικαιώματά τους με δημόσιες παρεμβάσεις (raising awareness), (β) συνεργασία με τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών (ΜΚΟ) που δραστηριοποιούνται στον τομέα, (γ) αποτελεσματικότητα σε παρεμβάσεις επί συγκεκριμένων υποθέσεων και (δ) συνέπεια λόγων και έργων.

Ο Συνήγορος του Πολίτη γενικώς έχει την αρμοδιότητα να μεριμνά για την τήρηση της αρχής της ισότητας από τις δημόσιες υπηρεσίες. Ειδικότερα όμως με το Ν.3304/2005 του ανατέθηκε η αρμοδιότητα της προώθησης της αρχής της ίσης μεταχείρισης χωρίς διακρίσεις για λόγους -μεταξύ άλλων - "γενετήσιου προσανατολισμού". Ας εξετάσουμε τις σχετικές επιδόσεις του με βάση την παραπάνω κατηγοριοποίηση.

(α) Ενημέρωση για τα δικαιώματα

Κύρια επικοινωνιακά εργαλεία του Συνηγόρου του Πολίτη είναι: (i) η ιστοσελίδα του, (ii) η Ετήσια Έκθεση που υποβάλλει κάθε έτος στη Βουλή, (iii) οι Ειδικές Εκθέσεις για συγκεκριμένα θέματα, (iv) η εκτύπωση έντυπου ενημερωτικού υλικού, (v) η δημοσιοποίηση Πορισμάτων σε συγκεκριμένες υποθέσεις στις οποίες η Διοίκηση δεν συμμορφώθηκε προς τις υποδείξεις του και (vi) η διοργάνωση θεματικών εκδηλώσεων/συνεδρίων/ημερίδων με ελεύθερη προσέλευση του κοινού.

(i) H ιστοσελίδα του Συνηγόρου περιλαμβάνει μια ειδική υποσελίδα με τίτλο "Ο Συνήγορος για την ίση μεταχείριση". Εκεί υπάρχει και ο υποφάκελος για τις διακρίσεις λόγω "γενετήσιου προσανατολισμού" (βλ. εδώ). Ωστόσο στον υποφάκελο ενημερωνόμαστε μόνο για 2 υποθέσεις, μία του 2005 και μία του 2008, ενώ υπάρχουν κι άλλες υποθέσεις για αυτά τα θέματα, οι οποίες όμως δεν έχουν ταξινομηθεί εδώ. Ένα πολύ σημαντικό πόρισμα του Συνηγόρου, το οποίο αφορά παράνομες προσαγωγές ατόμων από το Ζάππειο, το οποίο συνυπογράφει ο ίδιος ο κ. Καμίνης θα έπρεπε να βρίσκεται σε αυτή την ιστοσελίδα (βλ. εδώ το Πόρισμα "Νόμιμες προϋποθέσεις προσαγωγών και αστυνομικών ερευνών", Ιούνιος 2003).

(ii) Στις Ετήσιες Εκθέσεις, ειδικά στα κεφάλαια του Κύκλου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ενώ η διάρθρωση περιλαμβάνει κατηγορίες για θέματα ιθαγένειας, αλλοδαπών, θρησκευτικής ελευθερίας, αυτοπροσδιορισμού και διαφορετικότητας, δεν υπάρχει ειδικό κεφάλαιο σχετικά με την προστασία των δικαιωμάτων ομοφυλόφιλων, λεσβιών, διεμφυλικών και αμφιφυλόφιλων. Σαν να μην υπάρχει ένα τέτοιο ειδικό κεφάλαιο στον τομέα της προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

(iii) Στις Ειδικές Εκθέσεις για την προώθηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης υπάρχει πάντοτε ένα κεφάλαιο σχετικά με την ίση μεταχείριση χωρίς διάκριση λογω σεξουαλικού προσανατολισμού:

- Στην Ειδική Ετήσια Έκθεση του 2005 υπάρχει αναφορά σε μία (1) σχετική υπόθεση, που αφορούσε καταγγελλόμενη αθέμιτη διάκριση λόγω της σεξουαλικότητας ενός φοιτητή (βλ. εδώ, σελ. 10)

- Στην Ειδική Ετήσια Έκθεση του 2006 δεν υπάρχει καμία αναφορά σε σχετική υπόθεση (βλ. εδώ).

- Στην Ειδική Ετήσια Έκθεση του 2007 δεν υπάρχει καμία αναφορά σε σχετική υπόθεση (βλ. εδώ).

- Στην Ειδική Ετήσια Έκθεση του 2008 υπάρχει αναφορά σε μία (1) σχετική υπόθεση: την γνωμοδότηση εκ μέρους του Συνηγόρου του Πολίτη ότι ο αποκλεισμός ομόφυλων ζευγαριών από τη σύναψη συμφώνου συμβίωσης δεν προσκρούει στο ευρωπαϊκό κοινοτικό δίκαιο (βλ. εδώ, σελ. 17).

- Στην Ειδική Ετήσια Έκθεση του 2009 υπάρχουν δύο (2) αναφορές σε σχετικές υποθέσεις: η πρώτη αφορά την λογοκρισία ενός φιλιού ανάμεσα σε δύο άνδρες στη Λυρική Σκηνή (υποθεση Ρούσαλκα) και η δεύτερη στην ανάκληση άδειας καταστήματος σε νησί του Αιγαίου που η προσφεύγουσα θεώρησε ότι οφειλοταν στο σεξουαλικό της προσανατολισμό.

Επομένως, συνολικά ο Συνήγορος έχει αναφερθεί στις Ειδικές Εκθέσεις του από το 2005 ως σήμερα σε τέσσερις (4) υποθέσεις λόγω σεξουλικού προσανατολισμού. Το επιχείρημα - μόνιμη επωδός του Συνηγόρου ότι ο μικρός αριθμός υποθέσεων οφείλεται στο ότι οι πολίτες διστάζουν να αναφέρουν τόσο ευαίσθητα θέματα δεν είναι επαρκές για τις χαμηλές επιδόσεις του: ο Συνήγορος έχει αυτεπάγγελτη αρμοδιότητα και αν είχε τα ζητήματα ΛΟΑΤ δικαιωμάτων σε προτεραιότητα θα μπορούσε να είχε παρέμβει σε όλα χωρίς να έχει υποβληθεί αναφορά από τους πολίτες (όπως λ.χ. στην περίπτωση του αποκλεισμού ομοφυλόφιλων από την αιμοδοσία, καθώς και στην περίπτωση των γάμων της Τήλου, όπου θα μπορούσε να είχε εκδώσει αυτεπαγγέλτως μια Ειδική Έκθεση με τη νομική ανάλυση του για το συνταγματικό δικαίωμα στο γάμο, όπως έκανε και η Κύπρια Συνήγορος του Πολίτη).

(iv) έντυπο ενημερωτικό υλικό

Το 2009, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Περηφάνιας, ο Συνήγορος του Πολίτη εκτύπωσε και διένειμε ενημερωτικά φυλλάδια (flyers), τα οποία βρίσκονται αναρτημένα και στην ιστοσελίδα του (βλ. εδω, εδώ, εδώ κι εδώ).

(v) Δημοσιοποίηση πορισμάτων σε υποθέσεις που η Διοίκηση δεν συμμορφώθηκε

Όταν η Διοίκηση αρνείται να συμμορφωθεί, ο Συνήγορος έχει την αρμοδιότητα να δώσει στη δημοσιότητα ένα Πόρισμα με τις διαπιστώσεις και τις συστάσεις του. Αυτή είναι και η μόνη μορφή ιδιότυπης κύρωσης που μπορεί να επιβάλλει ο Συνήγορος, μια ανεξάρτητη αρχή που επιδιώκει την επίλυση των προβλημάτων με βάση την δύναμη της λογικής και χωρίς κυρώσεις.

Δυστυχώς, ο Συνήγορος δεν έχει δημοσιοποιήσει κανένα πόρισμα για διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού σε περιπτώσεις που η Διοίκηση δεν συμμορφώθηκε, με μόνη "κρυφή" εξαιρεση την περίπτωση των παράνομων προσαγωγών στο Ζάππειο (βλ. εδώ). Σε μία περίπτωση όμως δημοσιοποίησε μια "σύνοψη διαμεσολάβησης" κατά την οποία όμως η Διοίκηση συμμορφώθηκε: επρόκειτο για το αίτημα ασύλου του σεξουαλικού ιρακινού πρόσφυγα "Άλεξ", στον οποίο ύστερα από ένα Γολγοθά και κατόπιν παρέμβασης Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων αλλά και του αρμόδιου Ευρωπαίου Επιτρόπου χορηγήθηκε άσυλο (βλ. εδώ Σύνοψη Διαμεσολάβησης - Αναγνώριση της προσφυγικής ιδιότητας σε αιτούντα άσυλο λόγω του σεξουαλικού του προσανατολισμού).

Θα έπρεπε να είχε συντάξει Πόρισμα λ.χ. για την υπόθεση της Ρούσαλκα, για την οποία συντάχθηκαν ορισμένα σημαντικά κείμενα απο τον Κύκλο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, τα οποία όμως μόνο εν περιλήψει δημοσιεύθηκαν στην ιστοσελίδα του Συνηγόρου (στην Ετήσια Έκθεση Ίσης Μεταχείρισης του 2009).

(vi) Διοργάνωση εκδηλώσεων/συνεδρίων/ημερίδων

Ο Συνήγορος του Πολίτη δεν έχει διοργανώσει κάποια εκδήλωση ειδικά για τα θέματα διακρίσεων λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού. Αντίθετα, έχει οργανώσει ημερίδες για το ιατρικό απόρρητο, για την προστασία του περιβάλλοντος και για το δικαίωμα πρόσβασης στα δημόσια έγγραφα.

(β) Συνεργασία με φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών και ΜΚΟ

Ενώ ο Συνήγορος του Πολίτη έχει καλέσει για συντονισμένη δράση τις ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον τομέα (α) των δικαιωμάτων των Ρομά και (β) των δικαιωμάτων των παιδιών, δεν έχει απευθύνει αντίστοιχη πρόσκληση προς τις ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον τομέα των ΛΟΑΤ δικαιωμάτων. Κι αυτό, μολονότι τέτοιες οργανώσεις έχουν απευθυνθεί στον Συνήγορο του Πολίτη στο πλαίσιο αναφορών (βλ. υπόθεση Ιρακινού πρόσφυγα και υπόθεση Ρούσαλκα).

(γ) Αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων

(i) Στην υπόθεση του φοιτητή που κατήγγειλε διάκριση λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού, ύστερα από την παρέμβαση του Συνηγόρου τελικά δεν επιβλήθηκε το απειλούμενο μέτρο της αποβολής από το πανεπιστήμιο, αλλά θεωρήθηκε κι ότι η απειλούμενη διάκριση δεν αφορούσε τον προσανατολισμό του σπουδαστή. H υπόθεση θεωρήθηκε ότι δεν εμπίπτει στο νόμο για την ίση μεταχείριση, για λόγο που αναφέρεται στην νομοτεχνική ανάπτυξη του ν.3304/2005, ενώ στην υπόθεση Ρούσαλκα (το 2009) αναγνωρίστηκε ότι η ίση μεταχείριση χωρίς διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Συνηγόρου, από την γενικότερη αποστολή του ως φορέα προώθησης. Οπότε εδώ έχουμε μια μεταγενέστερη "στροφή", η οποία βρίσκεται στην ορθή κατεύθυνση.

(ii) Στην υπόθεση του Ιρακινού σεξουαλικού πρόσφυγα, το αποτέλεσμα της αναγνώρισης όπως καταγράφηκε και στον Τύπο δεν αποτελούσε αποκλειστική επιτυχία του Συνηγόρου του Πολίτη, αφού αναφέρεται ότι σε αυτό συνέβαλαν ΜΚΟ καθώς και ο αρμόδιος Ευρωπαίος Επίτροπος.

(iii) Στην υποθεση του ερωτήματος περί του αν ο αποκλεισμός ομόφυλων ζευγαριών από το δικαίωμα σύναψης συμφώνου συμβίωσης είναι σύμφωνος με το κοινοτικό δίκαιο, η απάντηση του Συνηγόρου του Πολίτη ήταν απογοητευτική. Με βάση μια νομικά αμφισβητήσιμη ερμηνεία έκρινε ότι δεν θίγεται το κοινοτικό δίκαιο, χωρίς να υπεισέλθει καθόλου στην ευθεία προσβολή των άρθρων 8 και 14 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου που κατά την Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί μέρος του κοινοτικού κεκτημένου. Ενώ μάλιστα ο Συνήγορος στην πραγματικότητα δεν είχε αρμοδιότητα να απαντήσει στο ερώτημα (ο Συνήγορος δεν αποτελεί γνωμοδοτικό όργανο), παρ' όλ' αυτά υπεισήλθε στην ουσία και μάλιστα δημοσιοποίησε αυτές τις αμφιλεγόμενες για τα ΛΟΑΤ δικαιώματα απόψεις. (Αναλυτικότερα βλ. εδώ "Σύμφωνο Συμβίωσης: Ο Συνήγορος του Πολίτη αγνοεί την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου").

(iv) Στην υπόθεση της Ρούσαλκα (λογοκρισία φιλιού ανάμεσα σε άνδρες από τη Λυρική Σκηνή), ενώ εκδόθηκαν κείμενα με σημαντικά νομικά συμπεράσματα (όπως ότι το κοινό έχει δικαίωμα να απολαύσει ένα έργο τέχνης χωρίς περικοπές που οφείλονται σε παρεμβάσεις λόγω προκαταλήψεων), τελικά ο Συνήγορος αρκέστηκε σε μια διαβεβαίωση, ένα χρόνο μετά, ενώ είχε ήδη αλλάξει η διοίκηση της Λυρικής, ότι δεν πρόκειται στο μέλλον να συμβεί κάτι τέτοιο. Επίσης ο Συνήγορος δεν διερεύνησε τις αναφορές περί καταστροφής της σημαίας διαδηλωτών από μέλη της ορχήστρας και διάφορες βιαιοπραγίες κατά τη διάρκεια παράστασης διαμαρτυρίας υπερασπιστών των ΛΟΑΤ δικαιωμάτων. Το πιο σοβαρό όμως είναι ότι ο Συνήγορος αρχειοθέτησε την υπόθεση, έχοντας μείνει άπραγος για πάνω από ένα (1) έτος, κατά το οποίο η Λυρική δεν απαντούσε και μάλιστα χωρίς να επιμείνει για την διενέργεια ένορκης διοικητικής εξέτασης για την διερεύνηση τυχόν πειθαρχικών ευθυνών εκ μέρους δημοσίων υπαλλήλων, όπως έχει ρητή αρμοδιότητα να ζητήσει. Τελικά, δεν δημοσιοποίησε ούτε Πόρισμα, ούτε "σύνοψη διαμεσολάβησης", ώστε να υπάρχει καταγεγραμμένο κάπου το ιστορικό αλλά και οι σημαντικές νομικές σκέψεις του Συνηγόρου, αλλά περιορίστηκε σε αναφορές στην Ετήσια Έκθεση Ίσης Μεταχείρισης του 2009.

(v) Για την υπόθεση της ανάκλησης άδειας λειτουργίας καταστήματος σε νησί του Αιγαίου, λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού, κατά τα καταγγελλόμενα της προσφεύγουσας, δεν είναι γνωστό τίποτε, επειδή δεν έχει δημοσιευθεί κανένα κείμενο (Πόρισμα ή Σύνοψη διαμεσολάβησης), εκτός από μερικές αναφορές στην Ετήσια Έκθεση Ίσης Μεταχείρισης του 2009.

(δ) Συνέπεια λόγων και έργων

Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει ασχοληθεί ελάχιστα με θέματα ίσης μεταχείρισης χωρίς διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού, μολονότι ακόμη κι αν οι πολίτες διστάζουν να καταθέσουν αναφορές, έχει ο ίδιος αρμοδιότητα για αυτεπάγγελτη παρέμβαση.

Ειδικά για το ζήτημα του συμφώνου συμβίωσης, η ανεξάρτητη αρχή έχει υποπέσει στην εξής αντίφαση:

1η Απριλίου 2008, πηγή in.gr

"Ο Συνήγορος του Πολίτη Γιώργος Καμίνης, απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με Σύμφωνο Ελεύθερης Συμβίωσης και τις διαμαρτυρίες ομοφυλόφιλων για τον αποκλεισμό τους από αυτό, αφού ανέφερε ότι το θέμα βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο κέντρο του πολιτικού διαλόγου, πρόσθεσε ότι η χώρα μας, σύμφωνα και με τις ευρωπαϊκές οδηγίες, θα πρέπει να εξαλείψει τις αθέμιτες διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού."

Έγγραφο Συνηγόρου του Πολίτη 7 Ιανουαρίου 2009 (βλ. εδώ).

"Πάντως, σε κάθε περίπτωση σας επισημαίνω ότι η μειωμένη προστασία των υφιστάμενων στην Ελλάδα σχέσεων μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου, εν αντιθέσει προς τα ισχύοντα σε άλλα κράτη μέλη της Ε.Ε., λόγω της έλλειψης ρητής αναγνώρισης στην εθνική έννομη τάξη της δυνατότητας σύναψης γάμου ή συμφώνου συμβίωσης στην περίπτωση αυτή, η οποία έχει ως παράπλευρη δυσμενή συνέπεια τη μη δυνατότητα επίκλησης των διατάξεων της οδηγίας 2004/38/ΕΚ σε περίπτωση μετακίνησης και εγκατάστασης τυχόν ενδιαφερομένων σε άλλο κράτος μέλος της Ένωσης, δεν προσκρούει αφ’ εαυτήν στους κανόνες εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου, δεδομένου ότι η επίκληση των κανόνων αυτών θα προϋπέθετε την προηγούμενη αναγνώριση, βάσει της εθνικής νομοθεσίας του κράτους μέλους προέλευσης, δικαιώματος το οποίο ακολουθεί τον δικαιούχο σε περίπτωση μετακίνησής του σε άλλο κράτος μέλος (υποδοχής). "

Ο Συνήγορος της ατιμωρησίας

Αποτελεί μεγάλη πρόκληση η προεκλογική δήλωση του κ. Καμίνη, υποψήφιου δημάρχου Αθηνών και ταυτόχρονα Συνηγόρου του Πολίτη (δεν έχει παραιτηθεί ακόμη) ότι όποιος παρανομεί πρέπει να τιμωρείται (βλ. συνέντευξη 12.9.2010 στο ΒΗΜΑ). Aλλού ο Συνήγορος καταγγέλλει ότι έχουν "ατονίσει οι ελεγκτικοί μηχανισμοί" (βλ. εδώ άρθρο της Κ.Μπακογιάννη στο protagon.gr). Λίγη αυτοκριτική δεν θα έβλαπτε.

Σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ. 12 του Ν.3094/2003, "αν προκύψουν αποχρώσες ενδείξεις για τέλεση αξιόποινης πράξης από λειτουργό, υπάλληλο ή μέλος της διοίκησης, ο Συνήγορος του Πολίτη διαβιβάζει την έκθεση και στον αρμόδιο εισαγγελέα". Αυτό σημαίνει ότι ο Συνήγορος του Πολίτη, πέρα από τη διαμεσολαβητική του λειτουργία για την επίλυση των διαφορών ανάμεσα σε κράτος - πολίτη, έχει και την αρμοδιότητα ν α στέλνει στην Δικαιοσύνη κάθε πιθανή παρανομία των δημόσιων λειτουργών.

Ας δούμε τις επιδόσεις του κ. Καμίνη, ως Συνηγόρου του Πολίτη που εκ της θέσεώς του ενημερωνόταν κάθε χρόνο για εκατοντάδες παρανομίες, ως προς την παραπομπή υπόπτων δημοσίων λειτουργών στην Εισαγγελία.

Σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση 2003, ο Συνήγορος παρέπεμψε στην Δικαιοσύνη οκτώ (8) υποθέσεις (βλ. εδώ, σελ. 257-258).

Στην Ετήσια Έκθεση 2004, ο Συνήγορος αναφέρει επτά (7) υποθέσεις (βλ. εδώ, σελ. 236-237)

Στην Ετήσια Έκθεση 2005, ο Συνήγορος αναφέρει μία (1) υπόθεση (βλ. εδώ, σελ. 255)

Στην Ετήσια Έκθεση 2006, ο Συνήγορος αναφέρει δύο (2) υποθέσεις (βλ. εδώ, σελ. 292).

Στην Ετήσια Έκθεση 2007, ο Συνήγορος αναφέρει τρεις (3) υποθέσεις (βλ. εδώ, σελ. 273).

Στην Ετήσια Έκθεση 2008, ο Συνήγορος αναφέρει τρεις (3) υποθέσεις (βλ. εδώ, σελ. 27).

Στην Ετήσια Έκθεση 2009, ο Συνήγορος δεν αναφέρει καμία (0) υπόθεση ως παραπεμφθείσα στη Δικαιοσύνη, αλλά αναφέρεται σε εξελίξεις που υπήρχαν σε υποθέσεις περασμένων ετών (βλ. εδώ, σελ. 26).

Σύμφωνα λοιπόν με τα επίσημα δημοσιευμένα στοιχεία, σε όλη τη διάρκεια της επταετούς θητείας του, ο κ. Καμίνης διαπίστωσε αποχρώσες ενδείξεις τέλεσης ποινικών παραβάσεων σε δεκαέξι (16) περιπτώσεις, τις οποίες και παρέπεμψε στη Δικαιοσύνη.

Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων δηλαδή, οι διαπιστωμένες (όχι απλώς πιθανές) παρανομίες δεν οδηγούνταν στην Εισαγγελία από τον Συνήγορο του Πολίτη. Ακόμα και σε περιπτώσεις που ο Συνήγορος δεν μπορούσε να πείσει την Διοίκηση να συμμορφωθεί με τις νομικές της υποχρεώσεις, δυστυχώς έθετε την υπόθεση στο αρχείο χωρίς να εξαντλήσει τις αρμοδιότητές του. Έτσι όμως οι υπάλληλοι ήξεραν ότι από το Συνήγορο δεν επρόκειτο να προκύψει κάποια αρνητική συνέπεια, οπότε αντιμετώπιζαν με ιδιαίτερη χαλαρότητα (αν όχι και αδιαφορία) τις συστάσεις του και μόνο τελικά αν ήθελε η Διοίκηση συμμορφωνόταν. Ενώ αν ήξεραν ότι όλες οι περιπτώσεις παρανομιών θα κατέληγαν στον Εισαγγελέα εάν οι υπάλληλοι δεν συμμορφώνονταν με το νόμο, τότε τα επιχειρήματα του Συνηγόρου θα είχαν και την επιπρόσθετη ισχύ που ο ίδιος ο νομοθέτης έχει προσδώσει με την πρόβλεψη της αρμοδιότητας παραπομπής.

Θα μπορούσε βέβαια να πει κανείς "και γιατί να μην κάνει ο πολίτης μια μήνυση στον δημόσιο υπάλληλο, το ίδιο δεν είναι;". Εδώ όμως εξετάζουμε το αν ο Συνήγορος ασκούσε όλες του τις αρμοδιότητες ή όχι, δεν εξετάζουμε αν οι πολίτες είναι σε θέση να ασκούν τα δικαιώματά τους, όταν ήδη έχουν προσφύγει στον Συνήγορο. Εξάλλου διαφορετική βαρύτητα έχει η διαπίστωση μιας παράβασης από μια ανεξάρτητη αρχή και διαφορετική βαρύτητα έχει η μήνυση του ίδιου του θιγόμενου.

Προκαλεί τεράστια ερωτηματικά λοιπόν η παραπάνω δήλωση του κ. Καμίνη ο οποίος εμφανίζεται ως άτεγκτος διώκτης κάθε παρανομίας και υπέρμαχος της διαφάνειας και της λογοδοσίας, την στιγμή που τα στατιστικά των δικών του Ετήσιων Εκθέσεων δεν είναι συνηγορούν ιδιαίτερα υπέρ της προσήλωσής του στην δικαστική παραπομπή των πιθανώς παρανομούντων.

Ανακοίνωση της αναπλήρωσης του Συνηγόρου του Πολίτη

Με σημερινό δελτίο τύπου ανακοινώθηκε ότι ως αναπληρώτρια Συνήγορος του Πολίτη ορίστηκε η καθηγήτρια κ. Καλλιόπη Σπανού, η οποία είναι Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη του Κύκλου σχέσεων Κράτους - Πολίτη (βλ. εδώ) .

Έτσι, επιβεβαιώθηκε η πρόβλεψη που είχαμε κάνει για την αναπλήρωση (βλ. εδώ).

Από το δελτίο τύπου προκύπτει επίσης ότι ο κ. Καμίνης δεν έχει υποβάλλει ακόμη την παραίτησή του, ούτε έχει φυσική παρουσία στους χώρους της Αρχής, αλλά παραμένει τυπικά στη θέση του μέχρι την έκδοση πρακτικών επιλογής ειδικού επιστημονικού προσωπικού, διαδικασία που διεξήχθη υπό την προεδρία του.

Συνεπώς ο υποψήφιος Δήμαρχος Αθηνών κ. Καμίνης παραμένει Συνήγορος του Πολίτη μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας πρόσληψης ειδικού επιστημονικού προσωπικού, μια διαδικασία στην οποία υποστηρίζεται ότι δεν είναι νομικά εφικτή η αναπλήρωσή του.

Η αναπλήρωση του Συνηγόρου του Πολίτη

Έχουν περάσει ήδη εβδομάδες από την εμπλοκή του ονόματος του κ. Καμίνη στις δημοτικές εκλογές και την προεξαγγελία της παραίτησής του από τη θέση του Συνηγόρου του Πολίτη εντός του Σεπτεμβρίου του 2010. Ενώ τα πολιτικά και τα δημοσιογραφικά γραφεία εξετάζουν σενάρια, πιθανότητες, σφιγμομετρήσεις για τους εκλογικούς συνδυασμούς, η καθημερινότητα, η πραγματική ζωή του πολίτη συνεχίζεται. Η ανάγκη επιβάλλει την άμεση αποκατάσταση του θεσμού του Συνηγόρου του Πολίτη, ο οποίος χειμάζεται από την μεγαλύτερη κρίση από τη σύστασή του. Διότι δεν μπορεί να είναι επιτυχημένη τελικά η μονοπρόσωπη ανεξάρτητη αρχή που η μόνη ισχύς της -σε περίπτωση μη συμμόρφωσης της Διοίκησης- είναι η προσφυγή στη δημοσιότητα, όταν ο φυσικός φορέας της πάσχει σημαντικά σε "αναγνωρισιμότητα", όπως επιβεβαιώθηκε τελικά από αυτή την ιστορία. Είναι αποτυχία ο πολίτης να μην "αναγνωρίζει" τον Συνήγορό του. Σε δεύτερο επίπεδο, δεν έχει καν ανακοινωθεί το πρόσωπο που θα αναπληρώσει τον Συνήγορο του Πολίτη μέχρι την εκλογή νέου Συνηγόρου κι αυτό, δεδομένου του προσωποπαγούς της Αρχής, σημαίνει ότι ουσιαστικά αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει Συνήγορος του Πολίτη.

Στην ανακοίνωση της προεξαγγελίας της παραίτησής του, ο κ. Καμίνης αναφέρει ότι έως την εκλογή νέου Συνηγόρου "θα εφαρμοστεί ο θεσμός της αναπλήρωσης από Βοηθό Συνήγορο, όπως προβλέπει ο νόμος".

Ο Ν.3094/2003 αναφέρει στο άρθρο 2 ότι "αναπλήρωση του Συνηγόρου του Πολίτη χωρεί εφόσον απουσιάζει ή κωλύεται προσκαίρως να ασκήσει τα καθήκοντά του για οποιονδήποτε λόγο. Ο Συνήγορος του Πολίτη ορίζει έναν εκ των Βοηθών Συνηγόρων ως αναπληρωτή του". Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο κ. Καμίνης ούτε "απουσιάζει", ούτε "κωλύεται προσκαίρως" να ασκήσει τα καθήκοντά του, αφού δεν επικαλέστηκε κάποιον τέτοιο λόγο για την παραίτησή του. Αν ανατρέξουμε στον θεσμό της αναπλήρωσης δημόσιων αρχών όπως αυτός περιγράφεται στον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (άρθρο 8) θα βρούμε ότι και πάλι η προϋπόθεση είναι "απουσία η κώλυμα". Οι διατάξεις του άρθρου 8 όμως δίνουν μια κατεύθυνση για το ποιος πρέπει να είναι ο αναπληρωτής: "αν δεν υπάρχουν υποκείμενες οργανικές μονάδες, τον προϊστάμενο αναπληρώνει ο κατά βαθμό ανώτερος υπάλληλος της μονάδας. Σε περίπτωση ομοιοβάθμων, αναπληρωτής είναι ο προϊστάμενος ή ο υπάλληλος που έχει τον περισσότερο χρόνο υπηρεσίας στον βαθμό. Πάντως, ο οριζόμενος αναπληρωτής πρέπει να ανήκει σε κλάδο του οποίου οι υπάλληλοι κατά τις σχετικές διατάξεις μπορούν να προϊστανται." Δηλαδή αναπληρωτής Συνήγορος πρέπει να είναι ο αρχαιότερος Βοηθός. Επί του παρόντος, τον περισσότερο χρόνο υπηρεσίας στον βαθμό του Βοηθού Συνηγόρου κατέχει η καθηγήτρια διοικητικής επιστήμης κ. Καλλιόπη Σπανού, Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη, υπεύθυνη για τον Κύκλο Σχέσεων Κράτους - Πολίτη. Εάν ο κ. Καμίνης ακολουθήσει την λογική του άρθρου 8 του ΚΔΔιαδ, τότε η κ. Σπανού θα είναι η αναπληρώτρια Συνήγορος του Πολίτη μέχρι τον διορισμό νέου Συνηγόρου.

Ο θεσμός της αναπλήρωσης όμως δεν αφορά την περίπτωση που ο Συνήγορος του Πολίτη πρόκειται να παραιτηθεί ή έχει παραιτηθεί, διότι αυτό δεν αφορά κώλυμα. Οπότε είναι προβληματικός νομικά ο λόγος για τον οποίο τον επικαλείται ο κ. Καμίνης στο κείμενο της παραίτησής του και κανονικά αμέσως μετά την παραίτηση θα έπρεπε να κινηθεί η διαδικασία του διορισμού νέου Συνηγόρου από τη Βουλή.

Εκτός όμως από τον Ν.3094, ο οποίος ως ειδικός νόμος για τον Συνήγορο του Πολίτη δεν τολμά καν να προβλέψει το ενδεχόμενο κάποιος να παραιτηθεί από αυτή τη θέση (δεν υπάρχει διάταξη για το τι συμβαίνει σε περίπτωση παραίτησης), υπάρχει και ο Ν.3051/2002 για το γενικό καθεστώς των συνταγματικά κατοχυρωμένων ανεξάρτητων αρχών. Αυτός ο νόμος είναι εκτελεστικός του Συντάγματος και συγκεκριμένα του άρθρου 101Α Σ. Μεταξύ άλλων, μάλιστα, ο Ν.3051 αναφέρει ότι οι αναπληρωτές των ανεξάρτητων αρχών ορίζονται από τη Βουλή σύμφωνα με το άρθρο 101Α του Συντάγματος και τον Κανονισμό της Βουλής. Οπότε η παραπάνω ρύθμιση του Ν.3094 ότι ο Συνήγορος του Πολίτη επιλέγει μόνος του τον αναπληρωτή του βρίσκεται στα όρια της αντισυνταγματικότητας. Και είναι απορίας άξιον που ο κ. Καμίνης αναφέρεται στο "θεσμό της αναπλήρωσης", χωρίς την παραμικρή μνεία για την αντισυνταγματικότητά του.

Η περίπτωση της παραίτησης είναι μια πραγματικότητα που αναγνωρίζεται από τον Ν.3051, ο οποίος αναφέρει ότι "σε περίπτωση θανάτου, παραίτησης ή έκπτωσης μέλους ανεξάρτητης αρχής, διορίζεται νέο μέλος για το υπόλοιπο της θητείας." Εάν λοιπόν αυτή η διάταξη αφορά και τον Συνήγορο του Πολίτη, τότε η Βουλή πρέπει να διορίσει έναν Συνήγορο για το υπόλοιπο της θητείας του κ. Καμίνη, δηλαδή μέχρι τον Μάρτιο του 2012. Αλλά εδώ αρχίζουν μία σειρά από νομικά ερωτήματα ως προς την εφαρμοσιμότητα αυτής της διάταξης ειδικά για τον θεσμό του Συνηγόρου του Πολίτη και, κυρίως: αν η Βουλή διορίσει έναν Συνήγορο μέχρι το 2012, τι θα γίνει με τους Βοηθούς Συνηγόρους που ήδη υπηρετούν ύστερα από πρόταση του κ. Καμίνη και απόφαση του υπουργού εσωτερικών;

Σύμφωνα με το άρθρο 2 του Ν.3094, "η λήξη της θητείας του Συνηγόρου, για οποιονδήποτε λόγο, επιφέρει αυτοδίκαια και την λήξη των Βοηθών Συνηγόρων, οι οποίοι συνεχίζουν να ασκούν τα καθήκοντά τους, έως το διορισμό νέων Βοηθών Συνηγόρων και πάντως όχι μετά την πάροδο τριών μηνών από το διορισμό νέου Συνηγόρου του Πολίτη". Άρα οι Βοηθοί - οι οποίοι δεν είναι πάντως μέλη της ανεξάρτητης αρχής- διαγράφουν μια παρακολουθηματική υπηρεσιακή πορεία ως προς τον Συνήγορο που τους πρότεινε για διορισμό. Διότι οι Βοηθοί προέχει να χαίρουν της πλήρους εμπιστοσύνης του Συνηγόρου, αφού καλούνται να εφαρμόζουν και την πολιτική που χαράσσει ο ίδιος ως προς την διοίκηση της ανεξάρτητης αρχής. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως, δεν έχουμε "λήξη της θητείας του Συνηγόρου, για οποιονδήποτε λόγο", δηλαδή θάνατο/έκπτωση/παρέλευση τετραετίας, αλλά παραίτηση. Για την οποία ο νομοθέτης του 3094, βέβαιος ότι ουδείς θα παραιτείτο από τη θέση του Συνηγόρου του Πολίτη, ουδέν πρόβλεψε, αφήνοντας προφανώς το ζήτημα της αποχώρησης των Βοηθών Συνηγόρων στην διαμόρφωση μίας soft law θεσμικής ευπρέπειας που επιβάλλει την ταυτόχρονη υποβολή της παραίτησής τους με την παραίτηση του Συνηγόρου του Πολίτη. Διότι, εάν ο κ. Καμίνης αντικατασταθεί από νέο Συνήγορο μέχρι το τέλος της θητείας του 2012, όπως αναφέρει η διάταξη του 3051, ενώ παραμείνουν οι Βοηθοί του στην υπηρεσία, θα έχουμε ως αποτέλεσμα η Αρχή να μην επικουρείται από Βοηθούς της επιλογής του νέου Συνηγόρου, αλλά της επιλογής του προηγούμενου Συνηγόρου, πράγμα εντελώς αντίθετο στη νομοθετική βούληση του 3094. Γι' αυτό η λύση του 3051 (διορισμός νέου Συνηγόρου μέχρι το τέλος της θητείας του προηγούμενου), εάν προκριθεί, θα πρέπει να σημαίνει ταυτόχρονα και διορισμό νέων Βοηθών Συνηγόρων.

Τέλος θα πρέπει να επισημανθεί ότι ο θεσμός της αναπλήρωσης, αν και δεν προβλέπεται για την περίπτωση της παραίτησης του Συνηγόρου του Πολίτη, επιβάλλεται εξ ανάγκης από την αρχή της συνέχειας της λειτουργίας των διοικητικών οργάνων (το πολύ επί τρίμηνο όπως έχει δεχθεί και το ΣτΕ). Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο αναπληρωτής Συνήγορος του Πολίτη θα πρέπει να θεωρείται κατά κάποιον τρόπο ο εκλεκτός για την κατάληψη της θέσης του Συνηγόρου επί τετραετία. Δεν πρέπει οι ανεξάρτητες αρχές να μετατραπούν σε φέουδα όπου κάθε απερχόμενος ορίζει και τον διάδοχό του, τον οποίο η Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής επικυρώνει με τη λογική "αυτοί ξέρουν καλύτερα από εμάς". Όταν ο κ. Διαμαντούρος, πρώτος Συνήγορος του Πολίτη, εξελέγη Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής, δήλωσε ότι "δεν είχε άποψη" για τον αντικαταστάτη του (in.gr 28.1.2003), ο οποίος τελικά όμως ήταν ο δικός του Βοηθός Συνήγορος κ. Καμίνης (και φέτος ο κ. Κανέλλης έγραψε στα ΝΕΑ ότι τότε ο κ. Διαμαντούρος "συνηγόρησε ανεπιφύλακτα υπέρ του Καμίνη"). Άρα, είχε - δεν είχε άποψη ο κ. Διαμαντούρος, ο δικός του Βοηθός έγινε τελικά Συνήγορος. Αυτό πρέπει να σταματήσει. Η θέση του Βοηθού Συνηγόρου δεν πρέπει να θεωρηθεί προθάλαμος για την κατάληψη της θέσης του Συνηγόρου του Πολίτη, διότι έτσι θα διαιωνίζεται μια ιδιότυπη μορφή αριστοκρατίας, λες και δεν πρόκειται για ανεξάρτητη αρχή αλλά για την Βουλή των Λόρδων. Οι Βοηθοί Συνήγοροι είναι απλώς όργανα του εκάστοτε φυσικού φορέα της Αρχής και εκφράζουν μόνο την δική του πολιτική. Ο διορισμός τους ως νέων Συνηγόρων είναι απλώς μία ακόμη πράξη περιφρόνησης της ανεξαρτησίας της Αρχής.

Η θητεία του κ. Καμίνη στον Συνήγορο του Πολίτη

Με την ανακοίνωση της επικείμενης παραίτησής του από τη θέση του Συνηγόρου του Πολίτη, ο κ. Καμίνης έκλεισε έναν πολυετή κύκλο (1998-2010) στην εν λόγω ανεξάρτητη αρχή, ο οποίος διατρέχει τα χρόνια από την ίδρυσή της έως σήμερα. Αξίζει λοιπόν να σταθούμε στα έγγραφα και τις πληροφορίες που υπάρχουν ώστε να αποτιμηθεί η συμβολή του δεύτερου προσώπου που υπηρέτησε ως Συνήγορος του Πολίτη και να εντοπιστούν τα θεμέλια στα οποία χτίστηκε ο νεοπαγής θεσμός, αλλά και να αποφευχθούν οι κακοτοπιές από την νέα διοίκηση που κατ' ανάγκη θα πρέπει να σηματοδοτήσει και μια νέα εποχή για τον Συνήγορο στα δημόσια πράγματα.

Α' περίοδος: Βοηθός Συνήγορος για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

Τον Οκτώβριο του 1998 ξεκίνησε τη λειτουργία της μια νέα ανεξάρτητη αρχή, η οποία αποτελεί την ελληνική εκδοχή του θεσμού του Ombudsman, του Διαμεσολαβητή ανάμεσα σε πολίτη και κράτος για την εξωδικαστική επίλυση διαφορών. Η ίδρυση του Συνηγόρου του Πολίτη αποτέλεσε πολιτική απόφαση της κυβέρνησης Σημίτη, χωρίς να υπάρχει κοινοτική εντολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για υποχρεωτική οργάνωση της ανεξάρτητης αρχής (σε αντίθεση λ.χ. με την υποχρέωση της χώρας να έχει Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων λόγω της Οδηγίας 95/46). Η ανεξάρτητη αρχή ονομάζεται "Συνήγορος του Πολίτη" και είναι μονομελής. Ως πρώτος Συνήγορος επιλέγεται ο καθηγητής πολιτικής επιστήμης κ. Νικηφόρος Διαμαντούρος, ο οποίος με τη σειρά του επιλέγει και τους τέσσερις Βοηθούς Συνηγόρους, ένας για κάθε "Κύκλο" λειτουργίας της νέας δημόσιας υπηρεσίας (κύκλος δικαιωμάτων του ανθρώπου, κύκλος σχέσεων κράτους πολίτη, κύκλος ποιότητας ζωής, κύκλος κοινωνικής προστασίας). Ο κ. Καμίνης διορίζεται Βοηθός Συνήγορος, υπεύθυνος του Κύκλου για τα δικαιώματα του Ανθρώπου. Οι Βοηθοί Συνήγοροι δεν είναι μέλη της Αρχής, αλλά διευθυντές των τεσσάρων Κύκλων, που αποτελούν τμήματα ειδίκευσης στην επεξεργασία των αναφορών που υποβάλλουν οι πολίτες.

Ο Κύκλος δικαιωμάτων του ανθρώπου χειρίζεται ορισμένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα που αντιμετωπίζει ο Συνήγορος του Πολίτη, σχετιζόμενα με την απόκτηση ιθαγένειας, την κατάσταση των μεταναστών, των φυλακισθέντων, των μαθητών, των στρατιωτών και γενικά των πολιτών που τα δικαιώματά τους συνήθως παραβιάζονται από το κράτος. Ο κ. Καμίνης το 1998 διοικεί έναν Κύκλο που αποτελείται από επιστημονικό και βοητικό προσωπικό συνολικά δεκαοκτώ ατόμων, ανάμεσα στους οποίους και ο κ. Τάκης, μετέπειτα Βοηθός Συνήγορος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και σημερινός Γενικός Γραμματέας Μεταναστευτικής Πολιτικής. (Βλ. Ετήσια Έκθεση ΣτΠ 1998). Η πρώτη δημοσιευμένη Ειδική Έκθεση που υποβάλλει ο κ. Καμίνης ως Βοηθός Συνήγορος, το 1999, αφορά τον θεσμό της Εναλλακτικής - Κοινωνικής Υπηρεσίας και περιέχει προτάσεις για την αναμόρφωση του (βλ. εδώ). Τον Αύγουστο του ίδιου έτους, ο κ. Καμίνης μαζί με δύο στελέχη του Κύκλου διενεργούν αυτοψία για τις συνθήκες κράτησης στο Αστυνομικό Τμήμα Ομονοίας (βλ. εδώ την Έκθεση Αυτοψίας). Στη συνέχεια, ο Συνήγορος κ. Διαμαντούρος περιέλαβε τα ευρήματα της Έκθεσης σε μια επιστολή του προς τον Υπουργό Δημοσίας Τάξεως κ. Χρυσοχοϊδη.

Μέχρι το 2002, ο Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου επέδειξε ιδιαίτερο δυναμισμό, προσφεύγοντας αρκετά συχνά στη διενέργεια αυτοψίας, η οποία αποτελεί ένα άκρως ενεργητικό μέσο συλλογής πληροφοριών. Αυτοψίες διενεργήθηκαν κατά την ανέγερση ιερού ναού μαρτύρων του Ιεχωβά, σε δικαστικές φυλακές, σε καταυλισμούς Ρομά κλπ. Το πιο σημαντικό όμως επίτευμα κατά την περίοδο αυτή, είναι η αναλυτική εξέταση από πλευράς συνταγματικού δικαίου διαφόρων διοικητικών πρακτικών που μέχρι τότε θεωρούνταν δεδομένες, ιδίως σε σχέση με την θρησκευτική ελευθερία (βλ. λ.χ. Πόρισμα για την λειτουργία εκτηρίου οίκου χωρίς ειδική άδεια), με τα δικαιώματα των αλλοδαπών (βλ. λ.χ. Πόρισμα για την διαγραφή από τον κατάλογο ανεπιθύμητων), καθώς και για την λειτουργία της κοινωνίας των πολιτών, την πρόσβαση των εκπροσώπων μη κυβερνητικών οργανώσεων και των δικηγόρων σε χώρους κράτησης (βλ. λ.χ. Πρόσβαση δικηγόρων σε χώρους κράτησης αλλοδαπών).

Β' περίοδος: πρώτη θητεία ως Συνήγορος του Πολίτη

Στις αρχές του 2003 ο κ. Διαμαντούρος εκλέγεται Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής και δημιουργείται κενό για τη θέση του Έλληνα Συνήγορου του Πολίτη. Όταν ο κ. Διαμαντούρος ερωτάται ποιος θα τον διαδεχθεί, απαντά ότι "δεν μπορεί να έχει άποψη επ' αυτού", αφού είναι θέμα απόφασης της Βουλής (βλ. in.gr, 28/1/2003). Σε πρόσφατο άρθρο του Η.Κανέλλη όμως, αναγράφεται ότι όταν ο κ. Διαμαντούρος εξελέγη Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής "συνηγόρησε χωρίς επιφυλάξεις υπέρ του Καμίνη" (βλ. ΤΑ ΝΕΑ, 28/8/2010).

H εκλογή του κ. Καμίνη έγινε με το νέο σύστημα της ομόφωνης ψήφου της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής, όπως επέβαλε το αναθεωρημένο Σύνταγμα στο άρθρο 101Α. (Αρχικά η Ν.Δ. είχε προτείνει για τη θέση του Συνηγόρου τον καθηγητή κ. Μακρυδημήτρη, όνομα που ακούστηκε και πάλι όταν έληξε η πρώτη θητεία του κ. Καμίνη). Μάλιστα, ο τότε πρόεδρος της Βουλής κ. Απόστολος Κακλαμάνης ανέφερε ότι ο κ. Καμίνης υπήρξε "επί δεκαπενταετία στέλεχος της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής" (βλ. in.gr, 3/4/2003). Στον πρόλογο της Ετήσιας Έκθεσης του Συνηγόρου του Πολίτη για το 2003, ο κ. Καμίνης αναφέρει: "Το γεγονός μάλιστα ότι η επιλογή αυτή έγινε με ομόφωνη απόφαση της Εθνικής Αντιπροσωπείας, ακόμη και των ανεξάρτητων βουλευτών, αποτελεί και μια κατά κάποιο τρόπο πανηγυρική επισφράγιση της ανεξαρτησίας της Αρχής, απτά δείγματα της οποίας είχε δώσει εγκαίρως, ήδη από τις πρώτες ημέρες λειτουργίας της."

Κατά την πρώτη θητεία του ως Συνήγορος του Πολίτη, ο κ. Καμίνης είχε να αντιμετωπίσει διάφορες πολιτικές πρωτοβουλίες των κυβερνήσεων για την δημιουργία νέων "Συνηγόρων". Επειδή ο Συνήγορος του Πολίτη είχε κριθεί από την κοινή γνώμη ως ένας πετυχημένος θεσμός, διάφοροι υπουργοί άρχισαν να εισηγούνται την δημιουργία "Συνηγόρου της Υγείας", "Συνηγόρου του Παιδιού", "Συνηγόρου του Καταναλωτή" κλπ. Ακολουθώντας τηνγραμμή Διαμαντούρου, ότι ένας είναι ο Συνήγορος, ο κ. Καμίνης αφιέρωσε αρκετή ενέργεια στην υπεράσπιση της αποκλειστικότητας του θεσμού. Ο Συνήγορος του Παιδιού οργανώθηκε τελικά ως ένας εσωτερικός "Κύκλος Δικαιωμάτων του Παιδιού", με τον διορισμό ενός ακόμη Βοηθού Συνηγόρου και στελέχωση με ειδικό προσωπικό. Ο Συνήγορος της Υγείας οργανώθηκε επίσης ως επέκταση των αρμοδιοτήτων του ήδη υπάρχοντος Κύκλου κοινωνικής προστασίας, με την πρόσληψη τριών ακόμη ειδικών επιστημόνων και την προσθήκη της αρμοδιότητας του Συνηγόρου του Πολίτη να λειτουργεί και ως "Συνήγορος της Υγείας και της Κοινωνικής Αλληλεγγύης" (Ν.3293/2004).

Ο κ. Καμίνης δεν κατάφερε να αποτρέψει όμως την δημιουργία ενός χωριστού Συνηγόρου του Καταναλωτή, μολονότι σε επιστολή του προς την Βουλή επιχειρηματολόγησε σθεναρά κατά της ίδρυσης νέας υπηρεσίας ως ανεξάρτητης αρχής: "(...) ενδεχόμενες ενστάσεις για το γενικότερο φαινόμενο της διάχυσης του όρου "Συνήγορος..." στο οποίο θα μπορούσε να καταλογισθεί κίνδυνος σύγχυσης της κοινής γνώμης ή ακόμη και απαξίωσης του όρου για της πληθωριστικής χρήσης αυτού, ανάγονται, ασφαλώς στο πεδίο της πολιτικής, κατά τούτο δε αρκεί η επισήμανση ότι, νομοτεχνικά, ο όρος "Διαμεσολαβητής του Καταναλωτή" θα ήταν καταφανώς ακριβέστερος. Και τούτο διότι το υπό κρίση όργανο πράγματι "διαμεσολαβεί", καθώς αποτελεί όργανο "συναινετικής" επίλυσης καταναλωτικών διαφορών, ενώ ο "Συνήγορος" κατά κανόνα διενεργεί έλεγχο νομιμότητας επί πράξεων δημόσιων υπηρεσιών (...)" (Γ. Καμίνης, ΣτΠ, Έγγραφο προς τον Υφυπουργό Ανάπτυξης 15.6.2004).

Το 2005, με την ψήφιση του Ν.3304 ο Συνήγορος ανέλαβε και την αρμοδιότητα του φορέα προώθησης της ίσης μεταχείρισης, σε εκτέλεση κοινοτικών Οδηγιών. Η αρμοδιότητα αυτή κατανεμήθηκε οριζόντια στους υπάρχοντες Κύκλους. Το 2006 όμως, με την ψήφιση του Ν.3488 για την "εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, στην επαγγελματική εκπαίδευση και ανέλιξη στους όρους και συνθήκες της εργασίας", έπρεπε να δημιουργηθεί ένας νέος Κύκλος Ισότητας των Φύλων, με τον διορισμό ακόμη ενός Βοηθού Συνηγόρου. Η υλοποίηση αυτών των διατάξεων προχώρησε το 2008, κατά τη δεύτερη θητεία του κ. Καμίνη, με το διορισμό της Βοηθού Συνηγόρου κας Σταματίνας Γιαννακούρου.

Το μοντέλο διοίκησης της υπηρεσίας του Συνηγόρου του Πολίτη από τον κ. Καμίνη κατά την πρώτη τετραετία του έμοιαζε με αυτό του κ. Διαμαντούρου: ανάθεση της διεκπεραίωσης των υποθέσεων στους Βοηθούς Συνηγόρους και το επιστημονικό προσωπικό και διαχείριση των εξωτερικών σχέσεων της ανεξάρτητης αρχής από τον ίδιο τον Συνήγορο του Πολίτη. 'Ετσι το πρόσωπο του Συνηγόρου ήταν γνωστό σε όσους μετείχαν σε συνέδρια, συναντήσεις κορυφής με υπουργούς και άλλους παράγοντες της δημόσιας ζωής, καθώς και όσους παρακολουθούσαν την ιστοσελίδα της Αρχής, αλλά λιγότερο γνωστό στους ίδιους τους αναφερόμενους πολίτες, οι οποίοι έρχονταν σε επικοινωνία με το προσωπικό του Συνηγόρου. Κεντρικό μέλημα του ίδιου του κ. Καμίνη φαινόταν η προάσπιση της ανεξαρτησίας της αρχής και η προστασία του υψηλού της κύρους με τη δημιουργία ενός "πολιτικά ορθού" προφίλ, το οποίο θα δημιουργούσε εντάσεις μόνον εφόσον απειλείτο η θέση του στο θεσμικό τοπίο. Οι εντάσεις με τις δημόσιες υπηρεσίες που δεν να τηρούσαν τις υποχρεώσεις τους έναντι των πολιτών θα έπρεπε να αποφεύγονται και η δημοσιότητα στις όποιες προστριβές θα έπρεπε να δίνεται μόνον εφόσον αφορούσαν έναν κύκλο ζητημάτων στα οποία είχε δοθεί προτεραιότητα, όπως λ.χ. τα ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας. Ιδίως μετά την "απαγόρευση" εισόδου του Συνηγόρου στις φυλακές για αυτοψίες, με ευθύνη της κυβέρνησης της Ν.Δ., το σοκ που προκλήθηκε στην Αρχή ήταν ιδιαίτερα ισχυρό και μάλλον οδήγησε σε επανεξέταση των μεθόδων προσέγγισης προς την κατεύθυνση χαμηλότερων τόνων.

Στο τέλος της πρώτης θητείας του, το 2007, ο κ. Καμίνης πήρε μέρος σε ένα συνέδριο με τίτλο "Οι ανεξάρτητες αρχές στη σύγχρονη δημοκρατία" (Megaron Plus), όπου φιλοξενήθηκαν οι επικεφαλής όλων των συνταγματικά κατοχυρωμένων ανεξάρτητων αρχών καθώς και ορισμένων αρχών από άλλες χώρες. Σε αυτό ο κ. Καμίνης ανέφερε ότι την "ανεξαρτησία των αρχών, ο συντακτικός νομοθέτης την κατοχυρώνει πρωτίστως ως ανεξαρτησία από τα πολιτικά κόμματα, επιβάλλοντας την ανάδειξή τους από ένα κοινοβουλευτικό όργανο, τη Διάσκεψη των Προέδρων, στην οποία εκπροσωπούνται όλες οι κοινοβουλευτικές ομάδες." Σε αυτή την ομιλία, ο Συνήγορος ανέφερε ότι "για την κατοχύρωση της ανεξαρτησίας, η απουσία κομματικής εξάρτησης αποτελεί συνθήκη αναγκαία όχι όμως και ικανή, καθώς η ανεξαρτησία των αρχών διακυβεύεται και σε άλλα επίπεδα", όπως το οικονομικό και η ανάγκη αποδέσμευσης του προϋπολογισμού του Συνηγόρου από το Υπουργείο Οικονομικών. Ο κ. Καμίνης τάχθηκε κατά της ρύθμισης περί αορίστου σύμβασης εργασίας του προσωπικού του Συνηγόρου του Πολίτη και υπέρ της παλαιότερης διάταξης περί πενταετούς, ανανεώσιμης σύμβασης. Η δήλωση αυτή προκάλεσε κάποια ένταση στο χώρο του συνεδρίου, από εργαζομένους στην ανεξάρτητη αρχή. Ενδεχομένως η ένταση αυτή απηχούσε ορισμένους τριγμούς για την σχέση του κ. Καμίνη με το επιστημονικό και διοικητικό προσωπικό του Συνηγόρου του Πολίτη, το οποίο κατά το 2007 αριθμούσε 175 άτομα (βλ. Παράρτημα Ετήσιας Έκθεσης).

Γ' περίοδος: δεύτερη θητεία ως Συνήγορος του Πολίτη

Η πρώτη θητεία του κ. Καμίνη ως Συνηγόρου του Πολίτη έληξε το 2007, όμως η απόφαση της Βουλής για την επιλογή των προσώπων που στελεχώνουν τις συνταγματικά κατοχυρωμένες ανεξάρτητες αρχές ελήφθη τον Φεβρουάριο του 2008. Καθ' όλο αυτό το διάστημα, ο κ. Καμίνης υπηρετούσε κατ' αυτοδίκαιη παράταση της πρώτης θητείας του, σύμφωνα με τους ορισμούς του ν.3051/2002. Η πρόθεση του κ. Καμίνη να παραμείνει στην ανεξάρτητη αρχή δεν είχε γνωστοποιηθεί παρά μόνο όταν ολοκληρώθηκαν οι σχετικές διαβουλεύσεις τον Φεβρουάριο. Ενδιαμέσως είχε ακουστεί και το όνομα του κ. Μακρυδημήτρη, ο οποίος όμως ήταν σύμβουλος του πρωθυπουργού και στο ΒΗΜΑ είχε ήδη διατυπωθεί ενστάσεις για το κατά πόσον θα υπήρχε ηθικό κώλυμα στον διορισμό του στη θέση του Συνηγόρου του Πολίτη (βλ. Ο "ανεξάρτητος" σύμβουλος του Πρωθυπουργού).

΄Εχοντας παρακολουθήσει την πορεία του Συνηγόρου του Πολίτη από την αρχή της λειτουργίας του, επ' αφορμή της λήξης της θητείας του κ. Καμίνη τον Οκτώβρη του 2007 ανάρτησα στο elawyer ένα κείμενο με τίτλο "Οκτώ προτάσεις για τον νέο Συνήγορο του Πολίτη". Με την ανανέωση της εντολής της Βουλής για άλλη μία τετραετία, έστειλα στον κ. Καμίνη ένα μήνυμα συγχαρητηρίων επισυνάπτοντας τις Οκτώ Προτάσεις. Ο κ. Καμίνης απάντησε με ένα ευχαριστήριο γράμμα, αλλά οι προτάσεις αυτές παραμένουν επίκαιρες και θεωρώ ότι αφορούν και τον επόμενο Συνήγορο του Πολίτη.

Αυτό που ενοχλεί περισσότερο από όλα στην δεύτερη θητεία του κ. Καμίνη, η οποία ήδη διακόπηκε με την παραίτησή του στα 2,5 χρόνια ύστερα από την εμπλοκή του ονόματός του ως πολιτική πρόταση για τις δημοτικές εκλογές στο Δήμο Αθηναίων, είναι ότι πλέον ο Συνήγορος δεν εξαντλεί τις θεσμικές δυνατότητες για παρέμβασή του. Το χειρότερο απ' όλα είναι ότι αποφεύγει ακόμα και τη δημοσιοποίηση των πορισμάτων που αποστέλλει στα Υπουργεία ύστερα από την άρνηση των δημόσιων υπηρεσιών να ανταπεξέλθουν στις συστάσεις του Συνηγόρου του Πολίτη. Ενώ δηλαδή η μόνη δυνατότητα "πίεσης" που διαθέτει ο Συνήγορος για να διαμεσολαβήσει υπέρ των δικαιωμάτων του πολίτη είναι η δημοσιότητα, τελικά δεν προβαίνει ούτε σε απλή ανάρτηση ΟΛΩΝ των πορισμάτων περί μη συμμόρφωσης της Διοίκησης στην ιστοσελίδα του. Επίσης ο Συνήγορος του Πολίτη με εξαιρετική φειδώ στέλνει πια δικογραφίες στην εισαγγελία, ενώ αδρανής παραμένει και η αρμοδιότητά του για σύνταξη έκθεσης σχετικά με το ποινικό αδίκημα της μη συνεργασίας δημοσίου υπαλλήλου με την ανεξάρτητη αρχή. Αυτά έχουν επισημανθεί στο κείμενο "Ο Συνήγορος πρέπει να πιέσει περισσότερο για την ίση μεταχείριση". Αποτέλεσμα της μη εξάντλησης των θεσμικών δυνατοτήτων του Συνηγόρου είναι η μη συμμόρφωση των ελεγχομένων υπηρεσιών προς τις νομικές τους υποχρεώσεις. Η ανικανότητα του Συνηγόρου να πείσει μια υπηρεσία να χορηγήσει αντίγραφα ενός φακέλου στον δικαιούχο του, σε μια περίπτωση οδήγησε την Ελλάδα σε καταδίκη ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (βλ. ΕΔΔΑ: καταδίκη Ελλάδας επειδή δεν δόθηκε σε πατέρα έγγραφο που αφορά το παιδί του). Αν ο Συνήγορος είχε εξαντλήσει όλα τα μέσα που έχει, η καταδίκη θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί.

Ένα μεγάλο ζήτημα επίσης είναι το "θάψιμο" αναφορών στο αρχείο, όταν δεν έχει εξαντληθεί το περιθώριο διαμεσολάβησης, αλλά ακόμα και όταν η διοίκηση δίνει ορισμένες αόριστες διαβεβαιώσεις για μελλοντική συμμόρφωσή της σε αντίστοιχες περιπτώσεις. Υπάρχουν μάλιστα περιπτώσεις στις οποίες αναφορές έχουν απορριφθεί για λόγους που δεν βασίζονται στον Ν.3094/2003, όπως η γνωστή ιστορία με την "διαβούλευση" του ΟΠΙ, στην οποία ο Κύκλος Δικαιωμάτων προσπάθησε με κάθε τρόπο να αποκλείσει την δυνατότητα ελέγχου κακοδιοίκησης όσον αφορά το θεσμό της δημόσιας διαβούλευσης, θεωρώντας ότι οι σχετικές πράξεις της διοίκησης δεν απηχούν ενάσκηση δημόσιας εξουσίας, μολονότι τέτοια προϋπόθεση δεν απαντάται στον νόμο για την διερεύνηση διοικητικών πράξεων από τον Συνήγορο (βλ. Οι αρμοδιότητες του Συνηγόρου του Πολίτη).

Μια περίεργη διάσταση απόψεων ανάμεσα στον κ. Καμίνη και το επιστημονικό προσωπικό του Συνηγόρου διαπιστώθηκε και στο θέμα του αποκλεισμού ομόφυλων ζευγαριών από το δικαίωμα σύναψης συμφώνου ελεύθερης συμβίωσης. Ενώ στα μέσα ενημέρωσης ο ίδιος ο κ. Καμίνης τάχθηκε κατά κάθε αποκλεισμού για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες (βλ. in.gr, 1/4/2008), η απάντηση των υπηρεσιών του Συνηγόρου σε σχετικό ερώτημα ήταν ότι ο αποκλεισμός δεν παραβιάζει το ευρωπαϊκό δίκαιο (βλ. Σύμφωνο συμβίωσης: ο Συνήγορος του Πολίτη αγνοεί την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου). Να ένα παράδειγμα προβληματικής λειτουργίας του δυαδιστικού μοντέλου διοίκησης του Συνηγόρου του Πολίτη, κατά το οποίο ο Συνήγορος "απλώς προεδρεύει", εκπροσωπώντας - αλλά όχι ενσωματώνοντας- την ανεξάρτητη αρχή και τελικά οι ειδικοί επιστήμονες αποκλίνουν από τις δημόσιες δηλώσεις του ή έστω από την πρόσληψη του πολίτη σχετικά με τα λεγόμενα του φυσικού φορέα της ανεξάρτητης αρχής.

Όταν ο Βοηθός Συνήγορος για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου κ. Τάκης παραιτήθηκε, προκειμένου να λάβει τη θέση του Γενικού Γραμματέα Μεταναστευτικής Πολιτικής, μέχρι τον διορισμό του νέου Βοηθού κι αρκετούς μήνες μετά, ο συγκεκριμένος Κύκλος υπολειτουργούσε. Για μία περίοδο τα έγγραφα του Κύκλου υπέγραφε ο ίδιος ο κ. Καμίνης. Μετά την παραίτηση του κ. Καμίνη υπάρχει ο κίνδυνος η Αρχή να αργήσει αρκετούς μήνες μέχρι να ξαναβρεί τον βηματισμό της. (βλ. επ' αυτού H παραίτηση του Συνηγόρου του Πολίτη και η ανάγκη προστασίας του θεσμού από πρόωρες παραιτήσεις).

Η παρουσία του Συνηγόρου του Πολίτη στο Υπουργικό Συμβούλιο αποτέλεσε μία άκρως αμφιλεγόμενη ενέργεια, η οποία γνώρισε πολλούς υποστηρικτές, αλλά και επικρίσεις (βλ. Ο Συνήγορος του Πολίτη δεν έχει θέση στο υπουργικό συμβούλιο). Ήταν μία κίνηση που έλαβε χώρα κατά το τελευταίο έτος της θητείας του κ. Καμίνη και η ιστορική απόφαση του να λάβει μέρος στο πρώτο υπουργικό συμβούλιο βρίσκεται σίγουρα σε αντίθεση με την ιστορική στιγμή της ίδρυσης του Συνηγόρου του Πολίτη, όταν ο κ. Σημίτης ως πρωθυπουργός είχε προσέλθει στα γραφεία της τότε νεοσύστατης αρχής, αναφέροντας ότι η δουλειά της είναι να ελέγξει την εξουσία.

Ο κ. Καμίνης έχει εργαστεί σκληρά στον Συνήγορο του Πολίτη κατά τη διάρκεια των 12 ετών από την έναρξη της λειτουργίας του και κάθε προσπάθεια αποδόμησης της προσφοράς του θα έπεφτε στο κενό. Ωστόσο, οι παραπάνω παρατηρήσεις που αφορούν άστοχες στρατηγικές και δυνατότητες μεταβολής του μοντέλου εκπλήρωσης της αποστολής της Αρχής θεωρώ ότι διατηρούν την δυναμική τους και θα απασχολήσουν τους επόμενους φυσικούς φορούς ενός άκρως ενδιαφέροντος κι ελπιδοφόρου δημόσιου θεσμού.